Айырылымды дислокациялар және олардың жер бетінде көрінісі беруі

Айырылымды (дизьюнкциялық) дислокация
Айырылымдық (дизьюнкциялық) дислокациялардың геологиялық және геоморфологиялық белгілері
Айырылымды дислокациялардың геоморфологиялық белгілері
П ликативті дислокациялар
Пайдаланған әдебиеттер
Айырылымды (дизьюнкциялық) дислокация –омырылмалы деформацияға жататын тау жыныстарының өз тұтастығынан айырылуы. Бөлінген геологиялық блоктардың тектоникалық жарылым бойымен орын ауыстырып жылжуы. Блоктардың бір-бірімен үйкеленуі арқылы жылжыған жазықтықты, әдетте, жыртылу жазықтығы немесе жыртылу жігі дейді, біл жазықтық еңкіш болса, оның үстіңгі жағында орналасқан тау жыныстарының жеке блоктарын- аспалы қаптал, ал астыңғы жағындағы блоктарын жатаған қаптал деп атайды. Жырылу жігі бойымерн алшақтап кету қашықтығы ажырау амплитудасы деп аталады.
Жыртылу жігі бойымен қозғалу бағытына байланысты айырылымды құрылымдар бірнеше түрге бөлінеді (лықсу, лықсыма, шапшыма, қаусырма, ығыспа, тектоникалық бүркеме т.с.с.). Егер жыртылу жігі бойымен аспалы қанат төмен қарай ығысып ауысса, ондай жарылуды лықсу немесе лықсыма деп атайды; ал кейде керісінше, аспалы қанат жатаған қанатпен салыстырғанда жоғары қарай ығыса көтерілсе, ондай дислокацияны шапшыма дейді. Осындай, бірақ жыртылу жазықтығының еңкіштігі 45⁰-дан кем болған жағдайда қаусырма құрылым қалыптасады. Тау жыныстарының жеке блоктары тек тік бағытта ғана емес, сонымен қатар жыртылу жігінің бойымен жазық бағытта да орын ауыстырады. Мұндай қозғалыстарды ығыспа деп атайды.
1.Н.Сейітов Геология негіздері, Алматы 2000
2.С.А.Құсайынов Жалпы геоморфология, Алматы «Қазақ университеті»
2006.
3. С.А.Құсайынов Неотектоника, Алматы «Қазақ университеті» 2011
        
        Айырылымды дислокациялар және олардың жер бетінде көрінісі беруі
Айырылымды (дизьюнкциялық) дислокация - омырылмалы деформацияға жататын тау ... өз ... ... ... ... блоктардың тектоникалық жарылым бойымен орын ауыстырып жылжуы. Блоктардың бір-бірімен үйкеленуі арқылы жылжыған жазықтықты, әдетте, жыртылу жазықтығы немесе жыртылу жігі ... біл ... ... ... оның ... жағында орналасқан тау жыныстарының жеке блоктарын- аспалы қаптал, ал астыңғы ... ... ... ... деп атайды. Жырылу жігі бойымерн алшақтап кету қашықтығы ажырау амплитудасы деп аталады.
Жыртылу жігі бойымен қозғалу ... ... ... ... ... ... ... (лықсу, лықсыма, шапшыма, қаусырма, ығыспа, тектоникалық бүркеме т.с.с.). Егер жыртылу жігі бойымен ... ... ... ... ығысып ауысса, ондай жарылуды лықсу немесе лықсыма деп атайды; ал кейде керісінше, аспалы қанат жатаған қанатпен салыстырғанда жоғары қарай ... ... ... дислокацияны шапшыма дейді. Осындай, бірақ жыртылу жазықтығының еңкіштігі 45⁰-дан кем болған жағдайда қаусырма құрылым қалыптасады. Тау ... жеке ... тек тік ... ғана ... ... қатар жыртылу жігінің бойымен жазық бағытта да орын ауыстырады. ... ... ... деп ... ... ... терең қабаттық тектоникалық жарылымдардың алатын орны ерекше. Ұзақ уақыт бойы дамып жетілген жүздеген, тіпті мыңдаған ... ... осы ... ... сол аймақтың геологиялық тұрғысын ерекшелейді. Олардың тереңдігі кей жерлерде жер қыртысын жара отырып, жоғары мантияға дейін ... ... ... ... ... жарылымдар-жер беті мен оның қойнауларын жалғайтын . Бұл магмалардың жоғары жылжуына, әр түрлі ... ... ... ... ерітінділердің жер бетіне жақындай түсуіне мүмкіндік жасайды. ... ... ... ... ... ... тау жыныстарының үгілу әсерінен жойылады. Ал, биіктігі бірнеше жүздеген метрлерге ... ... ... біршама ұзақ уақытқа дейін сақталады. Кейін олар тілімделу процестеріне ұшырап алғашқы морфологиялық ... ... ... және ... ... ... ... аномальды жолақтар немесе линеаметтер түрінде байқалады.
Кертпештердің биіктігі белгілі дәрежеге тау жыныстары бөліктерінің тік ... ... ... ... Егер ... бір ... жылжып ауысқан болса, онда лықсу жүйесінде сатылы бедер пішіндері пайда болуы ықтимал, ал олар ... ... ... жағдайда жақпарлы-тектоникалық немесе лықсу-тектоникалық таулы өлкелер құрылады.
Көп жағдайда тектоникалық жарылымдар жер қыртысында жалғыз-жарым болмай, топталып жаралады. Егер екі ... ... ... ... жарылымдар жүйесі арасынан ортаңғы бөлігі төмен құлдыраса, оны опырық немесе грабен (нем.Graben) дейді. Грабендер көбінесе ұзынынан ұзақ созыла отырып, жүздеген ... ... ... ... ... ені ондаған километрден аспайды. Ірі-ірі грабендер әдетте суға толы ... ... ... және ... ... немесе аңғарлар түрінде (Рейн аңғары) дараланады. Егер жарылымдар жүйесінің ортаңғы бөлігі өзін ... ... ... ... ... ... бойымен жоғары көтерілсе, онда оны орқаштау, немесе горст (нем. Horst - ... ... Осы ... құрылымдардың қатарына Рейн аңғарының айналасындағы Гарц, Шварцвальд, Вогезы горст таулары және Қытай жазығындағы Лушань тауы ... ... ... ... ... ... ... тектоникалық құрылымдар жер бетінде тура, яғни қаз-қалпында қайталанбай, кейбір жағдайда ... ... ... де ... ... Сонымен бірге, үзілмелі дислокацияларының бедер құрушы ролі жер қыртысының көп икемделген және майдаланған зонасы ... әр ... ... ... ... және дамыған орындары болып табылады. Бұған тек қана бұзылу белдемі бойындағы тау ... ... ... ... ... ... және ... суларының шоғырлануы себеп болады. Тектоникалық жарылымдар бойымен құрылған эрозиялық пішіндер сол жарылымдар бағытына сәйкес келеді және планда ортогональдық сипат алады. ... ... ... көл мен ... және ... ... тура ... бағытын белгілеуі ықтимал, (мысалы Байкал көлінің жағасы, Сомали, Синай түбектерінің, Мадагаскар мен Тайвань аралдарының тура ... ... ... ... жер ... көлденең бағыттағы қозғалыстарын мойындай турса да, оны асыра бағалауға болмайды деп ... ... ... қаусырма және бастырма тектоникалық процестерде де көлденең бағыттағы қозғалыс ... бар ... ... ... кеткендей, егер блоктардың көлденең ығысуы тектоникалық жарылым бойымен бір-біріне қарама-қарсы бағытта болса, онда ... ... ... ... ... Егер ... ... бағыттағы ығысуы тектоникалық жарылым бойынан бір-бірінен қарама-қарсы бағытта жылжып, алыстай берсе, онда ... ... ... ... ... Бірқатар зерттеушілер жер қыртысының қабаттары жайпақтау келген жыртылу жігі ... ... ... ... ... ... тіпті жүздеген километрге жылжитын өте ірі көлденең бағыттағы пликативті дислокация болуы да мүмкін деп есептейді. Сонда мейлінше ірі ... ... ... Бұл жағдайда жас тау жыныстары жазық бағытта ығысқан ежелгі ... ... ... тау ... ... көміліп қалуы ықтимал. Осындай өте ірі қаусырма қатпарларды тектоникалық бүркеме немесе шарьяж дейді.
Шарьяждық дислокацияларда орнынан жылжымай қалған астынғы жатаған тау ... ... ... avto- ... chton - жер) ... де, оны көмкерген аспалы жамылғы қанатын "аллохтон" (грекше allos - бөтен, chton - жер) дейді. Альпі тауларының құрылымын зерттеуші ... ... ... ... ... ... зор деп ... Жер қыртысының көлденең бағыттағы қозғалыстары лықсыма дислокациялармен шектелген грабендер түзілген ... де ... ... ... аса ірі ... - рифт ... ... Қызыл теңіз ойпаңы қазіргі кезде кеңейе түсуде, оның екі жағы рифттің орталық ось сызығынан бір-бірінен ... ... ... ... ... дейін жылжып алыстайды. Жер қыртысының жазық бағыттағы ірі қозғалыстары, яғни орын ... ... ... ... ... ... ... орта мұхиттық жоталардағы трансформдық жарылымдар деп аталатын терең тектоникалық жарылымдардың қиылысқан жерінде байқалады. Осы ... ... ... ... ... ... бірнеше жүздеген километрге дейін жетеді.
Айырылымдық (дизьюнкциялық) дислокациялардың геологиялық және геоморфологиялық ... ... жер ... көріністері әр түрлі. Оларды геологиялық және геоморфологиялық белгілеріне ... ... ... ... ... ... ... ұзынынан-ұзаққа созылған тау жыныстарының мейлінше майдаланған және икемделген белдемдері;
2) сырғанау ... ... ... жер ... жарылып айырылған кезде блоктардың бір-біріне үйкеленуінің нәтижесінде жарық беттері айнадай жарқырап тұрады да, оларды ... ... деп ... Айна бетінде блоктардың жылжу бағытына қарай түзілген айғыздар қалады. Оларды алақанмен сипай отырып, жарық қанаттарының қай жаққа қарай ... ... ... ... ... блоктардың шамалы ғана ауысқан кезінде пайда болады;
3) тектоникалық женттастар (тектоническая брекчия). Блоктар ... ... ... метрге жылжыған кезде, сырғанау айнасынан басқа жылжу беттерінің бойындағы ... ... тау ... ... ... тектоникалық женттасқа айналады
Женттастардың қалыңдығы біркелкі ... ... ... ... ... метрге дейін жетеді. Тектоникалық женттастарға әдетте гидротермалдық ерітінділер шоғырланып кенді минералдар түзеді. Кейде мұндай майдаланған және жаншылған белдемдер жерасты суымен ... ... ... ... ... әр ... ... ажыратады. Уатыла ұнтақталуы біршама жоғары болған жағдайда ұндай майда женттастар - милонит (грекше "милон" - диірмен) пайда болады. Егер ... ... ... ... ... онда оны тектоникалық меланж (французша "мелонис" -қоспа) ... ... ... ... өзгерілуі. Бұл тау жыныстарының литологиялық құрамы, жату жағдайы және қалындығының кеңістікте яғни ... ... екі жақ ... ... өзгеруі болып табылады. Мұндай құбылысты кейбір орыс құжаттарында "сближение фации" деп атайды ;
5) ... ... ... ... ... құрылымдардың сыртқы морфологиясының бұзылуы (нарушение морфологии складчатой структуры);
6) ... ... және ... ... тау жыныстарының жыртылу жігі бойымен ұзынынан-ұзаққа созылып жатуы;
7) кен шоғырларының және минералданған тау ... ... жік ... орын тебуі.
Айырылымды дислокациялардың геоморфологиялық белгілері:
1) жер бетінде ашылып қалған жарықтар түрінде ... ... ... ... ... ... жарықтар түрінде көрініс берген тектоникалық жарылым.
2) денудацияланған тектоникалық кертпештер. Бұлар айырылып көтерілген блоктың қыр ... ... тік ... ... жылжытушы бетінің созылу бойымен параллель орналасқан.
3) сатылы бедер пішіндерінің түзілуі. Егер ... ... ... ... бір ... ... болса, онда лықсу жүйесінде сатылы жер бедер әр түрлі пішіндері пайда болуы ықтимал.
4) жарылу белдемдері жер қыртысының көп ... және ... ... ретінде әр түрлі бедер пішіндерінің орын тепкен жері болып табылады. Кейде тектоникалық жарылым бойымен құрылған жер бедерінің ... ... ... ... ... ... аэрофото суреттерінде тік бұрышты (ортогональдық) сипат ... ... түзу ... ... ... тік және ... бұрышты иілістермен алмасып отырады.
5) тұмалар, қайнар бұлақтар және термальдық бұлақтардың тізбегі майдаланған ... жік ... ... жер ... ... ... бүкіл жарықтық белдемдер жер беті және жерасты суларымен қанығып, олардың бойында көк шөптер өседі.
П ликативті дислокациялар
Тау жынысы қабаттарының ... ... ... ... тау жынысы қабаттарында түрлі масштабты сан пішінді қатпарлардың қалыптасуын қамтамасыз етуін,жер қыртысында кеңінен таралған дислокация ... ... ... майыспалы дислокация өкілі болып табылады,мұндай деформация нәтижесінде тау жынысы ... өз ... ... отырып,пішіндік өзгерістерге ғана ұшырайды,сөйтіп әртүрлі қатпарлар жүйесін қалыптастырады. ... ... жай ... ... және синклиндік құрылымдары екені белгілі. Бұлар қабаттардың толқын тәрізді иілуі. ... ... деп иіні ... ... қарсы жаққа көлбеген оң мағыналы иілімді атайды. Синклинді құрылымы-иіні ... ... ... бір - ... ... ... келген, теріс мағыналы иілім.
Қатпарлар өздерінің жату пішініне байланысты созылмалы немесе сызықты және үзілмелі болып екі түрге ... ... ... ... ... ... ... олар көпке дейін бір-біріне параллель бағытта ұзаққа созылып,геосинклиндік аймақтарда тұтасып жатады. Үзілмелі, ... ... ... немесе брахиантиклиндер мен брахисинклиндер және күмбез тәріздес геологиялық құрылымдар платформа аймақтарына тән. Әдетте, антиклиндер мен синклиндер көп ... жер ... төбе ... ойыс ... ... береді, бірақ көбінесе қатпарлы құрылымдар мен бедердің өзара байланысы өте күрделі.
Қатпарлы аймақтардың бедері тек қана қатпарлардың түрлеріне жіне ... ... және ... ... ... ғана ... сонымен қатар тау жыныстарының құрамы мен сыртқы күштер әрекетінің қарқындылығына және ... ... ... ... және қарапайым қатпарлы құрылымдар жер бетінде биік емес аласа жоталар түрінде байқалады. Әр түрлі иілімдерден құралған, жер ... ... даму ... ... ішкі ... өте ... ауқымы біршама ірі жалпы пішіні антиклинді болып келетін құрылымды ... ... Жер ... антиклинорий кең ауқымды жоталарды құрады. Бұлардың мысалдары- Кавказдағы басты және шеткі ... ... ... және ... ... ... Ұлытау және Шыңғыстау, Шығыс Қазақстандағы Тарбағатай таулары. Бірнеше антиклинорий мен синклинорийдан құралатын ... да ірі ... ... ... деп атайды. Олар бедердің бірнеше жоталардан және жоталарды бөлетін ойыстардан ... зор ... тау ... құрайды (мегантиклинорийге сәйкес атаулы Үлкен және Кіші Кавказдың тау алқаптары ... ... құру ... жер ... ... ... - ... аймақтарда кеңінен дамыған. Мұндағы қатпар құрылу құбылыстары процестерімен ... ... және ... магматизм қосарласа жүреді.
Күмбез тәріздес немесе диапирлік құрылымдардың өзегінде әдетте тұз,саздар,гипс және ангидрит секілді созылмалы тау ... ... ... тұз ... жер ... ... төмен өңірлерде шоғырланады. Олардың меншікті салмағы, көмкерме тау жыныстарымен салыстырғанда аз, яғни ... ... ... ... олар жоғары көтеріліп, көмкерме қабаттың тұтастығын жарып өтеді, сөйтіп жердің бетінде анық ... ... ... ... ... ... пішіні мен мөлшері сан түрлі болып келеді;жекелеген тұз күмбездерінің ауқымы -1-100км2 аралығында ... ... жүз ... ... ... ... жетеді. Күмбезді құрайтын тұз қабаттарының еңістену бұрышы 100- тан 60-700- қа шейін жетуі мүмкін. Осындай диапирлы құрылымдардың ең айқын мысалы - ... маңы ... ... тұз күмбездері және Шу-Сарысу алабындағы Көктөбе, Бөріойнақ, Рахметнұра, Үшарал, Кемпіртөбе, Тантай, Кеңтарал және т.б. күмбездер.Тұзды күмбездер және брахиантиклиндік құрылымдары, әдетте, ... және газ ... ... ... ... ... ... отырған диапирлік және брахиантиклиндік құрылымдарды құрылымдық - геоморфологиялық әдістер арқылы іздеудің едәуір ... ... бар. ... ... Геология негіздері, Алматы 2000
2.С.А.Құсайынов Жалпы геоморфология, Алматы
2006.
3. С.А.Құсайынов Неотектоника, Алматы 2011

Пән: География
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
ДНҚ репликациясының молекулалық механизмі. Репликацияның негізгі принциптері5 бет
Қазтеміржолкөлік17 бет
Кристалл туралы түсінік14 бет
Металл деформациясы туралы6 бет
XIX ғасыр қазақ әдебиетіндегі жыраулық дәстүрдің көрінісі38 бет
XVII ғасырдағы ғылыми революцияның механикалық дүние көрінісінің дамуы. И.Ньютон6 бет
XX-XXI ғасырдың суда, әуеде, жер бетінде болған ірі зілзалалары14 бет
«Түркістан» газетіндегі мәдени мәселелердің көрінісі51 бет
«Қазақстан мен ресейдегі көші қон мәселесінің бақ тағы көрінісі»69 бет
Алгоритм және оның қасиеттері. Программаның көрінісі20 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь