Мәдениет дегеніміз не?

(«Мәдениет дегеніміз не?» — деген сұраққа жауап беру үшін бұл сөздің этимологиясына, яғни осы бір күрделі ұғымды білдіретін сөздің шығу тегіне тоқталуды жөн көрдік. Қазақ тіліне бұл термин арабтың «маданият» — кала, қалалық деген сөзінен енген. Бұл ортағасырлардағы мұсылман мәдениетінің өркендеу кезеңінде қалыптасқан түсінікпен байланысты. Мәдениетке берілген көптеген анықтамаларды алътерінативтік (қарсы қоюшылық) деп атауға болады. Бұл жерде алдымен көзге түсетіні — мәдениет пен табиғатты «культура» мен «натураны» қарсы қоюшылық. Көне заманда «культура» деген ұғым «жерді өңдеу» дегеп мағынаны берген. Кейінірек, дәлірек айтканда, Цицеронның еңбектерінде (б.э.д. 45 ж.) бұл сөздің мағынасы тереңнен жанды жетілдіру» деген ұғымды білдірді. Уақыт өткен сайын еуропалық тілдерде мәдедиет сөзі «білім беру», «даму», «қабілеттілік», «кұрметтеу» сияқты мағыналарға ие бола бастады. Қазіргі заманның сөздіктерде мәдениетке төмендегідей анықnамалар берілген:
а) мәдениет — белгілі бір халықтың қол жеткен табыстары мен шығармашылығының жиынтығы;
ә) мәдениет — адамзат қауымының белгілі бір тарихи кеңістіктегі қызметі мен өзіндік ерекшеліктері (палеолит мәдениеті, крит-микен мәдениеті, қазақ мәдениеті және.т.б.;
б) мәдениет — адамдық өркениеттің белгілі бір саласыныц жетілу деңгейі (сөйлеу мәдеииеті, еңбек мәдениеті, кұқық мәдениеті және т.б.);
в) агро-мәдениет (дәнді өсімдіктер мәдениеті, цитрустық мәдениет және т.б.)
Ал осы ұғымдардың ішіндегі мәдениеттану пәніне алғашқы
екі ұғымды, тікелей қатысуы екендігін аңғаруға болады. Мәдниет ұғымы тарихи қалыптасудыңі ұзақ даму жолдан өтті, оны алғашқы рет ғылыми тұрғыдан анықтауға ұмтылған философтар болды. Бірақ, өкінішке орай, XVIII ғасырға, яғни Ағартушылық дәуірі кезеңіне дейін, басты құндылық — адам мен оның ақыл-ойы деген қағида жүзеге асканға дейін «мәдениет» сөзі белгілі бір модельденген термин ретінде қолданылмады, бар болғаны жаңа ұғымдардың синонимі ретінде ғана пайдаланды. Сөзіміз дәлелді болу үшін, «мәдениет» ұғымын талдауды Көне заманнан бастағанды жөн көрдік. Жоғарыда атап көрсеткеніміздей Бұл терминнің алғашқы мағынасы жер-анамен, оны өңдеп-баптаумен тығыз байланысты болды. Демек «мәдениет» ұғымы жерді жырту, бау-бақшаны өңдеу, яғни өсімдіктер және жануарлар дүниесімен, дәлірек айтқанда, егіншілік пен ауыл шаруашылығымен тығыз байланыста қарасгырылды. Оған қоса бізге үйреншікті болып кеткен «мәде-ниет» ұғьмының тәрбие мен біліммен байланыстылығының тамыры да сонау көне заманда жатыр. Білімсіз және тәрбиесіз адам еш уақытта мәдениетті бола алмайтыны ақикат, ендеше білім мен тәрбие барлық халықтар мәдениетінің қайнар бұлағы болып табыладьі сонымен бірге мәдениет сөзі «құрмет тұту, сыйлау, құрметтеу, табынушылык» деген мағыналарға да ие. Осылардың ішіндегі ең бастысы — дінге табынушылық. Көне замандағы адамдар әруақытта да құдайлар қоршауында болды, олардың санасынан тәңірі берік орын алды. Үйде де, түзде де құдайлар адамдармен бірге болды, оларды жебеп, қорғап отырды. Құдайлар қалаларда тұрды, қала адамдары меп қала азаматтарын бәло-жаладан қорғады. Міне, сондықтан да болар Гелилік эллинист. Макс Поленц полистік патриотизмді ерекше дәріптейді Полис дегеніміз — шағын ғана халқы бар қала, ал қала тұрғындары сол қаланың азаматтары болып саналады. Олар өз қаласының заңына бағынды, қаланы сыртқы жаулардан қорғады қажстті азаматтық міндеттері мен
        
        («Мәдениет дегеніміз не?» — деген сұраққа жауап беру үшін бұл сөздің
этимологиясына, яғни осы бір күрделі ұғымды білдіретін сөздің шығу ... жөн ... ... тіліне бұл термин арабтың «маданият» — кала,
қалалық деген сөзінен ... Бұл ... ... ... ... ... ... байланысты. Мәдениетке берілген
көптеген анықтамаларды алътерінативтік (қарсы қоюшылық) деп атауға ... ... ... ... ...... пен табиғатты «культура» мен
«натураны» қарсы қоюшылық. Көне заманда «культура» деген ұғым «жерді өңдеу»
дегеп мағынаны берген. Кейінірек, ... ... ... ... 45 ж.) бұл ... ... тереңнен жанды жетілдіру» деген ұғымды
білдірді. Уақыт өткен сайын еуропалық тілдерде мәдедиет сөзі ... ... ... ... ... мағыналарға ие бола бастады.
Қазіргі заманның сөздіктерде мәдениетке төмендегідей ... ... ... — белгілі бір ... қол ... ... мен
шығармашылығының жиынтығы;
ә) мәдениет — адамзат қауымының белгілі бір тарихи кеңістіктегі қызметі мен
өзіндік ерекшеліктері ... ... ... ... қазақ
мәдениеті және.т.б.;
б) мәдениет — адамдық өркениеттің белгілі бір саласыныц жетілу деңгейі
(сөйлеу мәдеииеті, ... ... ... ... және ... ... ... өсімдіктер мәдениеті, цитрустық мәдениет және т.б.)
Ал осы ұғымдардың ... ... ... ... ұғымды, тікелей қатысуы екендігін аңғаруға болады. Мәдниет ұғымы
тарихи қалыптасудыңі ұзақ даму жолдан өтті, оны алғашқы рет ... ... ... ... ... Бірақ, өкінішке орай, XVIII ғасырға,
яғни Ағартушылық дәуірі кезеңіне дейін, басты құндылық — адам мен оның ... ... ... ... ... дейін «мәдениет» сөзі белгілі бір
модельденген термин ретінде ... бар ... жаңа ... ... ғана пайдаланды. Сөзіміз дәлелді болу үшін, «мәдениет»
ұғымын талдауды Көне ... ... жөн ... ... ... Бұл ... ... мағынасы жер-анамен, оны өңдеп-
баптаумен тығыз байланысты болды. Демек «мәдениет» ұғымы жерді жырту, бау-
бақшаны өңдеу, яғни ... және ... ... ... айтқанда,
егіншілік пен ауыл шаруашылығымен тығыз байланыста қарасгырылды. Оған қоса
бізге үйреншікті болып кеткен ... ... ... мен ... ... да ... көне заманда жатыр. Білімсіз және
тәрбиесіз адам еш уақытта мәдениетті бола ... ... ... ... тәрбие барлық халықтар мәдениетінің қайнар бұлағы болып табыладьі
сонымен бірге мәдениет сөзі «құрмет ... ... ... ... ... да ие. ... ... ең бастысы — дінге
табынушылық. Көне замандағы адамдар әруақытта да ... ... ... санасынан тәңірі берік орын алды. Үйде де, ... де ... ... ... ... ... ... отырды. Құдайлар қалаларда
тұрды, қала адамдары меп қала ... ... ... ... да ... ... ... Макс Поленц полистік патриотизмді
ерекше дәріптейді Полис дегеніміз — шағын ғана халқы бар ... ал ... сол ... ... ... ... Олар өз қаласының заңына
бағынды, қаланы ... ... ... қажстті азаматтық міндеттері мен
борыштарын (халык, жиналыстарын өткізуге, сот орындары мен қаланың басқа да
мекемелерінің жұмыстарына жәие т.б. ... ... ... ... ... мәдениет әрі тәрбие беруді, әрі дінге ... ... ... де ... Дәл ... ... көне ... қала
азаматтарының азамат болып қалыптасуына ерекше ықпал ... ... ... «пайдейя» (бала) деген ұғым аркылы берген. Бұл термин ... ... ... ... білім беру, білімділік, ағартушылық, мәдениет
деген мағыналарға да ие
дүниежүзілік рухты жүзеге асырудың ... ... ... ... мәдениеті үздіксіз дамып өркендей отырып, революция мен прогресі
жалпы заңдарына ... ... ... біз қарастырған мәдениеттің
материалдық негізіне мән берілмей (әңгіме Л.Г. Морган мен Тайлордан бас-қа
Маркске ... ... ... ... туралы болып отыр),
мәдениетті тек құдайдың шапағатымен ғана ... бұл ... ... ... ... ... ... және т.б. сияқты
салаларын ғана енгізген.
Болған бұл жағдайда тарих1 пен ... жәй ғана ... ... ... ... ... ... көне заманның өзінде-ақ өмірге
икемді, қабілстті, жан-жақты қалыптасқан азаматтарды ... ... ... ... беру ... ... ... деген мұндай
қамқорлыкта сөзсіз гуманистік ... бар, оның ... ... мақсаты үшін күресетін адам идеалы жатыр. Бұл жөнінде
В. Йегер былай деп ... ... ... ... ... ... ... дүние тарихи кезең болып өмір сүре алмас еді де, ал
Батыс Еуропалық мәдениет дүниеге келмеген ... ... ... ... ... ... түрі кеңінен таралған, ал ... ... ... ... ... Ақсүйектік қасиеттермен
қатар, «адамзаттық» қасиеттерге де ... ... ... ... ... жол — білім жолы болды. Г.Е. Жураковский былай деп жазды: «Көпжылдық
Афины мектептеріндегі ... ... ... ... — оқушыларға афин құқылы
мүшесі екендігін толық сездіру болып табылады» Балаларды мектепте ... ... грек ... ... ... мен ... байланыстырылды, өйткені көптеген өлеңдер музыкамен ... ... 12 ... ... ұл ... палестраға барды,
гимнастикамен айналысты. Жастар ... ... ... ... ... да ... ... болды. Демек, бұл айтылған
жағдайлардың бәрі көне «пайдейяның» ... ... ... ... дамуына ықпал жасағандығын көрсетеді. Ерекше атап өтетін бір
жай, ... беру ... ... бір ... мен ережелерді игерумен ғана
шектелмей, жастарды қоғамдық ... де ... ... грек ... ... ... қоғамдық өмірдің сан-саласына ... ... ... ... ... ғана ... асып ... ал бұларды
гректер «даналық табыстар» — нома (зандар) деп ... ... ... адам ... ойлау, пікір айқын пайымдау қабілеті мен эстетикалық
сезімді дамыту болды. Бұл жағ-дайда көне ... ... ... ... ешуақытта жоғалтқан емсс, ол үшін табиғат ерекше ыстық та, ... ... ... грек ... даму барысында, әсіресе эллинизм
дәуірінде, көне полистердің өз тәуелсіздіктерін жоғалуына байланысты ... ... ... бастады. Әлеуметтік тұрақсыздық пен бей-
бсрекет саяси ... ... ... ... келді. Білім
бсрудің тағы да басқа мәдени құндылықтардың дәрежесі түсіп ... ... ... ... ... пен ... қарамастан мәдениет
өз дамуын тоқтатқан жоқ. Христиандық сана ... ... ... ... ... ... шығара отырып, көне ... сол ... ... ... ... мәдениет, дүниені бақылау
және логика арқылы табиғи стихияға және он ... ... ... ...... білімді қарама-қарсы қоюды өзінің жан
дүниесіне ... ... ... адам өз ... ... ... екендігін байқады. Ал бұл жағдай
мәдениетке көшуге толық мүмкіндік берді. Көне заманның адамы ... ... ... ... ... оның ... ең ... кезекте
табиғаттан алды. Ол кұпиялы аспан мен жұлдыздар әлемі, ... мен ... ... болса табиғаттың бөліндегі ғана. Ортағасырларда ... ... ... ... ... ізденісті адамгершілікке,
адамның жан-жақты жетілуіне апарар жол деп қарастыратын мәдениеттін көне
түсінігі ... ... ... ... ... ... басқа да дүниелердің , атап айтқанда ерекше лоззаг алар ... бар ... ... Адам өзін қоршаған ортада, кеңістікте
адамзаттың ақыл ойының ... ... ... бар ... ... онда ... «ақыл-ойдан ең жоғарғы әділеттілік ... ... ... ... тағы да адамның бұл ... оның ... ... ... ... ... бұзылмаған
және сезіммен толықтырылған ақыл-ойды «жетілдіру» тұрғысынан адамзат
баласының алдында тұрған келелі мәселе ... ... ... ... ... ... ... ортаға баска рационалдылық қана емес екендігі
айқылдалып, ендігі жерде адам бойындағы жаңа ...... ... және т.б. жаңа сатыға көтерілді. Адам өзінің әлсіздігін де тезіне
бастады, бірак ол өзінің дәрменсіздігіне ... алып күш иесі ... ... ... ... ... оның ... жанын жаратты. Адамның бақыты
өзін тануда емес, Құдайды тануда. Адамның бақыты мәдениетті сынай отырып
ол адам ... көне ... ... ... ерекше бағалаған. Бұзылған
және моральдык ... ... ... ... ... даму ... өмір ... адамзат қоғамдарының «тазалығы»
меп адамгершілік қасиеттерін ... ... ... ... нақтылы қарастырғандардың бірі —
Джанбатист Вико. Ол адамзат ... ... ... ... мен ережелеріне баса назар аудару негізінде «адамзат баласының
үздіксіз даму» идеясын ... рет ... ... бұл идея ... ... өз ... үш ... басынан ксшіреді — «құдайлар ғасыры»,
«батырлар ғасыры» және «адамдар ғасыры».
Ұлы неміс ... Кант ... ... ... ... ... негізі «ақиқат», «қайырымдылық», ... ... ... ... отырып, мәдениет ұғымын моральдық тұрғыдан басқаша
қарастыруға әрекет ... Осы ... ... «мен үшін екі ... ... ... жұлдызды аспан мен адамның ішкі рухани ... ... ... ... атап ... жөн. Болмыстың адамгершілік (моральдык)
жағына ерекше мән бере отырып, ол ... ... ... ... беретін құдайдың адамға берген ерекше қабілеті деп қарастырып,
адам бойындағы қайырымдылық пен ... ... ... ... койды.
Кант бұл жағдайды «келісімді императив» деп атады. Кант ... ... ... — адамға тек «құрал» деп карау күнә болып саналады. Дол ... ... ... ... ... Фрейд сияқты ұлы философтар да
айтқан болатын. Демек, Канттың үғьмынша, «мәдениет — ... ... ... жол, ендеше Кант ілімінің маңыздылығы — оиың мәдениетті
гуманистік тұрғыдан ... ... ... ... ... ... ... бірі —
ағылшын ойшылы Эдуард Бернетт Тайлор (1832—1917) болды. Ол ... ...... ... ғылым» деп тұжырымдай отырып,
мәдениетті үздіксіз даму үстіндегі процссс деп ... ... ... ... ... ... ... пен өркениеттен,
орфографиялық мағынада— білімнен, ... ... ... ... және ... ... ... игерген дағды-лары мен түрлі қабілетерден құралады». Нақты идеалды
тұрғыдан қарастырсақ,мәдениет— жеке адам мен ... ... ... ... ... жолындағы құндылықтарды дамыту аркылы адамзат баласын
жан~жақты жетілдіру болып табылады.Демек, Тайлор ... ... ... мен еңбегінің жемісі ретінде, дәлірек айтканда, материалдық және рухани
құндылықтар ретінде қарады. Тайлордың ілімінде ... ... мен ... ... жатады. Мұндай көзқарасты эволюциялық деп атау
дәстүрге айналған. Оның ойынша, ... ұлы ... ... ... ... ... соған сүйеніп отырады.(Тайлордың ... бірі — ... ... ... ... ... болыл
табылатын «діни шығуының анимистік теориясыи» өмірге келтіруі. Бұл ... ... дін ... да ... оны ... дін» деп атаған) «тағы
(дикарь) философтың» жанның қабілетіне, ... адам ... ... ... сенімнен шықты деген тұжырымға негізделген. біздің ... ... үшін ... ... түс ... ... ұйқы, өліп-тірілу және т.б. түсініксіз табиғат құбылыстары
«кішкентай діннің » қалыптасуына ... ... ... мәдениеттің мағынасы — адам бойындағы хайуандық сезімді
ақыл-ойдың немесе ... ... ... ... ... ұлы ... бірі ... Вильгельм Шеллинг (1775—1854)
мәдениетті эстетикалык тұрғыдан ... ... ... ... басты мазмұны: адамдардың көркемдік қызметі деп ... ... оның ... ... (1802—1803) атты
еңбсгіндс толық баяндалғаи. Автор бұл ... ... ... ... да ... көркемдік шығармашылықтың артықшылы-ғын,
тіпті олардың ғылымнан да, адамгершіліктен де ... ... ... заманнан бастап XIX ғасырдың аяғына дейінгі
мәдениеттанымдық ойдың дамуын ... ... ... ... ... қорытындылар жасауға болады. Еуропада кеңінен тараған ... ұғым діни ... ... және ол ... ... ... мәдениетті — ақыл-ойдыд не табиғи сезімінің көмегі арқылы түсіну
(энциклопедистер);
ә)мәдениетті — ішкі ... ... ... тану ... мәдениетті эстетикалық, көркемдік шығармашылық қызмет арқылы білу
(Шеллинг);
в)ең ... ... ... ... ... және ... идся мен ... сонда ғана адам барлык киындыктарды жеңе отырып, өз ... ... ... ... ие ... ... мәдениеттегі тәлім-тәрбие,
үйлесімділік пен тәртіп өлшемі ретіңде емес, шектеушілікті ... ... ... ... ... қалыптасуымен сипатталады.
Жаңа Заманда (XVII—XIX ғ.) жоғарыда көрсеткеніміздей мәдениеттің
көптеген теориялары өмірге ... Жаңа ... ... көне ... ... ... нақты түсіну және оған шындық ... ең озық ... ... ...... ... ... саяси әлеуметтік өзгерістерге толы ерекше тарихи және ең
рационалды кезең болып саналады. Бұл ... ... ... ерекше
үлес косқан өз ойшыл ғалымдары болды. Олар (Англияда — Толанд. Францияда —
Вольтер Германияда — ... ... және т.б.) ... мен адамзат жөніндегі
ақиқатты айту кұкығын діннен тартып
алып, адамзаттың ақыл-ойының ... ... ... өзінің табиғи жаратылысынан-ақ мүмкіндіктері мол, ақылды жан және
соны тиімді пайдаланудың ... адам ... сай ... ... Ал бұл ізгі ... ... ... адамның өзі кінәлі, дәлірек
айтқанда оның білімсіздігі мен ... ... ... ... ... ... және т.б. мәдениет пен өркенеттің даму
барысында басты ... ... Осы ... ... ... ... (дінге қарсы)
Көңіл-күйді аңғару онша қиынға соқпайды. Осындай көңіл-күй ... ... осы бір ... ... ... орны ... ... кайта қоюға
мумкіндік берді. Соңдықтан да ... ... ... философиясы
мәдениет туралы ілімді дамытуға мүмкіндік беретін категорияларға сүйенді
(табиғат, адам, ... ... ... ... ... бұл ... ... сипатқа ие болды. Олар XVIII ... ... ... ... ... және ... ... мақсаты, қозғаушы
күштері және мағынасы жөніндегі ... ... ... ...

Пән: Мәдениеттану
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Intranet дегеніміз не?6 бет
Алғашқы қауымдық және дәстүрлі өнер дегеніміз не?4 бет
Ақпарат дегеніміз не? Ақпарат түрлері, қойылатын талаптары3 бет
Ақпарат дегеніміз не? Ақпараттың түрлері мен талаптары3 бет
Вирус дегенiмiз не?15 бет
Дін дегеніміз не?12 бет
Дереккөздер дегеніміз не. орыс тілдерімен ұқсатығы мен өзгешелігі неде?8 бет
Дереккөздер дегеніміз не? Орыс тілдерімен ұқсастығы мен өзгешелігі неде?11 бет
Дереккөздер дегеніміз не? Орыс тілдерімен ұқсатығы мен өзгешелігі неде?6 бет
Дереккөздер дегеніміз не? Орыс тілдерімен ұқсатығы мен өзгешелігі неде?»5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь