Бөлу жүйесінің физиологиясы

Бөлу үрдісінің маңызы
Бүйректің құрылысы
Бүйректің қанмен жабдықталуындағы ерекшеліктер
Юкстагломерулярлық аппарат
Зәрдің құрамы мен қасиеттері
Зәрдің түзілуі
Зәр түзілу үрдісінің реттелуі
Терінің құрылысы мен қызметі және бөлу жүйесінде алатын орны
Тері организмді сырткы орта құбылыстарына бейімдейтін маңызды мүше
Зат алмасу үрдісі барысында бір жағынан организмге қажетті жаңа қосылыстар түзілсе, екіншіден организм пайдалана алмайтын түрлі ыдырау өнімдері пайда болады. Мысал ретінде несепнәр, зәр қышқылы, креатинин, аммиак т.с.с. атауға болады. Бұл өнімдер организмде көп жиналса, оның тіршілік әрекетіне үлкен зиян келеді, организм уланады, мұндай жағдай өлімге әкеп соқтырады. Сондықтан қалыпты жағдайда арнаулы мүшелер қызметі нәтижесінде уытты ыдырау өнімдерінің мөлшері организмнің ішкі ортасында артып кетпей бір деңгейде сақталады. Организмнің зат алмасу процесінің уьттты ыдырау өнімдерінен, түрлі бөгде заттардан, су, тұз және органикалық заттардың шамадан артық мөлшерінен арылуын қамтамасыз ететін процесті бөлу немесе экскреция деп атайды.
        
        Бөлу жүйесінің физиологиясы
Бөлу үрдісінің маңызы
Зат алмасу үрдісі барысында бір жағынан организмге қажетті жаңа қосылыстар
түзілсе, екіншіден организм пайдалана алмайтын түрлі ... ... ... ... ретінде несепнәр, зәр қышқылы, креатинин, аммиак т.с.с.
атауға болады. Бұл өнімдер организмде көп жиналса, оның тіршілік әрекетіне
үлкен зиян ... ... ... мұндай жағдай өлімге әкеп соқтырады.
Сондықтан қалыпты жағдайда ... ... ... ... ... ... мөлшері организмнің ішкі ортасында артып кетпей бір деңгейде
сақталады. Организмнің зат алмасу процесінің ... ... ... бөгде заттардан, су, тұз және органикалық заттардың ... ... ... ... ... ... бөлу ... экскреция деп
атайды.
Адам мен жоғары сатыдағы жануарларда бөлу ... ... ... ... ... жолы ... Өкпе ... организмнен көмір қышқыл газы, су,
наркоздан кейін эфир мен хлороформ, алкоголь буы бөлінеді. Сілекей ... ... ... ... ауыр ... ... ... заттарды бөледі.
Бауыр қанды тироксин, фолликулин гормоңдарынан, гемоглобиннің ыдырау
өнімдерінен, азотты заттардың алмасу өнімдерінен тазартады. Ішек пен ... ... ауыр ... ... өт пигменттерінің өнімдері бөлінеді.
Бүйректе түзілетін зәр құрамында зат алмасу процесінің ... ... - ... зәр ... ... креатанин, креатин бөлінеді. Тері
(тер бездері) арқылы су, минералды тұздар, азотты заттардың алмасу өнімдері
(несепнәр, зәр қышқылы, ауыр дене ... ... - сүт ... бөлінеді.
Аталған мүшелерден қүралған бөлу жүйесі организмді зат алмасу процесінің
уытты өнімдерінен, бөгде заттардан ... ... ... мөлшерін,
осмостық қысым деңгейін, қанның иондық құрамын, қышқыл-сілтілік тепе-
теңдікті, ... ... ... рөл ... ... мен жоғары сатыдағы омыртқалы жануарлардың зор бөлу жүйесі қос
бүйректен және олардан шығатын зәр ағарлардан, қуықтан, зәр арнасынан
(каналынан) тұрады.
Бүйректің ... өте ... Ол ... ... ... және ... заттан тұрады. Қыртыстық қабат нефрондардан құралады. Нефрон ішінде
капилляр шумағы ... ... бар ... ... ... (28-сурет). Капсула қос қабырғалы бір қабат эпителий
ториаларынан құралған ... ... ... Оның ... саңылау-қуыс жатады. Капсуланың ішкі қабырғасы капиллярлар
шумағымен тығыз жанасып, сүзгіш мембрана құрайды. Капсулаға капилляр
қабырғасы арқылы қаннан сүзіліп шыққан ... - ... зәр - ... ... ... ... қатарлы (проксимальды) ирек түтікшелермен
жалғасады. Бүйректің бозғылт қабатына жеткенде бұл түтікшелер жазылып
жіңішкереді (қылталанады) де, ... ... ... ... ... ... ... түзеді. Бозғылт қабаттың бітер тұсында бұл түтікше
ілгек тәрізді иіліп, қайта кеңейеді де, қыртыстық кабатқа қарай жоғары
көтеріледі. Түтікшенің бұл ... ... ... ... иіні деп ... ... бұл иін қыртыстық қабатта екінші қатарлы (дистальдық) ирек
түтікшелерге айналады, ал олар жинағыш түтікшелермен ... ... ... ... ... ... Ал ... түтікшелер зәрді
бүйрек астаушасына құяды. Өз ретінде ол бүйрек қақпасынан басталатын несеп
ағармен ... Осы ... ... нефрон деп аталады да,
бүйректе зәр түзу процесін қамтамасыз етеді.
Адамның екі бүйрегінде 2 млн. астам, ірі ... - 8 млн., ... ... -1 млн. нефрон болады. Нефронның ішкі беткейінің жалпы ауданы адамның
екі ... - 4-6 м2, ірі ... - 39,5, ... - 7,2, ... - 3,5 ... ... ұзьшдығы 30-50 мм, ал олардың ұзындығының жалпы қосындысы
60-70 км жетеді.
Бүйректің қанмен жабдықталуындағы ерекшеліктер
Қыртыстық қабатта ... ... ... ... ... онда ... мм ... 30-50 капиллярларға тарамда-нады да, шумақ құрайды.
Шумаққа қан жеткізетін тамырларды әкелуші тамырлар дейді. Аталған
капиллярлар жинала келіп қанды әкететін ... ... ... ... ... ... ... тамырлар диаметрінен 2 есе кең болады.
Осымен байланысты шумақта қан іркіліп, оның қысымы с.б. 70-90 мм дейін
көтеріледі. Шумақтан шыққан тамыр ирек ... мен ... ... ... тарамданып, екінші рет капиллярлар торын құрайды. Осыдан кейін
ғана капилляр тамырлардағы қан вена ... ... ... ... құяды.
Шумақтағы қысымның жоғары болуына бүйрек артериясының тікелей қолқа
артериясынан басталуы және оның келтелігі де ықпал етеді.
Бүйрек қанмен өте мол ... ... ... ... оған ... есе көп ... ... адамның өр бүйрегіне минут сайын 750 мл қан
келеді. Тәулігіне бүйрек тамырларынан 1700 л қан өтіп, оның 170 л мальпигий
шумақтарында сүзіледі. Адам ... 5 л қан ... ... ... өтеді.
Юкстагломерулярлық аппарат
Бүйректе зәр түзуші нефрондармен қатар бозғылт ... орын ... ... да болады. Олардың шумақтары қыртыстық қабат пен бозғылт зат
шекарасында (кортико-медулярлық аймақта) жатады, ал нефрон ілгегі бүйрек
астаушасына іргелес орналасады. Мұндай ... ... деп ... Юкстагломерулярлық аймақтағы нефрон шумағы ірірек
келеді. Олардың қанды әкелуші және әкетуші тамырларының арнасы бірдей
болады да, түтікшелер маңында капилляр торын құрмай, шумақтардан ... ... ... майда артерия тамырларына айналады. Бұл
тамырлар бозғылт қабатқа дейін бойлай тарап, қыртыстық қабатқа кері ... ... ... ұсақ ... ... ... ... құрады. Бүйрекке келген қанның 80 пайызы қыртыстық шумақтар, ал 20
пайызы ... ... ... ... ... ... 100 шумақтың 12-15 шумағында қанды әкелуші
және әкетуші артериялар шумаққа енер не шығар жерде невромиоэпителиальды
торшалар кешенімен жанасады да, ... ... (ЮГА) ... түзеді. Бұл құрылым нефронның екінші қатарлы ... ... ... Осы ЮГА ... ... түзеді. ЮГА торшаларында
түзілетін заттар альдостеронның бөлінуін күшейтіп, нефрон түтікшелерінің
соңғы бөлімдерінде натрий иондарының кері сіңірілуін жандандырады.
Бүйректің бозғылт затының аралық (ин~ ... ... ... ... ... ... ... бөлінеді. Олар
антигипертензиялық әсер етіп, электролиттер мен судың алмасуын реттейді.
Бүйректе көптеген биологиялық белсенді заттар бөлінеді, олар мыналар:
1. ... ... Ол ... артериясындағы қан қысымы төмен
десе, қандағы натрий иондарының үлесі азайса бөліне бастайды. Бұл
зат қан тамырлары арнасын тарылтып, қан қысымын жоғарылатады.
2. ... ол ... ... ... эритроциттердің түзілуін реттейді.
3. Кининоген, ол нефрон түтікшелерінің дистальдық ... дақ ... ... кининогенді кининге айналдырады.
4. Медуллин (простагландин А) бүйректің ... ... ... қан ... ... ... ... қыртыстық
қабаты мен бозғылт затының арасында таралуын реттейді, ... ... ... ... ... ... әсерін
әлсіретеді, тамырларды кеңейтеді.
5. Уриназа - плазминоген әрекетін жандандырады, фибринді
ерітеді.
6. Д3 дәрмен дәрісі - ... ... кал ий мен ... кері сіңірілуін реттейді, кальцийдің ішектен сорылуын
жақсартып, сүйектің қатаюына ықпал етеді.
Зәрдің құрамы мен қасиеттері
Зәр - ... 96% су және 4% ... ... бар ... зат. Оның ... ... ... су мөлшеріне, организмнің физиологиялық күйіне, ауа
райы мен жыл маусымына байланысты өзгеріп отырады.
Зәрдің түсі сарғыш келеді, ол оның құрамындағы урохром және ... ... ... ... ... ... иісі қышқыл, ал малда ол
түлік түріне байланысты өзгереді. Жылқы зәрінің иісі ... ... ... ... ал сиыр зәрі ... ... ... ит пен шошқа зәрінің иісі
ащы, жағымсыз келеді.
Зәрдің осмостық қысымы 23-30 атм. шамасында, ал тығыздығы -1,020-1,040
аралығыңда сақталады. Оның ... 50-120 г/л ... ... ... 2/3-сі ... ал 1/3 - ... заттар үлесіне тиеді.
Органикалық заттардың 80-85%-ы мочевинадан, ал ... 15-20 %-ы ... ... аллантоин (пуриннің алмасу өнімі), аммиак, амин қышқылдары
сияқты заттардан тұрады. Бейорганикалық қосылыстар натрийдің, калийдің,
магнийдің көмір қышқылды, хлорлы, фосфор қышқылды тұздары, кальций ... ... ... болады. Зәрдің әрекетшіл ортасы организмнің қоректену
ерекшелігіне байланысты. Ет құрамында қоректілерде ол қышқыл, шөп
қоректілерде - сілтілік, ... ... - ... түзу екі ... - сүзу (филыпрация) және кері сіңіру {реабсорбция) -
тұратын күрделі физиологиялық процесс. Зәр түзу процесі ... ... ... ... сүзіліп өтуінен басталады. Осының нөтижесінде
капсула қуысына коллоид заттардан тазартылған, құрамы жағынан қан
плазмасына ұқсас сұйық - алғашқы зәр ... ... ... ... бөлігінің сүзілуіне шумақ тамырларының жоғары қысым тудыратын (с.б.
70-90 мм) құрылымдық ерекшеліктері мен ондағы майда тесіктер — ... ... Бұл ... ... ... 7000-нан артық заттарды
өткізбейді, сондықтан алғашқы зәр құрамында белок болмайды, оны ... ... деп те ... ... онкостық қысымы (с.б. 30
мм) судың сүзілуіне кедергі
жасағанымен, оның ... ... қан ... ... (с.б. 70-90 ... болады. Осы екі қысым айырмасы с.б. 40-60 мм құрайды да, сүзілу
(фильтрациялық) қысымы деп ... Осы ... ... ... ... ... ... етеді. Шумақ пен капсуладағы қысым деңгейі
теңескен кезде сүзілу процесі тоқтайды.
Тәулігіне өте көп ... ... зәр ... ... 150-180 л, ... л). ... бүйрек тамырларынан орасан көп мөлшерде (адамда 1700-
1800 л) қан өтіп отырады. Әрбір 6-10 л ... 1 л ... зәр ... зәр ирек ... ... түскеннен соң зәр түзудің екінші
кезеңі - кері сіңіру - басталады да, судың көп мөлшері, кейбір еріген
тұздар, амин ... ... т.б. ... ... ... Кері ... түтікшелер эпителийінің құрылым ерекшеліктеріне байланысты
атқарылады. Түтікшелердің ішкі беткейінде ащы ішектегі сияқты микротүктер
болатын ... ... ... ... ... беткейінде 6500 микротүк
болатыны анықталған. Осының нәтижесінде түтікшелердің ішкі беткейінің
сіңіру ауданы 40 есе артады, ол адамда 40-50 м2, малда 40-50 м2 ... ... ... кері ... ... ... ... береді. Арнаулы зерттеулер бүйректе түзілген 100 л алғашқы зәрдің
98,5 л кері сіңірілетінін көрсеткен.
Зерттеулер нәтижесінде натрий, ... амин ... кері ... ... ... ... ... анықталған. Ал, хлоридтер мен су
ықпалды (пассивті) түрде осмос және диффузия зандылықтарына ... ... ... тетіктері нефрон түтікшелерінің бастапқы
бөлімдерінде шоғырланады, ал түтікшелердің соңғы бөлімдерінде заттар
кәдімгі диффузия нәтижесінде тасымалданады. Ырықсыз тасымалдау нәтижесінде
түтікшелер қуысына концентрациялық ... ... ... ... ... холин, гистамин, гуанидин, тиамин, серотонин т.б, өтеді. Бұл иондық
қосылыстар Иа+ және К+ тәуелді аденозинуфосфатаза ферментінің ... ... ... ... ... ... ... кальцийдің және басқа заттардың бүйрек ұлпасы мен қанға кері
сіңірілуі нәтижесінде ұлпалық ... тағы ... ... ... ... ... қысымы төмендейді. Осының салдарынан су алғашқы зәр
құрамынан ұлпа ... мен ... өте ... ... ... ... ... алғашқы зәр құрамы өте қатты өзгереді де,
несепнәр мөлшері 60, аммиак - 40, фосфаттар - 30, зәр ... 25 есе ... түзу ... тек қана сүзу және ... процестерінің нәтижесінде ғана
жүрмейді, ол бүйрек торшаларының белсенді әрекетімен атқарылатын процесс.
Бүйректе күрделі синтездеу процестері жүреді. Зәр қүрамына енетін гиппур
қышқылы бүйректің өзінде ... ... ... пен ... де ... ... ... кызмет арқасында бүйрек арқылы организмге
енген дәрі-дәрмектер шығарылады.
Алғашқы зәр құрамындағы заттар екі ... ... ... ... және ... табалдырығы төмен заттар. Шыгару табалдырыгы жогары
заттарга алғашқы зәрден қанға кері сіңірілетін қосылыстар - глюкоза,
хлоридтер, ... ... ... ... зәр ... - ... Бұл
заттар нағыз зәрде тек қана олардың қандағы мөлшері шамадан тыс
жоғарылағанда ғана байқалады. Мысалы, алиментарлықгипергликемия, ... ... ... ... қант пайда болады.
Бүйрек түтікшелерінен қанға кері сіңірілмейтін заттар шығару табалдырығы
төмен заттар деп ... ... ... ... ... ... затгар организмнен толығымен нағыз зәр құрамында шығарылады. ... ... ... зәр ... ... ... ... өрекетін сипаттауға болады. Бүйректің экскрециялық қызметін
клиренс (тазалау) деген ... ... ... ... бір минут
ішінде белгілі бір заттан (мысалы, сульфаттан) тазарған плазма мөлшерімен
(мл) анықтайды. Клиренсті анықтау үшін ... бір ... зәр мен ... ... және ... ... ... зәрді) анықтап, мына
формуламен есептейді: С=У\\?, мүнда, -С - клиренс (мл/мин); V - ... ... V - ... ... (мл); Р - ... плазмадағы мөлшері.
Зәр түзуді (диурезді) реттейтін орталық сопақша мида орналасады. Ол ... су мен ... ... ... ... ... байланысты.
Орталық зәр түзу процесін нервті-рефлекстік не гуморальды жолмен реттейді.
Бүйрек қызметін рефлекстік жолмен реттеуде осморецепторлар мен
волюмрецепторлардың маңызы өте зор. ... ... ... ... жүйкеленеді. Бұл нервтер бүйрек жұмысына оның
қанмен жабдықталу деңгейін өзгерту арқылы әсер етеді. Бүйрек тамырлары
тарылып, қан қысымы төмендесе зәр түзу ... ... ... ... жалпы қан қысымы
жоғарыласа - күшейеді. Симпатикалық нерв тітіркенгенде нефрон шумақтарының
қанмен жабдықталуы өзгеріп, ... ... ... ... де, ... ... ... Кезеген нервті тітіркендіргенде зәрмен судың
бөлінуі күшейіп, денеден азотты заттардың шығарылуы кемиді.
Зәр түзу процесі қанда хлорлы натрий, ... ... ... ... ... ... ... вазопрессин және
альдостерон гормондары маңызды рөл атқарады.
Организмде су тапшылығы байқалса, қан ... ... ... ... де, ... мен ... ... Тітіркеніс афференттік жолмен гапоталамус арқылы
нейрогипофизге беріліп, вазопрессиннің бөлінуі күшейеді. Вазопрессин
гиалуронидаза ферментінің түзілуін жандандырады. Бұл ферментгің әсерімен
нефронның екінші ... ... ... ... ... мукополисахарид - гиалурон қышқылы, еріп, түтікшелердің соңғы
бөлімдерінің эндотелий қопсиды да, судың кері ... ... ... ... су жинақталып, зәр түзу қарқыны төмендейді
(олигоурия) немесе зәр бөлу тоқтайды (анурия). Организмде су кеп жиналса,
вазопрессин аз бөлінеді, ... ... ... галурон қышқылы
ерімейді де, түтікшелер қабырғасы тығыздала түседі, судың кері сіңірілуі
нашарлап, зәр түзу күшейеді. Гипоталамус зақымданса, қанға вазопрессин
бөлінбейді де, ... ... ... тыс ... ... ... ... түзілуін күшейтеді, ал адреналин — бәсеңдетеді.
Ұлпааралық сұйық пен тамырлардағы қан мөлшері көбейсе оң жүрекшеде,
артерияларда, ми сауытында орналасқан волюмрецепторлар (толым ... ... ... жолмен гипоталамуске бағытталады,
рефлекс ретінде вазопрессиннің бөлінуі тежеледі де, зәр түзу күшейіп,
организмнен су мен натрий көп ... Қан ... толу ... зәр түзу ... ... ... реттеуге адреналин гормоны да
қатысады. Оның аз дозасы бүйрек шумағының әкетуші тамырларын тарылтып,
фильтрациялық қысым деңгейін жоғарылатады да, зәрдің түзілуін күшейтеді ... ... ... ... ... ... да тарылтады, сондықтан зәрдің түзілуін
нашарлатады.
Зәр түзу процесіне үлкен ми сыңарларының алдыңғы бөлімдері де әсер етеді.
Оны 1879 ж. В.М.Бехтерев ... Ми ... ... зәр ... құрамына аралық мидағы, ортаңғы мидағы, гипоталамустағы,
сопақша мидағы орталықтар арқылы әсер етеді. Бүйрек қызметіне шартты
рефлекстер қалыптастыруда болады.
Зәрдің түзілуі
Зәр бүйректе үздіксіз түзіледі. ... зәр, ... ... ... ... да, ол ... зәрағарға өтеді. Зәрағардың
толқынды жиырылуы нәтижесінде, секундына 2-3 см жылдамдықпен жылжып, зәр
қуыққа жиналады.
Куық - зәр ... ... қуыс ... Оның қабырғасының етті қабаты үш
бағьтта орналасқан ет талшықтарынан тұрады. Оның ортаңғы қабаты сақина
бағытты, ал ішкі және сыртқьг қабаттары ... ... ... Қуық ... кезде, оның қабырғасының калыңдығы 1,5 см, ал ол зәрге толық,
керілген кезде - 2-3 мм-ге дейін жұқара ... ... ... ... ... кернеуді өзгертпей жиырылатын қасиетімен байланысты
зәр көп жина-лып, қуық қанша керілсе де, оның ішіндегі қысым аса көп
көтерілмейді.
Қуықтан зәр шығару түтігі ... ... ... ет ... ішкі ... да, ол зәр шығару каналын жауып тұрады. Ал, зәр ... ... ... ... ... ... ет ... қуықтың сыртқы
қысқышын құрайды.
Зәр түзілу үрдісінің реттелуі
Зәр құыктан рефлекс түрінде шығарылады. ... ... ... ... ... қабығы мен ет қабатында орналасқан рецепторлар тітіркенеді.
Тітіркеніс орталыққа тепкіш жыныс нервтері арқылы жүлынның қүйымшақ
бөлігінде орналасқан зәр шығару орталығына беріледі. ... ... ... тепкіш симпатикалық және парасимпатикалық нервтермен
қуық етіне, қуық қысқышына, зәр шығару каналының ... ... ... ... ... импульс парасимпатикалық нервпен (жамбас
нерві) бағытталса, қуық еттері жиырылғыш, қысқыш пен зәр ... ... ... да, зәр ... Ал ... ... шажырқайлық түйіннен
басталатын симпатикалық нерв (құрсақ нерві) арқылы бағытталса, қуық ... ... пен зәр ... каналы еттері жиырылады да, зәрдің
шығарылуы тоқтап, ол қуыққа жиналады.
Қалыпты жағдайда тәулігіне адам - 1-1,5 л, жылқы - 5-10 л, ірі қара - ... ... - 0,5 л, ... - 2-5 л, ит 0,5-2 л зәр шығарады.
Құстарда қуық болмайды, зәр ағар саңғуырға ашылады да, зәр нәжіспен
араласып, ... ... зат ... ... Құс ... көп мөлшерде зәр қышқылы болады.
Терінің құрылысы мен ... және бөлу ... ... ... - ... ... ортадан шектеп тұратын жабынды қабық. Ересек адамда
оның жалпы беткейі 1,5-2 м2 жетеді. Құрылысына, ... және ... ... ол үш ... ... ... - эпидермис, ортаңғы - нағыз
тері, немесе кориум, және ішкітері шелі.
Эпидермис сырткы ұрықтық қабықтан - энтодермадан дамиды да, көп ... ... Оның ... ... өлекселеніп, мүйізденіп,
қабыршықтанып сыдырылып түсіп, үздіксіз жаңарып отырады. Мүйізденген
торшалардан тереңірек тіршілігі тоқтамаған, цилиндр пішінді, көбею қабілеті
жойылмаған ядролы торшалар ... Тері ... ... ... ... ... жоғалтады. Эпидермистің терең қабатындағы торшалар
құрамында организмді ультракүлгін сәулелер әсерінен қорғайтын меланин
деген пигмент болады.
Нағыз тері – кориум, – ұрықтың ортаңғы ... ... ... ... ... ... ... бар дәнекер ұлпадан құралады.
Сондықтан тері оралымды және серпімді құрылым. ... тері ... ... ... ... ... ... астында орналасып, одан негіздік жарғақпен
(мембранамен) бөлінеді. Бұл қабат борпылдақ және торлы дәнекер ұлпадан
түзіледі, бір-бірімен торлана байланысқан ... ... ... ... ... ... ... беретін эластин талшықтары орын тебеді.
Еміздікше қабатта эпидермисті қоректеңціретін қан тамырлары мен жанасуды,
жьшылықты, суықтықты, ауырсынтуды ... ... нерв ... ... Бұл ... ... ... тікелей әсерін тшізеді,
соңцықтан жүнді көп беретін жануарларда ол қалың болады.
Торлы қабат - ... ... ... ... талшықтары будалары
мен олардың арасындағы эластин талшықтарынан қүралған тығыз дәнекер ... ... ... ... жуандығы, тоқылу тәртібі
жануарлардың түріне, дене аумағына қарай өзгеріл отырады.
Дермада май, тер бездері және түк түбірлері орналасады.
Тері шелі ... тері ... ... дамиды. Ол дерманы дененің
беткейлік шандырымен байланыстырады. Оны түзетін борпылдақ дәнекер үлпа
талшықтары арасында май түйіршіктері (май ... ... Шел майы ... ... ... қорғаныстық қызмет атқарады.
Құрылым ерекшеліктеріне байланысты тері бірнеше қызмет атқарады.
1. Қорғаныстық қызмет - серлімді берік ... ... ... қысым, үйкеліс, сокқы әсерінен туындайтын механикалық
зақымданудан сақтайды.
2. Тері организмді шамадан тыс су ... ... ... ... ... енуінен сақтайды.
3. Теріде ультракүлгін сәуле әсерімен ... Д ... ... ... қан тамырларының арнасын, тер бездерінің
әрекетін өзгерту арқыпы және шел ... ... ... ... ... ... қатысады.
5. Тері болу процесінде маңызды рөл атқарады, Тер ... ... су ... ... ... мөлшері, азотты заттардың алмасуы нәтижесінде
түзілген соңғы өнімдер бөлінеді.
6. ... ... ... те тән. Таза ... 1 % ... ... процесі атқарылады.
7. Теріде жанасу, ауырсынту әсерлерін, температура ... ... нерв ... орналасады.
8. Тері организмді сырткы орта құбылыстарына бейімдейтін маңызды мүше.
Тер және май бездерінің әрекеті ... тері ... ... Тер ... су, ... ... ... сульфаттар,
фосфаттар), несепнәр, зор қышқылы, креатинин, май қышқылдары т.б. зат
алмасу өнімдері бөлінеді.
Тер бездері көп торшалы, қарапайым, түтікше бездерге ... Олар ... ... ... Тер бөлу ... ... тер ... екі
топқа бөлінеді. Эккриндік бездер сұйық секрет бөледі және әрекет үстінде
өздері Бұл інбейді. Олар ... ... ... ... ... ... ... көп шайырлы тер беледі. Әрекет үстіңде Бұл бездердің
біраз торшалары ... ... ... ... су аз, ... зат көп
болады. Бездің секрециялық бөлімінің сыртқы қабаты миоэпителиалъдық
торшалардан, ал ішкі қабаты - безді текше торшалардан құралады. Без
өзектері иректеле ... түк ... ... түк шанағына, ал дененің
түксіз жерлерінде - тері бетінде арнаулы тесікпен ашылады.
Май бездері ... түк ... ... ... Бұл бездер
голокриндік бездерге жатады. Олардың өзектері түк қапшықтарына ашылады.
Тер бездері дененің әр түрлі беткейінде бірдей таралмаған. Адамда олар
алақан мен ... көп ... ... ... жерінде (құрсақ пен
кеуденің вентральдық бөлігінде, қолтық пен шатта, құлақ ... ... ... ... ... ... тер 2-3 есе аз ... оның
себебі тер бездері қанмен нашарырақ жабдықталады. Тәулігіне адам — 1 ... 2-2,5 л), ... 2,5-3 л, сиыр - 4-5 л тер ... ... ... ... қабылдайтын сезімтал нерв үшта-рының
тітіркенуіне жауап түрінде бөлінеді. Тер бөлуді реттейтін орталық жұлында
орналасады. Тер бездері үшін ... ... ... нерв ... ... ... сайты – www.temakosan.net

Пән: Медицина
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Тамақтану валеологиясы7 бет
Salicornia europaea өсімдігінің жер үсті бөлігінен қышқылдық компоненттерді бөлуі71 бет
Алматы, Талдықорған, үлкен Алматы көлі станцияларындағы бұршақтың пайда болуының метеорологиялық жағдайы19 бет
Ауыз судың нормалық стандарты4 бет
Денсаулық - баға жетпес асыл дүние4 бет
Мутагенездің жалпы ерекшеліктері, қолданылатын атаулары12 бет
Мұнай туралы12 бет
Балалар және жасөспірімдердің өсуі мен дамуының жалпы заңдылықтары. Тұқым қуалаушылық және ортаның ролі22 бет
Балалар мен жасөспірімдердің жалпы өсу мен даму заңдылықтары3 бет
Өсімдік морфологиясы6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь