Көлдер және бөгендер

• 1 Көлдер және бөгендер.
• 2 Жалпы шолу.
o 2.1 Тектоникалық көлдер.
o 2.2 Реликті (қалдық) көлдер.
o 2.3 Мұздың көлдер типі.
o 2.4 Қар көлдері.
o 2.5 Суффозиялық немесе борпылдақ жыныстардың шөгуі салдарынан пайда болған көлдер.
o 2.6 Ескі арна көлдері.
• Бөгендер.
o 3.1 Бөгендердің түрлері.
• 4 Пайдаланған әдебиет.
Қазақстанның кең-байтақ аумағында ірілі-ұсақты 48 мыңнан астам көлдер және 3 мыңға жуық бөгендер бар. Климат жағдайына байланысты көлдердің көбі Қазақстанның солтүстігіне қарай орналасқан. Олардың ішінде Каспий теңізі, Арал теңізі және Балқаш, Жайсан, Алакөл сияқты ірі көлдерден басқа, көбі (94%) көлемі бір шаршы километрден кем шағын көлдер. Көлдердің барлығы дерлік тұйық көлдер. Олардың деңгейі ауық-ауық өзгеріп отырады. Көбінің суы тұзды, сондықтан тұнба тұзды болады, олардан тұз өндіріледі. Қазақстанда ауданы 100 шаршы километрден астам 22 көл бар. Олар республикадағы көлдердің бүкіл ауданының 60%-ын алып жатыр (таблицаны қара).
Қазақстан көлдерінің географиялық таралуында ерекшеліктер бар. Оның бірінші ерекшелігі көлдер Қазақстанның табиғат зоналарында біркелкі таралмаған. Әсіресе республиканың солтүстік бөлігінде көлдер көп. Мысалы, солтүстікте ормандыдала және дала зоналарында 25 287 көл бар, ал шөлейт және шөл зоналарында 20 000 жуық көлдер кездеседі.
Көлдер табиғат зоналарының бәрінде де бар, бірақ жылу мен ылғал тепе-теңдігіне байланысты олардың орналасуы, саны және суының сапасы зонаға тікелей байланысты. Ылғалы мол аудандарда көл көбірек және суы тұщырақ болады. Құрғақ климатты аудандарда көлдер аз, су деңгейі төмен әрі ағынсыз, көбісі біразы тартылып қалады, тұзды. Жалғыз ғана ағынды көл - Жайсан көлі Қазақстанның шығыс белігіндегі қазаншұңқырда орналасқан. Мысалы, орманды дала зонасында көлемі 1 шаршы км-ден астам 740 көл бар, олардың ішінде тұщы көлдер тұзды көлдерден 6 есе көп. Оңтүстікке қарай тұщы көлдер азайып, тұзды көлдер көбейе түседі. Дала зонасының сондай 1875 көлінің тұщылары тұзды көлдерден 4 есе, шөлейт зонасының 216 көлінің тұщылары 1,3 есе көп болады. Шөл зонасындағы 142 көлдің көпшілігі тұзды болып келеді.
1. Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. Су шарушылығы. – Алматы, Мектеп, 2002.
2. Қазақстанньң физикалық географиясы, Алматы: Атамұра, 2008. ISBN 9965-34-809-Х
        
        |Мазмұны                                                                  |
|1 ... және ... |
|2 ... ... ... ... көлдер. ... ... ... ... ... ... көлдер типі. ... Қар ... ... Суффозиялық немесе борпылдақ жыныстардың шөгуі салдарынан пайда |
|болған көлдер. ... Ескі арна ... ... ... ... ... |
|4 ... әдебиет. |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| ... және ... ... кең-байтақ аумағында ірілі-ұсақты 48 мыңнан астам
көлдер және 3 мыңға жуық бөгендер бар. Климат жағдайына байланысты
көлдердің көбі Қазақстанның ... ... ... ... ішінде
Каспий теңізі, Арал теңізі және Балқаш, Жайсан, Алакөл сияқты ірі көлдерден
басқа, көбі (94%) ... бір ... ... кем ... көлдер. Көлдердің
барлығы дерлік тұйық көлдер. Олардың деңгейі ауық-ауық өзгеріп отырады.
Көбінің суы тұзды, сондықтан тұнба тұзды ... ... тұз ... ауданы 100 шаршы километрден астам 22 көл бар. Олар
республикадағы ... ... ... 60%-ын алып жатыр (таблицаны
қара).
Қазақстан көлдерінің географиялық таралуында ерекшеліктер бар.
Оның ... ... ... Қазақстанның табиғат зоналарында біркелкі
таралмаған. Әсіресе республиканың солтүстік бөлігінде көлдер көп. Мысалы,
солтүстікте ормандыдала және дала ... 25 287 көл бар, ал ... шөл ... 20 000 жуық көлдер кездеседі.
Көлдер табиғат зоналарының бәрінде де бар, бірақ жылу мен ылғал
тепе-теңдігіне байланысты ... ... саны және ... ... ... байланысты. Ылғалы мол аудандарда көл көбірек және суы тұщырақ
болады. Құрғақ климатты аудандарда көлдер аз, су ... ... әрі ... біразы тартылып қалады, тұзды. Жалғыз ғана ағынды көл - ... ... ... ... ... ... ... орманды
дала зонасында көлемі 1 шаршы км-ден астам 740 көл бар, ... ... ... ... ... 6 есе көп. ... қарай тұщы көлдер азайып,
тұзды көлдер көбейе түседі. Дала зонасының сондай 1875 көлінің тұщылары
тұзды көлдерден 4 есе, шөлейт зонасының 216 ... ... 1,3 есе ... Шөл ... 142 ... көпшілігі тұзды болып келеді.
Жазықтағы көлдердің көпшілігі теңіз деңгейінен 100- 350 м
биіктіктегі ... және ... ... ... ... ... ... байқалатын тағы бір ерекшелік — олардың топ-топ
болып шоғырлануы. Каспий маңы ойпаты, Тұран ойпаты және Батыс Сібір
жазықтарында, сондай-ақ ... ... ... және ... ... да ... көлдерінің тағы бір ерекшелігі - жасының әр түрлі
болуы. Көлдер әр кезеңде ... ... ... ... дала ... біртіндеп шөгінді жыныстарға толып, оларда өсімдіктер қаптап өсуде.
Шөлейт, шөл зоналарының көлдері тұз тез ... ... ... ... ол ... сорға айналады. Сөйтіп, олардың көпшілігі жойылудың әр түрлі
дәрежесіне ... ... биік ... аймақтарының көлдері шығу тегіне
қарай жас көлдерге жатады. Олардың өздері де біркелкі ... ... 2800 м ... ... ... ... саны ... және төмен
қарай кеми түседі. 1400 м-ден төменде су эрозиясының қарқынды ... ... ... ... бермейді.
Көлдеріндегі су деңгейі судың кірісі мен шығысының арақатынасына
байланысты. Оларда су балансы жыл ішінде айтарлықтай өзгеріп тұратындықтан,
деңгейі жиі ауытқуға ұшырайды ... ... ... ... қар ... ... ... Жаз бойы олардың деңгейі баяу
төмендейді, бірақ нөсер жаңбырлар әсерінен аз уақыт қайта көтеріледі. Кейде
су ... ... ... ... ... кейбір тайыз көлдер мезгіл-
мезгіл кеуіп қалады. XX ғасырда Қазақстанда ең аз сулы кезең 1936-1940
жылдары болды. Сол жылдары Қазақстанның солтүстік ... ... ... құрғап қалды. Қазақстан көлдері қазаншұңқырларының пайда болуына қарай
бірнеше типке бөлінеді.
Тектоникалық көлдер.
Төмен түскен ойыстар мен ... көл ... ... көлдер пайда болады. Мұндай көлдер Қазақстанның оңтүстік-шығыс
таулары мен ... ... ... ... ... Қарасор, Теңіз-
Қорғалжың тобы, Көкшетау тобы (Бурабай, Зеренді, т. б.), бұрынғы
тектоникалық бөген Есік көлі, т.б. су ... осы ... ... ... ... пайда болған жазықтарға, оның ішінде Каспий маңы ойпатына
тән. Сонымен қатар Тұран ойпатының Торғай қолатындағы, Балқаш-Алакөл
ойысындағы кейбір көлдер калдық ... ... ... ... ... - ... мен Арал теңіздері. Бұлар жер қыртысының майысқан
бөлігінде тектоникалық көлдер болып қалыптасты.
Мұздың көлдер типі.
Биік тауларда ежелгі мұз ... ... ... ... көлдер жатады. Іле Алатауындағы Үлкен Алматы өзенінің бастауы
Үлкен Алматы көлі, Жетісу Алатауының солтүстік беткейіндегі Лепсі өзені
бастау алатын Жасылкөл және т.б. ... ... ... ... ... қар ... ... аяздық үгілу нәтижесінде пайда
болған шұңғымаларда таралған. Қар ойыстарының пішіні көбінесе дөңгелек
болып келеді, олар суға ... қар ... ... ... ... ... бірақ олардың көлемі шағын болады.
Суффозиялық немесе борпылдақ жыныстардың шөгуі салдарынан пайда болған
көлдер.
Оларды дала ... деп те ... Түбі ... ойыстар суға
толып, шағын көлдерге айналады. Қазақстанның солтүстігінде, Батыс Сібір
жазығында мұндай көлдер өте көп.
Ескі арна көлдері.
Қазақстан өзендерінің ирелеңдеп ағу нөтижесінде негізгі ... ... ... Өзен ... орналасады.
Бөгендер
Қазақстан аумағында жер беті ағындарын реттеу мақсатында өзен
арналарын бөгеу арқылы жасалады. Егер ... кіші ... ... ... тоған деп атайды. Бөгендер негізінде халықтың қажетін өтеу үшін
жасалады. Бөгендер су айдынының алып жатқан ауданына қарай келесі
бөліктерге ... 50 ... ... - ... 250 км2- ге ... - орта, 1000
км ге дейін - ірі, одан үлкендері - аса ірі ... ... 4 ... ... мен ... бар. Алып ... 10 мың км2. ... 90 км3 тұщы су жиналған. Республикада екі өте
ірі, бір - ірі және алты орта ... бар, ... кіші ... ... көбі Орталық, Оңтүстік жөне Шығыс Қазақстанда шоғырланған.
Олар: Бұқтырма, Қапшағай, Шардара, ... ... ... Молодежное,
Шерубай-Нұра, Кеңгір, Өскемен, т.б. Осы аймақтың 20 бөгенінің су ... 8,7 мың ... ... ... 87%) ... ал су ... км3- ден (барлық бөгендердің 95%) артық. Бөгендердің шаруашылық маңызы
зор. Оларды энергетикалық, транспорттық, ирригациялық, ... ... ... ... ... ... пайдаланады.
Бөген түрлері
Бөген түрлері - кейіннен және қажет кезінде пайдалану үшін су
толтырылған біршама ауқымды резервуар болып ... ... ... ... 1) ... ... тас және ... материалдардан
жасалған жабық резервуарлар. Олар жер бетінде немесе жер астында
орналасады. Күнделікгі реттелетін резервуарлар ретінде сумен қамтамасыз ету
немесе тегеурін жасауға пайдаланылады; 2) ... ... ... ... ... ... үйінділермен қоршау арқылы жасалынатын ашық
бассейндер. Мұндай бөгендер кейде дериватты СЭС түрінде жасалып, күнделікті
реттелетін бассейндер ретінде, сондай-ақ суару жүйесіңде ... ... ... үшін ... 3) табиғи ағын сулардың анғарларында
тегеурін қалыптастырушы имараттар салу ... ... ... бөгендер (бөгет,
СЭС имараттары және т.б.).
Пайдаланған әдебиет
1. Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме ... ...... ... ... Қазақстанньң физикалық географиясы, Алматы: Атамұра, 2008. ISBN 9965-
34-809-Х

Пән: География
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 4 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Алматы қаласының тарихы15 бет
Су жүйелері және оның ластану көздері33 бет
Су қорының ластануы20 бет
«Медеу бөгетінің суағытқыштары» ТУ абж үшін ОРС-серверді Masterscada құралдарымен жобалау және баптау44 бет
Ақшаұлы Бөгенбай2 бет
Бөгембай Ақшаұлы3 бет
Бөгенбай батыр 9 бет
Бөгенбай батыр (1690 - i778)4 бет
Ордабасы ауданы Бөген өзенінде салынған су қойманың жобасы24 бет
Тағамдық өнімдерде бөгеттік технологияның тұжырымдамасы туралы түсінік14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь