Жоңғар Алатауы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 2
І Тарау Жоңғар Алатауының тарихы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
ІI Тарау Жоңғар Алатауына физикалық . географиялық сипаттама.
1.1. Жоңғар Алатауының жер бедерінің ерекшелігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5
1.2. Жоңғар Алатауының геологиялық құрылымы және пайдалы
қазбалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..9
ІІI Тарау Жоңғар Алатауының топырағы, өсімдік және жануарлар дүниесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 11
2.1. Жоңғар Алатауының климаты және ішкі сулары ... ... ... ... ... ... ... ... ..11
2.2. Жоңғар Алатауының табиғат зоналары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .12
III Тарау Жоңғар Алатауының ұлттық паркі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...13
3.1. Алтынемел ұлттық паркі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 14
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...16
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 17
Жоңғар Алатауы Қазақстанның Шығыс бөлігінде орналасқан дер бес тау жүйесі. Бұл тау жүйесі көрші жатқан тау жүйелерінен дербес пайда болып дамыған. Қазақстан жеріндегі Жоңғар алатауыСолтүстік және Солтүстік Батыс бөлігі болып табылады. Ол Тарбағатай жотасына алакөл мен Сасықкөл, ал Қытай территориясындағы Борлық пен Майлы жоталарын Жоңғар қақпасы арқылы бөлінеді. Жоңғар алатауы Солтүстікте Алакөл Қазақшұңқыры мен Іле аңғары аралығында ендік бағытта шамамен 450 км – ге созылып жатыр. Ені 100-200 км. Бұл тау жүйесі негізінен 2 жотадан тұрады.
Солтүстік Бас Жоңғар Алатауы.
Оңтүстік Бас Жоңғар Алатауы.
Солтүстік және орталық Бас жота ол солтүстік жағынан аласа әрі Шолақ тау жүйелері беттерімен жалғасып жатады. Олар Тастау, Күңгей, Жабық тағы басқа жоталар, төбелері тегіс және онша тілімденген осы тау алды жоталары Солтүстік Бас жоталарының Шығыс беткейлері. Алакөл ойысының батыс шетін жағалай жатқан тектоникалық үлкен жарыққа байланысты тік жота болып келеді.
Солтүстік Бас жотаның Солтүстік беткейлерінің көлбеу келуіне рельефі жазық болады. Бас жотаның Солтүстік беткейлері неғұрлым жіңішке бөлігі Сарқанд таулары меридиан бойымен орналасқан.
1.В. П. Горощенко., И.А. Степанов «Табиғаттанудан сабақ беру методикасы» Алматы, 1981жыл.
2. «СССР физикалық географиясы» Алматы, 1986ж
3.Б. Асубаев, Г. Сулейменова, К, Ысқақова., С. Көбенкулова «Қазақстанның физикалық географиясы оқыту әдістемесі» А - 2004ж
4. Власова Т.В. «Материктердің физикалық географиясы» Алматы, 1984.
5. Бейсенова Ә «Қазақстан табиғатын зерттеу және физикалық географиялық идеяларының дамуы» Алматы, 1990ж.
6. «География және табиғат» 2003 №6
7. В.П. Максаковский «География» Алматы 1997 жыл.
8. «Қазақ Совет Энциклопедиясы» Алматы 1974 жыл.
9. «Материктермен елдерде» Алматы 1983 жыл.
10. «Материктер» Ақназаров Х. Алматы 1989 жыл.
11. Колесник С.В. «Жалпы жертанудың негіздері» Алматы – 1952ж.
12. Мұқашев Ж.М. « Жалпы жертану» Алматы – 2002ж.
        
        Жоңғар Алатауы
Мазмұны:
Кіріспе.....................................................................
...............................................2
І Тарау Жоңғар Алатауының тарихы…………………………………………….3
ІI Тарау Жоңғар ... ...... ... Жоңғар ... жер ... ... Алатауының геологиялық құрылымы және пайдалы
қазбалары...................................................................
.......................................9
ІІI Тарау Жоңғар ... ... ... және ... ... ... климаты және ... ... ... ... ... ... Алатауының ұлттық паркі………………………………...13
3.1. ... ... ... ... ... ... ... орналасқан дер бес тау
жүйесі. Бұл тау жүйесі көрші жатқан тау жүйелерінен дербес ... ... ... ... ... ... және Солтүстік Батыс
бөлігі болып табылады. Ол ... ... ... мен ... ... ... Борлық пен Майлы жоталарын Жоңғар қақпасы арқылы
бөлінеді. Жоңғар алатауы Солтүстікте Алакөл ... мен Іле ... ... ... ... 450 км – ге созылып жатыр. Ені 100-200
км. Бұл тау ... ... 2 ... ... Бас ... ... Бас Жоңғар Алатауы.
Солтүстік және орталық Бас жота ол ... ... ... әрі ... ... беттерімен жалғасып жатады. Олар Тастау, Күңгей, Жабық тағы
басқа жоталар, ... ... және онша ... осы тау алды ... Бас жоталарының Шығыс беткейлері. Алакөл ойысының батыс шетін
жағалай жатқан тектоникалық үлкен ... ... тік жота ... Бас ... Солтүстік беткейлерінің көлбеу келуіне рельефі
жазық болады. Бас жотаның ... ... ... ... бөлігі
Сарқанд таулары меридиан бойымен орналасқан.
Жоңғар Алатауының солтүстік-батыс бөлігі ... ... ... еніп тұр. ... ... ... ... қазаншұңқыры мен
оңтүстігінде Іле өзені аңғары аралығында батыстан шығысқа қарай ... ... ... ... ... мен ... ... қосып жатқан тау аңғарын Жоңғар қақпасы деп ... ... ... ... ... ... ... "Достық" темір жолы
өтеді. Сауыр-Тарбағатай жапсарлас жатқан жоталар. Сауыр — бұл жоталардың
ішіндегі ең биігі. Оның биіктігі 3816 ... ... ... ... бірақ едәуір ұзын. Тарбағатай тауының ең биік жері 3134 метр.
Жоңғар Алатауының тарихы
«Жердің аты - тарихтың хаты» деген ойлы да, ... ата сөзі ... ... тым ... екені анық. Өйткені, оның түп-төркінінде жер
атауларында ... ... ... аман ... аса ... ... Ел ... алғашқы жылдарында бір кездегі орыс отаршылдығы
салдарынан адам ... ... ... ... ... жер ... түзеп, бір кездердегі ... ... ... ... ... ... еді, ... қарай, қазір ондай бастамаларға ... ... ... ... ... ... туралы сөз қозғалса,
айналаға жалтақтайтын  жағдайға жеттік-ау деген ой жанымды жиі мазалайды. 
Соның бірі -  «жылдар ... ... әлі ... ма?» ... жай ... келіп отыр. Ол арыдан тартқанда ХVІ - ХVІІ ғасырлардан бері атауы
бұрмаланып келе жатқан ... тау ... ... ... ... бері ... ... деп аталып келе жатқан таудың тарихи
атауын қайтару. Өткен тарихымыздан ұзақ ... көз ... ... «Бұл ...... ... емес», заманында бабаларымыз
бұл тауды  «Арқас Алатауы»  деген» десек көпшіліктің күмәнмен ... ... ... ... солай оқыды.  Күні бүгінге дейін баспасөзде де ... ... енді сол ... ... ... ... ... тоқталып өтейік. «Өзендер
өрнектеген өлке» атты кітапты оқысақ, ... ... жағы ... ... ... ... Сол уақытта Жетісу жерінің картасын жасау
полковник ... ... ... ... ... ... Ол
жергілікті халықтан сұрай отырып, тау-тасты, жерді  картаға түсірсе керек.
Сол кезде маңында жүргендерден: «Батыстан Шығысқа қарай созылып ... ... ... атауы бар ма?» деп сұраған көрінеді. ... бәрі ... дей ... ... не көп, ... көп. «Бұл қай ... ... «Заңғар Алатау», тағы біреуі «Жоңғар Алатауы», мұнда бұрын
Жоңғарлар ... ... Оның ... ... білсін, одан бері қанша ... ... ... аты ... ... ... анық. Бұл жағдай  атақты
Қожаберген ... мына бір ... ... де көрініс табады:
Теріскей Алатауды қалмақ алды,
Найман мен Қоңыратты қуып ... жер, жау ... ... соң,
Жоңғардың Алатауы деп аталды.
Қазбек Бек Тауасарұлының «Түп-тұқияннан ... ... ... ашып көрсек те
осы дерек алдан шығады. «Бәйдібек балалары көбінесе бес ... ... ... ... мекен еткен» дейді. Мұнда да 
Жоңғар деген атау мүлде жоқ. Ал Арқастан басқа атаулар күні ... ... Сол ... ... ... би ... ... қапал рулары
сол бір заманда Арқас тауының ең бір шұрайлы ... ... ... деп атап көрсеткен. Сол Баянжүрек тауы - қазіргі Ақсу ауданындағы
Арасан ауылының жері. Осы ... ... ... - ... Балатұрсын,
Қызайбектер: «Қайран, Арқасым, Жоңғар аталып, жасап тұрсың-ау» ... ... ... жер-су, сай-сала, тауларға ат қоюда шебер
халық қой. Арқас-Лабас-Шыңбас-Талас атаулары, бір ... ... ... ... жоқ па? Енді сөз ... айтайын дегенім, сол
«Жоңғар Алатауы» дегенді өзгертіп, ... ... ... деп ... ... ... жасалған қиянаттың бетін қайтарған берекелі
ісіміз ... ... ... ... ... ...... сипаттама.
1.1. Жоңғар Алатауының жер бедерінің ерекшелігі
Жоңғар Алатауында ... ... ... ... екі ландшафтылық белдеу кездеседі. Біріншісі — Солтүстік ... ...... ... ... Жоңғар Алатауы — Қазақстанның
шығыс бөлігіндегі тау жүйесі. Жоңғар ... ... Іле ... ... ... жазықтарында орналасқан. Шығыс жақ
шеті Қытай Халық Ресцубликасының территориясына өтеді. Қазақстан ... ... және ... ... ... ... қатпарлы-жақпарлы
тау сілемдерінен тұрады.
Жоңғар Алатауы шығыстан батысқа 450 км-ге созылып жатыр. ... ... ені ... км. ... ... екі ...... Оңтүстік жоталардан құралған.
Жоңғар Алатауының жер бедері өте күрделі. Тау етегі жазык, адырлы,
шоқылы, төбелі болып ... ал ... ... ... жайпақ таулар, одан
әрі орташа таулар, төбесін қар мен мұздық ... ... ... ... жер ... тағы бір ерекшелігі тау беткейлерінде мүжілід
аласарған тау жүрнақтары' кездеседі, оны ... ... деп те ... жоталары бір-бірінен өзен шатқалдары арқылы бөлінген. Альпілік ... ... биік ... тік ... тау ... да ... аңғарлық және кар типтес мүздықтар орна-ласқан. Көкжота тауындағы
Жоңғар Алатауының ең биік шыңы — ... ... ... 4464 м).
1-сурет. Жоңғар Алатауының орографиялық схемасы
Жоңғар Алатауының геологиялық құрылысы өте күрделі. Төменгі ... ... ... ... ... ... ... Таудың ең биік жерлерінде каледон граниттері кездеседі. ... ... ... ... ... ... карбон мен пермь
кезеңдерінде түзілген жанартаулық жыныстар бар. Тау ... ... де ... ... ... мен ... ... қүмтасты,
сазтасты және антропогеннің қойтасты, малтатасты қабаттарынан түзілген.
Төменгі палеозой шөгінділерінде полиметалл ... ... ... ... мыс және ... металдар бар.
Жоңғар Алатауының тектоникалық құрылымы да ... ол ... ... ... ... тау ... кетерілген. Кейіннен
мезозой эрасы мен кайнозой эрасының палеоген кезеңінде тегістеліп, ... ... ... Одан әрі ... ... нәтижесінде
катпарлы-жақпарлы таулар пайда болған. Бүл түста бір жер ... ... ... ... жер-лері темендеп, опырмалы ойысқа айналған.
Тектоникалық ... ... ... 6—7 ... ал ... қозғалыстар әлі тоқталған жоқ. Тянь-Шань тауларыңдағыдай
қарқынды болмағанымен 4—5 баллдық жер сілкінулер ... ... ... блоктар-ды белетін тектонйкалық жарықтар ізімен жер астьг терең
қойнауынан жер ... ... ... ... суы ... Олардың емдік
касиеті орасан зор. Солардың ... ... ... ... ... Алатауының қазіргі жер бедері жердің ішкі және ... ... ... ... ... ... ... күштер әрекеті
әлі тоқтаған жоқ. Ішкі күштердің әрекеті кейінгі тау түзілу процестері,
биік таулы аудандардың ... ... ... мен төмен түсулерден
байқалады. Жер қойнауында ... ... ... қозғалыстарды тектоникалық
қозғалыстар деп атайды. Жаңа тектоникалық ... ... ... және ... ... дәуірлерін қамтиды. Бұл қозғалыстардың
нәтижесінде Қазақстанның ... ... ... ... Тау ... процесі қазір де жүріп жатыр. Бұған тау ... ... жас өзен ... ... ... ... ... таулы жүйелеріне тән ірілі-ұсақты жер сілкінулер де ... ... ... дәлелдейді. Жер сілкіну ... ... ... Жер сілкіну - аса қауіпті апат әкелетін
табиғат құбылыстарының бірі. Жер ... ... ... ... ... ... сайын орта есеппен 200-ден астам, ал
бір ... 100 ... жуық жер ... ... тұрады. Бірақ олардың бәрі
апатты емес. Жер сілкіну - жер асты ... ... ... жер ... ... Жер ... жер бетіндегі біліну, сезілу күшіне сәйкес
халықаралық кесте (МЗК-64) ... 12 ... ... 1964 жылы үш
сейсмолог фамилияларының бас ... ... ... ... ... ... осы кесте бойынша 1 балл мен 4 ... ... жер ... ... ... мен ... ... Ал 4 пен 9
балға дейінгі аралықта құрылыс орындарының қирауы ... ... жер ... алуан түрлі және күрделі. Республикамыздың жер
бедері мен жер қыртысының дамуы жердің геологиялық даму тарихы ... ... ... ... ... ... ... Жер бедері
мен жер қыртысының дамуы қазір де жүріп жатқан процесс.
Жоңғар Алатауының физикалық картада Қазақстанның ... жер ... ... бейнеленген. Картадан Қазақстан жері шығыстан батысқа және
оңтүстіктен солтүстікке ... ... ... байқауға болады.
Қазақстанның солтүстік-батысында теңіз деңгейінен -28 м. төмен Каспий ... ... ... маңы ... ... ... ... Түбектің жер бедері сортаңды ойпат, ... тау ... ... ... ... ... -132 метр ... жатқан
Қарақия, -57 метр төмен жатқан Қауынды ойыстары орналасқан. Маңғыстау
түбегінің ... Арал ... ... ... ... ... Арал
теңізінің солтүстігі мен шығысында үлкен және Кіші ... Арал ... ... ... Қызылқұм шөлімен жалғасады. Қызылқұм шөлі Тянь-
Шань таулы ... ... кең ... алып ... Тянь-Шань таулы
өлкесіне Талас Алатауы, Өтем, Қаратау жотасы ... ... ... ... шөлі ... Бетпақдалаға жалғасады. ... ... ... ... ... ... ... ұсақ шоқылы
Сарыарка алып жатыр. Балқаш көлінің оңтүстігінде ...... ... ... ... Алатауына дейінгі аумақта жатыр. Республикамыздың
шығысында Алтай тауының сілемдері жеке жоталарға тарамдалған.
1.2. ... ... ... құрылымы және
пайдалы қазбалары.
Жоңғар Алатауы өзінің жер ... ... ... Бұл ... геологиялық құрылысы мен даму ерекшеліктеріне байланысты. Тау
түзілу кезінде магмалық ... ... және ... ... (түрі өзгеру), рудалар мен түрлі минералдар пайда болады.
Қатпарлы-жақпарлы Жоңғар Алатауы, Тянь-Шань, ... ... ... ... күшті жемірілген сайын рудаға бай, теренде жатқан
тау жыныстары жер бетіне жақындап, кейде ... жер ... ... ... де ... ... ... ескі таулардан рудалы қазбалар кені
көптеп табылады. Платформалы аймақтарда пайдалы қазбалар беткі ... ... ... ... ... да кездеседі. Шөгінді
жыныстардың тау етегі иіндерінде көбінесе бейрудалы қазбалар ... ... ... ... тас ... ... ... анықталды. Содан бері Жоңғар Алатауының геологиялық пайдалы
кендер ашылып, жоспарлы зерттеу ... ... ... ... ... Алатауының аса маңызды минералдық шикізат түрлерінің бәрі
дерлік бар. Еліміздің жер ... ... ... 99 ... 70 ... мол қоры ... және оның ... астамы
ендіріледі. 6 мыңға жуық пайдалы қазбалар кен орындары ашылуының маңызы
зор. Сарыбай ... кен ... 1948 жылы ... М. Суртутанов ашты. Ұшақ кен
үстінен ұшқанда, темір аномалиясының әсерінен ... ... ... ұшқыштың көңілін аударды. Көп ұзамай өте сирек кездесетін темір
кені ... ... кен ... ... және оның ... ... ... құрайды. Шөгінді жыныстардан ... ... ... облысындағы Әйет және Лисаков кен орындарында кездеседі. Руда 30 м
тереңдіктен ашық ... ... ... ... таза ... ... ... кенінің шағын кен орындары Қарағанды (Кентөбе, ... ... ... облыстарында бар.
Марганецтің ең ірі кен орындарына Орталық Қазақстандағы ... ... ... ... кендері Ұлытау, Сарыарқа, Қаратау, Маңғыстау
өңірлерінде де ... кен ... 99%-ы ... ... ... Кемпірсай
және Доң тобына жататын кен орындары ... ... ... ... ... кенінің барланған қоры мен ... ... ... ... ... екінші орынға шықты. Олар тоттанбайтын болат ... Хром ... 40 ... ... ... кендері Костанай, Шығыс
Қазақстан облыстарында да ... ТМД ... ... 97%-ы
Қазақстанда өндіріледі.
Никелъдің едәуір қоры Мұғалжар таулы ауданында үгілген тау ... ... ... ... аса ірі кені ... облысындағы
Кемпірсай кен орнының үгілу ... ... ... де
шоғырланған. Костанай облысындағы Аққара, Ақтау кендерініңқоры мол, сапасы
жоғары. Никель кен ... ... ... ... ... да ... ... негізгі шикізаты - боксит. Негізгі кен
орындары ... ... ... және ... ... ... ... боксит қоры онша көп ... ... ... бар ... ... көздерін (нефелин рудасы, Екібастұз
көмірінің қалдығы) пайдалану жолдары ... ... ... ... ТМД елдері арасында алдыңғы орындардың бірін алды.
Қазақстанда мыс рудасының аса бай қорлары бар. Мысты құмтастардың ең
ірі кен орны - ... ... кен орны ТМД ... ... ... ... орында. Қазақстан мыс ендіру жағынан дүние жүзінде ... ... 92%-ы шет елге ... кен ... ... - Қоңырат, Бозша-көл. Бұлардағы мыс ... ... ... ... рудада металл мөлшері аз.
Полиметалдар кеніне қорғасын, мырыш, мыс ... ... ... ... жатады. Қорғасын мен мырыштың ең бай кен орындары: Кенді ... ... т.б. ... ... ... көп. ... кен ... Алатауындағы Текелі және Қара-таудағы Ащысай мен Мырғалымсайда ... ... ... бай кен ... ... Қазақстанда
(Қызылеспе, Қасқаайғыр т.б.) барланды.
ІІ Тарау Жоңғар ... ... ... ... Жоңғар Алатауының климаты және ішкі сулары
Жоңгар Алатауы мұхиттардан, теңіздерден алыс орналасқан. Климатының
қалыптасуында Арктикалық ... ... ... ауа ... мен ... ... орасан зор. Тау етегіндегі қүргақ континентті ... ... ... және аса биік тау ... ... ... ауысады. Әсіресе желдің өтіндегі солтүстік-батыс беткейлері
ылғалдырақ. Жылдық ... ... ... ... дейін, ал оңтүстік-
шығыс Жоңғарда 400 мм-ге ... ... ... қар ... Көп ... омбы ... мен ... қалыптасқан. Мұздықтары
7 топқа ... ... саны 700, ... 1000 ... ... 3260 м биіктіктен басталады. Тау ... ... ... ... ... ... ... өзендері бастау алып,
кар, жаңбыр және жер асты ... ... Өзен ... ... тау ... қар ... ... Сел тасқындары мен қар кешкіңдері үдайы бақыланып, ... ... ... ... ... ... негізгі жолдарын атандар.) Климат пен жер бедері ерекшеліктеріне
байланысты қалыптасқан. Жоңғар ... ... ... ... ... ... ... күшті Ебі және
оған қарсы соғатын ... ... ... Ебі желі ... және ... ... ... мен Жоңғар қақпасының оңтүстік шыгысы ... ... ... пайда болады. Жылдамдығы 60—80 м/сек, 1—2 кейде 3—7
тәулікке созылатын жылы жел. ... ... ... ... соғып, жаз
шыға саябырлайды. Сайқан — суық жел, кыркүйек — көкек аралығында ... 2—3 ... ... созылады, артынша суық түседі.
Жоңғар Алатауының жерін көне ... бері ... рет ... ... ... айналған. Сонымен қатар жер беті көтеріліп, таулар
түзілген және ... ... ... ... ... ... Республика жер
көлемінің үлкендігі, геологиялық даму тарихы опың жер беті құрылысының
өзіндік ерекшелігін де ... Тік және ... ... ... мен
қыраттар, ойпаттар мен ойыстар алмасып отырады. Жер ... ... оның ... мен ... ... қалыптасуына өз әсерін
тигізеді.
2.2. Жоңғар Алатауының табиғат зоналары.
Табиғат ... ... ... ... мен Орта Азия ... ... ... сібірлік шалғынды орман зонасы басым.
Оңтүстігіңде кебіне дала ... ... ... ... ... ... ... м-ден 1200—1400 м-ге дейінгі
тау етегі мен тау іші жазықтарында кездесетін шөлейт ... ... мал ... және суармалы егістіктер орналасқан. Егістікке
көкөніс, бау-бақша, ... ... ... қызылша, күнбағыс және дәнді
дақылдар егіледі. Шөлейт ... дала ... ... ... ... ... дейінгі биіктікке ауыса-ды. Ормандарыңда Тянь-Шань шыршасы мен самырсыіг
агаштарм өседі. Марал, елік, аю сияқты ... ... ... ... ... аң ... одан әрі дамытуға болады. Шалғындары мал жайыльшына
жарамды, Солтүстік Жоңғарда 2200—2400, Оңтүстік Жоңғарда 2400 - 2500 ... биік ... ... ... ... ... биік тауларында
субальпілік шалғындарі шалғынды далалық альпілік талғын, альпілік шалғынды
дала және омбы ... мен ... ... ... ... ... ... басым. Биік таулы белдеу — малшылардың жаздық жайлауы.
Шілденің салқын ауасы мен көк ... ... ... өте жұғымды. Әр
түрлі шөптердің гүлденген кезінді балшелек ұстаған ... ... ... Жоңғар Алатауының қазба бай-лықтары онша толық
игерілмеген. Геологиялық құрылысы Алтай ... ... ... келуіне
қарағанда ашылмаған кеніштерінің ете көп болуы мүмкін. ... ... ... ... өзен су энергиясы мен ... суы ... Осы ... ... ... ... Ебі, ... энергия-сы да шаруашылықтан ез орнын табу ... Жер ... ... аң ... ... ... ландшафтылардың
экологиялық жағдайлары мен табиғат ... ... ... ... ... ... Кейде малшылар субальпілік.і альпілік
шалғындардағы мал ерісін кеңейту ... ... ... ... арша
ағаштарын өртейді. Мұндай әрекеттен табиғат кешені зардап шегетіні сөзсіз.
III ... ... ... ... ... ... ... паркі
Алтынемел — Жоңғар Алатауы оңтүстік сілемдерінің арасында орналасқан ұлттық
табиғи ... Жер ... — 520 мың ... Парк ... ... ... бірегей табиғи құрылымдар және байырғы тарих ескерткіштері
орналасқан. Шатқалдарында ежелгі адамдардың тасқа қашап ... ... ... ... ... аңшылық шаруашылығы негізінде 1996 жылы
құрылды. Ол Алматы облысы Кербұлақ және ... ... ... 469620 га. ... ... Қапшағай бөгенінің солтүстігі бөлігі мен
Іле өзенінің оң ... ... ... ... Кіші және ... Ақтау, Қатутау, Дегерес, Матай, Шолақ, Қояндытау таулары және ... ... ... ескерткішінің бірі – «Әнші құм» («Айғай құм»)
кіреді. Қапшағай бөгенінің оң жағалауындағы тау ... ... ... ... сақ ... ... – Тигрхауда, 7 – 4 ғасырлар), тау
сайларында әр түрлі жануарлардың суреті салынған жартас көрмесі бар. Бақтың
климаты қатаң ... қысы ... жазы ... ... жауын-шашын
мөлшері 330 мм-ден аспайды. Қаңтардың орташа температурасы – ... ... ... 26°С. Қар аз ... ол ... жануарлардың
қыстап шығуына қолайлы жағдай туғызады. Бақ ... бай, онда ... ... 1500 ... ... кітапқа» енген 22 түрі (мысалы,
Мүсілім ... ... ... Іле бөріқарақаты, т.б.) бар. ... ... де бай. ... ... ең көп ...
өрмекшітәрізділер мен жәндіктер. Жәндіктердің 5000-нан аса түрі белгілі,
оның 25 түрі ... ... ... ... Мысалы, Галузо
отынкескіш қоңызы, Сольский барылдауық қоңызы, дала сколиясы, жолақты
тораңғы ... т.б. ... ... ... да бай. ... ... оның ішінде 3 түр эндемиктер (балқаш алабұғасы, ... ... ... ... ... ... ... жасыл құрбақа, қызылаяқ
бақа және көлбақа бар. Бауырымен жорғалаушылардың 25 түрі ... ... ... дала тасбақасы, жалтырауық жармасқы, оқжылан,
т.б. Құстардың 200 түрінің 174 түрі ... ... 18 түрі ... ... ... қара дегелек, балықшы тұйғын, жұртшы, үкі,
т.б. Сүтқоректілердің 70-тен астам түрі мекендейді, олардың ішінде ... ... ... ... ... өзен ... ... арқары және
бозтүсті ергежейлі қосаяқ қорғауға алынған. Саябақта 1976 – 77 жылдардан
бері ақ ... ... аса ... ... ... ... ... түр – Пржевальский жылқысы дүние жүзінде бірнеше зообақта ғана
сақталған. 2003 жылы ... ... ... ... ... ... табиғат шежіресі жүргізіліп, жан-жақты жабдықталған
бірнеше туристік маршруттар жұмыс істейді.
Саябақ ... ... мен ... ... және ... үңгірлермен тастарға бай. Сақ дәуірінде салынған «Бесшатыр»
обаларының маңызы ... ... ... ... ... ... өсімдіктердің 1800 түрі: балқаш сексеуілі,
баялыш, шырша, үйеңкі, тораңғы, ... тал, ... ... ... қылша,
т.б. өседі. Саябақтың жануарлар әлемі де алуан түрлі: ... ... ... түлкі, тас сусары, қоян; құстардың 15 ... ... ... кекілік, қырғауыл, бұлдырық; балықтардан сазан,
көксерке, ақмарқа, табанбалық, т.б. кездеседі. Омыртқасыз жануарлар ... ... ... 17 ... бекеті және бірнеше туристік
маршрут жұмыс істейді
Қорытынды
Қорыта айтқанда, ... ... ... ... өте ... ... ... кристалды тақтатасты, кварцитті, гнейсті,
әктасты жыныстардан түзілген. Таудың ең биік жерлерінде ... ... Орта ... ... пайда болған теңіз шөгінділері, карбон
мен пермь ... ... ... ... бар. Тау етегінде
кайнозой шөгінділері де кездеседі. Бүлар ... мен ... ... сазтасты және антропогеннің қойтасты, малтатасты қабаттарынан
түзілген. Төменгі палеозой шөгінділерінде ... ... ... жанартаулық жыныстарда мыс және сирек металдар бар.
Жоңғар ... ... ... да ... ол ... герциндік
орогенез нәтижесінде қатпары тау болып кетерілген. Кейіннен мезозой эрасы
мен кайнозой эрасының палеоген ... ... ... ... ... Одан әрі ... орогенез нәтижесінде катпарлы-жақпарлы
таулар пайда болған. Бүл түста бір жер ... ... ... айналса, екінші
жер-лері темендеп, опырмалы ойысқа айналған. Тектоникалық ... ... 6—7 ... ал ... ... әлі ... ... тауларыңдағыдай қарқынды болмағанымен 4—5 баллдық ... ... ... ... ... белетін тектонйкалық
жарықтар ізімен жер астьг ... ... жер ... ... ... ... ... Олардың емдік касиеті орасан зор. ... ... ... ... ... істейді.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1.В. П. Горощенко., И.А. Степанов «Табиғаттанудан сабақ беру методикасы»
Алматы, ... ... ... ... ... 1986ж
3.Б. Асубаев, Г. Сулейменова, К, Ысқақова., С. Көбенкулова «Қазақстанның
физикалық географиясы оқыту ... А - ... ... Т.В. ... ... ... ... 1984.
5. Бейсенова Ә «Қазақстан табиғатын ... және ... ... ... ... 1990ж.
6. «География және табиғат» 2003 №6
7. В.П. Максаковский «География» Алматы 1997 жыл.
8. «Қазақ Совет ... ... 1974 ... ... ... Алматы 1983 жыл.
10. «Материктер» ... Х. ... 1989 ... ... С.В. ... ... негіздері» Алматы – 1952ж.
12. Мұқашев Ж.М. « Жалпы жертану» Алматы – 2002ж.

Пән: География
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жоңғар алатауына физикалық – географиялық сипаттама15 бет
Алакөл9 бет
Алматы облысының өндірістік емес саласына талдау жасау11 бет
Балқаш Алаколь алабының рекреациялық мүмкіншілігі75 бет
Бөгенбай батыр 9 бет
Жылу энергетикасы және қоршаған орта6 бет
Талдықорған9 бет
Таулар2 бет
Ғали Ормановтың табиғат туралы өлеңдеріне әдеби талдау7 бет
Қазақстандағы ірі физикалық – географиялық аудандар26 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь