Жоңғар Алатауы


Пән: География
Жұмыс түрі:  Реферат
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 15 бет
Таңдаулыға:   

Жоңғар Алатауы

Мазмұны:

Кіріспе . . . 2

І Тарау Жоңғар Алатауының тарихы. 3

ІI Тарау Жоңғар Алатауына физикалық - географиялық сипаттама.

1. 1. Жоңғар Алатауының жер бедерінің ерекшелігі . . . 5

1. 2. Жоңғар Алатауының геологиялық құрылымы және пайдалы

қазбалары . . . 9

ІІI Тарау Жоңғар Алатауының топырағы, өсімдік және жануарлар дүниесі . . . 11

2. 1. Жоңғар Алатауының климаты және ішкі сулары . . . 11

2. 2. Жоңғар Алатауының табиғат зоналары . . . 12

III Тарау Жоңғар Алатауының ұлттық паркі . . . 13

3. 1. Алтынемел ұлттық паркі . . . 14

Қорытынды . . . 16

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі . . . 17

Кіріспе.

Жоңғар Алатауы Қазақстанның Шығыс бөлігінде орналасқан дер бес тау жүйесі. Бұл тау жүйесі көрші жатқан тау жүйелерінен дербес пайда болып дамыған. Қазақстан жеріндегі Жоңғар алатауыСолтүстік және Солтүстік Батыс бөлігі болып табылады. Ол Тарбағатай жотасына алакөл мен Сасықкөл, ал Қытай территориясындағы Борлық пен Майлы жоталарын Жоңғар қақпасы арқылы бөлінеді. Жоңғар алатауы Солтүстікте Алакөл Қазақшұңқыры мен Іле аңғары аралығында ендік бағытта шамамен 450 км - ге созылып жатыр. Ені 100-200 км. Бұл тау жүйесі негізінен 2 жотадан тұрады.

Солтүстік Бас Жоңғар Алатауы.

Оңтүстік Бас Жоңғар Алатауы.

Солтүстік және орталық Бас жота ол солтүстік жағынан аласа әрі Шолақ тау жүйелері беттерімен жалғасып жатады. Олар Тастау, Күңгей, Жабық тағы басқа жоталар, төбелері тегіс және онша тілімденген осы тау алды жоталары Солтүстік Бас жоталарының Шығыс беткейлері. Алакөл ойысының батыс шетін жағалай жатқан тектоникалық үлкен жарыққа байланысты тік жота болып келеді.

Солтүстік Бас жотаның Солтүстік беткейлерінің көлбеу келуіне рельефі жазық болады. Бас жотаның Солтүстік беткейлері неғұрлым жіңішке бөлігі Сарқанд таулары меридиан бойымен орналасқан.

Жоңғар Алатауының солтүстік-батыс бөлігі Қазақстан жеріне қарай тарамдалып еніп тұр. Жоңғар Алатауы солтүстігінде Алакөл қазаншұңқыры мен оңтүстігінде Іле өзені аңғары аралығында батыстан шығысқа қарай созыла орналасқан. Қытайдағы Ебінүр көлінің ойысы мен Қазақстандағы Алакөлдің қазаншұңқырын қосып жатқан тау аңғарын Жоңғар қақпасы деп атайды. Жоңғар қақпасы арқылы Қазақстанды Батыс Қытаймен жалғастыратын "Достық" темір жолы өтеді. Сауыр-Тарбағатай жапсарлас жатқан жоталар. Сауыр - бұл жоталардың ішіндегі ең биігі. Оның биіктігі 3816 метр. Тарбағатай Сауырға қарағанда аласа, бірақ едәуір ұзын. Тарбағатай тауының ең биік жері 3134 метр.

Жоңғар Алатауының тарихы

«Жердің аты - тарихтың хаты» деген ойлы да, мағыналы ата сөзі байыбына барған жанға тым бағалы екені анық. Өйткені, оның түп-төркінінде жер атауларында ата-бабадан бүгінгі күнге аман жеткен аса салмақты аманат жатыр. Ел Тәуелсіздігінің алғашқы жылдарында бір кездегі орыс отаршылдығы салдарынан адам түсініп болмас дәрежеде өзгеріске ұшырағын жер атауларын қайта түзеп, бір кездердегі тарихи атауларын қайтару бағытында үлкен шаралар атқарылып еді, өкінішке қарай, қазір ондай бастамаларға үрке қарайтын болдық. Өзгерту, тарихи атауды қайтару туралы сөз қозғалса, айналаға жалтақтайтын жағдайға жеттік-ау деген ой жанымды жиі мазалайды. Соның бірі - «жылдар өтті, жағдай әлі солай ма?» дегізетін жай туралы жазғым келіп отыр. Ол арыдан тартқанда ХVІ - ХVІІ ғасырлардан бері атауы бұрмаланып келе жатқан атақты тау атауы. Нақтырақ айтқанда, Жоңғар шапқыншылығынан бері «Жоңғар Алатауы» деп аталып келе жатқан таудың тарихи атауын қайтару. Өткен тарихымыздан ұзақ уақыт көз жазып қалған ұрпақтарымызға: «Бұл Алатау - «Жоңғар Алатауы емес», заманында бабаларымыз бұл тауды «Арқас Алатауы» деген» десек көпшіліктің күмәнмен қарауы заңды да, өйткені, тарихтан солай оқыды. Күні бүгінге дейін баспасөзде де солай жазылып келеді.

Ал енді сол «Жоңғар Алатауы» деген атауға біраз тоқталып өтейік. «Өзендер өрнектеген өлке» атты кітапты оқысақ, Жетісудың шығыс жағы Батыс Сібір генерал губернаторына қарайтын. Сол уақытта Жетісу жерінің картасын жасау полковник Абакумовқа тапсырылыпты (оның бейіті Қапалда жатыр) . Ол жергілікті халықтан сұрай отырып, тау-тасты, жерді картаға түсірсе керек. Сол кезде маңында жүргендерден: «Батыстан Шығысқа қарай созылып жатқан мына таудың жалпы атауы бар ма?» деп сұраған көрінеді. Алғашында бәрі «Алатау ғой» дей салыпты. Қазақта не көп, Алатау көп. «Бұл қай Алатау?» дегенде біреулері «Заңғар Алатау», тағы біреуі «Жоңғар Алатауы», мұнда бұрын Жоңғарлар тұрған» депті. Оның арысын қайдан білсін, одан бері қанша ұрпақ ауысты? Солай Арқас аты өшіп, Жоңғар аталғаны анық. Бұл жағдай атақты Қожаберген жыраудың мына бір шумақ өлеңінен де көрініс табады:

Теріскей Алатауды қалмақ алды,

Найман мен Қоңыратты қуып салды.

Қайран жер, жау иелігіне көшкеннен соң,

Жоңғардың Алатауы деп аталды.

Қазбек Бек Тауасарұлының «Түп-тұқияннан өзіме дейін» кітабын ашып көрсек те осы дерек алдан шығады. «Бәйдібек балалары көбінесе бес Алатауды -Арқас-Лабас-Шуас-Шыңбас-Талас маңына көшіп-қонып мекен еткен» дейді. Мұнда да Жоңғар деген атау мүлде жоқ. Ал Арқастан басқа атаулар күні бүгінге дейін сақталған. Сол кітапта кейіннен: «Төле би билейтін жайылмас қапал рулары сол бір заманда Арқас тауының ең бір шұрайлы аймағы Баянжүректе қыстайтын еді» деп атап көрсеткен. Сол Баянжүрек тауы - қазіргі Ақсу ауданындағы Арасан ауылының жері. Осы өңірдегі көнекөз қариялар - Слампол, Балатұрсын, Қызайбектер: «Қайран, Арқасым, Жоңғар аталып, жасап тұрсың-ау» деп күрсінетінін қайтерсіз? Қазекем жер-су, сай-сала, тауларға ат қоюда шебер халық қой. Арқас-Лабас-Шыңбас-Талас атаулары, бір атаның балаларындай үйлесіп, жарасып тұрған жоқ па? Енді сөз соңында айтайын дегенім, сол «Жоңғар Алатауы» дегенді өзгертіп, орнына «Арқас Алатауы» деп байырғы атауды қайтарсақ, тарихқа жасалған қиянаттың бетін қайтарған берекелі ісіміз болар еді.

І Тарау Жоңғар Алатауының физикалық - географиялық сипаттама.

1. 1. Жоңғар Алатауының жер бедерінің ерекшелігі

Жоңғар Алатауында биіктік деңгейіне, беткейлерінін экспозициясына қарай екі ландшафтылық белдеу кездеседі. Біріншісі - Солтүстік Жонғар белдеуі. Екіншісі - Оңтүстік Жоңғар белдеуі. Жоңғар Алатауы - Қазақстанның шығыс бөлігіндегі тау жүйесі. Жоңғар Алатауы оңтүстігіңде Іле аңғарымен, солтүстігінде Балқаш-Алакөл тауаралық жазықтарында орналасқан. Шығыс жақ шеті Қытай Халық Ресцубликасының территориясына өтеді. Қазақстан жеріндегі бөлігі Солтүстік және Оңтүстік Жоңғар Алатаулары деген қатпарлы-жақпарлы тау сілемдерінен тұрады.

Жоңғар Алатауы шығыстан батысқа 450 км-ге созылып жатыр. Солтүстіктен оңтүстікке қарай ені 100-250 км. Жоңғар Алатауы екі жотадан - Солтүстік және Оңтүстік жоталардан құралған.

Жоңғар Алатауының жер бедері өте күрделі. Тау етегі жазык, адырлы, шоқылы, төбелі болып келеді, ал биіктеген сайың аласа жайпақ таулар, одан әрі орташа таулар, төбесін қар мен мұздық басқан жоталар жатады. Жоңғар Алатауы-ның жер бедерінің тағы бір ерекшелігі тау беткейлерінде мүжілід аласарған тау жүрнақтары' кездеседі, оны кейде "жазықсымақ" деп те атайды. Тау жоталары бір-бірінен өзен шатқалдары арқылы бөлінген. Альпілік жер бедерімен сипатталатын биік шыңды, тік беткейлі тау бастары да кез-деседі. Онда аңғарлық және кар типтес мүздықтар орна-ласқан. Көкжота тауындағы Жоңғар Алатауының ең биік шыңы - Бесбақан (абсолют биіктігі 4464 м) .

1-сурет. Жоңғар Алатауының орографиялық схемасы

Жоңғар Алатауының геологиялық құрылысы өте күрделі. Төменгі палеозой қабаттары кристалды тақтатасты, кварцитті, гнейсті, әктасты жыныстардан түзілген. Таудың ең биік жерлерінде каледон граниттері кездеседі. Орта палеозой эрасында пайда болған теңіз шөгінділері, карбон мен пермь кезеңдерінде түзілген жанартаулық жыныстар бар. Тау етегінде кайнозой шөгінділері де кездеседі. Бүлар гіалеоген мен неоген дәуірлерінің қүмтасты, сазтасты және антропогеннің қойтасты, малтатасты қабаттарынан түзілген. Төменгі палеозой шөгінділерінде полиметалл (Текелі, Кексу кеніштері), жанартаулық жыныстарда мыс және сирек металдар бар.

Жоңғар Алатауының тектоникалық құрылымы да күрделі, ол алғашында герциндік орогенез нәтижесінде қатпары тау болып кетерілген. Кейіннен мезозой эрасы мен кайнозой эрасының палеоген кезеңінде тегістеліп, қалқанды платформалық жазыққа айналған. Одан әрі альпілік орогенез нәтижесінде катпарлы-жақпарлы таулар пайда болған. Бүл түста бір жер биіктеп орқаш тауға айналса, екінші жер-лері темендеп, опырмалы ойысқа айналған. Тектоникалық қозғалыстарының жалпы амплитудасы 6-7 км-дей, ал нео-тектоникалық қозғалыстар әлі тоқталған жоқ. Тянь-Шань тауларыңдағыдай қарқынды болмағанымен 4-5 баллдық жер сілкінулер болып түрады. Қатпарлы-жақпарлы блоктар-ды белетін тектонйкалық жарықтар ізімен жер астьг терең қойнауынан жер бетіне ыстық бүлақты арасан суы шығады. Олардың емдік касиеті орасан зор. Солардың негізінде "Қапаларасан", "Жаркентарасан" санаторийлері жүмыс істейді.

Жоңғар Алатауының қазіргі жер бедері жердің ішкі және сыртқы күштерінің әрекеті нәтижесінде қалыптасып отыр. Ішкі, сыртқы күштер әрекеті әлі тоқтаған жоқ. Ішкі күштердің әрекеті кейінгі тау түзілу процестері, биік таулы аудандардың шетінде болатын көтерілулер мен төмен түсулерден байқалады. Жер қойнауында тоқтаусыз жүріп жатқан қозғалыстарды тектоникалық қозғалыстар деп атайды. Жаңа тектоникалық қозғалыстар кайнозой эрасының неоген және төрттік (антропоген) дәуірлерін қамтиды. Бұл қозғалыстардың нәтижесінде Қазақстанның таулары жаңғырып, қатпарлы-жақпарлы тауларға айналды. Тау жасалу процесі қазір де жүріп жатыр. Бұған тау бөктерлерін терең тілімделген жас өзен аңғарларының болуы айғақ, сондай-ақ Қазақстанның биік таулы жүйелеріне тән ірілі-ұсақты жер сілкінулер де тектоникалық қозғалыстардың болып жатқанын дәлелдейді. Жер сілкіну процестерін сейсмология ғылымы зерттейді. Жер сілкіну - аса қауіпті апат әкелетін табиғат құбылыстарының бірі. Жер шарындағы сейсмикалық аспаптардың (сейсмограф) тіркеуі бойынша тәулік сайын орта есеппен 200-ден астам, ал бір жылда 100 мыңға жуық жер сілкінісі болып тұрады. Бірақ олардың бәрі апатты емес. Жер сілкіну - жер асты дүмпу күштерінің әсерінен жер беті қыртысының тербелуі. Жер сілкіну жер бетіндегі біліну, сезілу күшіне сәйкес халықаралық кесте (МЗК-64) бойынша 12 балға ажыратылады. 1964 жылы үш сейсмолог фамилияларының бас әріптерінен құралған кесте қабылданды. ТМД аумағында қолданылатын осы кесте бойынша 1 балл мен 4 балға дейінгі аралықта жер сілкіну күшін жан-жануарлар мен адамдар сезеді. Ал 4 пен 9 балға дейінгі аралықта құрылыс орындарының қирауы байқалады.

Жоңғар Алатауының жер бедері алуан түрлі және күрделі. Республикамыздың жер бедері мен жер қыртысының дамуы жердің геологиялық даму тарихы барысында қалыптасып, қазіргі қалпына келгенше үздіксіз өзгеріп отырған. Жер бедері мен жер қыртысының дамуы қазір де жүріп жатқан процесс.

Жоңғар Алатауының физикалық картада Қазақстанның қазіргі жер бедерінің жалпы сипаты бейнеленген. Картадан Қазақстан жері шығыстан батысқа және оңтүстіктен солтүстікке қарай бірте-бірте төмендейтінін байқауға болады. Қазақстанның солтүстік-батысында теңіз деңгейінен -28 м. төмен Каспий маңы ойпаты жатыр. Каспий маңы ойпаты оңтүстігінде Маңғыстау түбегімен шектеседі. Түбектің жер бедері сортаңды ойпат, көтеріңкі тау жоталарымен алмасып отырады. Оңтүстігінде теңіз деңгейінен -132 метр төмен жатқан Қарақия, -57 метр төмен жатқан Қауынды ойыстары орналасқан. Маңғыстау түбегінің шығысынан Арал теңізіне дейінгі аралық үстіртті келеді. Арал теңізінің солтүстігі мен шығысында үлкен және Кіші Борсық, Арал маңы Қарақұм, оңтүстікке қарай Қызылқұм шөлімен жалғасады. Қызылқұм шөлі Тянь-Шань таулы өлкесіне дейінгі кең алқапты алып жатыр. Тянь-Шань таулы өлкесіне Талас Алатауы, Өтем, Қаратау жотасы кіреді. Қаратаудың шығыс жағындағы Мойынқұм шөлі солтүстігінде Бетпақдалаға жалғасады. Балқаш көлінің солтүстігінен Батыс Сібір ойпатына дейінгі аралықты ұсақ шоқылы Сарыарка алып жатыр. Балқаш көлінің оңтүстігінде Сарыесік - Атырау құмды жазығы Тарбағатай, Жоңғар Алатауына дейінгі аумақта жатыр. Республикамыздың шығысында Алтай тауының сілемдері жеке жоталарға тарамдалған.

1. 2. Жоңғар Алатауының геологиялық құрылымы және

пайдалы қазбалары.

Жоңғар Алатауы өзінің жер қойнауының байлығымен әйгілі. Бұл жер қыртысының геологиялық құрылысы мен даму ерекшеліктеріне байланысты. Тау түзілу кезінде магмалық жыныстар енгенде және шөгінді жыныстар метаморфтанғанда (түрі өзгеру), рудалар мен түрлі минералдар пайда болады. Қатпарлы-жақпарлы Жоңғар Алатауы, Тянь-Шань, Алтайтаулары, Сарыарқа, Мүғалжар қатты бұзылып, күшті жемірілген сайын рудаға бай, теренде жатқан тау жыныстары жер бетіне жақындап, кейде тіпті жер бетіне шығып қалған бөлігі де кездеседі. Әдетте, бұзылған ескі таулардан рудалы қазбалар кені көптеп табылады. Платформалы аймақтарда пайдалы қазбалар беткі шөгінділерде де, қат-парлы негізінің метаморфталған жыныстарында да кездеседі. Шөгінді жыныстардың тау етегі иіндерінде көбінесе бейрудалы қазбалар қалыптасады. 1919-1923 жылдардың өзінде Қарағанды тас көмір алабының өнеркәсіптік мүмкіндіктері анықталды. Содан бері Жоңғар Алатауының геологиялық пайдалы кендер ашылып, жоспарлы зерттеу жұмыстары жүйелі түрде жүргізіліп келеді.

Жоңғар Алатауының аса маңызды минералдық шикізат түрлерінің бәрі дерлік бар. Еліміздің жер қойнауында Менделеев кестесіндегі 99 элемент кездеседі, 70 элементтің мол қоры барланған және оның 60-тан астамы ендіріледі. 6 мыңға жуық пайдалы қазбалар кен орындары ашылуының маңызы зор. Сарыбай темір кен орнын 1948 жылы ұшқыш М. Суртутанов ашты. Ұшақ кен үстінен ұшқанда, темір аномалиясының әсерінен тұсбағдар тілінің кенет ауытқығаны ұшқыштың көңілін аударды. Көп ұзамай өте сирек кездесетін темір кені ашылды. Мұндағы кен жоғары сапалы және оның құрамындағы темірдің мөлшері 50-60%-ды құрайды. Шөгінді жыныстардан пайда болған рудалар Қостанай облысындағы Әйет және Лисаков кен орындарында кездеседі. Руда 30 м тереңдіктен ашық әдіспен өндіріледі. Кеннің құрамында таза темір 37-42%-ды құрайды. Темір кенінің шағын кен орындары Қарағанды (Кентөбе, Карабас, Атансор), Солтүстік Қазақстан облыстарында бар.

Марганецтің ең ірі кен орындарына Орталық Қазақстандағы Атасу және Жезді жатады. Марганец кендері Ұлытау, Сарыарқа, Қаратау, Маңғыстау өңірлерінде де табылады.

Хромит кен орындарының 99%-ы Мұғалжар тауларында кездеседі. Кемпірсай және Доң тобына жататын кен орындары жоғары сапалы рудалармен әйгілі. Қазақстан хромит кенінің барланған қоры мен жылдық өндірілетін мөлшері жөнінен дүние жүзінде екінші орынға шықты. Олар тоттанбайтын болат қорытуға қажет. Хром әлемнің 40 еліне шығарылады. Хромит кендері Костанай, Шығыс Қазақстан облыстарында да ашылды. ТМД елдеріндегі хромиттің 97%-ы Қазақстанда өндіріледі.

Никелъдің едәуір қоры Мұғалжар таулы ауданында үгілген тау жыныстары қыртысында қалыптасқан. Никельдің 40-тан аса ірі кені Ақгөбе облысындағы Кемпірсай кен орнының үгілу қыртысындағы Бұрақтал кеніштеріне де шоғырланған. Костанай облысындағы Аққара, Ақтау кендерініңқоры мол, сапасы жоғары. Никель кен орындары Қарағанды, Шығыс Қазақстан облыстарында да бар.

Қазақстанда алюминийдің негізгі шикізаты - боксит. Негізгі кен орындары Сарыарқаның солтүстік-шығысыңда -Ақмола және Торғай ойысында (Амангелді торабы) . Бұлардағы боксит қоры онша көп емес. Сондықтан құрамында глиноземы бар басқа шикізат көздерін (нефелин рудасы, Екібастұз көмірінің қалдығы) пайдалану жолдары іздестірілуде. Қазақстан алюминий өндіру жөнінен ТМД елдері арасында алдыңғы орындардың бірін алды.

Қазақстанда мыс рудасының аса бай қорлары бар. Мысты құмтастардың ең ірі кен орны - Жезқазған. Жезқазған кен орны ТМД бойынша бірінші, дүние жүзінде екінші орында. Қазақстан мыс ендіру жағынан дүние жүзінде жетінші орында. Өнімнің 92%-ы шет елге шығарылады.

Мысты кен орындарының ірілері - Қоңырат, Бозша-көл. Бұлардағы мыс ашық әдіспен қазылып алынады, бірақ рудада металл мөлшері аз.

Полиметалдар кеніне қорғасын, мырыш, мыс қоспалары, алтын, күміс т. б. металдар жатады. Қорғасын мен мырыштың ең бай кен орындары: Кенді Алтайдағы Риддер, Зырян т. б. Мұндағы кендерде металл көп. Полиметалл кен орындары Жоңғар Алатауындағы Текелі және Қара-таудағы Ащысай мен Мырғалымсайда бар.

Соңғы жылдарда қорғасынның бай кен орындары Орталық Қазақстанда (Қызылеспе, Қасқаайғыр т. б. ) барланды.

ІІ Тарау Жоңғар Алатауының топырағы, өсімдік жануарлар

дүниесі

2. 1. Жоңғар Алатауының климаты және ішкі сулары

Жоңгар Алатауы мұхиттардан, теңіздерден алыс орналасқан. Климатының қалыптасуында Арктикалық суық, Тұраңдық ыстық ауа массалары мен Сібір антициклонның әсері орасан зор. Тау етегіндегі қүргақ континентті шөл, шелейт климаттары орташа және аса биік тау белдеулерінде ылғалды қоңыржай климатпен ауысады. Әсіресе желдің өтіндегі солтүстік-батыс беткейлері ылғалдырақ. Жылдық орташа жауын-шашын 600-800 мм-ге дейін, ал оңтүстік-шығыс Жоңғарда 400 мм-ге жетеді. Көбіне жауын-шашын қар болып түседі. Көп жыл-дық омбы қарлар мен мұздықтар қалыптасқан. Мұздықтары 7 топқа белінеді, жалпы саны 700, ауданы 1000 км 2 , төменгі шекарасы 3260 м биіктіктен басталады. Тау бастарындағы мұздықтардан Ақсу, Лепсі, Тентек, Кексу, Өсек, Хоргос өзендері бастау алып, кар, жаңбыр және жер асты суымен толысады. Өзен шатқалдарында сел тасқындары, тау беткейлерінде қар кешкіндері жиі байқалады. Сел тасқындары мен қар кешкіңдері үдайы бақыланып, шаруашылық үшін зиянды жақтарына қарсы шаралар қолданылады. (Олардың негізгі жолдарын атандар. ) Климат пен жер бедері ерекшеліктеріне байланысты қалыптасқан. Жоңғар Алатауының солтүстік-шығысыңдағы тектоникалық жарықтың орнындағы Жоңғар қақпасымен сұрапыл күшті Ебі және оған қарсы соғатын Сайқан желдері етеді. Ебі желі Бірліктау және Майлытау жоталарынан соғатын циклон мен Жоңғар қақпасының оңтүстік шыгысы арқылы ететін анти-

циклонның тоғысуынан пайда болады. Жылдамдығы 60-80 м/сек, 1-2 кейде 3-7 тәулікке созылатын жылы жел. Қазан, ақпан аралығында кебірек соғып, жаз шыға саябырлайды. Сайқан - суық жел, кыркүйек - көкек аралығында жиірек қайталанып, 2-3 тәулікке дейін созылады, артынша суық түседі.

Жоңғар Алатауының жерін көне заманнан бері бірнеше рет теңіз басып, кейіннен құрлыққа айналған. Сонымен қатар жер беті көтеріліп, таулар түзілген және керісінше, төмен түсіп ойыстар пайда болған. Республика жер көлемінің үлкендігі, геологиялық даму тарихы опың жер беті құрылысының өзіндік ерекшелігін де айқындайды. Тік және аласа таулар, шоқылар мен қыраттар, ойпаттар мен ойыстар алмасып отырады. Жер бедерінің мұндай құрылысы оның климаты мен табиғи ландшафтарының қалыптасуына өз әсерін тигізеді.

2. 2. Жоңғар Алатауының табиғат зоналары.

Табиғат зоналары. Жоңгар Алатауы Сібір мен Орта Азия тауларының арасындағы өткел. Солтүстігінде сібірлік шалғынды орман зонасы басым. Оңтүстігіңде кебіне дала ландшафтылары таралған. Жонғар Алатауы ландшафгыларының биіктік белдеуліктері 500-600 м-ден 1200-1400 м-ге дейінгі тау етегі мен тау іші жазықтарында кездесетін шөлейт зонасынан басталады. Мұнда мал жайылымдары және суармалы егістіктер орналасқан. Егістікке көкөніс, бау-бақша, жеміс ағаштары, өкпешөп, қызылша, күнбағыс және дәнді дақылдар егіледі. Шөлейт зонасы дала зонасына 1200-1400 м-ден 1800-2000 м-ге дейінгі биіктікке ауыса-ды. Ормандарыңда Тянь-Шань шыршасы мен самырсыіг агаштарм өседі. Марал, елік, аю сияқты аңдар тіршіліи етеді. Мүнда орман және аң шаруашылығын одан әрі дамытуға болады. Шалғындары мал жайыльшына жарамды, Солтүстік Жоңғарда 2200-2400, Оңтүстік Жоңғарда 2400 - 2500 м-ден жоғары биік таулы белдеу орналасқан. Солтүстік Жоңғардың биік тауларында субальпілік шалғындарі шалғынды далалық альпілік талғын, альпілік шалғынды дала және омбы қарлар мен мұздықты ландшафтылар тарағавд Өсімдік дүниесіңде далалық түрлері басым. Биік таулы белдеу - малшылардың жаздық жайлауы.

Шілденің салқын ауасы мен көк балауса шөптесіндері малға өте жұғымды. Әр түрлі шөптердің гүлденген кезінді балшелек ұстаған омарташылар көптеп кездеседі.

... жалғасы

Сіз бұл жұмысты біздің қосымшамыз арқылы толығымен тегін көре аласыз.
Ұқсас жұмыстар
Жоңғар алатауына физикалық – географиялық сипаттама
Қазақстанның биік таулы аймақтары
Қазақстан территориясын физикалық-географиялық аудандастыру
Қазақстан мұздықтары және олардың таралу ерекшелігі
Қазақстанның таулы және тау бөктерлеріндегі табиғи қауіпті құбылыстардың қалыптасу негізін қарастыру
Алтай таулы өлкесі
Биік таулы өлкелер
Қазақстан аумағын физикалық-географиялық және геоэкологиялық тұрғыдан аудандастыруының ерекшеліктері
Қазақстандағы қазіргі мұз басулар
Қазақстанның мұздықтары реликті мұздықтар
Пәндер



Реферат Курстық жұмыс Диплом Материал Диссертация Практика Презентация Сабақ жоспары Мақал-мәтелдер 1‑10 бет 11‑20 бет 21‑30 бет 31‑60 бет 61+ бет Негізгі Бет саны Қосымша Іздеу Ештеңе табылмады :( Соңғы қаралған жұмыстар Қаралған жұмыстар табылмады Тапсырыс Антиплагиат Қаралған жұмыстар kz