Көмірсулар және липидтер


Жасушаның органикалық заттары
Көмірсулардың құрылымы
Көмірсуларының биологиялық рөлі
Липидтердің құрылымы
Тірі жасушаның құрамында өлі табиғатта кездесетін көптеген органикалық қосылыстар болады. Ондай қосылыстарға: көмірсулар, липидтер, ақуыздар, нуклин қышқылдары және т. б. органикалық қосылыстар жатады. Органикалық қосылыстар дегеніміз – құрамына көміртегі немесе оның қосылыстары кіретіг, сондай-ақ ауада және оттегінде жана алатын заттар.
Тірі жасушадағы органикалық заттардың барлығы биополимерлерге жатады. Полимер молекуласы қарапайым заттардан құралады, оларды мономерлер деп атайды. Егер “А” әріпі бар мономер болса, онда мынадай тізбектеп А-А-А-А-А-А-А-…А полимер молекуласы, яғни көптеген мономерлерден биополимер молекуласы түзіледі. Ондай полимерлерге: крахмал, глткоген, ақуыз, нуклеин қышқылдарын жатқызуға болады.

Пән: Биология
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 4 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге
Кепілдік барма?

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Көмірсулар және липидтер.

Жасушаның органикалық заттары.
Тірі жасушаның құрамында өлі табиғатта кездесетін көптеген органикалық
қосылыстар болады. Ондай қосылыстарға: көмірсулар, липидтер, ақуыздар,
нуклин қышқылдары және т. б. органикалық қосылыстар жатады. Органикалық
қосылыстар дегеніміз – құрамына көміртегі немесе оның қосылыстары кіретіг,
сондай-ақ ауада және оттегінде жана алатын заттар.
Тірі жасушадағы органикалық заттардың барлығы биополимерлерге жатады.
Полимер молекуласы қарапайым заттардан құралады, оларды мономерлер деп
атайды. Егер “А” әріпі бар мономер болса, онда мынадай тізбектеп А-А-А-А-А-
А-А-...А полимер молекуласы, яғни көптеген мономерлерден биополимер
молекуласы түзіледі. Ондай полимерлерге: крахмал, глткоген, ақуыз, нуклеин
қышқылдарын жатқызуға болады.
Көміртегі, су және ондағы еритін әртүрлі тұздар тіршілікке қажетті
химиялық өзгерістердің ортасы болып табылады. Тіршіліктің өзі құрамында
негізгі элемент көміртегі болатын көптеген ірі молекулалардың өзара
әрекеттесуінің нәтижесі. Ертеде мұндай молекулалар тек тірі ағзаларда ғана
түзіледі деп есептегендіктен, оларды органикалық заттар деп атаған. Тек
көміртегінің кейбір қосылыстары, мысалы, көміртегі (ІV) оксиді көмір
қышқылы және оның тұздары т. б. бейорганикалық қосылыстарға жатады.
Енді осы органикалық заттардың негізін құрайтын көміртегі атомдарының
өзара байланысына назар аударайық. Әрбір көміртегі атомы төрт ковалентті
байланыс арқылы бір-бірімен қосылып, ұзын тізбектер түзумен қатар
тармақталған қысқа тізбектер түзеді:
– С – С – С – С – С – – С – С – С – С – С –
– С –
– С –

Кей жағдайда көміртегі атомдары өзара сақина тәрізденіп қосылады да
тұйықталған қосылыстар түзеді.

C C
= С С =
C C

Осы көміртегі тізбектері мен сақиналар органикалық қосылыстардың
қаңқасын құрайды. Көміртегі әртүрлі және тұрақты қосылыстар түзіп, тірі
ағзада болатын молекулалардың сан алуандығын қамтамасыз ететін бірден-бір
элемент.
Көмірсулардың құрылымы.
Көмірсулар құрамына көміртегі, сутегі және оттегі атомдары кіреді.
Жасушалар құрамында күрделі органикалық қосылыстар 1% мөлшерінде болады.
Көмірсулардың қарапайымы – моносахаридтер. Моносахаридке жүзім қанты –
глюкоза, жеміс шырынында және балда көп мөлшерде кездесетін фруктоза,
нуклин қышқылдары мен АТФ-ның құрамына кіретін рибоза мен дезоксирибоза т.
б. жатады. Моносахаридтер – суда жақсы еритін жағымды, тәтті дәмі бар
түссіз заттар.
Моносахаридтердің екі молекуласының байланысуынан дисахарид түзіледі.
Оның мысалы ретінде қызылша қанты – сахарозаның глюкоза мен фруктозаның
қосылысы екенін көруге болады.
Бірнеше моносахарид молекулаларынан полисахарид (грекше “поли” – көп)
түзіледі. Ендеше, полисахаридтер полимер қатарына жатады. Олардың
мономерлері моносахаридтер. Бұлар суда ерімейтін, дәмсіз органикалық
қосылыстар. Ең кең таралған полтсахаридтерге крахмал, гликоген түрінде
бауыр және бұлшықет жасушаларына 5% мөлшерде қорға жиналады. Ал ағзаға
энергия қоры – глюкоза қажет болса, олар қайтадан мономерлерге, яғни
глюкозаға ыдырайды.
Өсімдік жасушаларында крахмал мен жасунық кездеседі. Крахмал гликоген
сияқты көп мөлшерде картоп түйінінің т. б. өсімдік жасушаларында қорға
жиналады, оның мөлшері 70%-ке дейін болады. Өсімдіктерге беріктік, тірек
қасиет беретін талшықтар (ағаш сүрегі), т. б. жасунықтан тұрады. Жасунықтың
құрамында глюкозаның 150–200 молекуласы болады.
Көмірсуларының биологиялық рөлі.
1. Көмірсулар жасушаның барлық тіршілік әрекетінде қозғалысқа,
секрецияға, биосинтезге бөлінуге, ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Ағзадағы су мен минералды тұздар
Органикалық заттардың алмасуы
“Клиникалық биохимия” пәнінен дәрістер
Қанның азотсыз органикалық және бейорганикалық қосылыстары
Клиникалық биохимия пәні
Клетканың химиялық құрамы
Мембрананың құрылысы
Зат және энергия алмасу
Тағамдық өнімдердің технологиясындағы майдың маңызы
Органикалық заттар
Пәндер