Мәдениет пен өркениет

Мәдениет ұғымын тереңірек түсіну үшін, оған мағыналық жақындығы бар кейбір басқа ұғымдармен арақатынасын қарастырып өтейік. Осы сипатта біздің зердемізге бірінші түсетін ұғым — өркениет. Өркениет (цивилизация) семантикалық жағынан алғанда (латын тілінің — «civilis» сөзі) азаматтық дегенді білдіреді. Римдіктер бұл ұғымды «варварлықтар» деп өздері атаған, басқа халықтар мен мемлекеттерден айырмашылықтарын көрсету мақсатында қолданған. Яғни, «өркениет» олардың түсініктері бойынша азаматтық қоғамы, қалалық мәдениеті, заңға негізделген басқару тәртібі бар Рим империясының даму дәрежесін білдіреді.
Ғасырлар бойы қалыптасқан осы екі ұғымның мағыналарын төмендегідей топтастыруға мүмкіндік бар:
1. Мәдениет пен өркениет бір. Олар синонимдер (И. Гердер, Э.Б. Тайлор).
2. Өркениет — мәдениеттің ақыры, оның көрілік шағы, руханилықтың антиподы (Ж.Ж. Руссо, Ш. Фурье, О. Шпенглер).
3. Өркениет — мәдениеттің прогресі, болашақка бой сермеуі, қоғамның парасаттылық деңгейі (Ф. Вольтер, Д. Белл).
4. Өркениет — тағылық пен варварлықтан кейінгі тарихи-мәдени саты
(Л. Морган).
5. Өркениет — этностар мен мемлекеттерге тән мәдениеттің оқшау түрі (А. Тойнби, Н.Я. Данилевский және т.б.).
6. Өркениет мәдениеттіқ техникалық даму деңгейі, оның материалдық жағы.
Бұдан көретініміз, мәдениет пен өркениет бір-бірімен байланысты ұғымдар екен, Мәдениеттанушы Г. Чайлдтың пікірінще, өркениетке еңбектіқ қоғамдық жолмен белінуі, қалалардың пайда болуы, жазбаша мәдениеттің дамуы, қол-өнер мен сауданың өркендеуі, азаматтық қоғам мен мемлекеттің орнауы жатады.
Мәдениетті тұлғалық сипатта қарастырғанда, бірнеше елеулі түсініктерге тоқтала өту қажет, олардың ішіндегі маңыздылары мәдени әрекет, мәдени орта, мәдени игіліктер мен қажеттіліктер және мәдени ұйымдар мен ұжымдар. Бұлардың арасында ең түбегейлісі — мәдени әрекет. Әрекеттену — жалпы адам мен коғамның өмір сүру тәсілі, тіршіліктің тірегі. Мәдени өрекет деп, әдетте, мәдениет игіліктерін өндіруге, таратуға, тұты-ыуға бағытталған мақсатқа сәйкес әлеуметгік іс-қимылдарды атайды. Мәдени игіліктерді толассыз жасау нәтижесінде адам өзінің де мәдени деңгейін көтереді.
Осы әрекеттің қайнары, түпкі қозғаушы күші ретінде ғылым адамның талап-мұқтаждарын, мәдени кажеттіліктерді бөліп қарастырады. Осылардың қатарына біз мынандай адамдық қажеттіліктерді жатқызамыз, өмірдің мәні мен машнасын іздеу, өмірден өз орнын табуға ұмтылу, шығармашылыққа
        
        Мәдениет пен өркениет
Мәдениет ұғымын тереңірек түсіну үшін, оған мағыналық жақындығы бар
кейбір ... ... ... ... өтейік. Осы сипатта біздің
зердемізге бірінші түсетін ұғым — өркениет. ... ... ... ... ... тілінің — «civilis» сөзі) ... ... ... бұл ұғымды «варварлықтар» деп өздері атаған,
басқа халықтар мен мемлекеттерден ... ... ... Яғни, «өркениет» олардың түсініктері бойынша азаматтық қоғамы,
қалалық мәдениеті, заңға негізделген басқару тәртібі бар Рим ... ... ... бойы ... осы екі ... мағыналарын төмендегідей
топтастыруға мүмкіндік бар:
1. Мәдениет пен өркениет бір. Олар синонимдер (И. Гердер, Э.Б. ... ...... ... оның ... шағы, руханилықтың
антиподы (Ж.Ж. Руссо, Ш. Фурье, О. Шпенглер).
3. Өркениет — ... ... ... бой ... ... ... (Ф. ... Д. Белл).
4. Өркениет — тағылық пен варварлықтан кейінгі тарихи-мәдени саты
(Л. Морган).
5. Өркениет — ... мен ... тән ... ... түрі ... Н.Я. ... және ... Өркениет мәдениеттіқ техникалық даму деңгейі, оның материалдық жағы.
Бұдан көретініміз, мәдениет пен өркениет бір-бірімен байланысты ұғымдар
екен, ... Г. ... ... өркениетке еңбектіқ қоғамдық
жолмен белінуі, қалалардың пайда болуы, жазбаша мәдениеттің дамуы, қол-өнер
мен сауданың өркендеуі, ... ... мен ... ... ... ... сипатта қарастырғанда, бірнеше елеулі түсініктерге
тоқтала өту қажет, олардың ... ... ... ... ... орта,
мәдени игіліктер мен қажеттіліктер және мәдени ... мен ... ... ең ...... ... Әрекеттену — жалпы адам
мен коғамның өмір сүру ... ... ... ... ... ... ... игіліктерін өндіруге, таратуға, тұты-ыуға бағытталған
мақсатқа сәйкес әлеуметгік іс-қимылдарды ... ... ... ... ... адам ... де ... деңгейін көтереді.
Осы әрекеттің қайнары, түпкі қозғаушы күші ... ... ... талап-
мұқтаждарын, мәдени кажеттіліктерді бөліп қарастырады. Осылардың қатарына
біз мынандай адамдық қажеттіліктерді ... ... мәні мен ... ... өз орнын табуға ұмтылу, шығармашылыққа талпыныс, альтруизм,
гумандылық және тағы ... ... орта ... ... (қатынастық) табиғатымен тығыз байланысты. Мәдени орта
заттық-материалдық әлеуметтік ұйымдар мен ... ... ... тұрады. Оларға техника мен құрал-жабдықтардың даму деңгейі,
тұрмыстық мәдени дөрежесі, ... ... ... ... ... ... және насихаттау ұйымдары (мұрағаттар, мұражайлар,
кітапханалар, клубтар және тағы ... ... ... ... алсақ та, ондағы салт-дәстүрлер жүйесіне
бірден назарымыз ауады. «Салт-дәстүр, — дейді белгілі ... ...... мәдениет бастауларының анасы» (Гердер И.Г. Идеи к ... ... — М., 1977. — С. 252). ... ... кең мағынасында бір
ұрпақтың келесі ұрпаққа жолдаған өмір сүру ... ... ... мұрагерлікті жүзеге асыратың салт-дәстүр-лер жүйесі мәдениет
өзегін ... ... ... ... ерте ... ... мен сәуегейлікке, сенім-нанымдарға, дәстүрлі түсініктерге иек
артқан. Ал ... ... ... мынандай баға береді: «Олар —
терең философиялық ойдың, ғасырлар бойы жинақталған тәжірибенің сұрыпталған
тұжырымы, негізгі нәрі, қысқа да ... ... ... ... 1993, ... бойы ... ... негізінде сұрыпталған жазу-сызу ... ... әлі жоқ ... ... ... мен әдет-ғұрыптар
мәдени мирасқорлықтың жалғыз мүмкіндігі ... Ескі ... мен ... ... ... ... ... ұлттық мәдениеттердің
архетипін аңғарған жөн.
Кез келген ұлттық мәдениеттің ... мен ... ... ... мен дүниетанымды ұғыну үшін мәдениеттің тағы бір түп-тамыры ... ... ... жүйе ... ... ... ... «апиын» деген марксизм қағидасын басшылыққа алып, ешқандай ... жоқ, ... ... ... тәрбиелеуге тырысты.
Ал шындығында діни Ренессанс («ренессанс» — француз сөзі — ... ... ... орасан зор роль атқарды. Дінге ... ... ... ... ... ... ... ұлттық немесе
дүниежүзілік діндерде адам мен қоғамның құдіреттілігіне ... ... ... нөтижесінде өркениет қалыптасады. Жалпы алғанда,
дінтанусыз ... ... ... ...... ... ... кескіндер мен тағы
адамдардың ырым-билерінен бастап, ... мен ... ... жалғасқан, халықтың шығармашылық рухнан туған талай ... өнер ... ... ... ... ... ... Шынында да, өнер мәдениеттің алтын ... ... ... ... ... бірі — оның ... сұлулыққа ұмтылуы.
Осыған дейін қарастырылған анықтамалардан бір ... ой ... ... — адам ... Мәдениет көріністеріңде адамдық парасат,
ақыл-ой, ізгілік пен әдемілік заттандырылып, ... ... ... ... ... ... тұлға деңгейіне көтеретін негізгі құрал.
Әл-Фараби айтқандай, адам — «хайуани мадани», яғни, мәдениетті жан.
Адам — табиғат туындысы және ол үшін ... орта ... ... болып
қалады. Мәдениет адамнан табиғатты бөліп алады деген пікір қанша ... да, ... ... ... ең ... ... екендігіне
күмән жоқ. И. Гердердің тілімен айтқанда, адам — табиғаттың бірінші азаттық
алған пендесі.
Ғасырлар — адамның мәдени ... ... ... осы алға қарай жылжу
Жер-Анаға ор уақытта жайлы бола бермеді. Адам қоршаған ортаны өзіне ыңғайлы
тұраққа айналдыруға тырысты, алайда осы ... көп ... ... ... ... пен ... қарама-қарсы қоюдың бір түрі адамның табиғи
антимәдениетгілігі жөніндегі ілімдер еді (киниктер, Ницше). Контрмәдениет
атты XX ... ... ... ... ... затқа, тауарға
айналуына қарсы ... ... ... ... пен ... ... ілім — мәдени антропология. Оның негізін салушылардың
бірі — Э. Уилсон. Әрине аталған ілімдер табиғи-биологиялық заңдылықтарды
әсірелеп ... ... оның ... бар ... ... XX ... пен ... дилеммасының адам тағдыры үшін қауіпті екендігін
көрсетіп, заман талабына сәйкес экологиялық ... ... ... ... ... бұл ... негізі есебінде мынадай идеяларды
атап өткен жөн:
а) ... В.И. ... ... (парасатты орта) туралы ілімі;
ә) Рим клубының экологиялық тұжырымдары;
б) Тейяр де Шарденнің адам жөніндегі гуманистік эволюциялық теориясы;
в) Л.Н. ... М. ... А. ... Э. ... т.б. ... ... ... айта кететін жайт, осы экология мәселелеріне байланысты Шығыс ... ... ... ... ... ... ... жақын, ол үстемдік етуге шақырған жоқ.
Сонымен, мәдениет адам мен табиғатты бөліп тұрған «қытай қорғаны» ... ... ... ... ... және рухани қыл-көпір. Осы
үндестікті (гармонияны) одан әрі жетілдіру — ... ... ... және ... ... ... түсетін тағы бір жайт адамның
қабілеттілігіне, жан-жақтылығына, шексіздігіне байланысты. Американ ғалымы
К. Поппер ... адам ... үш ... ... ... және идеалдыққа жатады. Сонда мәдениет осылардың қайсысымен
көбірек анықталады ... ... ... ... Егер біз мәдениетті тек
материаллық және ... ... ... ... ... ... оңда мәдениеттің өзінің ішкі мағынасында идеалды екендігіне көзіміз
жетеді. Себебі, адамды қоршаған заттар, дүние — бұл ... ... ... оның мәні - ... адам ... ... жатыр. Мәдениеттің ішкі мәні қоғамдағы өмір сүріп жатқан
адамдардың өзіндік ... ... ... ... айқындалады.
Ж. П. Сартрлық көсемсөзді қайталасақ, адам әлемге еркін жіберілген, ол
еріктілік жазасына кесілген. Осы сипатта мәдениеттің ...... Одан ... ... бір нұр — ... ... адамгершілік
сәулесі нұр шашып тұр.
Мәдениетте адам ғажап биік деңгейге көтеріледі. Мәдениет дегеніміз
менің өмірім, менен ... мен ... ... де тірі ... менің
шығармашылығым.
Енді мәдениеттің қоғамда атқаратын қызметтерін ... ... және ... ... қаншама ұқсастық, үндестік болғанымен,
олардың арасындағы мағыналық айырмашылықты ... ...... бір ... белгілі бір мақсаттарды іске асыру жолында
әрекет етіп жатқан ... ... ... ... байланыс нысандары. Яғни, қоғам ұғымындағы негізгі мәселе —
адам және оның ... ... бұл ... ... ... ... әлеуметтану деп атайды. Ал мәдениет осы тұрғыдағы қоғамның белгілі
бір қасиеті, көрінісі, сипаты мазмұңында қолданылады.
Осыған дейін ... ... ... ... ... ... ... айқындау мүмкіндігі бар:
1. Адамды қалыптастыру ... Бұл — ... ... ... ... ... және оның ... мазмұнымен тікелей
байланысты нышан. Егер біз адамды әлде құдай, әлде табиғат, әлде ... ... ... сәл ... адам ... ал ... қалыптастырғанына көзіміз жетеді. «Жеке адам өзі өмір ... ... ... төл ... ... С, ... Ә. Қоғам және
мәдениет. — Алматы, 1992. — ... ...... бейне, Жануарлар
арасында кездейсоқ өскең адам ... ... ... болады.
Адамға ең қиыны — адам болу. Ал оның негізгі шарттарының бірі ретінде
ізгілік пен ... ... пен ... ... пен ... пен азаттық, сұлулық пен ұсқынсыздық арасындағы адамның тандауын
аламыз. Соның нәтижесінде жеке тұлғада өзіндік сана ... ол ... ... өз ... ... Жалпы алғанда, мәдениеттің алға
басуы дегеніміз дүниежүзілік тарихтың адам үшін, оның мүдделері мен ... ... ... ... ... ... Жалғастық, мәдениет мұрагерлік қызметі. Мәдениеттің бұл ... ... ... ... ... бүкіл адамдық өмір тәсілдерінің ... ... ... ... ... ... биологиялық тұқым қуалаушылықтан өзгеше жүреді. Шын мәнісінде
қоғамда ұрпақтар жалғастыгы ... ... ... ... және оны
шығармашылықпен дамыту арқылы жүзеге асады. Мәдени ақпараттар — ... ... ... діл мен тіл, дін және ... ... ... ... бір деңгейін ... ... ... ... ... жанды буынына айналады.
3. Танымдық қызметі. Мәдениеттің қоғамдағы бұл қызмет-міндетінің сан алуан
қыры бар. Бірден біздің назарымызды ... ... ...... ... ... ... қулығын асырып жіберуге» ... ... ... ... ... ... құрамдас белігіне
жатады. Ертедегі гректің «пайдейя», ислам Өркендеуіндегі «маа-риф», ... ... ... ... пен ... ... үндестігін білдіреді. Осы сипатта, ... ... ... сақтау және дамыту ісінде үлкен қызмет атқарады.
«Бүгінгі ... ... ... ... ... — интеллигенцияның басты
міндеті. Ал біздің ... ... ... кешумен
сипатталмауы керек, мәдени диалогтың ... ... оны ... ... ... ... (Ә. Нау-рызбаева, Н. Скалон. Диалогтың
мүмкіндігі. «Шаһар», 1993, № 1, 8-бет). Яғни ... ... алғы ... болғанымен, бұл екі ұғымның арасында елеулі айырмашылық,
белгілі ... ... ... ... бар. ... бет алды ... ... әрекет мәдениетке үлкен нұқсан келтіруі мүмкін. Тек
жоғары деңгейде мәдениеті бар өркениет ... мен ... ... салдарларды бейтараптандыра алады. Егер біз ғылым арқылы шындықты
ашсақ, өнер ... ... ... ал ... ... арқылы —
жаксылық пен жамандықты айырамыз.
4. Реттеу қызметі. Бұрынғы Кеңес Одағында шыққан ... ... ... ... атты сөз ... кең етек ... ... адамның
дүниеде өмір сүру тәсілі ретінде түсіндірілетін мәдениетті басқару ... ... ... ... ... айналдырған тоталитарлық
айлашарғы үлгілерін көреміз. Айталық, Ертедегі ... ... адам ... ... неше ... ... ... ақпараттар жинаған
жоқ. Солай болса да ол елдегі жоғары мәдениеттің және рухани ізденістің
қандай деңгейде ... ... ... ... ... деп ... ... ықпал жасау мүмкіндігін ... ... ...... ... ... Мәдениеттегі реттеушілік
әрекеттерінің өзіндік ерекшеліктері бар. Мәдениетте күнделіктіден ... ... ... ... ... бөлінеді. Мәдени үғымдарда
нормативтік, ережелік талаптар басымырақ. Мысалы, «мәдениетті адам» дегенде
оның адамдық жаң-жақты белгілерді ... ... ... ... Ол — ... ... деңгейіне, киімі сол кезде көп тараған сәнге,
мінез-құлқы осы қоғамның адамгершілік талаптарына сай ... ... ... қызмет. Бұл ... ... ... ... Адамдардың қарым-қатынасы,
мәдениеттер сұхбаттасуы — әлеуметтік шындықтың басым көрінісі. Адам
ерекше бір ерісте — қарым-қатынас ... ... ... ... ... пен ... ... адамды нәзік термен
қоршаған; қоғамдық өмірде тек зат пен тауар ауысуы ғана ... ... ... ... ... ... ... ауысу толастамақ емес. Мәдениет игіліктерін жас нәресте
анасының ақ сүтін еміп, оның әлди ... ... ... ... ... қасиеттерді бойына сіңіре бастайды.
Ғылымда социализация (әлеуметтену) деп аталатын процесс те мәдени кдрым-
қатынасқа негізделген. ... ... ... дегенде олардың
әмбебаптығына және көп мағыналылығына көңіл бөлу ... ... ... ... және тұтынушылар арасындағы қарым-қатынас
ретінде алуға болады. ... ... ... асыл ... егер ол ... ететіндері белгілі бір себептермен жетпей жатса, онда ол ... ... ... Адам ... үй ... бос ... отарба
жүрмейтін темір жол — жай темір мен ағаштың үйіндісі, ешкім оқымайтын ... шаң ... ... ... ... ... тірегі деп қарым-қатынасты
айтамыз.
Мәдениеттің қоғамда атқаратын басқа да қызметтері ... оның ... ... ... ... ...

Пән: Мәдениеттану
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мәдениет пен өркениет туралы9 бет
Әлемдік мәдениет пен өркениет3 бет
Мемлекеттік рәміздер6 бет
Мәдениет және оның қызметтері5 бет
Мәдениет және өркениет6 бет
Жарнаманың пайда болуы4 бет
Адам және мәдениет12 бет
Адамзат қоғамының дамуы7 бет
Ахмет Байтұрсынұлы - ғалым, ағартушы, қоғам қайраткері6 бет
Батыс өркениеті жалпы сипаттама13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь