Социологиялық зерттеулердің түрлері, бағыттары мен әдістері

Социологиялық зерттеулерді жіктеу
Панелдер
Сандық және сапалық әдістер: бәсекелестік пен серіктестік
Формализмге негізделген сұрау
Exіt.poll
Формализмге негізделмеген сұхбат
Фокус.топ
Бақылау
Нақтылы, өлшеуге және тексеруге болатын ақпаратқа, фактілерге сүйену, айтарлықтай тәжірибелік нәтижелерге бағыт алу - социологияның ғылым ретінде пайда болуынан бастап ерекше белгілері. Қоғамтанудың ешбір өзге саласында эмпирикалық зерттеулердің осыншама бай, алуан түрлі және мұқият жүйеленген тәжірибесі жинақталмаған. Бүгінде социологиялық зерттеулердің әдістері оларды жасаған ғылым шеңберінен әлдеқайда аттап өтті. Олар экономика, психология, саясаттану, құқықтануда кеңінен қолданылады. Социологиялық ақпарат тұтынушылары, яғни социологиялық зерттеулердің қайсы бір түрлеріне тапсырма берушілер мемлекеттік органдар мен жеке фирмалар, бизнесмендер мен саясаткерлер, қайырымдылық қорлары мен діни ұйымдар, бұқаралық ақпарат құралдары болып табылады.
Қоғамдық пікірді зерттеу өз алдына дербес ғылыми-қолданбалы салаға айналды. Қоғамдық пікірді сұрау қазіргі заманғы қоғамдардың міндетті атрибутына, ал оларға қатынас - саяси мәдениет пен демократия деңгейінің маңызды көрсеткішіне айналды.
Социологиялық зерттеулермен бірге жалпы объект - адамның белгілі бір әлеуметтік бірліктің өкілі ретіндегі жүріс-тұрысы - маркетингтік зерттеулерге ие. Адамдардың пікірлері, көңіл-күйлері, үміттері, қажеттіліктері, талғамдары, ұнатулары - мұнын барлығын кез келген әлеуметтік бағытталған іс-әрекеттің табысы үшін білу қажет. Нарық - бұл индивидтердің жүріс-тұрыстары әлеуметтік жағынан қамтамасыз етілген өзіне тән қоғамдық орта. Екіншіден, идея, саяси бағдарлама - ол да өзгеше бір тауар, ал рухани өндірістің өнімдері, материалдық өндірістің өнімдері сияқты жүзеге асырылуының өз жолдарына ие болуы қажет.
Сонымен, адамдардың тауарлар мен қызмет көрсету нарығындағы жүріс-тұрысы олардың әлеуметтік жүріс-тұрысының бір бөлігі болып табылады. Эмпирикалық социологиялық және маркетингтік зерттеулердің жалпы әдістемелік, технологиялық және ұйымдастырушылық базасы осымен анықталады.
        
        СОЦИОЛОГИЯЛЫҚ ЗЕРТТЕУЛЕРДІҢ ТҮРЛЕРІ, БАҒЫТТАРЫ МЕН ӘДІСТЕРІ
Социологиялық зерттеулерді жіктеу
Нақтылы, өлшеуге және тексеруге болатын ақпаратқа, фактілерге сүйену, айтарлықтай тәжірибелік ... ... алу - ... ... ... ... ... бастап ерекше белгілері. Қоғамтанудың ешбір өзге саласында эмпирикалық зерттеулердің ... бай, ... ... және ... ... ... ... Бүгінде социологиялық зерттеулердің әдістері оларды жасаған ғылым шеңберінен әлдеқайда аттап өтті. Олар ... ... ... ... ... ... ... ақпарат тұтынушылары, яғни социологиялық зерттеулердің қайсы бір түрлеріне тапсырма берушілер мемлекеттік органдар мен жеке фирмалар, бизнесмендер мен саясаткерлер, қайырымдылық ... мен діни ... ... ... ... ... ... пікірді зерттеу өз алдына дербес ғылыми-қолданбалы салаға айналды. Қоғамдық пікірді ... ... ... қоғамдардың міндетті атрибутына, ал оларға қатынас - саяси мәдениет пен демократия ... ... ... ... ... ... бірге жалпы объект - адамның белгілі бір әлеуметтік бірліктің өкілі ретіндегі жүріс-тұрысы - маркетингтік зерттеулерге ие. ... ... ... ... қажеттіліктері, талғамдары, ұнатулары - мұнын барлығын кез келген әлеуметтік бағытталған іс-әрекеттің табысы үшін білу қажет. Нарық - бұл ... ... ... ... ... етілген өзіне тән қоғамдық орта. Екіншіден, идея, саяси бағдарлама - ол да өзгеше бір ... ал ... ... ... ... өндірістің өнімдері сияқты жүзеге асырылуының өз жолдарына ие болуы қажет.
Сонымен, адамдардың тауарлар мен қызмет көрсету нарығындағы жүріс-тұрысы олардың ... ... бір ... ... ... Эмпирикалық социологиялық және маркетингтік зерттеулердің жалпы әдістемелік, технологиялық және ұйымдастырушылық базасы ... ... ... зерттеулерсіз қазіргі заманғы менеджмент мүмкін емес. Шынында, менеджмент - бұл социология мен гуманизмге ... ... ... ... ... басқарудың тиімділігі, ұйымдар мен фирмалардың сыртқы ортасы, олардың имиджі - ... ... ... ... ... ...
Социологиялық ақпарат макроэкономикада да қажет. Әсіресе ол әлеуметтік қолдау, әлеуметтік ... мен ... ... ... салдары мәселелеріне қатысты.
Социологиялық зерттеу әдістемелерінің аса ірі тұтынушысы - бүгінде бұқаралық ақпарат құралдары (БАҚ) мен ... ... ... ... (ал БАҚ ... ... мақұлдаған түсінікке қарамастан, саясатта ғана емес, адамдардың экономикалық және әлеуметтік жүріс-тұрысында басым) ... ... ... ... ... ... тілмен айтқанда, өзінің тиімділігін байқап отыруын қажет етеді.
Социологиялық және маркетингтік зерттеу әдістемелерінің қазіргі жиынтығы өте кең және әр ... ... ... бірқатар негіздер бойынша жіктеуге болады, атап айтқанда:
- қарқыны мен күрделілігі бойынша;
- шапшандығы мен ... шегі ... ... ... мен ... ... бойынша;
- социологиялық және маркетингтік ақпарат жинаудың қолданылатын негізгі әдістері бойынша;
Аталған типтердің біріншісі бойынша сипаттау және ... үшін ... мен ... бір ... көз алдымызға елестетейік. Осы шама негізінде пилотаждық ... ... ... әдебиетінде "pіlot research" терминінен гөрі "pre-test" термині жиі қолданылады. Пилотаж, әдетте екі ... ... ... ... ... ... негізгі зерттеу құралдары жиынтығын тексеру үшін, ал зерттеу проблемасын, пәні мен объектісін, жұмыс болжамдарын айқындау үшін ... ... ... үшін ... ... ... егер ... зерттеу бұқаралық сұрау болса, әдетте - 10-50 адам.
Зерттеудің қорытындысы бойынша пилотаждық есеп ... оның ... ... мен құралдар жиынтығы жетілдіріледі.
Күрделілігінің деңгейі бойынша зерттеудің ... түрі ... ... табылады. Мұнда социологиялық ақпарат теориялық қорытындылау мен іс-тәжірибелік ұсыныстар үшін негіз болмай,, өзін-өзі үшін жиналады.
Экспресс-сұрау - бұл қоғамдық пікірдің, ... ... ... ... ... Мұндай сұрауларға, әдетте, бұқаралық ақпарат құралдары тапсырыс береді және олар не маңызды оқиғалар қарсаңында, не ізін суытпай өткізіледі.
Одан ары ... ... ... ... немесе дискриптивтік зерттеу орналасады. Ол зерттелетін объектінің ішкі ... мен оның ... ... қоршаған ортамен нақтылы және потенциалды өзара әрекеттесуінің ... мен ... ... ... етіп ... ... ... "не, қайда, қандай, қалай?" деген сұрақтарға жауап береді.
Компания - ... ... ... ... ... бір ... шығу перспективасын бағалауға тырысатын маркетингтік зерттеу социологиялық ... ... ... зерттеудің қарапайым мысалын білдереді. Компания оның тауарын кім сатып алады, кім елемейді деген сұрақтарға ... ... ... ... ... ... негізінде нарықтың көлемі есептелінеді, тауардың түрлері мен маркаларының позициялары айқындалады. Соңында, кім тауарды сатып алуға дайын (әйелдер немесе ерлер, жасы ... ... ... және т.б.), ... ... сатып алуды қалайды, қанша және қандай бағамен сатып алады деген сұрақтарға жауап ... ... ... ... ... ... ... жеткізу қажет екенін шешкен уақытта немесе тауарды жеткізу ... ... ... және ... кездескен уақытта немесе жаңа тауар оның бұрынғы позициясын төмендеткенде немесе қиындатқан жағдайда оған енді сараптамалық ... ... ... ... ... не ... немесе не болуы мүмкін екендігінің себептерін анықтап, жағдайды реттеу үшін қандай факторларды пайдалануға болатынын ... ... осы ... ... деген сұрақты қосар болсақ, онда алдымызға біздің "шамамызды" аяқтайтын зерттеудің тым ... түрі - ... ... басталады. Оның басты мақсаты - зерттелетін объектіге немесе құбылысқа қатысты себептік-салдарлық байланыстарды айқындау. Талдаудың корреляциялық, регрессивтік, кластерлік және т.б. ... ... ... ... бір ... басқаларға тәуелділігін анықтаймыз, объектінің жүріс-тұрысының қайсы бір факторлары басқа факторларға қалай әсер ете алады, қандай факторлардың ... ... ... нақ солай болады деген сұрақтарға жауап аламыз.
Зерттеулер шапшаңдығы мен ... шегі ... ... бір ... (ad-hok ... және ... ... бөлінеді.
Нүктелі зерттеу зерттелетін объектінің жай-күйі ... оны ... ... ... ... ... ... объектіде, құбылыста, ұжымдық пікірлер мен көңіл-күйлерде өзгерістерді тіркеу үшін жүргізіледі.
Қайталанған зерттеулердің ең көп тараған ... бірі ... ... ... мониторингтер болды. Мәселен, қоғамдық пікірді зерттеудің Бүкілресейлік орталығы мониторинг жүргізеді, оның барысында 3-4 айда бір рет халықтың қоғамдық ... ... ... ... ... өзгерістер, сондай-ақ мемлекет басшылары мен саяси лидерлердің, билік құрылымдардың, партиялар мен қозғалыстардың рейтингілері өлшенеді. Мониторинг нәтижелері арнайы мерзімдік басылымдарда ... ... да ... ... ... ... жасалуда.
Қайталанған зерттеулердің кеңінен таралған және әдістемелік жағынан өңделген типі панельдік зерттеулер болып ... ... ... ... ... ... ... аралығы арқылы (іріктеу көлемі өзгермесе де, респонденттер құрамы өзгеруі ... ... ... ... тура сол ... (үй шаруашылылықтары, ұйымдар) тартылады.
Панельдік зерттеулердің мысалдары маркетингтегі сауда және тұтынушы панельдер болып ... ... ... ... немесе отбасыда қайсы бір азық-түліктердің, тауарлар мен қызмет ... ... ... ... ... ... бойынша сауда орны мен тұтынушыларды сұрау). Статистика органдары әрдайым өткізетін отбасыларды (үй шаруашылықтарын) ... ... де іс ... ... зерттеулер болып табылады. Бүгінде медиапанельдер кеңінен таралуда, оның мақсаты аудиторияның бұқаралық ақпарат құралдарын ... ... ... ... табылады.
Отбасылар өмір стилінің әр түрлі өзара әрекеттесуші өлшемдер бақыланатын кешендік, "синтетикалық" панельдер де пайда болды. Аса ... ... ие және ... компанияның маркетингтік және жарнамалық стратегиясын жасауда пайдаланылатын мұндай панельдердің мақсаты - ... ... өмір ... ... құрылымына, жарнаманы қабылдауға және бұқаралық ақпарат құралдарын таңдауға ... ... ... әлемде кеңінен танымал стандартты зерттеу өнімдері болатын мұндай панельдердің бірқатар патенттелген әдістемелері бар. Олар туралы біздің мысалдарымызда қысқаша айтылады. ... ... ... ... Target Group Іndex (TGІ) - ... топтар индексі мен Medіa Marketіng Іndex (MMІ) - Медиа-маркетинг индексі кеңінен халықаралық танымалдық алды. Бұл панельдер бұқаралық нарық ... ... ... өмір ... ... кешенді зерттеуге мүмкіндік береді. Осы панельдерде алынатын ақпарат, ең алдымен, компанияның маркетингтік және жарнамалық стратегияларын жасауда пайдаланылады.
TGІ және MMІ ... ... ... - ... ... алу қабілеті, тауарлар мен қызмет көрсетуді таңдау, бос ... ... ... мен ... ... құралдарына қатысты талғам жөніндегі жүйелі, салыстыруға келетін және өзара сіңісетін мәліметтердің болуында. Мұндай мәліметтерді статистикалық (ең алдымен - ... ... ... мен ... көрсетуді ілгері бастырудың әр түрлі әдістерін қолдану үшін, ... ... ... ... ... ... ... анықтауға мүмкіндік береді.
Қазақстанда TGІ панелін Комкон-2 Еуразия компаниясы, ал MMІ панелін - "Гэллап Медиа Азия" компаниясы жүргізеді.
Бәсекелестіктің ... ... өсіп ... және мазмұны мен формасы жағынан күрделеніп жатқан жағдайда тұтыну ... ... ... панелдері (Retіal аudіt) одан сайын жоғары сұранысқа ие.
Азық-түлік тауарларын Retіal Audіt "AC Nelson" ... ... ... монополияға алған. Бірнеше он жылдар бойы бұл компания арнайы жасалған әдістемелер мен іріктеулер арқылы көптеген елдерде тауарлардың сатылу көлемі, ... мен ... ... ... ... ... жинайды. Бұл мәліметтер, ең алдымен әр түрлі рыноктардың сыйымдылығын есептеуге, маркалардың ... ... ... ...
Соңғы жылдары азық-түлік емес тауарлар рыногында панельдік зерттеулер одан сайын өзектілік алып отыр. Қазақстанда ең бірінші тұрмыстық ... ... "BІSAM Central Asіa" ... ... ... ... алдында сенсус - тұрмыстық электротехника сатылатын барлық дүкендерді санау ... ... ... ... типі мен ... ... ... негізінде жасалынған іріктеу дүкен/сауда орындарының 5-тен кем бөлігін іріктеп алып, рыноктың 80 % "өтеуге" мүмкіндік берді.
Тұтынушы үшін аса ... ... ... ... ақпарат құралдары рыногы болды. Алайда бұл жерде көзге онша көрінбейтін, бірақ ... ... ... үшін ... күресі жүріп жатыр. БАҚ-тың "тәуелсіздігі" мемлекеттен ғана тәуелсіздікті білдіреді және міндетті түрде БАҚ-қа жарнама беретін жеке ... ... ... ... жүреді.
Өз кезегінде жарнаманың өзі қымбатқа түсіп, жарнама берушіге жарнамамен ... ... ең ... ... таңдау қиынға соғады.
Cөйтіп, телевизиялық арналар мен бағдарламалардың танымалдығын күнделікті және сағат сайын бақылаудың қажеттілігі туындады. Телеэкран алдында көрермендердің ең көп ... ... ... - ... жөнінде анық әрі жүйелі түсініктің болуы да өте маңызды болды.
Маркетингтік, ... ... ... үшін ... сол ... саясатта, білім беру, мәдениет саласында болсын аудитория құрылымын айқын білу ... Бұл ... ... ... ... үшін ... топтарды белгілеуге мүмкіндік береді.
Осы алуан түрлі міндеттерді шешуге медиа-панельдер арналады. ТМД елдердің көбісінде ең алғашқы және осы уақытқа дейін жалғыз ... түрі ... ... ... ... ... алынған отбасылар арнайы күнделіктер жүргізіп, онда отбасының әрбір мүшесінің қандай да бір телеарналарды қосу немесе ауыстыру ... ... ... ... аптасына бір рет зерттеу компаниясы алып отырады.
Едәуір алдыңғы қатардағы, бірақ, әрине ең қымбат технология "пипл-метр" болып табылады. АҚШ және ... ... ол 20 ... ... ... ... 20 ... 90-жылдардың 2-жартысында "пипл-метр" жүйесі Ресей мен Украйнаның ірі қалаларында ... ... ... ... ... ... "пипл-метр" панелінің орнатылуы дайындалып жатыр.
"Пипл-метр" - теледидардың пультіне орнатылатын микросхема. Оның көмегімен отбасы мүшелерінің қайсысы қандай телебағдарлама ... ... ... ... ... күнделікті (нақтылап айтсақ - түн сайын) арнайы өңдеу пультіне ... ... ... ... ... ... ... телевизиялық арналар мен бағдарламалардың танымалдығы мен телеаудиторияның ... ... ... ... ала ... ... озық технологиясы "пейджер" болып табылады. Панельге тартылған респонденттердің әрдайым өзімен бірге адамның нені ... және ... ... ... ... ... болады. Сонымен, пейджер жүйесі тек телевизиялық қана емес, радиоаудиторияны да өлшей алады. Пейджерге тіркелгеннен кейін, қайсы бір арнаның немесе ... ... ... ... ... беріледі.
Медиа-панельдер "кері әсермен" де қолданылуы мүмкін. Мысалы, телевизиялық жарнаманың тәулік бойы мониторинг жүйесі жасалынған. Қайсы бір компанияның жарнама уақытының өсуі ... ... ... талдай отырып және әр түрлі телевизиялық арналардың жарнамаға қоятын бағаларын біліп, жалпы жарнамаға немесе нақтылы жарнамалық компанияларға жұмсалатын ... ... ... ... және экономиканың, кейбір жағдайда саяси рынок субъектілерінің шынайы қаржылық жағдайы мен стратегиясы жөнінде күрделі қорытындылар жасауға болады.
Зерттеу ... мен ... аясы ... мыналарды бөліп көрсетуге болады:
- социологияның және оның жеке теорияларының ғылыми проблемаларын жасау шеңберінде жүргізілетін зерттеулер ... ... ... ... ... ... ... осы болады);
- қоғамдық пікірді зерттеу;
- маркетингтік зерттеулер;
- медиа зерттеулер.
Жоғарыда айтылғандай, қоғамдық пікірді зерделеу және маркетингтік зерттеулер бүгінгі күнде, ... бір ... ... ... халықаралық ұйымдардың негізінде біріккен. Сонымен бір мезетте олар социологиядан бөлініп шыққан әрі Батыста, ... ... ... ... "қоғамдық пікірдің зерттеушісі" мен "социолог" ұғымдары бір-бірімен ... ... ... ... социологиялық ассоциациясы мен Дүниежүзілік (1997 ж. дейін - Еуропалық) қоғамдық пікір мен нарықты кәсіби ... ... (ESOMAR) ... ... ... ... ассоциациясы (ҚСА) мен Қазақстан қоғамдық пікір және нарықты кәсіби ... ... ... ... ... да осындай бөліну қатысты болды.
Қоғамдық пікірді зерттеуді дербес ғылыми-қолданбалы салаға ғана ... ... ... жеке ғылымға бөлуге әрекеттер жасалынды. Кеңінен таралмаса да, демоскопия деген атпен ғылым пайда ... ... мен ... пікірді зерттеу бойынша мамандар үшін аса қажет "Бұқаралық сұраулар" атты кітабының авторы Элизабет Ноэль Алексбахтағы ... ... ... Институтының негізін салушысы әрі көп жылдар бойы басшысы болып табылады.
Қолданбалы социологиялық зерттеулерде мамандану процесі жалғасуда. АҚШ, ... ... ... ... ... ... мен ... қоғамдық пікірді зерттеуге кіріспей, тек маркетингтік зерттеулермен ғана ... ... ... пайда болды. Жарнама зерттеуге және медиа-зерттеулерге ғана шоғырланған компаниялар бар.
Маркетингтік және медиа-зерттеулердің бүгінде ... ... және ... ... ... ... бар.
Соған қарамастан, салалық мамандану қоғамдық пікір мен нарық ... ... ... ... ... әдебиетте социологиялық зерттеулердің үш бағдары кездеседі. Теориялық бағдардағы зерттеулер ... да бір ... ... шешуге көмектеседі. Әдістемелік бағдардағы зерттеулер зерттеу әдістерін ... ... ... ... ... мақсаты әлеуметтік тіршілік әрекеті аясында тәжірибелік ұсыныстарды немесе болжамдарды алуға бағытталған. ... ... ... ... зерттеулерді ақпарат жинауда қолданылатын әдістер бойынша жіктеу ... ... ... ... ... ... қолданумен жүргізілетінін, бірақ жіктелімнің негізіне осы зерттеуде негізгі болып табылатын нәрсе алынатынын ... атап ... ... ... ... ... және сапалық болып бөлінеді. Сандық әдістемелердің ерекше белгісі формализмге негізделу және бұқаралық болып табылады. Бұл жағдайда ... ... деп ... ... ... ... тіркеу және олардың өлшенетіндігін түсінеміз. Жиналатын мәліметтердің бір ... ... ... ... ... ақпарат жинауда бұқаралықты қамтамасыз етуге, яғни, мысалы, сұраумен адамдардың біршама көп ... ... ... ...
Формализмге негізделу арқылы қол жеткізілетін қамтудың кеңдігі - сандық әдістемелердің сөзсіз жетістігі. Алайда, формализмге негізделудің кемшілігі де ... ... ... епті ... ... бірден шектейді.
Сапалық әдістемелерде формализмге негізделу мүмкін емес немесе кем ... өте ... ... ақпараттың әрбір иеленушісі мен қайнар көзі (адам, үй ... ... бұл ... өте бағалы және бірегей болып саналады. Формализмге негізделудің жоқтығы ... да ... ... ... ... бас тарту зерттеудің тереңдігімен орны толтырылады. Сапалық зерттеулерде сандық зерттеуге қарағанда едәуір жиі зерттеу бағдарламалары мен болжамдарын жасау кезінде жоспарланбаған, ... ... ... ... ... ... әдістемелерге формализмге негізделген сұраулардың әр түрлерін, құрылымдық бақылауды және мәтіндерге (деректі материалдарға, газет басылымдарына, жарнамаларға және т.б.) ... ... ... ... ... терең сұхбат (іn-depth-іntervіew), фокус-топтар, бақылау, эксперимент, өмірбаяндық әдіс және т.б. жатқызылады. ... және ... ... ... пен серіктестік
Алдағы парламент сайлауында сайлаушылардың ниеттері мен ... ... ... ... ... ... көз алдыңызға елестетіңіз. Сізде респондент кімге дауыс беретіні жөнінде мүмкіндік беретін формализмге негізделген сұрақнама бар. Сұрақтардың стандартты жинағында ... пен ... ... ... ... ... ... Алайда, одан соң Сіздің әңгімелесушіңіз сұхбаттың байыпты барысын бұзып, мүлдем басқа кандидатқа дауыс бергісі ... ... ол ... ... бір ... ... олай ... Сізге мәлімдейді. Осы жерде Сіз өте құнды ақпарат алдыңыз, бірақ оны ескермеуге тура келеді, өйткені формализмге негізделген ... оған орын ... ... ... ... Сіз сайланушының пікірін барлық кейіпте және реңінде білгіңіз келеді. Бірнеше фокус-топтық пікір алысулар өткіздіңіз. Әрбір кандидаттың ... ... ... ... - ... ... ... ашудың оншақты беттері жатыр. Пікірлердің нағыз тоғысқан ... ... бір ... ... ... Дауыс берудің адамдардың жынысына, жасына, ұлтына, білім ... ... ... ...
Осы қарапайым мысалдардан сапалық және сандық тұрғылардың бір-бірін қажет ететінін байқаймыз. Алайда, қолданбалы зерттеудің ... және ... ... ... ... ... теориялық бағдарланған социологтар қатарында ұзақ жылдар бойы "сандық" және "сапалық" әдістерді жақтаушылар ... ... ... ... ... ... бір ... теориялық және қолданбалы социологияның тарихи дамуының барысын ашып көрсетті.
Социологияның атасы Огюст Конт оның көптеген замандастары сияқты әлеуметтік процестерді ... ... ... математикалық дәлдікпен есептеуге, модельдеуге және болжамдауға болады деп ... 19 ... ... ... ... ... деп атады. Социологиялық ойдың классиктері, Конттан бастап Дюркгеймге дейін социологияның ұғымдық аппаратына математика, физика, биология, басқа жаратылыстану ғылымдарының ... ... ... ...
Алайда, Веберден бастап, қоғамтануда "қоғам - математикалық аппараттың көмегімен ... үшін тым ... ... ... өзге ... қалыптаса бастады. Бүгінде қоғамдық ғылымдарға өзінің атомдары мен ... ... тура ... айқын байқап отырмыз. Қазіргі статистикалық қорытындылау мен ... ... ... ... ... ... ... күрделілігін және көбінесе шешілмегендігін ескеретін танымның өзге құралдарын іздеумен ... ... ... ... ... ... зерттеулер стратегиясын таңдауда сандық және сапалық әдістер арасындағы біршама тең құқылықты бекіту болды. ... ... ... ... ... әлеуметтік ақпарат жинау және талдау кезінде әлдеқайда ертерек қолдана бастады. 19 - 20 ғасырдың басында ... ... ... арнайы статистикалық зерттеулер мәліметтерін белсенді пайдаланды. К.Маркстің "Капиталы", Ф.Энгельстің "Англиядағы ... ... ... Э.Дюркгеймнің "Өзін-өзі өлтіру" сияқты өткінші емес, даңққа ие болған еңбектері статистикалық ақпаратты ғылыми социологиялық талдаудың тамаша үлгілеріне ... ... ... ... ... ... статистика шеңберінде "пікірлер статистикасы" деп аталатын біршама дербес бағыттың құрылуы болғаны атап кетерлік жәйт. Қазіргі эмпирикалық социологияда қолданылатын ақпарат ... аса ... ... - ... ... пошта және баспасөз сұраулары да статистика аясынан шықты. ... ... ... ... ... ... көрінді. Көбінесе сапалық ақпарат негізінде жасалынған және қалың бұқараның көңілін аударған ең ірі социологиялық зерттеу У.Томас пен Ф.Знанецкийдің ... және ... ... ... атты ... ...
Кезінде АҚШ-қа қоныс тепкен эмигранттардың көп бөлігін Польша келімсектері құраған. Олар қалыптасқан сұрау әдісімен зерттеу үшін жақсы сандық ... ... ... Мұндай сұрау мигранттардың кету себептері, жаңа әлеуметтік, экономикалық және мәдени ортаға қосылу деңгейі мен формасы, олардың материалдық ... ... ... ... деген қатынасы және т.б. туралы бай ақпарат берер еді.
Алайда, Томас пен Знанецкий процестің субъективтік жағына көңіл бөлуді ұйғарды. Олар ... ... ... сұраққа ғана жауап беруге көндіруге тырысқан жоқ, респонденттерге олармен не ... ... ... ... ... түрлі сезімдері арқылы ақпарат жеткізуге мүмкіндік берілді.
У.Томас пен Ф.Знанецкий жеке құжаттарды талдау және терең сұхбат әдістерін ... Олар ... ... ... туысқандарына жіберген 764 хатын зерттеп, АҚШ-та орналасқан поляктармен терең сұхбат жүргізді.
Осы сұхбаттың кейбір жазбалары баспа мәтінінің 300 бетіне ... ... және ... ... ... іс ... ... нәтижелері ақпараттың алуан түрлілігімен ғана емес, сондай-ақ қорытындылардың ғылыми маңыздылығы бойынша әсерлі болды. Зерттеудің барынша жеке ... ... кең ... ... әлеуметтік бейімделуінің маңызды заңдылықтарының ашылуына әкелді.
Алайда, Томас пен Знанецкийдің ғылыми методологиясының көп еңбекті керек ... сол ... ... ... ... секілді. Сапалық зерттеулер колданбалы социологияда да, қоғамдық пікірді зерделеуде де, нарықты зерттеуде де кең таралған жоқ. Сонымен ... ... ... басында американдық зерттеуші Джордж Гэллап құрған ұйым президент сайлауы нәтижелерін болжаудан тауарлардың потенциалды сұранысын есептеуге дейін ... ... ... ... ... ... ... сұраулардың алғашқы үлгілерін берді.
Сол уақыттан бастап эмпирикалық социологиялық және маркетингтік зерттеулер дербес ғылыми-қолданбалы салаға ғана ... ... ... ... мен ... саласына айнала бастады. Осы өзгерудің екі негізгі ... - ... ... мен ... ... аса ... ... айналды.
Бүгінде қолданбалы әлеуметтік зерттеулерге, қоғамдық пікірді,, маркетингтік және жарнамалық медиа-зерттеулерді зерделеуге маманданған компаниялардың тек ... ... ... ... ... 20 ... ... асып тұсті. Қолданбалы социология мен нарықты зерттеу саласында 30-ға жуық ... ... ... ... Зерттеу компаниялары индустрия мен бизнестің барлық ережелеріне сәйкес ... Олар ... ... ... ... ... жасайды, нарықта бәсекелестік жасайды, тұтынушы үшін күреседі. Бұларда менеджменттің ерекше түрі қалыптасқан. Олар өздерінің имиджі жайында ойлайды, жарнамалық ... ... ...
20 ... ... ... ... социологиялық және маркетингтік зерттеулердің әлемдік индустриясында сандық әдістер басым болды. Бірақ, Батыс елдерінде жаппай тұтыну қоғамының дамуы, АҚШ, Батыс ... және ... ... халықтың басым көпшілігін құраған орта таптың өсуі экономикалық, ... және ... ... қиындата түсті. Бұл әлеуметтік зерттеулердің сапалық әдістеріне жаңа көзқарасты тудырды.
"Сандық" және "сапалық" әдістердің жақтаушылары арасындағы ... ірі ... 90-шы ... ... ... ТМД мемлекеттері сахнасына орын алды. Қолданбалы социологиялық зерттеулердің кеңестік мектебінде сапалық тұрғының ... ... ... ... ТМД ... көптеген жетекші қолданбалы социологтары "сапалы социологияға" бірден қарсы ... ... тек ... ортаны ғана қамтыды. Қолданбалы социологиялық және маркетингтік зерттеулер көлемінің көп бөлігі өткізілген жеке, коммерциялық зерттеу ... бұл ... ... ... жоқ. Бұл ... ... ... және сапалық әдістемелерінің тиімді комбинациясы түрлерін іздеуде шоғырланған болатын.
Сапалық және ... ... ... ... теориялық негіздемелері Э.Дюркгейм мен М.Вебердің социологиялық тұжырымдамаларына барып тіреледі, яғни мәселе қоғамды жеке даралық ... ... және жеке ... ... ... ... ... деп түсінулер арасындағы айырмашылықтар жайында болып отыр. ... және ... ... ... ... ары ... мына сызықпен жүргізуге болады:
макросоциология - микросоциология;
объективті - субъективті;
жалпы - ерекше;
қарапайым - ... ... ... бұл ... ... ... орын ... теориямен уақытында бағаланбаған ол көп жылдар бойы социологиялық және маркетингтік зерттеу тәжірибесімен табысты қолданылады.
Сандық және сапалық әдістер ... ... ... ие. ... ... ... мен талдауда біріншілері - қорытындылау, құрылымдық, типтендіру ... ... ... - ... ... және жеке ... функциясын орындайды.
Сонымен қатар, В.А. Ядовтың "Социологиялық зерттеу стратегиясы" атты кітабындағы сапалық зерттеуге ... ... ... ... әділ ... ... зерттеулер жаппай таралмайтын жаңа құбылыстарды немесе процестерді, әсіресе кенеттен болған әлеуметтік өзгерістер жағдайында зерделеуге мүмкіндік береді" (22, 392 ... ... ... сапалық зерттеулер сандық зерттеудің алдында, сол сияқты соңында да жүруі мүмкін. ... ... бұл ... ... туралы аз біліп, құралдар жиынтығын формализмге негіздей алмаумен байланысты, екінші ... ... ... ... әдістемелерге өту жиналған фактілерді терең түсінумен, ерешелігі мен өзгешілігін белгілеумен, нақтылау қажеттілігімен ... және ... ... ... ... ... ... ауыстырады?
2000 жылы BІSAM Central Asіa Социологиялық және ... ... ... ... ... ... ауылды Қазақстан" атты зерттеу жобасын жүзеге асыруға ... ... ... мәні ... әр ... облыстарындағы 30 ауылдың 2000 жылғы әлеуметтік-экономикалық жағдайын сол ауылдарда 1995 жылы орын алған жағдаймен салыстыру болды.
Қиыншылықтар жоба басталғанымен-ақ ... 1995 ... ... ... ... ... ... Содан бері ауылдардың көпшілігі өздерінің аттарын өзгерткен. Ондағы ауыл шаруашылық ... ... ... ... ... пен жаңа ... ... басынан өткізді. Ең алдымен, зерттелетін объектілерді теңестіріп, ... және ... ... ... ... болған шаруашылықтар мәртебесін айқындап, қайта құру тарихын еске ... оны ... ... байланыстыру қажет болды. Тек осыдан кейін статистикалық, сандық қорытындылар, құрылымдық және типологиялық құрулар мүмкін болды. ... ... ... ... ... жүру қажеттілігі анық болды.
Ең алдымен, Rapіd rural appraіsal (RRA) - "Ауылды тез бағалау" әдістемесінен бастау қажет деп шешілді. Бұл - сол ... ... ... сапалық әлеуметтік ақпарат жинаудың біршама жаңа әдісі еді. Ол ауылдық жағдайда қолдануға ... ... ... ... ... ... тиіс еді. ... негізгі тармағы - "Ауылды серуендеу". Зерттеу компаниясының қызметкері ауыл көшесімен келе ... ... ... ... ... олармен әңгіме құрады (Бұл жерде RRA социологиялық ақпарат жинауда респондентті бөтен ықпалдан барынша шеттетуді ... ... ... ... ... ерекшеленеді). Біртіндеп ауыл тарихы, оның қазіргі құрылымы, шаруашылық және ... ... ... ... ... стратификацияның деңгейі анықталады. Ақпараттың қайнар көздері де - реформа барысында шешім қабылдаған адамдар, жергілікті ... ... ... ... ... бір ... типтерді білдіретін бейресми лидерлер, отбасылар айқындалады.
RRA-дан кейін (кейде синхронды түрде онымен бірге) жергілікті басшылармен терең ... ... ... тарихының жасалуы басталатын. Фокус-топтармен зерттеудің бірінші, сапалы кезеңі аяқталады. ... ... ... ... ... ... ... негізгі көрсеткіштерін, қалыптасқан жағдаймен қанағаттану деңгейінің өлшемін жасау, ... ... ... мен ... ... ... ... бола бастады.
Алайда, сұраудың нәтижесі көрсеткендей, зерттеудің алдыңғы кезеңдерінде анықталған проблемаларды жақсы түсіну үшін ... ... ... тура келді.
Сандық және сапалық тұрғылар кейде бір ғана әдіс ... орын ... ... олардың арасындағы айырмашылықтар әрбір жағдайда бірдей емес дәрежеде болады. ... ... ... ... ... ... ... қарағанда ақпарат өңдеудің техникасы, ұйымдастырылуы мен тәсілі жағынан фокус-топқа әлдеқайда жақынырақ. Сонымен бірге, құрылымдық және ... емес ... бір ғана ... ... деп ... ... ... әрбіреуінде қолданудың принциптік ерекшеліктері мен тиімді мүмкіндіктерін белгілеуге болатындай социологиялық ақпарат жинаудың кеңінен қолданылатын әдістерін қарастырайық.
Формализмге негізделген сұрау
Сұрау сандық әрі ... ... ... Оған қоса, сұрау - тек социологиялық әдіс қана емес, ол психология, медицина, журналистика, ... ... ... ... ... ... әдістемелік мәселелері толық күйінде нақ социологияда жасалынған.
Осы параграфта бұқаралық сұрауларды зерттелетін объектінің элементтерін ... және ... ... ... нәтижелер алуға бағдарланған сұрақнаманың көбінесе формализмге негізделген (стандартталған) құрылылымымен қарастыратын боламыз.
Социологиялық қауымдастықтан тыс әдістердің ішінен сұрау ең белгілі ... ... ... ... ойынша, социолог - бұл қоғамдық пікірге сұрау жүргізетін адам.
Алайда мұның барлығы сұрау әдісінің белгілі шектеулігі бар ... ... ... ... Бұл ... ... ... және маркетингтік мәліметтер алу үшін үш негізгі қайнар көзі бар екенін ... алу ... Олар ... деректік көздер;
- адамдардың жүріс-тұрысында, анық әлеуметтік жағдайларда әлеуметтік процестердің ... ... ... өздері (олардың сөздері, пікірлері, бағалаулары).
Бірінші қайнар көзіне құжаттар талдау әдісі сәйкес келеді, екіншісі бақылау әдісі арқылы ... ... ... ... ... ақпарат алу үшін қолданылады. Сөйтіп, әлеуметтік шындықтың зерттелетін аясы статистикалық және деректік ақпаратпен ... ... ... ... ... ... ... тура бақылауға қолайсыз болған сайын, зерттеуде сұрау әдісінің рөлі мен ... ... арта ...
Сұраудың нәтижесінде алынатын социологиялық ақпарат мұқият және сын көзбен қарауды талап етеді. ... ... ... ... дәл бейнесі ретінде қабылданған кез болған (және ол өте ... ... 19 ... ортасынан бастап 20 ғасырдың 50-жылдардың басына дейін ұзаққа созылды). Тек 20 ғасырдың 50-жылдары ғана ... ... ... мен зерттеушінің психологиялық күйлерімен ақпарат бұрмалау факторларын есепке алып, азайтуға мүмкіндік берген арнайы зерттеулер жүргізілді. ... ... ... ... экономикалық және моральдық атмосфера, іріктеу сапасы, сұхбат алушының ... ... және т.б. ... әсер ... ... ... әдістемелік тәсілдердің көбісі ақпаратты осы секілді әсерлерден барынша "тазартуға" бағдарланған. ... және ... ... сұрау түрлерінің тым тармақталған жіктелімі қалыптасқан. Ең алдымен, біз сұрауды сауалнама мен сұхбатқа бөлеміз. Бірінші әдіс респонденттің ... ... ... екіншісі - сұрақнаманы сұхбат алушының респонденттің сөздерінен толтыруын білдіреді. Шынында, халықаралық деңгейде қабылданған ағылшын терминологиясын пайдалану кезінде мұндай ... ... ... Егер кеңестік дәстүр сауалнаманы жазбаша толтырылатын құжат ретінде "сұрақнамадан" немесе "сұхбат бланкісінен" бөлсе, ағылшын тілінде ... да, ... да ... деген бір терминмен белгіленеді. Сондықтан сауалнама жүргізу ... өзі ... ... (selfіng questіonnaіre) турасында айтылады. Дегенмен де, қолайлы болу үшін отандық әдебиетте қалыптасып қалған ... ... ... ... боламыз.
Сауалнамашының (социологиялық қызмет қызметкерінің) қатысуымен сауалнама жүргізу кеңестік қолданбалы социологияда ... ... әдіс ... Ол, ... ... ... ... және маркетингтік зерттеу тәжірибесінде бұл әдіс іс жүзінде негізгі болып қолданылмайды (оның себептері төменде түсіндіріледі). Сонымен бірге, өзі толтырылатын сауалнамалар ... әдіс ... ... ... ... Мысалы, кішігірім сауалнамаларды фокус-топтың қатысушылары, терең сұхбат респонденттері толтырады.
Әлеуметтік және маркетингтік ақпарат жинау әдістері қатарында пошталық және ... ... ... ... орын ... ... ... сауалнама пошта арқылы жіберіледі, екіншісінде - бұқаралық ақпарат құралдарымен жарияланады.
Кестеден көріп отырғанымыздай, сұхбат ең алдымен, жеке және ... ... ... Жеке ... өз ... пәтердегі сұхбатқа (жеке дара түрінде респонденттің жұмыс қабинетінде алынған сұхбаттың әдістемесі мен ... ... ... айырмашылығы болмайды) және көшеде алынған (дүкенде, өзге қоғамдық орындарда) сұхбатқа бөлінеді.
Аталған әдістердің әрқайсысын оның зерттеу мүмкіндіктері, сондай-ақ ... ... ... ... ... және кеңес беруімен сауалнама жүргізу. Бұл әдіс сұхбатқа қарағанда ... ... ... бұл ... ... жүзеге асыруға болады. Респонденттердің жауап беруден бас тартуы да шамалы. Бірақ, сауалнама жүргізу күрделі құрылымы бар ... ... ... ... ... ең ... ... ғана пайдалануға жол береді. Осының барлығының нәтижесінде ол сұхбатқа орнын берді.
Пошталық сұрау ... ... ... ... арқылы жіберу) бүгінде, көбінесе сараптамалық сұраулар үшін пайдаланылады. ESOMAR-дың мәліметтері бойынша осы әдістің қолдануымен жүргізілетін маркетингтік зерттеулер небәрі 3 % ғана ... ... ... ... ... ... нашар жұмысына байланысты тиімді емес. Бұл әдістің артықшылығы - оның ... ... - ... ... мен ... ... ал ең ... кемшілігі -сауалнамалардың аса төмен қайтарымдылығында.
Баспасөздік сұраудың пошталық сұрау сияқты артықшылықтары мен кемшіліктері де бар. ... ... ... ... ету үшін бұл ... ынталандыру қажет. Мысалы - келіп-түскен сауалнамалардың нөмірлері бойынша лотерея.
Ең ... ... мен ... ... ... ... пәтердегі жеке сұхбат әдісі көрсетті. Оның мынадай ... бар:
1. ... ... ... ұқсас сұхбат алу жағдайы еркін күйдегі әңгімелесудің пайда болуына және жауаптардың ... ... ... ... 60-70 жж. ... ... басқа адаммен әңгімелесуге қарағанда, респондент "сауалнамамен жалғыз қалғанда ғана" тым ашық болады деген жалған пікірді ... ... атап ... Пәтердегі жеке сұхбат техникасы сұрау әдісін бақылау әдісімен үйлестіруге ... ... ... ... ... ... ... пәтердегі жағдайды бағалауға, респонденттің жүріс-тұрысындағы, оның жалпы сұрақтар мен сұхбатты қабылдауындағы жеке сәттерге баға беру ... ... ... ... ... және т.б. ... арнайы "сұхбат алушылар блогына" ие.
3. Пәтердегі жеке сұхбат тәжірибе мен арнайы зерттеулер көрсеткендей, кейде бір ... ... ... ... және ... ... ақпараттың біршама едәуір көлемін алуға мүмкіндік береді. Бұл әдістеме күрделі құрылымы бар сұрақтарды, бақылау сұрақтарын және ... ... ... ... респонденттің психологиялық күйіне байланысты ақпараттың бұрмалану деңгейін едәуір төмендетуге мүмкіндік береді.
4.Сауалнама жүргізуге қарағанда сұрақтардың жоспарланбай қабылдану проблемасы, яғни ... ... ... ... жеке ... ... ... түсінбеуі жойылады.
Уақыт пен күштің көп жұмсауымен, белгілі бір моральдық шаршағандықпен байланысты ... ... ... ... ... ... жоғары еңбек ақыны қажет етеді. Пәтерде жеке сұхбат ... ... ... кезде көлік пен байланыс қызметіне, сауалнамалар мен далалық құжаттарды бастыруға жұмсалатын шығындар көп ... ... бас ... мәселесіне келетін болсақ, посткеңестік мемлекеттерде олар бейтаныс адамды өзінің пәтеріне кіргізуге қорыққандықпен және ... ... ... ... көп ... ... жағымсыз көңіл-күйлеріне байланысты. Алайда, Батыс елдерінде сұхбаттан бас тартқандар саны одан да ... Егер ... ... "бас ... саны ... 30%-ға ... ірі қалаларда 20%-ға жуық, кіші қалаларда 10-12% және ауылдық жерлерде болмаса, Германияда бұл ... ... ... мен ... ... ... Бас тартудың себептері бұл жерде батыс елдері тұрғындарының ... ... ... ... орай социологиялық және маркетингтік зерттеу ұйымдары көшеде сұрау мен телефондық сұхбат әдістемелерін кеңінен қолдануға тура келеді.
Көшедегі сұраулар аса ... ... ... ие. ... ... бұл ... өте ... Іріктеудің репрезентативтілігіне қол жеткізу үлкен проблема туғызады. Сондықтан, бұл әдістеме көбінесе, күнделікті маркетингтік міндеттерді шешу үшін немесе қосымша ретінде пайдаланылады. ... ... ... ... перспективалары бар. Бұл әдіс жеке сұхбатқа қарағанда біршама ... ... Ол ... ... ... ... бақылауға, әсіресе телефондық сұраудың қазіргі заманғы компьютерлік жүйесін (CATІ) пайдалану кезінде оны барынша бірегейлеуге ... ... ... ... (5 ... ... қарағанда телефондық сұхбат өте ұзақ (20 минутке дейін) болады. Бірақ, олар, әрине, пәтердегі жеке сұхбат сияқты көлемді ақпарат ... ... ... Жеке ... қарағанда, телефондық сұрауда сұхбат алушының респондентке беретін құпиялылық кепілдігі онша тиімді емес. Жеке сұхбатқа жарамды ... ... ... ... ... бола ...
Қазақстанда, басқа кеңестік дәуірден кейінгі мемлекеттерде сияқты, телефондық сұхбат әдісін ... ... ... қамтамасыз етудің тым төмен деңгейіне орай шектеулі. Үлкен қалалардағы телефондық сұрау зерттеу бүкіл халықтың ... ... ... ... ... ғана ... ... қамтамасыз етілген контингентке жатақханада, барак типтес үйлерде, "жеке сектордың" едәуір бөлігінде тұратын, тіпті ең үлкен посткеңестік ... ... ... ... ... емес ... мен ... және бұрынғы КСРО-ның өзге республикалардағы телефондық сұрау жалпы мүмкін ... ... ... пәтерлердің аз бөлігі ғана телефонмен қамтамасыз етілген.
Сонымен, сұрау әдістемелерін ... ... сол ... ... ... ... ... негізделген сұраудың сипатталынған, кең қолданылатын түрлерімен қатар, өзіндік ерекшелігі бар, белгілі бір салалар мен ... ... өзге ... ... Олар ... біздің мысалдарымызда айтылады.
Exіt-poll
(сайлау учаскелерінен шыққан кездегі сұрау).
1999 жылы Ресей Мемлекеттік Думаға ... ... ... орын ... ... ... деген азды-көпті қызығушылық танытқандардың есінде болар. Ресей Федерациясының заңдары бойынша, ресми немесе бейресми түрде ... ... ... ... ... ... елдің барлық аумағында дауыс беру аяқталған соң ғана рұқсат етіледі. Алайда, Ресей мемлекеттік телеарнасы басқа сағаттық белдеуге кіретін Калининград облысында ... ... әлі ... ... ... Мәскеуде дауыс беру бітісімен-ақ алдын ала нәтижелерді жариялады. Заңдық тұрғыдан анықтаулар кезінде жарияланған нәтижелер сайлау комиссиясынан емес, Exіt-poll - респонденттерден ... кім үшін ... ... ... ... ... шыққан кездегі сұрауды жүргізген социологиялық зерттеу ұйымдарынан алынғанына ешкім көңіл бөлген жоқ. Атап кетерлік жәйт, сұрау нәтижелері кейіннен жарияланған ... ... ... ... ... Бұл ... ... социологиялық зерттеулердің жоғары деңгейін көрсетті. (Мемлекеттік Думаға, 1993 жылғы алғашқы сайлау нәтижелерін ресей социологтары мүлдем керісінше болжаған ... жылы ... ... ... ... ... ... кездегі сұрауды Алматыда жергілікті зерттеу ұйымдарының бірі өткізді. Сұрау нәтижелерінің ресми ... ... ... ... Сұрау өткізген социологтар дауыс беру қорытындыларының бұрмаланғанына шағым білдіре бастады. Алайда, ешкім сұраудың сапасын талдап көруге кіріспеді. ... ... ... ... ... ... өте күрделі әдістеме болып табылады. Мұнда іріктеуді дәлме-дәл ұстанған жөн. Ол үшін ... ... ... ... ... ... алу ... Сұхбат алушылар сайлау комиссиясының жұмысына кедергі жасамайтындай орналасып, өздерін сайлаушылардың күдігі мен сөгісін тудырмай ұстау қажет.
Холл-тестілер
Кейде респонденті сұрау үшін ... ... ... ... ... ... ... туындайды. Үйде, көшеде, телефонмен сұрағанан гөрі сұраудың бұл түрі көбірек нәтиже береді. Мұндай сұраулар холл-тестілер деп аталады. Жаңа ... ... ... мен ... ... жарнама материалдары мен тұжырымдамалары тестіден өтуі мүмкін.
Респонденттен жәй ғана оның бағасы мен әсері туралы ... ... ... ... мен ... ... ... өнімдердің ішінен таңдау ұсынылуы мүмкін.
Сөз жоқ, мұндай тестілеу саяси жарнама, саяси пиар-шаралары, ... мен ... ... материалдарына қатысты жүргізілуі мүмкін.
Бұқаралық сұрауды ұйымдастырудағы аса маңызды ... ... ... ... ... ... Элизабет Ноэльдің анықтауынша, ең күшті сұхбат алушы - ол "адамға үйір педант". Формализмге негізделген сұрауда ... ... ... басшылыққа алуы тиіс, енжар күйінде тыңдап, жауаптарды қабылдай білуі, яғни респондентпен айтыспауға, шыдамсыздықты көрсетпеуге, жетекші сұрақтарды қоймауы ... ... ... ... ... ... іріктеп алу мен оқытудың алуан түрлі әдістемелері бар.
Формализмге негізделмеген сұхбат
Әдебиетте бұл әдістің еркін, стандартты емес, құрылымдық емес ... ... өзге ... кездеседі. Көп жағдайда "терең сұхбат" термині (іn-depth-іntervіew) қолданылады. Бұл терминдердің барлығы осы зерттеу түрінің формализмге негізделген (стандартты, құрылымдық) ... ... ... ... өзі мынадан тұрады, еркін сұхбатты пайдаланған кезде әрбір респонденттен ақпараттың тура сол түрлерін алуға әрекет жасалынбайды және индивид ... ... ... ... ... респонденттен респондентке дейін өзгеруі мүмкін: әрбір респондент өзі ең жақсы жағынан ... ... ... ... ... ... ... формализмге негізделмеген сұхбатта сұрау зерттеудің сапалы әдісі ретінде көрінеді.
Терең сұхбат әдістемесі өте күрделі және ... ... ... ... ... қажет етеді. Көбінесе олардың орнында зерттеушілердің өзі болады.
Өткізілу технологиясы бойынша ... ... ... (narratіve - әңгіме, хикая), жартылай құрылымдық және фокустық деп бөлуге болады.
Нарративтік сұхбат - ... ... ... ... ... ... ... Мұндай жағдайда баяндаудың толық еркіндігі респондент үшін ең ... ... ... ақпарат алуға мүмкіндік береді деп белгінеді. Нарративтік сұхбатты қолдану әсіресе респонденттің жеке қабылдауы, оның сезімдері маңызды болған ... өзін ... ... ... және ... ... нарративтік техника өте сирек қолданылады.
Жартылай құрылымдық сұхбат айтарлықтай кең таралған. Ол гайдтың біршама жоғары деңгейдегі құрылымдылығымен ерекшеленеді. Онда ... ... ... ... ... ... кездесуі мүмкін. Сонымен бірге, формализмге негізделген сұрауға қарағанда ... ... ... респондентке ыңғайлы әңгіме барысын бұзбау үшін кейбір сұрақтар реті мен ... ... ... ... жол ... ... ... алушыдан гайдтың барлық сұрақтары бойынша ақпарат алу ... ... ... ... ... ... зерттеу мақсаттары тұрғысынан ең маңызды проблемаға әрдайым назар аударып отыруды білдіреді.
Стандартты емес сұхбат іріктеудің аса ... емес ... - ... 100-ге дейін адам болғанда жүргізіледі. Бұл әдістің қымбаттылығымен, сол сияқты ақпаратты жазу мен ... ... ... ... ... әдетте, аудио және бейнежазба қолданылады.
Терең сұхбатта сұрақнама гайд деп аталады. Бұл сауалнамадан гөрі, әңгіме жоспары болып табылады. Егер сауалнаманың ... ... - ... ... ... - ... ... Тақырыптар сұрақ немесе баяндау сөйлемдерімен көрсетілуі мүмкін.
Егер құрылымдық сұхбатта бір сұрақтың ... ... ... ... үшін ... дәлме-дәл логикалық орналасуынан құтылу ұсынылса; еркін сұхбатта формальді логиканың ... ... ... қызмет жасайды. Сұрақтар бір-бірінен, жекеден жалпыға немесе жалпыдан жекеге беріліп отыруы тиіс.
Сұхбат алушының жүріс-тұрыс ... ... ... ... ... ... қарағанда еркін сұхбатта суырып салма маңызды. Бірақ бұл сұхбат алушының ... ... ... ету ... одан ... ұлғайта түседі. Мұндай ықпалды төмендетудің күрделі әдістемесі жасалынған. Ол кішігірім арнайы проблема болғандықтан аталмыш оқулықта қарастырылмайды.
Фокус-топ
Барлық сапалы әдістемелер ішінен ... ... ең көп ... ... ... ... Бұл - зерттелетін объект жөнінде ақпарат алу мақсатындағы топтық пікір алысулар. Соңғысы оларды мақсат - белгілі бір көзқарастың ... ... ... ... ... ... пікір алысулардан өзгеше етеді.
Фокус-топтар құрамы (6-дан 12-ке дейінгі әрбір адам) зерттелетін жиынтық ішіндегі пікірлер, көңіл-күй, қажеттіліктер, талғамдар айырмашылығын ... ... үшін ... ... ... іріктеп алу рекруттеу деп аталады). Сонымен бірге, топтар ішінде жасы немесе білім деңгейі бойынша үлкен ... жол ... Олай ... фокус-топтар әдісінде ақпарат алудың аса маңызды тәсілі болып табылатын топтық динамика жұмыс істемей қалуы мүмкін.
Фокус-топтар одан сайын ... ... ... және бүгіннің өзінде оларды бірнеше негіздер бойынша жіктеуге болады. Біз келесі жіктелімді ұсынамыз:
Құрамы бойынша
1-ші ... ... ... ... контингентпен (қатысушылар "бұқара" топтарын білдіреді)
Арнайы контингентпен (белгілі бір мамандық ... ... бір ... пен сала қызметкерлері)
Қол жеткізу қиын әйгілі контингентпен
2-ші жіктелім (қатысушылардың ... ... ... емес ... ... ... немесе көбінесе белгілі бір топ көрсетілген: жас өспірімдер, жастар, әйелдер, ... және ... (әр ... әлеуметтік-демографиялық және әлеуметтік-кәсіби топтар көрсетілген)
3-ші жіктелім (өзіндік немесе топтық/корпоративтік көзқарастары мен қызығушылықтарының көрсетілуі ... ... ... ... қатысушылар
Рекруттеу әдісі бойынша:
"көшеден", кездейсоқ рекруттелгендер
Белгілі бір өлшемдер бойынша (мысалы, кәсібі, кәсіпорынның көлемі немесе ... ... ... ... ... ... (белгілі бір компания қызметкерлері, қандай да бір оқиғаға қатысушылар)
Мақсатты нұсқаулар мен ... ... ... орта проблемасын талқылау
Оқиғаларды, фактілерді талқылау
Өзіндік көңіл-күйлерді, әсерлерді, ... өмір ... ... ... мен жарнамалық өнімдерді тестілеу
Фокус-топтың жүргізушісі модератор деп аталады. Модератордың жұмысы жоғары біліктілікті қажет етеді, көбінесе фокус-топты кәсіби психологтар немесе социологтар ... ... ... ... гайд деп ... пікір алысудың жалпы жоспары болады. Бірақ, терең сұхбатқа қарағанда, фокус-топта гайд одан да төмен нақтыланған. Әдетте, ол компьютермен ... ... 2 ... ... Фокус-топтың өзі 2-2,5 сағат жүргізіледі. Бұл модератордың суырып салма қабілетінің үлкен рөлін көрсетеді. Модератор фокус-топтың қымбат ... тек қана ... ... үшін пайдалануды қамтамасыз етіп, қызықты пікір талас тудырып, әрбір қатысушыдан барынша көбірек ... ... ... алып", гайдтың барлық сұрақтары бойынша "пікірлер таратуды" белгілеу тиіс. Әсіресе кез келген ... ... емес ... ... ... кездесетін "лидерді басу" міндеті түрде қиындыққа әкеледі. Модератор тең ... ... ... үшін барлық қатысушыларды әңгімеге тартуы тиіс, өйткені олардың әрқайсысы ақпараттың бірегей қайнар көзі болып табылады.
Фокус-топтар аудио немесе ... ... ... негізінде арнайы әдістемен түсіндіру (транскриптер), резюме мен есептер дайындалады.
Бақылау
Социологиялық бақылау өзінің әр ... ... ... сол ... ... ... ... бір жиынтығында ақпарат береді. Ақпарат жинау процестер мен құбылыстарды визуалды және есту арқылы қабылдауға негізделген. ... ... ... оны ... басқа әдістермен бір жиынтықта пайдалану болып табылады.
Бақылауды әдетте, рәсімнің формализмге негізделу деңгейі, бақылаушының орны, ұйымдастыру ... ... ... бойынша жіктейді. Бірінші негіздеме бойынша бақылау стандартты және стандартты емес болып бөлінеді. Стандартты бақылауды арнайы жоспар бойынша ... ... ... ала ... ... тіркелуін білдіреді. Стандартты емес әдістемеде мұндай жоспар жоқ, зерттеу мақсаттары үшін маңызды жәйлар бақылау процесінің өзінде айқындалады.
Бақылаушының зерттеу ... ... ... орай ... ... және ... (қатысушы) болуы мүмкін. Енгізілмеген бақылау кезінде зерттеуші зерттелетін ... тыс ... Ол ... барысына енгізілмейді және сұрақтар қоймайды. Енгізілген бақылауда зертттеуші бақыланушылармен тікелей байланыста болады, олардың іс-әрекетіне қатысады. Енгізілген бақылау өз ... ... ... ... ... және ашық ... ... жағдайы бойынша далалық және лабораториялық бақылау бөлініп шығады. ... ... ... ... ... ... шынайы өмір жағдайында, екіншісінде - жасанды түрде құрылған және бақылаушының бақылауындағы жағдайда жүзеге асырылады.
Жүйелілігі ... ... ... ... және кездейсоқ болуы мүмкін.
Бақылау әдісінің қолдану аясы айтарлықтай кең - маркетингтен бастап ғылым социологиясына дейін, кіші ... ... ... сана мен жүріс-тұрысты зерттеуге дейін болады.
Онан ары BІSAM Central Asіa Социологиялық және маркетингтік зерттеулер ... ... ... ... бақылау
Кешенді зерттеу қозғалмайтын мүлікті тіркеу жүйесіне арналған болатын. Бұқаралық және сарапшылық сұраулармен, фокус-топтармен қатар, онда бақылау ... ... Оның ... ... ... жөніндегі орталықтарда келушілерге қызмет көрсетудің шынайы деңгейін анықтау болды.
Бірін-бірі ауыстырып отырған бақылаушылар өздерін келушілер ретінде көрсетіп, ... және ... ... ... ... тіркеу құжаттамасын мұқият толтырып жатты. Шын мәнінде олар визуалды түрде бірнеше адамды іріктеп алып, олардың кезекте тұрудың ұзақтығын тіркеді, әсіресе ... ... бір ... ... ... осы ... өткізген уақыт ұзақтығын белгіледі. Келушілердің қаптауының шыңы мен ... ... ... ... ... көрсетуге байланысты әңгімелері жинақталып тіркелді. Қолайлы жағдайды таңдап алып, бақылаушы жаңа келген келуші ретінде әңгіме-дүкен құратын, ал іс жүзінде ... ... ... ... ... алып ... жерде біз қатаң құрылымдық бақылауды көріп отырмыз, әйтсе де ол сандық ... ... ... ... орталықтардың қызметін алуға кеткен уақыты, қандай да бір ... шешу үшін ... ... орталық қызметінің тиісті нормативке сәйкес келуі), сол сияқты ... ... ... ... ... мен ... сипаттау) ақпарат берді.
Енгізілмеген бақылау
Бақылау әдісі осы тарауда аталып кеткен "Қазіргі ауылды Қазақстан" жобасында ... ... ... сұраулар мен құжаттармен жұмыс жасау барысында жиналатын әлеуметтік-экономикалық ... ... ...
Бақылаушы ауылдағы мектептің, клубтың, бала-бақшаның болуы мен ... көше мен аула ... ... ... көшеттердің шауып алынуын (90-шы жылдары ауыл саябақтары мен бау-бақшалар отынға шабылған болатын), аулада жеке автотранспорттың болуын, кедей, орташа және бай ... ара ... ... Мүмкін болғанша, бақылаушы сандық бағалауды, атап айтқанда аралық шамаларды пайдаланады. Алайда, кейбір тармақтар бақылаушының жеке ... ғана ... ... әдіс ... бақылау ретінде сипатталуы мүмкін, бірақ зерттеу компаниясының қызметкері жағдайға байланысты шетте тұрған бақылаушы позициясын ұстана алады.
Далалық сапар белгілі бір ... бір рет ... ... ... Жас ... мен ... өмір стиліне арналған зерттеуге мұндай объектілер ретінде кинотеатрлар, түнгі клубтар, кафе, мейрамханалар, бар, дискотекалар, ... ... ... ... ... ... болды. Бақылаушы көптеген позицияларды тіркеп отырады, олар: жастар компаниясындағы адамдар саны, бір компанияның басқалармен қарым-қатынасы, сусындарды ... ... ... ... ... киім стилі, киімде символиканың болуы, әңгіме тақырыптары. ... және ... ... жинаудың
халықаралық ережелері
Бірқатар елдерде, атап айтқанда, Еуропалық ... ... ... мен АҚШ-та әлеуметтік және маркетингтік ақпарат жинауды реттейтін арнайы заңнама бар. ... ... ... ... база ... құрылмаған.
Сонымен бірге, қазақстандық заңнамада ақпарат жинау құқығы айқын анықталған. Қазақстан Республикасы Конституциясының 20 бабының 2 ... ... ... ... ... тізіміне кіретін ақпаратты қоспағанда "әркімнің заң жүзінде тыйым салынбаған кез келген тәсілмен еркін ақпарат алуға және таратуға құқығы бар" ... Бұл ... ... ... ... социологиялық және маркетингтік ақпарат жинаудың басқа әдістерін қолдануға рұқсат беру мен ... ету ... ... ... деп ... қажет екенін білдіреді.
Алайда ақпарат жинау құқығы кейде азаматтардың басқа құқықтарына, сондай-ақ жалпы ... және ... ... ... ... әдет-ғұрыптар мен этикалық нормаларға қайшы келуі мүмкін. Социологтар мен ... ... ... ... ... ... ... ең алдымен ESOMAR - Дүниежүзілік қоғамдық пікір мен нарықты кәсіби ... ... ... Бұл ... ең ... ... ережелері келесіден тұрады:
- зерттеулер әрқашан елдегі заңдармен сәйкес жүргізілуі керек;
- респонденттердің зерттеуге қатысуы әрқашан еркін болуы қажет, ... ... ... ... ... ... болмайды;
- респондентке құпиялылық кепілдігі беріледі, егер респондент зерттеушінің сұрауы ... ... да бір ... жеке ... ... ... берсе, ол ақпараттың қайда берілетіні және қандай мақсатпен пайдаланатыны жөнінде хабардар болуы тиіс;
- жазып алу құралдары респонденттің келісімімен ғана ... ... ... ... ұйым ... білуге және бұл мәліметтерді оңай тексеруге мүмкіндігі болуы ... ... ... ... және ... жөнінде қандай да бір жалған ақпарат бермеу тиіс;
Жарияланған қорытындылардың дұрыстығын растау үшін зерттеуші әрқашан бара-бар мәліметтер ұсынуға ... ... ... ... зерттеу нәтижелерінің кез келген жарияланымында зерттеуді өткізген ұйым, уақыты, орыны, пайдаланған әдістері, іріктеу типі мен көлемі ... ... ... ... Егер де ... арнайы тапсырыс бойынша жүргізілсе, онда оның нәтижелері тапсырыс берушінің жеке меншігі болып табылады.
3-тарау. ЗЕРТТЕУДІҢ ... ... ... ... ақпарат жинаудың әр түрлі кезеңдерінде зерттеу бағдарламасы негізінде жасалынатын және зерттеу жобасының мақсаттары мен ... ... ... қамтамасыз ететін құжаттар жиынтығынан тұрады. Құралдар жиынтығы құрамына әр түрлі типтегі сұрақнамалар мен гайдтар, сұхбат алушыларға, модераторлар мен ... ... ... ... ... материалдар, іріктеуді бақылау беттері, бақылау бланктері және т.б. жатады. Біз құралдар жиынтығының сандық және сапалық зерттеулерде ең көп ... тек ... ... ғана ... Әңгіме құрылымданған сұрақнамалар мен гайдтар жөнінде қозғалмақ. Біз осы оқулықтың оқырмандарын құралдар жиынтығын жасауға кәсіби дайындау міндетін алға ... ... ... ... пайдаланушылар деңгейінде сұрақнамалар мен гайдтарды жасаудың логикасы мен негізгі принциптерін түсінген жеткілікті.
Формализмге негізделген ... ... ... ... маңызды құралы сұрақ болып табылады. Сұрақтардың белгілі бір типологиясы бар. ... екі ... ... қызметі мен құрылымы бойынша жіктеледі. Функционалдық қызмет ... ... ... ... ... ... ... және респонденттің әлеуметтік-демографиялық сипаттамасына қатысты сұрақтарға бөлінеді.
Функционалдық-психологиялық сұрақтарға, ең алдымен, сұхбат алушы мен респондент арасында сенім жағдайын орнату, респондент ... ... жою, ... ... ... да бір жалпы қызығушылықты орнату үшін қызмет ететін байланыс сұрақтары жатады. Мысалы, егер сұрау мақсаты мемлекет басшысының рейтінгін анықтау ... онда ... ... ... 5-балдық шама бойынша бағалаудан немесе оның сыртқы саясат мәселелері жөніндегі шешімдеріне өзінің көзқарасын білдіруден бастаудың қажеті жоқ. Оданша ... ... оның ... ... әлеуметтік ортасына тікелей қатысты проблемалар жайында әңгіме жүргізген жөн. Функционалдық-психологиялық категорияға шиеленісті немесе шаршағандықты басу үшін сауалнамаға енгізілетін ... да ... ... ... зерттеудің негізгі проблемаларынан шығады. Оларда респонденттің хабардарлығы жөнінде (көбінесе мұндай сұрақтар тест түрінде ... ... ... да бір оқиғағаларға, құбылыстарға, адамдарға көзқарасы, көңіл-күй, талғам, қажеттілік, құндылықтық бағдарлар туралы сұрақтарға бөлуге ... ... ... ... ... деп ... түрі ... респонденттің адалдығын тексеру үшін және оның есте сақтауына, хабардарлығының деңгейіне, оның ... беру ... ... ... ... ... ... ұмтылысымен және зерттеушілерге жақсы таныс басқа да осы секілді ... ... ... жою үшін ... ... ... респондентке белгілі бір партияға дауыс беруге ниеті бар ма деген сұрақ қойылады (осы партияның аты айтылады). Одан соң, сұралатынның ... ... ... ... бірқатар сұрақтар қойылады. Одан әрі респондет сайлау кезінде ... да бір ... ... ... партияны қолдауға ниеті бар ма деген сұрақ қойылады (мұнда партияның ... ... ... ... Бұл ... ... ... саналады.
Қақпан-сұрақтар өте сирек пайдаланылады, көбіне кез келген сұраққа өзінің білімсіздігін көрсетуге ... және ... бір ... ... деген принцип бойынша жауап беретін респонденттерді анықтау үшін қолданылады. Мысалы, респондентке қаладағы ең бай адамды біледі ме деген сұрақ қойылады. Ол иә ... ... ... Одан әрі, ... крез ... үміткерлер фамилияларының тізімі көрсетіледі, олардың бір-екеуі ойдан ... ... ... жауаптар нұсқаларына өздерінің фамилиясын қосып, содаң соң өздерінің "бәлелі танымалдығын" біледі.
Фильтр-сұрақтар жалпы зерттеуге немесе сауалнаманың жеке блоктарына қатысы жоқ ... ... ... үшін ... ... Мысалы, мақсаты - сайлау нәтижелерін болжау болатын сұрауда "Қазақстанның азаматысыз ба?" және "Жасыңыз қанша? дегендер фильтр-сұрақтар болады.
Құрылымы ... ... ... ... және жартылай жабық болып бөлінеді.
Жауаптар нұсқалары берілмейтін ... ашық деп ... ... ... демократия дегеніміз не" немесе "Кімді жыл адамы деп атар едіңіз" ... ... ашық ... қатар, ауызша ұқсастықтарды таңдап алуды, сөйлемнің аяқталуын немесе суретті ... ... ... ... да бар. ... сұрақтар жауаптар нұсқаларымен қатар жүреді. Жабық сұрақтардың алуан түрлері бар. Дихотомды сұрақ респонденттен екі ... ... ... ... ... ("ия - жоқ", ... - ақ"), ... сұрақ - бірнеше нұсқалардың ішінен біреуін ғана ... ... ... ... ішінен бірнешеуін таңдауға мүмкіндік береді;
Шамалары бар жабық сұрақтар өте жиі ... ... ... ... ... бір ... келісу немесе келіспеу деңгейін талап етеді. Маңыздылық шамасында респонденттің өзі ... ... үшін ... ... ... бір факторларға баға беруін білдіреді ("Сіз үшін әтір суын таңдағанда оның ... ... ... - өте ... - ... ... - аса маңызды емес - мүлдем маңызды емес). ... ... ... және т.б.) және ... емес (өте ... - өте ... шамалар пайдаланылады. Бағалау объектілері әр түрлі- өнімнің сапасынан үкіметтің іс-әрекеттеріне дейін болуы мүмкін.
Жартылай жабық сұрақтар сұрақты жабу, яғни ... ... ... ... таңдап алу мүмкін болмағанда пайдаланылады. Нұсқаулар жиынтығына "тағы не?", "нақтылы не?" деген градация енгізіледі.
Сұрақты құрастыру ... ... ... ... ... қою ... үшін жеңіл жұмыс сияқты және социологтар еңбегінің күрделілігіне қатысты скептицизм тудырады. Бірақ, сауалнамалық сұрақтардың қарапайым сөйлемдердің артында ... ... ... ... ... заңдары мен психологияны терең білуін қажет ететін аса көп еңбекті керек ететін жұмыс жасырынып ... ... ... сұрауда әрбір сұрақтың мағынасын зерттеуші де, ондаған сұхбат алушылар да және жүздеген, кейде мыңдаған респонденттер де бірдей түсінуі ... Оған қол ... - ... ... ... логиканың жалпы талаптарына сай болып, оның үш міндетті элементі болуы тиіс. Біріншіден, онда ... ... және ... ... ... ... болатын кейбір ақпарат болуы тиіс; екіншіден, респонденттен білудің керек ететін ақпарат тапшылығы орын алуы тиіс; үшіншіден, ... ... ... ... ... ... Қазақстан қайда орналасқан? деген сұрақты алайық. Бұл жерде сұрақ қоюшыға да, ... ... де ... - бұл ел ... ... бірдей белгілі. Жетіспейтін ақпаратқа жөн сілтеу "қайда" деген есімдікпен көрсетілген. Бірақ қателік ... ... ... ... үшіншісінде жіберілген - іздеу саласы айқын көрсетілмеген. Қазақстан Азияда, бұрынғы КСРО ... ... ... ... мен ... арасында және т.б. орналасқан деген жауаптар алынуы мүмкін.
Әсіресе, сұрақтың иланушылығынан құтылған маңызды, яғни зерттеуші, өзі ... ... ... ... ... ... ... иланушылықтан құтылу әрдайым мүмкін бола бермейді. Негізінде, сұрақтың жабылуының өзі иланушылық элементтерінен тұрады. Сондықтан, жауап нұсқаларының пайдаланатын жиынтықтары және шамалар ... ... ... ... ... және ... нұсқалардың тең санын ескеру қажет); Тіпті "...Сізді қанағаттандырады ма? сияқты дәстүрлі сұрақтың өзі иланушы болып ... ... ... дұрыс болар: "...қанағаттандырады ма немесе қанағаттандырмайды ма ?".
Сұрақтарды құрастырғанда жалпы қолданылатын сөздерді пайдаланып, қос мағыналы сөздерден, әсіресе абстракциялардан алысырақ жүрген жөн. ... ... да бір ... қонбайтын терминдер ғана емес, қарапайым ұғымдар да абстрактылы болады. Айталық, "Сіздің отбасыңызда үй кітапханасы бар ма?" ... ... ... ... бір зерттеулерінде респонденттер түсінген жоқ, өйткені үйдегі кітаптардың қаншалықты саны "кітапхана" болып саналатыны респонденттерге ... ... ... ... ... ... "аз" сияқты ұғымдар абстрактылыға айналады. Мысалы, "Сіз сабақтан жиі қаласыз ба ?" деген сұрақты алайық. "Жиі" дегеніміз бір студент үшін - ол ... ... үшін - ол ... ... рет ... ...
Сұрақтың көптігіне де жол бермеу қажет. Мысалы, "Сіз билік органдарына сенесіз бе?" ... ... ... ... ... мүмкін, өйткені ол президентке сенуі мүмкін, бірақ үкімет немесе жергілікті әкімге сенім білдірмейді.
Респонденттердің кестелер толтыруға, есептеуге мәжбүрлейтін ... ... жөн ... ... ... бір ... ... шығынды есептеу). Жеке сұхбаттардың қазіргі сұрақнамаларында кестелер айтарлықтай жиі қолданылады. Бірақ, оны сұхбат алушының өзі ... ... ... ... ... ... ... респонденттің есте сақтауына ("Қандай телевизиялық бағдарламалар екі жыл бұрын Сізде ең үлкен қызығушылық тудырды ?) немесе оның ... ... тіс ... ... ... ... қызыл немесе қызғылт сызығының қандай түрі ұнайды?) тым жоғары талаптардан тұрмауы қажет.
Егер сұрауды кәсіби зерттеу ... ... ... ол ... ... әдемілік, жеңілдік беру немесе қызықтыру үшін құралдар жиынтығын жеңілдетуге, тұрпайыландыруға ешбір жағдайда жол бермеу тиіс. Социологиялық сұрау, тіпті ... ... ... болуымен журналистік сұхбатқа немесе ток-шоуға толық ұқсай алмайды.
2003 жылдың сәуірінде ресейлік НТВ телеарнасында Савик ... "Сөз ... атты ... ... ... аса ... ... зерттеу ұйымына сілтеме жасалынып сұрау нәтижелері көрсетілді: Иракта соғыстың қызған кезінде респонденттерге "Сіз АҚШ жағындасыз ба әлде ... ... ... ба?" ... ... ... АҚШ жағында - 3 %, Саадам Хусейн жағында - 97 % ... ... ... ... жарияланған соң, сұрау нәтижелері жетекші әлемдік БАҚ-мен сенсация ретінде беріліп, Ресейдің халықаралық мәртебесі үшін аса күшті ... ... іс ... бұл ... ... ... мүлдем орынды емес еді. Көптеген адамдар АҚШ-тың іс-әрекеттерін айыптады, бірақ, ... ... ... де ... жоқ. Соған қарағанда, сұрау процесі кезінде Ирактағы американдық саясатқа жағымсыз көзқарасы бар респонденттерді Хусейн жағына жазып отырған болар. Осы жағдайда көз ... ... ... ... ... ... көрінеді.
Сұрақтардың орналасуында, сұрақнаманың дизайнында, ең алдымен, жекелеген сұрақтарды құрастыру кезінде формальді логиканың ережелерін сұрақнаманың құрылымында толық күйінде қолдану ... ... ... ... Кейде сауалнама былыққан, сұрақтар жүйелілігінің ешбір логикалық мәні жоқ ... ... ... іс ... мұндай құрылым бүкіл сұхбат барысында респонденттің "тонусын" ... тұру ... ... ... және бақылау сұрақтарын енгізумен және т.с.с. байланысты.
Социологиялық талдаудың әр ... ... ... ... - ең көп ... ... ... Социологиялық сауалнама - бұл талдау объектісі мен ... ... ... ... ... ... зерттеу ойымен біріктірілген сұрақтар жүйесі.
Мысал ретінде қоғамдық пікір мониторингін жүргізу үшін ... ... ... қарастырайық. Мониторинг режимінде зерттеу жүргізу келесі талаптарға сәйкестілікті белгілейді:
* ... ... ... ... түсінікті болуы тиіс; оның есте сақтау мен хабардарлығы мүмкіндіктерінен аспау керек;
* негізгі ... ... ... ... бойы ... қала береді;
* сауалнамада ұсынылған сұрақтар мен жауаптардың нұсқалары тым көп болмауы керек;
* ... ... ... және орыс ... дайындалады, сұрақтар жағымсыз эмоция тудырып, респонденттердің намысына қол тигізбеуі қажет.
Сауалнама - бұл респондентпен әңгімелесудің өзінше бір ... ... ... ... ... ... ... үңдеу орналасып, онда зерттеудің тақырыбы мен мақсаты, ... ... ... ... ... ... ... "N"-лық!
Сізді республикадағы қоғамдық өмір проблемалары жөніндегі сұрауға қатысуға шақырамыз. Әрбір сұрақ пен оның нұсқаларын мұқият оқыңыз. Сәйкес келетін жауаптың ... ... ... сызыңыз. Құпиялылыққа кепілдік беріледі.
Қатысқаныңыз үшін алдын ала ... ... ең ... ... қызықтырып, жағымды эмоциялық жағдай туғызатын ең қарапайым сұрақтар ... ... ... жүргізілетін социологиялық зерттеулердің құралдар жиынтығында көбінесе сұрақтардың жабық және ашық араласқан типтері орын ... ... осы ... жауаптың соңғысын

Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 35 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Социология ( оқу құралы )501 бет
Отбасы татулығы бағдарламасы136 бет
Болашақ мұғалімдерді даярлау жүйесіндегі ғылыми зерттеулердің рөлі10 бет
Гидрометриялық ізденістердің даму тарихы4 бет
Маркетинг-нарықты зерттеудің комплекстік жүйесі30 бет
Маркетингті реттеу13 бет
Маркетингтік зерттеулердің әдістері28 бет
Нарықтағы маркетингтік зерттеулер теориясы30 бет
Ғылыми-техникалық қызметтiң жай-күйi мен оны iске асырудың тетiктерi12 бет
«Ғылыми зерттеулердің методологиясы» пәнінен дәрістердің қысқаша курсы32 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь