Наурыз мейрамы туралы

ҰЛЫСТЫҢ ¥ЛЫ КҮНІ — ¥ЛЫС КҮН
Наурыз мерекесін тойлау дәстүрі
Наурыз көже
Халқымыздың ежелден желісі үзілмей жеткен көне салт - дәстүрлері мен әдет - ғұрыптары рухани, мәдени және адамгершілікдүниеміздегі қымбат қазыналарымыздың бірі. О баста адам өзін қоршаған ортамен қарым - қатынасы негізінде туындаған халықтық салт -дәстүрлер, діни әдет -ғұрыптар, маусымдық мерекелер және отбасылық семьялық той-томалақтар деп үш топқа бөлінеді. Діни әдет -ғұрыптарға өте ертеден қалыптасқан түрлі ырым -сырым, наным - сенімдермен бірге зороастр, будда, шаман, ислам діндерінен енгенрәсімдер жатады. Ал маусымдық мерекелерге жалпы халықтық тойлар — жыл басы тойы — Наурыз, жаз тойы — Қымызмұрындық, күзмейрамы — Мизам (шопандар тойы мен сабантой), қыс тойы — Соғым енеді. Сондай -ақ, биебау, тулақшашар, шашыратқы, сіргетағар,сіргежияр, қоныс тойы, күйек байлау, күйек шешу, жүн қырқар т. б. кәсіптік мейрамдар да маусымдық мерекеге саналады. Ал семьялықтойтомалақтарға келсек, үйлену тойы (құда түсу, жаушы жіберу, қыз таңдау, қарғы бау, үкі тағар, ұрын бару, есік-төр көрсету, қынаменде,жар-жар, беташар, қыз ұзату, келін түсіру, неке қию, отауға түсіру, отқа май құю, өлітірі т. б.), құрсақ шашу, қырқынан шығару, ат қойып,айдар тағу, тұсау кесер, тілашар, сүндет тойы, мүшел тойы, сапар тойы, жерлеу салттары (қара тігу, аза тұту, жаназа шығару, жоқтау,тұлдау, ас беру т. б.) осы топқа кіреді.
Адам баласы шыр етіп жерге түскеннен бастап қартайып дүниеден өткенге дейінгі өмірі үнемі сан ғасырлық наным - сенімі, таным- түсінігі, қоғамдық даму барысындағы ізденістері жинақталған салт - дәстүрлер аясында болады.
        
        Наурыз мейрамы
 
Халқымыздың ежелден желісі үзілмей жеткен көне салт -
 дәстүрлері мен әдет -
 ғұрыптары рухани, мәдени және адамгершілікдүниеміздегі қымбат қазыналарымыз
дың бірі. О баста адам өзін қоршаған ортамен қарым -
 қатынасы негізінде туындаған халықтық салт -дәстүрлер, діни әдет -
ғұрыптар, маусымдық мерекелер және отбасылық семьялық той-
томалақтар деп үш топқа бөлінеді. Діни әдет -
ғұрыптарға өте ертеден қалыптасқан түрлі ырым -сырым, наным -
 сенімдермен бірге зороастр, будда, шаман, ислам діндерінен енгенрәсімдер жа
тады. Ал маусымдық мерекелерге жалпы халықтық тойлар — жыл басы тойы — Науры
з, жаз тойы — Қымызмұрындық, күзмейрамы — Мизам (шопандар тойы мен сабантой)
, қыс тойы — Соғым енеді. Сондай -
ақ, биебау, тулақшашар, шашыратқы, сіргетағар,сіргежияр, қоныс тойы, күйек б
айлау, күйек шешу, жүн қырқар т. б. кәсіптік мейрамдар да маусымдық мерекеге
 саналады. Ал семьялықтойтомалақтарға келсек, үйлену тойы (құда түсу, жаушы 
жіберу, қыз таңдау, қарғы бау, үкі тағар, ұрын бару, есік-
төр көрсету, қынаменде,жар-
жар, беташар, қыз ұзату, келін түсіру, неке қию, отауға түсіру, отқа май құю
, өлітірі т. б.), құрсақ шашу, қырқынан шығару, ат қойып,айдар тағу, тұсау к
есер, тілашар, сүндет тойы, мүшел тойы, сапар тойы, жерлеу салттары (қара ті
гу, аза тұту, жаназа шығару, жоқтау,тұлдау, ас беру т. б.) осы топқа кіреді.
Адам баласы шыр етіп жерге түскеннен бастап қартайып дүниеден өткенге д
ейінгі өмірі үнемі сан ғасырлық наным - сенімі, таным-
 түсінігі, қоғамдық даму барысындағы ізденістері жинақталған салт -
 дәстүрлер аясында болады.
«Халқым қандай десең, салтымнан сынап біл» демекші, салт -
дәстүрлерден этностың мінез - құлқы, үлгі- өнегесі, зейін-
 зердесі,даналығы мен даралығы, шешендігі мен тапқырлығы, ақыл -
 ойы, сондай-
 ақ, жаратушы мен жаратылысқа, өзін қоршаған жанды, жансызәлемге деген морал
ьдық, танымдық, этикалық көзқарастары көрінеді. Яғни, салт -
 дәстүр дегеніміз — халықтың рухани өзегі,мәдениетінің діңгегі, тілінің тіре
гі.
«ҰЛЫСТЫҢ  ¥ЛЫ КҮНІ  —  ¥ЛЫС КҮН»
Наурыз — өте көнеден келе жатқан мейрам. Күні бүгінге дейін
жер шарындағы көптеген халықтардың дәстүрлі ... ... ... ... бері ... келе ... дөп ... айту
қиын. Көшпелілердің байырғы астрономиялық түсінігі бойынша, әрбір жыл
алты ай жаз («йас») бен алты ай ... ... ... ... ... ... «ала жаздай», «алты ай қыс бойы», «ала қыстай» секілді
сөз оралымдарын осы бір түсініктің жаңғырығы десек болады. ... ... ... мойын босап, жер бетін қуаныш,
шаттық жайлайтындықтан —«жағымды», ал қыс айларында суық, аштық,
жұт болатындықтан —«жағымсыз» саналған. Әуелгі адамдардың жақсылық пен
жамандыққа жан бітіріп, ... адам ... ... ... ... көне ... ... сақталған.
Мәселен, біздің жыл санауымыздан бұрын дүниеге келген қасиетті
«Авеста» кітабында, XI ғасырдағы түрісі тілдерінің энциклопедиясы —«Диван
лұғат -ат - түрк» ... ... ақ ... ... қиял- ғажайып
ертегілерінде осындай ұқсас сюжеттер қайталанып отырады. Соғдалықтар
жақсылыққа «Ахуромазда», жамандыққа «Ахирман» деп ат ... ... ... ... ... қысты «Зымыстан»,
жазды «Табысқан» деп атаған.
«Атасы мен анасы,
Үш жүз алпыс бес ... екі ауыл ... ор ... ... ... екі ... ... жүмбағында айтылғандай, қазақтар бір жылды әрқайсысы отыз
күннен тұратын он екі айға бөлген. Жыл соңындағысанатқа кірмей қалған 5 (6)
күн —«бес ... деп ... ... ... ... (шолақ ай) дейді. Ежелгі сенім бойынша жаксылық пен
жамандықтың жан алып, жан ... өмір үшін ... ... ... ... аралығына сәйкес келеді. Осы бір «жуанның жіңішкеріп, жіңішкенің
үзілер, өлінің әрі тартар, тірінің бері тартар» қиын, қысталаң ... ... ... деп ... осы 5 (6) күнді өткізіп
жібермей жолаушы шықпайды, қоныс аудармайды, жиын - той ... ... ... шақырмайды. Ақсақалдар өліарада «апыр~ай, қайтер екен» деп
ауыл иттерін де ... пен ... ... ... осы ... кейбір
ғалымдардың Наурыз мейрамының шығу тегін дуалистік теориядан іздеп,
Жақсылық ... Қыс пен ... Суық пен ... ... ... ... ... деген ой қорытындылауына себеп болды
. Алайда, «Екі жарты — бір бүтін», «бірлік болмай — тірлік
болмас», «тіршілік көзі — бірлікте» деген халық даналығына үңілсек, ... ... ... ... ... ... бірі болмайтын, үнемі бірін екіншісі алмастырып
отыратын тіршіліктің құралым бөлшектерінің үйлесімді бірлігінен бір
тұтас жаратылыс, тіршілік туса керек.Мәселен, ... ... ... ... қой қоздап,
Сүттен бұлақ ағызған.
Жаңа жылдың сипаты
Молшылыққа аңыз боп,
Басталыпты Наурыздан,—
деп халық ақыны С. Оңғарбаев жырламақшы, көшпелілер ... ... күн — ... ... өздерінің ең бастапқы нүктелеріне келіп,
күн мен түн теңелетін, жан - жануарлар ... ... аузы ... ... шаттық орнаған күн. Қазақ елі осы күнді «Ұлыстың ұлы
күні — ұлыс күн» деп атаған. Григориан календары бойынша ескіше 9 ... - нен 22 - не ... түн осы ... сәйкес келеді.
Наурыз сөзі иран тілінің ноу —«жаңа», руз —«күн» деген
сөздерінен қалыптасып, жылдың ... ... ... Ал ... тілінде
«наурыз» сөзі — біріншіден, жыл басында тойланатын думанды халықтық
мейрам, екіншіден, март айы, ... ұлыс күні ... ... ... тойлау дәстүрі дүние жүзі халықтарының көпшілігінің
тұрмыс - салтында бағзы замандардан бері орын алған. Бұл мейрамды ежелгі
гректер «Патрих», бирмалықтар «Су ... ... ... ... хорезмдіктер «Наусарджи», татарлар «Нардуган»,
буряттар «Сагаан сара», соғдалықтар «Наусарыз» армяндар «Навасарди»,
чуваштар ... ... деп ... ... ... ... Наурызды қалай
тойлайтындығы жайындағы көне деректер бізге Әбу Райхан Бируни, Ибн Балхи,
Омар Хайям ... ... ... ... ... иран ... халықтар
Наурызды бірнеше күн тойлаған. Олар бұл күндері әр жерге үлкен от жағып,
отқа май ... жаңа ... жеті ... қарап, келешек егін жайлы болжайды;
жеті ақ кесемен дәстүрлі ұлттық көже—«сумалак» ұсынады; ағаш соқамен бір
борозда жыртады, ат ... ... ... ... ... ескі шыны ... сындырады; бір - біріне гүл ұсынып,
үйлерінің қабырғасына дөңгелек ою — «күн символын» салады; үйдің тіреу
ағашына гүл іледі.
Ал ежелгі түркілер болса, ұлыс ... жаңа ... ... ... ... ... алады, алты күн садақ тартып машықтанған
соң, жетінші күні алтын теңге — жамбы атып жарысады. Егер кімде - кім
бірінші болып, жамбыны атып ... сол адам бір күн елге ... ... ... ... жырында:
Құл құтылар кұрықтан
Күң құтылар сырықтан,—
деп жырланғандай, осы күні ертедегі гректердің патшасы да
алтын тағынан түсіп, қол астындағы ... ... ... бір күн ... күні ... Иран патшасы қол астындағы адамдардың
біріне патша шапанын сыйға тартады екен деген де ... бар. ... ... ... ... ... да бір күн азаттық», «құлдан да бір
тілек бар» деген мәтелдер осы бір көне рәсімге қатысты болса керек.
Христиан дінін қабылдағанға ... ... ... Жаңа ... ... қарсы алу дәстүрі болған. Олар мейрам күндері ... ... ... шие ... ... ... мен пәле - ... сақтайды» деген сенім бойынша дастарқан басына
жиналған әрбір шаруаның алдына үш бас сарымсақ, столдың қақ ортасына
бетін шөппен ... 12 тал пияз ... ... бас ... ... Жаңа ... 26 мартта тойлап
келді.
Біздің заманымыздың VII—VIII ғасырларында Иран мемлекетімен, қазіргі
Өзбекстан территориясын, Қазақстанның оңтүстік аймағын арабтар жаулап алады
да, оларды мұсылман дініне енгізеді. Ата салт, әдет - ... ... ... көнгіш, дінге де қүлай сенгіш болатынын жақсы ұққан шапқыншылар
қол астындағы халықтардың көне салт - ... ... ... ... мен адам аттарын өзгертуге, мәдени мүраларын талқандауға
барынша күш салды. Олар, әсіресе, халықтық мбйрам — Наурызды тұншықтыруға
көп ... ... ... ... ... Наурыз
деген бір жазғытұрым мейрам болып, наурыздама қыламыз деп той-тамаша
қылады екен. Сол күнін «Ұлыстың ұлы күні» дейді екен. Бұл күнде бұл сөз
құрбан айтына айтылады»,— деуінің ... ... ... осы
бір идеологиялық күрес тартысынан хабардар боламыз. Өйткені, күн
календарыбойынша қалыптасқан Наурыз мейрамы барлық ... сай ... ... ... ... ... келетін еді.
Малдар төлдеп, қой қоздап,
Сүттен бұлақ ағызған.
 Жаңа жылдың сипаты
Молшылыққа аңыз боп,
Басталыпты Наурыздан,—деп халық ... С. ... ... жыл ... ... күн — ... ... өздерінің ең бастапқы нүктелеріне келіп, күн
мен түн теңелетін, жан-жануарлар төлдеп, адамдардың аузы аққа тиетін, жер
үстіне шаттық орнаған күн. Қазақ елі осы ... ... ұлы күні ... деп ... ... календары бойынша ескіше 9 март, жаңаша 21-нен
22-не қараған түн осы күнге сәйкес келеді.
Наурыз сөзі иран тілінің ноу ... руз ... ... жылдың бірінші күнін білдірген. Ал қазақ тілінде
«наурыз» сөзі — біріншіден, жыл басында тойланатын думанды халықтық
мейрам, екінші-ден, март айы, ... ұлыс күні ... ... ... ... ... дүние жүзі халықтарының көпшілігінің
тұрмыс-салтында бағзы замандардан бері орын алған. Бүл мейрамды ежелгі
гректер ... ... «Су ... ... ... ... ... «Наусарджи», татар-лар «Нардуган»,
буряттар «Сагаан сара», соғдалықтар «Наусарыз» армяндар «Навасарди»,
чуваштар «Норис ояхе» деп ... ... ... Наурызды қалай
тойлайтындығы жайындағы көне деректер бізге Әбу Райхан Бируни, Ибн Балхи,
Омар Хайям еңбектері арқылы жетіп отыр. Мәселен, иран тілдес халықтар
Наурызды ... күн ... ... күндері әр жерге үлкен от жағып,
отқа май ... жаңа ... жеті ... ... келешек егін жайлы болжайды;
жеті ақ кесемен дәстүрлі ұлттық көже—«сүмелек» ұсынады; ағаш соқамен бір
борозда жыртады, ат шаптырып, жамбы атысып ... ... ... ... ескі ... сындырады; бір-біріне гүл үсынып, үйлерінің
қабырғасына дөңгелек ою — «күн символын» салады; үйдің тіреу ағашына гүл
іледі.
Ал ежелгі түркілер болса, ұлыс ... жаңа ... ... ... ... ... ... алты күн садақ тартып машықтанған
соң, жетінші күні алтын теңге — жамбы атып жарысады. Егер кімде - кім
бірінші
болып, ... атып ... сол адам бір күн елге ... ... ... ... ... құтылар құрықтан
 Күң құтылар сырықтан, — деп жырланғандай, осы күні ертедегі
гректердің патшасы да алтын тағынан түсіп, қол астындағы өзіне ұнаған
құлына бір күн ел ... Ұлыс ... «жыл ... ... Тілімізде Наурызға қатысты
«жер бетіне жақсылық ұялаған күн», «ұлыстың үлы күні — ұлыс ... ... ... «жыл ... жылқышы торғай (нәуірзек) келген
күн, «көк кұт көзін (өсімдік) ашқан күн», «жылдың жерге ... ... ... тоң ... ... тас емшегі иіген күн», «Самарқанның көк
тасы еріген күн» тәрізді бейнелі сез оралымдары сақталған., Осылардың
біріне — ... көк тасы ... күн» ... ... кетпесе болмас.
Халқымыздың мифологиялық түсінігі бойынша 21 март түні даланы Қызыр
аралайды екен. Сол себепті осы түн — ... ... деп ... ... ... ... бақ кондыратын, ақсақал кейпінде көзге көрінетін
қиял-ғажайып персонаж. Жақсылықтың жаршысы, жаңа түскен Күн нұрының ... ... ата ... кезіп жүріп, назары жерге түссе, оның тоң кеудесін
жібітеді, ал тасқа ... ... ... ... ... жер ... шығыс бөлігінен таңғы сағат 6-да
себездеп атқан кезде біздің өңірімізде бұл сәт түнгі сағат 3-ке тұспа - тұс
келеді. Сондықтан да қазақ ... Жаңа ... 22 март ... ... сағат 3-те
қарсы алады, дәл осы сәтте даланы Қызыр баба аралап, Самарқанның көк
тасын ерітсе ... күні ... көже ... Әр ... ... ... көк ырыстан (дән тағамдары мен жеміс-жидектер)
және қызылдан (еттен жасалатын тағамдар) жеті түрлі дәм қойылады.
Қалыптасқан салт бойынша қойдың басын ауыл ақсақалы ... Ал ... ... ... қарын жарылсын» десіп, наурызкөжені тоя ішіседі.
Көже ішіліп болған соң, төрағасы қолын жайып:
 «Бақытты ас ... үлы ... оңға ... ... қонсын,
Қыруар малың өріске толсын,
Дәулетіңді асырсын,
Дұшпаның басылсын,
Менің берген бұл батам,
Ұлыс ... ... ... сүр ... үй ... батасын береді.
¥лыс күні неге міндетті түрде қазан пайдаланылады? Жеті қазынаның бірі
— қара қазанның халқымыздың ... ... аса ... мәнді. Оған сиынған халықтық наным-сенімдер желісінің елестері біздің
дәуірімізге түрлі ... ... ... ... ... күні неге өгіз ... есепшілерінің тәжірибесіне
сүйенсек, Үркер күздің басында шығыстан, қыстың басында тбеден, ал
көктем ... ... ... көрініп, жазға қарай мүлдем батып кетеді.
«Үркердің жерге түсуі» делінетін осы кезеңге 40 күн жазғы шілде сәйкес
келеді. Бұл ... ... ... ... ... — Күн ... дәл соның үстінен өтеді. Қазақстанның кейбір жерлерінде ғана,
мәселен, Орталық өңірлерде осы кезде Үркердің кос жұлдызы бұқаның
мүйізі секілді батқан күн ... екі ... ... ... дәл осы ... Қазақстан
жартастарына шимайланған петроглифтерден - мүйізімен Күн Көкөгіз -
көруге  болады.
 

Пән: Мәдениеттану
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Наурыз — халық мейрамы6 бет
Наурыз мерекеcі4 бет
Наурызнама4 бет
Бәйге8 бет
Жылдам тамақтандыру мейрамханаларының түрлеріне сипаттама16 бет
Қымызмұрындық12 бет
Ұлыстың ұлы күні наурыз жайлы27 бет
Наурызбай батыр4 бет
Наурызым қорығындағы қорғауға алынған өсімдіктердің биологиялық ерекшеліктері17 бет
Наурызым қорығының өсімдіктері мен жануарлары74 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь