Мәдениет дегеніміз не?


(«Мәдениет дегеніміз не?» — деген сұраққа жауап беру үшін бұл сөздің этимологиясына, яғни осы бір күрделі ұғымды білдіретін сөздің шығу тегіне тоқталуды жөн көрдік. Қазақ тіліне бұл термин арабтың «маданият» — кала, қалалық деген сөзінен енген. Бұл ортағасырлардағы мұсылман мәдениетінің өркендеу кезеңінде қалыптасқан түсінікпен байланысты. Мәдениетке берілген көптеген анықтамаларды алътерінативтік (қарсы қоюшылық) деп атауға болады. Бұл жерде алдымен көзге түсетіні — мәдениет пен табиғатты «культура» мен «натураны» қарсы қоюшылық. Көне заманда «культура» деген ұғым «жерді өңдеу» дегеп мағынаны берген. Кейінірек, дәлірек айтканда, Цицеронның еңбектерінде (б.э.д. 45 ж.) бұл сөздің мағынасы тереңнен жанды жетілдіру» деген ұғымды білдірді. Уақыт өткен сайын еуропалық тілдерде мәдедиет сөзі «білім беру», «даму», «қабілеттілік», «кұрметтеу» сияқты мағыналарға ие бола бастады. Қазіргі заманның сөздіктерде мәдениетке төмендегідей анықnамалар берілген:
а) мәдениет — белгілі бір халықтың қол жеткен табыстары мен шығармашылығының жиынтығы;
ә) мәдениет — адамзат қауымының белгілі бір тарихи кеңістіктегі қызметі мен өзіндік ерекшеліктері (палеолит мәдениеті, крит-микен мәдениеті, қазақ мәдениеті және.т.б.;
б) мәдениет — адамдық өркениеттің белгілі бір саласыныц жетілу деңгейі (сөйлеу мәдеииеті, еңбек мәдениеті, кұқық мәдениеті және т.б.);
в) агро-мәдениет (дәнді өсімдіктер мәдениеті, цитрустық мәдениет және т.б.)
Ал осы ұғымдардың ішіндегі мәдениеттану пәніне алғашқы
екі ұғымды, тікелей қатысуы екендігін аңғаруға болады. Мәдниет ұғымы тарихи қалыптасудыңі ұзақ даму жолдан өтті, оны алғашқы рет ғылыми тұрғыдан анықтауға ұмтылған философтар болды. Бірақ, өкінішке орай, XVIII ғасырға, яғни Ағартушылық дәуірі кезеңіне дейін, басты құндылық — адам мен оның ақыл-ойы деген қағида жүзеге асканға дейін «мәдениет» сөзі белгілі бір модельденген термин ретінде қолданылмады, бар болғаны жаңа ұғымдардың синонимі ретінде ғана пайдаланды. Сөзіміз дәлелді болу үшін, «мәдениет» ұғымын талдауды Көне заманнан бастағанды жөн көрдік. Жоғарыда атап көрсеткеніміздей Бұл терминнің алғашқы мағынасы жер-анамен, оны өңдеп-баптаумен тығыз байланысты болды. Демек «мәдениет» ұғымы жерді жырту, бау-бақшаны өңдеу, яғни өсімдіктер және жануарлар дүниесімен, дәлірек айтқанда, егіншілік пен ауыл шаруашылығымен тығыз байланыста қарасгырылды. Оған қоса бізге үйреншікті болып кеткен «мәде-ниет» ұғьмының тәрбие мен біліммен байланыстылығының тамыры да сонау көне заманда жатыр. Білімсіз және тәрбиесіз адам еш уақытта мәдениетті бола алмайтыны ақикат, ендеше білім мен тәрбие барлық халықтар мәдениетінің қайнар бұлағы болып табыладьі сонымен бірге мәдениет сөзі «құрмет тұту, сыйлау, құрметтеу, табынушылык» деген мағыналарға да ие. Осылардың ішіндегі ең бастысы — дінге табынушылық. Көне замандағы адамдар әруақытта да құдайлар қоршауында болды, олардың санасынан тәңірі берік орын алды. Үйде де, түзде де құдайлар адамдармен бірге болды, оларды жебеп, қорғап отырды. Құдайлар қалаларда тұрды, қала адамдары меп қала азаматтарын бәло-жаладан қорғады. Міне, сондықтан да болар Гелилік эллинист. Макс Поленц полистік патриотизмді ерекше дәріптейді Полис дегеніміз — шағын ғана халқы бар қала, ал қала тұрғындары сол қаланың азаматтары болып саналады. Олар өз қаласының заңына бағынды, қаланы сыртқы жаулардан қорғады қажстті азаматтық міндеттері мен

Пән: Мәдениеттану
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге




(Мәдениет дегеніміз не? — деген сұраққа жауап беру үшін бұл сөздің
этимологиясына, яғни осы бір күрделі ұғымды білдіретін сөздің шығу тегіне
тоқталуды жөн көрдік. Қазақ тіліне бұл термин арабтың маданият — кала,
қалалық деген сөзінен енген. Бұл ортағасырлардағы мұсылман мәдениетінің
өркендеу кезеңінде қалыптасқан түсінікпен байланысты. Мәдениетке берілген
көптеген анықтамаларды алътерінативтік (қарсы қоюшылық) деп атауға болады.
Бұл жерде алдымен көзге түсетіні — мәдениет пен табиғатты культура мен
натураны қарсы қоюшылық. Көне заманда культура деген ұғым жерді өңдеу
дегеп мағынаны берген. Кейінірек, дәлірек айтканда, Цицеронның еңбектерінде
(б.э.д. 45 ж.) бұл сөздің мағынасы тереңнен жанды жетілдіру деген ұғымды
білдірді. Уақыт өткен сайын еуропалық тілдерде мәдедиет сөзі білім беру,
даму, қабілеттілік, кұрметтеу сияқты мағыналарға ие бола бастады.
Қазіргі заманның сөздіктерде мәдениетке төмендегідей анықnамалар берілген:
а) мәдениет — белгілі бір халықтың қол жеткен табыстары мен
шығармашылығының жиынтығы;
ә) мәдениет — адамзат қауымының белгілі бір тарихи кеңістіктегі қызметі мен
өзіндік ерекшеліктері (палеолит мәдениеті, крит-микен мәдениеті, қазақ
мәдениеті және.т.б.;
б) мәдениет — адамдық өркениеттің белгілі бір саласыныц жетілу деңгейі
(сөйлеу мәдеииеті, еңбек мәдениеті, кұқық мәдениеті және т.б.);
в) агро-мәдениет (дәнді өсімдіктер мәдениеті, цитрустық мәдениет және т.б.)
Ал осы ұғымдардың ішіндегі мәдениеттану пәніне алғашқы
екі ұғымды, тікелей қатысуы екендігін аңғаруға болады. Мәдниет ұғымы
тарихи қалыптасудыңі ұзақ даму жолдан өтті, оны алғашқы рет ғылыми тұрғыдан
анықтауға ұмтылған философтар болды. Бірақ, өкінішке орай, XVIII ғасырға,
яғни Ағартушылық дәуірі кезеңіне дейін, басты құндылық — адам мен оның ақыл-
ойы деген қағида жүзеге асканға дейін мәдениет сөзі белгілі бір
модельденген термин ретінде қолданылмады, бар болғаны жаңа ұғымдардың
синонимі ретінде ғана пайдаланды. Сөзіміз дәлелді болу үшін, мәдениет
ұғымын талдауды Көне заманнан бастағанды жөн көрдік. Жоғарыда атап
көрсеткеніміздей Бұл терминнің алғашқы мағынасы жер-анамен, оны өңдеп-
баптаумен тығыз байланысты болды. Демек мәдениет ұғымы жерді жырту, бау-
бақшаны өңдеу, яғни өсімдіктер және жануарлар дүниесімен, дәлірек айтқанда,
егіншілік пен ауыл шаруашылығымен тығыз байланыста қарасгырылды. Оған қоса
бізге үйреншікті болып кеткен мәде-ниет ұғьмының тәрбие мен біліммен
байланыстылығының тамыры да сонау көне заманда жатыр. Білімсіз және
тәрбиесіз адам еш уақытта мәдениетті бола алмайтыны ақикат, ендеше білім
мен тәрбие барлық халықтар мәдениетінің қайнар бұлағы болып табыладьі
сонымен бірге мәдениет сөзі құрмет тұту, сыйлау, құрметтеу, табынушылык
деген мағыналарға да ие. Осылардың ішіндегі ең бастысы — дінге
табынушылық. Көне замандағы адамдар әруақытта да құдайлар қоршауында болды,
олардың санасынан тәңірі берік орын алды. Үйде де, түзде де құдайлар
адамдармен бірге болды, оларды жебеп, қорғап отырды. Құдайлар қалаларда
тұрды, қала адамдары меп қала азаматтарын бәло-жаладан қорғады. Міне,
сондықтан да болар Гелилік эллинист. Макс Поленц полистік патриотизмді
ерекше дәріптейді Полис дегеніміз — шағын ғана халқы бар қала, ал қала
тұрғындары сол қаланың азаматтары болып саналады. Олар өз қаласының заңына
бағынды, қаланы сыртқы жаулардан қорғады қажстті азаматтық міндеттері мен
борыштарын (халык, жиналыстарын өткізуге, сот орындары мен қаланың басқа да
мекемелерінің жұмыстарына жәие т.б. қатысуы мүлтіксіз орындап отырды.
Мұндай қалаларда мәдениет әрі тәрбие беруді, әрі дінге табынушылықты, әрі
жер өндеуді де білдірген. Дәл осындай үйлесімділік көне полистерде қала
азаматтарының азамат болып қалыптасуына ерекше ықпал жасады. (.Гректср бұл
процесті пайдейя (бала) деген ұғым аркылы берген. Бұл термин тәрбиелеу,
оқыту деген ұғыммен қатар, білім беру, білімділік, ағартушылық, мәдениет
деген мағыналарға да ие
дүниежүзілік рухты жүзеге асырудың құралына айналғандығы (Гегель); б)
адамзат мәдениеті үздіксіз дамып өркендей отырып, революция мен прогресі
жалпы заңдарына сөзсіз бағынады. Бірақ біз қарастырған мәдениеттің
материалдық негізіне мән берілмей (әңгіме Л.Г. Морган мен Тайлордан бас-қа
Маркске дейінгі мәдениет жайындағы концепциялар туралы болып отыр),
мәдениетті тек құдайдың шапағатымен ғана байланыстырып, бұл ұғымға
мәдениеттің ғылым, адамгершілік, өмір, философия, құқык. және т.б. сияқты
салаларын ғана енгізген.
Болған бұл жағдайда тарих1 пен білімнің жәй ғана байланыстары
жайындағы идеяны ашуға болады. Гректер сонау көне заманның өзінде-ақ өмірге
икемді, қабілстті, жан-жақты қалыптасқан азаматтарды тәрбиелеуге
бағытталған сирек кездесетін білім беру жүйесін жасады. Адамға деген мұндай
қамқорлыкта сөзсіз гуманистік құндылык бар, оның негізінде мәдени
процестердің мақсаты үшін күресетін адам идеалы жатыр. Бұл жөнінде
В. Йегер былай деп тамаша айтып кеткен болатын: Грек мәдениетінің
идеяларынсыз ертедегі дүние тарихи кезең болып өмір сүре алмас еді де, ал
Батыс Еуропалық мәдениет дүниеге келмеген болар еді. Грекияда негізінен
мәдениеттің аристократиялық (ақсүйектік) түрі кеңінен таралған, ал оның
негізінде терсң генеалогиялық дәстүрлер) жатыр. Ақсүйектік қасиеттермен
қатар, адамзаттық қасиеттерге де ерекше көңіл бөлінді. Басты мақсатқа
апарар жол — білім жолы болды. Г.Е. Жураковский былай деп жазды: Көпжылдық
Афины мектептеріндегі білім берудің түпкі мақсаты — оқушыларға афин құқылы
мүшесі екендігін толық сездіру болып табылады Балаларды мектепте жазып-
сызуға үйретіп, грек әдебиетімен таныстырды. Грамматика мен музыка
сабақтары байланыстырылды, өйткені көптеген өлеңдер музыкамен сүйемелдеу
арқылы жатталды. 12 жастан бастап ұл балалар палестраға барды,
гимнастикамен айналысты. Жастар тыңдаушылар ретінде мемлекеттік істер
қаралып жиналыстарға да қатыса алатын болды. Демек, бұл айтылған
жағдайлардың бәрі көне пайдейяның гуманитарлық қызметімсн қатар, көне
мәдениеттің дамуына ықпал жасағандығын көрсетеді. Ерекше атап өтетін бір
жай, мұғалім беру жүйесі белгілі бір ғаламшар мен ережелерді игерумен ғана
шектелмей, жастарды қоғамдық өмірге де дайындады. Демек, грек қоғамының
белсенді мүшесі болу, қоғамдық өмірдің сан-саласына араласу белгіленгеи
ережелер талаптарды толық игергенде ғана жүзеге асып отырды, ал бұларды
гректер даналық табыстар — нома (зандар) деп атады. Демек мәдениеттің
мақсаты адам бойында ойлау, пікір айқын пайымдау қабілеті мен эстетикалық
сезімді дамыту болды. Бұл жағ-дайда көне заман адамы өзінің табиғатпен
байланысын ешуақытта жоғалтқан емсс, ол үшін табиғат ерекше ыстық та, жақын
да болды.
Өкінішке орай, грек қоғамының даму барысында, әсіресе эллинизм
дәуірінде, көне полистердің өз тәуелсіздіктерін жоғалуына байланысты грек
пайдейясының идеалдары бұзыла бастады. Әлеуметтік тұрақсыздық пен бей-
бсрекет саяси уақиғалардың салдарынан мәдениетке ұқсап келді. Білім
бсрудің тағы да басқа мәдени құндылықтардың дәрежесі түсіп кетті. Бірақ
коғамдағы мұндай өзгерістерге қиындық пен тоқырауларға қарамастан мәдениет
өз дамуын тоқтатқан жоқ. Христиандық сана негізінде дамыған ортағасырлық
мәдениет пұтқа табынушылықты жоққа шығара отырып, көне мәдениеттің
табыстары сол қалпында сақтай білді. Оргағасырлық мәдениет, дүниені бақылау
және логика арқылы табиғи стихияға және он шіркеудің белгілі кайраткерлері
арқылы түсіндірілетін — кітабы білімді қарама-қарсы қоюды өзінің жан
дүниесіне терең үңілген ортағасырлық адам өз тұлғасының
қайталанбайтындығын, ерекшелігін, тұңғиық екендігін байқады. Ал бұл жағдай
мәдениетке көшуге толық мүмкіндік берді. Көне заманның адамы өзіне сену
касиетін мәңгілік кеңістік дүниесінен, оның ішінде ең бірінші кезекте
табиғаттан алды. Ол кұпиялы аспан мен жұлдыздар әлемі, таулар мен ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Ұлттық сана дегеніміз не?
Жаһандану дегеніміз не?
Мотивация дегеніміз не?
Инфляция дегеніміз не ?
Стресс дегеніміз не?
Утилит дегенiмiз не?
Тауар дегеніміз не ?
Медицина дегеніміз не?
Вирус дегенiмiз не?
Дін дегеніміз не?
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь