Классикалық неміс философиясы жайлы

I Кіріспе:
Классикалық неміс философиясы.
II Негізгі бөлім:
1.И. Канттың өмірі шығармашылық жолы.
2.Гегель неміс классикалық философиясының өкілі.
3.Фейербах философиялық антропологиясы.
III Қорытынды
Немiс халқының рухы тудырған ХУIII- ХIХ ғғ философияға уақытында Ф.Энгельс “немiс классикалық философиясы² деген ат қойған болатын. Мұның өзiнен бiз өте биiк бағаны, деңгейдi сезiнемiз, өйткенi, “классика² деп адамзат тарихындағы қоғамның қайсыбiр саласындағы мәңгi өшпес жетiстiктердi айтамыз. Мысалы, қазақ халқының рухани өмiрiнде, өнерiнде классикалық орын алатын - ол Аль-Фараби, Абай, Құрманғазы, М.Ауезов т.с.с. ғұламалар. Олар тек қана қазақ халқына емес, бүкiл адамзат тарихына өзiнiң өшпес iзiн қалдырған тұлғалар.
Ал немiс классикалық философиясының өкiлдерiне келер болсақ - И.Кант, Г.Гегель, И.Фихте, Ф.Шеллинг, Л.Фейербах сияқты ғұламалардың атын, шығармашылық еңбектерiн бүгiнгi барлық елдердегi ағарған қауым бiледi.
1.Кішібеков, Сыдықов Философия. Алматы 1994 ж.
2.С.К.Мырзалы Философия әлеміне саяхат. Қостанай. 2001 ж.
3.Ақназаров Философия тарихы бойынша дәрістер курсы. А.
4.Әбiшев К. Философия., Алматы, 2002.
5.Антология мировой философии в 4-х томах, т.3., М.,1968
6.Дж. Реале и Д.Антисери. Западная философия от истоков и до наших дней., т.3.,
7.И.Кант. Критика практического разума. М.,1996
8.Абдильдин.Ж. И.Кант. Алма-Ата.,1978
9.Гегель. Феноменология духа.Соч..т.4,ч.1.м.1959
10.Гулыга А. Немецкая классическая философия., М..1986
11..Быховский Э. Людвиг Фейербах.,М.,1972
12..Ф.Энгельс. Л.Фейербах и конец немецкой классической философии. М.,1979
        
        С.Ж.Асфендияров атындағы Қазақ Ұлттық Медициналық Университеті
Қазақстан тарихы, философия, саясаттану, мәдениеттану, ... ... ... философиясы
Орындаған: Жандарбекова Н
545 топ, емдеу фак;
Тексерген: Абразакова Н
Алматы 2010
Жоспар
I Кіріспе:
Классикалық неміс философиясы.
II Негізгі бөлім:
1.И. Канттың ... ... ... ... ... ... ... философиялық антропологиясы.
III Қорытынды
Немiс классикалық философиясы
Кiрiспе сөз
Немiс халқының рухы ... ХУIII- ХIХ ғғ ... ... ... ... ... ... ат қойған болатын. Мұның
өзiнен бiз өте биiк бағаны, деңгейдi ... ... ... ... ... ... қайсыбiр саласындағы мәңгi ... ... ... ... ... ... ... өнерiнде
классикалық орын алатын - ол Аль-Фараби, ... ... ... ғұламалар. Олар тек қана қазақ халқына емес, бүкiл ... ... ... iзiн ... ... ... ... философиясының өкiлдерiне келер болсақ - И.Кант,
Г.Гегель, И.Фихте, Ф.Шеллинг, Л.Фейербах сияқты ... ... ... ... ... елдердегi ағарған қауым бiледi.
Әңгiменiң қызығы - өз заманының ең биiк деңгейiне көтерiлген ... сол ... ... Еуропа елдерiне қарағанда әлеуметтiк-
экономикалық жағдайы анағұрлым артта қалып ... елде ... ... өзi ... ... ... мен оның рухани деңгейi әрқашанда
бiр-бiрiне ... келе ... ... ... ... елi ... ... мемлекеттерден тұрған
болатын. Бұл елдердегi әрбiр князь, граф, герцог өзiн ағарған дана елбасы
ретiнде көрсеткiсi келiп, ұлы ойшыл, ... ... ... ... ... тартып, олардың өмiрге керек қаражаттарын өз
мойындарына алып, шығармашылық еңбекпен ... ... ... ... ... ... ... бiрiншiден, бос
уақыт, екiншiден, адам күнбе-күнгi материалдық ... ... бұл ... көбi өз ... алпауыттардан тәуелдi
болды. Бiрақ, соған қарамастан, олар өздерiнiң философиясында, ... ... да, сол ... ... ... ... ... шығып, адам
рухани пәнде ретiнде жағалай ортаны өзгерте алатындығы және ... ... ... ойларды философияға еңгiздi. Ол үшiн олар
философияға ... яғни даму ... ... ... философиясының келесi ерекшелiгi - Л.Фейербахтан басқа барлық
немiс ойшылдары - ... ... ... Егер ... көбi ... ... бағытта болса, И.Кант,
Г.Гегель, ... ... ұлы ... бiз ... ... ... Бұлар, керiсiнше, адамның санасы, рухының құдiреттi
күшiн көрсете бiлдi. Сонымен қатар, олар рухтың тарихи ... ... ... ... бар ... рухани өмiрдегi ақиқат пен
ерiктiң, iзгiлiк пен әсемдiктiң дүниедегi ең бійiк тамаша құндылықтар
екенiн ... ... Ендi ... ... ... сол ... ... көрнектi өкiлдерiнiң шығармашылық жолын сараптайық.
И.Канттың өмiрi мен шығармашылық жолы
Иммануил Кант (1724-1804) Шығыс Пруссиядағы Кенигсберг ... ... ... ... өмiр бойы сол ... өмiр ... әлсiз бала болып өзiнiң денсаулығына мұқият ... ... ... ... шейiн қатаң тәртiптiң негiзiнде өмiр сүрiп,
денсаулығын ... қалу үшiн тiптi ... ... да бас ... 1745 ж. ... ... ... кейiн
жаратылыстану мәселелерiмен айналысады. Тек 1770 ж. бастап өмiрiнiң
соңына дейiн философиямен шұғылданады. И.Канттың бұл өмiр ... ... деп ... атап ... ... ... бұл уақытта
жарыққа шығарған үш негiзгi еңбектерi “сын( деген сөзден басталады. “Таза
зерденi ... - ... ... ... ... ... ... - мораль мәселелерiне, ал “Пайымдау қабiлетiн сынау(-
табиғат философиясы мен өнер мәселелерiне арналған.
Өзiнiң “сындық ... ... өмiр ... ... күн ... болуы жөнiнде болжам жасайды. Оның ойынша,, ғарышта тараған әр-
түрлi ... ... ... күшi ... ... бұлттарды құрайды, ал
оның iшiндегi тарту және оған қарсы бағытталған итеру күштерi үлкен
дауылдарды тудырып ... ... ұсақ ... ... қызып жанатын объектiлер дүниеге келедi.
Ғарышта бiр жұлдыздық жүйелер пайда болып, екiншiлерi ... ... ... бiз өмiр ... ... жер ... сияқты ғарышта сан-
алуан объектiлер бар. Ал ... көбi бiз ... ... ... ... ... жалпы алғанда, мәңгiлiк iс-әрекет пен ... өмiр ... ол ... ... ... әрекетiн тоқтатпайды.
Өмiрiнiң “сындық кезеңiнде( И.Кант өзiнiң алдына бiрнеше ... ... ... ... ... беруге тырысады. Олар (
“Мен ненi бiле аламын( , “Мен не iстеуiм керек( , ... не ... ... , ... ... не және ол өзi не бола алады( .
И.Канттың гносеология (таным) саласында жасаған ... (мен нені біле ... ... ... ... ... ... И.Кант бiлiмдi екiге бөледi. Олар тәжiрибелiк (апостериорлық)
бiлiм және априорлық (яғни тәжiрибеден бұрын, таза, оны тiптi туа бiткен
деген ... да ... ... ... ол ... ... бiзге
берiлген).
Өзiнiң практикалық философиясында, яғни моральдық iлiмiнде, ... ... ... емес, болуға тиiс, керектiгiн көрсететiндi айтады.
И.Канттың таным теориясындағы тағы да жиi кездесетiн категориялары -
ол ... және ... деп ... ... алдында және сол тәжiрибелiк
танымның мүмкiндiгiн жасайтын ұғымдарды айтады. Ал трансценденттiк ... ... ... ... ... оның әр жағында жатқанды
айтады.
Келесi екi ұғым - ол ... өз ... яғни ... ... - оны
И.Кант “ноумен( деген ұғыммен бередi, ол - мән. Ал ... ... ол ... ... ... ... ... бiз сезiмдiк және ақыл-
ойдың бiтiмдерi арқылы ретке келтiрiп тани аламыз. Ал ноумендi алсақ, ол
танылмайды. Бiрiншiден, ... зат ... бiз тек қана оның өмiр ... ... Олар бiздiң түйсiктерiмiздi қоздырушы ... ... - ... зат ... әр ... ... ... таным үрдісінде бiртi-бiрте жақындай беретiн
идеалдар, неше-түрлi рухани құндылықтар ... ... Бұл ... ... ол сенiм аймағына жатады.
Егер И.Кантқа дейiнгi ойшылдар танымның негiзi табиғатты аңлауда
жатыр деп ... ол ... ... ... ... осы ... адам ... өзiнiң априорлық формалары арқылы
ретке келтiрiп құрады деген пiкiрге ... ... ... ... төңкерiсi деп бiз осыны айтамыз.
И.Канттың танымдық теориясы түйсiктер арқылы берiлетiн ... ... ... ... бiр ... ... ... аңлау формалары бар. Олар - кеңiстiк пен уақыт.
И.Канттың ... ... пен ... - ... бiр ... ... ... созылымдар. Сезiмдiк аңлаудың таза ... ... олар ... ал материалдық тәжiрибемен
қосылған кезде,- шынайы болып келедi. Егер кеңiстiк аңлаудың априорлық
сыртқы формасы болса, уақыт - ... iшкi ... ... өйткенi,
уақыт адамға сырттай берiлмеген, бiз оны тек iштей санау арқылы ғана
сезiне аламыз.
И.Канттың ойынша, кеңiстiк пен ... ... ... ... ... ... Егер ... негiзiнде кеңiстiк жатса,
арифметика мен алгебраның ... ... ... ... сандарды
есептеу, бiрiнiң соңынан екiншiсiн ... ... ... ... ... етедi.
Алайда сезiмдiк аңлау, қайсыбiр одан шығатын тәжiрибе әрқашанда
кездейсоқты, ал бiлiм ... және ... ... ... ... Оған ... жол - априорлық ақыл-ой формалары, оларды
И.Кант категориялар дейдi. Ол категориялардың қайнар көзiн ... - олар да ... пен ... сияқты априорлық табиғатымен
сипатталады. И.Канттың ... ... ... ... сан, ... қарым-қатынас,модальдық т.с.с. жатады.
әңгiменiң ғажаптығы И.Кант осы көрсетiлген ... ... ... Мысалы, сан категориясын “бiрлiк(, “көптiк(, “бiртұтастық(
арқылы, сапаны - ... ... ... ... ... ... ... саласында Жаңа дәуiрде алғаш
рет категориялардың таным жолындағы аса үлкен рөлiн көрсете бiлдi.
Сонымен,категориялар арқылы бiз ... ... ... ... ... қажеттiлiк, жалпымағналық дәрежеге көтеремiз.
И.Канттың айтуына қарағанда, сезiмсiз бiрде-бiр зат ... ... едi, ал ... ... бiр ... ойлауға болмас едi. “Ойлау
сезiмсiз - бос, аңлау ұғымдарсыз - соқыр(. Ал осы ... екi ... ... онда бiз ... бiлiм ... ... аламыз.
Оны И.Кант тәжiрибе дейдi. Сонымен субъект категориялар арқылы заңдылық
пен тәртiптi құбылыстарға берiп, оны ... ... ... бередi. Адам
табиғатқа заңдылық ... ... ... ... ... ... деп ... айтуға болады.
И.Канттың негiзгi бұл саладағы кемшiлiгi - адамның дүниетанымдағы ой
белсендiлiгiн асыра көрсетуiнде. әрине, ... ... ... ... ... рөл атқарады. Осы шығармашылық iс-әрекеттiң
негiзiнде адамзаты “екiншi( тағы табиғатқа қарсы тұрған дүниенi жасайды.
Алайда бiз бұл “екiншi( ... тек ... ... ... ғана ... болатынын естен шығармағанымыз жөн.
И.Канттың таным теориясын әрi ... ... онда бiз ... танымның әрқашанда толық емес екендiгi жөнiндегi ойын
байқаймыз - трансценденттiк әлемге ... жете ... Ал ... ... ... жойылмайтын бүкiл дүние жөнiнде “соңғы ... ... бар. Ал ... iстi ... ... ақыл-ой емес, зерде
алады.
Егер ақыл-ой ... ... бiз ... ... ... көтерiлсек, зерде арқылы бiз толыққанды ... ... ... ... ... ... ... деген
құштарлығын зерде шешкiсi келедi. И.Кант, жалпы алғанда, ақыл-ой ... ... ... ... екi ... ретiнде қарайды. Егер ақыл-
ой дүниедегi құбылыстарды зерттеп, оларды ретке келтiрсе, ... әр ... ... ... ... iшкi сырын ашқысы келедi.
Зерде ақыл-ой шеңберiнен аттап трансценденттiк әлемге өтуге тырысады.
Ақыл-оймен зерденiң арасындағы айырмашылықты жете көрсету үшiн ... ... ... Ақыл-ой категорияларды қолданса, зерде -
идеяларды ... ... ... ... ... аңлаудан
басталып, ұғымдарға өтедi де, идеялармен бiтедi(. Яғни идеялардың өрiсi
ғылыми категориялардан кең, ол - ... ... ... бiз ... әр ... ... ... бiрақ ол iс-әрекетiмiз
бiздi нәтижеге әкелмейдi. “Идеялар - жетiлгендiк, кемелiне келгендiктi
көрсетедi, оған жақындауға ... ... ... ... ... ... ұлы ... Сонымен, зерде ұстай алмайтынды ... ... ... ойынша, идеялардың үш түрi бар ( олар жан-дүние, әлем
және ... ... ... келер болсақ, ол жөнiнде И.Кант төрт тұжырым жасап,
оған қарсы тұрған төрт пiкiр ... ... оны ... ... ... ... мен оған ... бағытталған тұжырымның екеуi де
тең дәлелденедi. Осының ... ... ... ... келiп
тiреледi.
И.Канттың төрт космологиялық идеяларын осы жерде келтiрейiк (
1. Әлемнiң басталған ... ... ... мен ... басы және ... шеңберi
шеңберi бар. Ол шектелген жоқ. Ол - ... ... ... ... 2.Бiрде-бiр күрделi зат тұрпайы
субстанция тұрпайы бөлшек- ... ... ... ... ... ... нәрсе жоқ.
3.Дүниедегi құбылыстардың 3. ... ... ... ... ... табиғаттың ... бәрi тек ... ... ... ... негiзiн-
себептiлiк жаңғыз емес.Кейбiр де өмiр сүредi.
құбылыстарды түсiну үшiн
ерiктi себептiлiктiң бар ... ... ... оның бiр ... 4.Еш ... ... ... болмаса, себебi ретiнде мән - ... де, ... ... ... ... да - ... ... ... керек. ... ... ... ... ... ... мәселелер көтерiлген. Антиномияларда қарама-қарсы жатқан
тұжырымдар өте өткiр ... ... ... оларды диалектикалық
тұрғыдан шешуге итередi. Оның қойған бұл мәселелерiн болашақта Г.Гегель
диалектикалық тұрғыдан ... ... Жаңа ... И.Кант Қайта Өрлеу заманындағы ғалымдардың
iлiмдерiн жаңартып, таным жолындағы қайшылықтың iргетастығын ... ... ... ... ... зердесiнен өтiп, оның практикалық
философиясына көшуге уақыт келдi. “Практикалық зерде( деп ол ... ... ... мен ... ... ... ... И.Канттың ойынша, “Ерiктiктiң негiзiнде болуы мүмкiннiң бәрi
практикалық зердеге жатады(.
И.Кант өзiнiң философиясында ... ... ... салаға қарағанда
анағұрлым жоғары қояды. өйткенi, моральдық сала - өз-өзiне жеткiлiктi,
автономиялық ақуалда өмiр сүредi. Мораль ... ... ... ... ... тиiс биiктiктерге итередi. Адамның ... ... ... ... ғана болсын деген ойдан щығатын iс-қимыл, пайдалықты
көздейтiн әрекет - ... бәрi де ... ... ... алынбауы керек,
өйткенi оның бәрi де күйкелi күнбе-күнгi ... ... ... ... априорлық жолмен өз-өзiне моральдық принциптердi
ұсынады. өмiрден емес, тек таза ... ... ... нормаларды бiз
басшылыққа алуымыз керек. Мұндай көзқарасты парыз этикасы деп әбден
айтуға болады.
Легальдық және ... ... ... бiр ... итеретiн тәртiп ережесiн И.Кант
императив дейдi. Оның екi түрi бар. ... - ... ... ... ... қалыптасатын нақтылы жағдайларға
байланысты, ал соңғылар әр-қашанда өзгерiсте. Гипотетикалық императивтер,
сондықтан, ... ... яғни ... ... ... оның iшкi ... еске алмайды. Мысалы, “егер сатып
алушылардан айырылып қалғың келмесе, онда сауда-саттықта ... ... ... ... ... ... десең, онда басқаларға қызмет ет( т.с.с.
Мұндай ережелерге сай жүрiс-тұрыс, ... ... ... ... ... жағдайдағы жазалау мүмкiндiгi де адамға өз әсерiн тигiзбей
қоймайды. Мұндай жүрiс-тұрысқа И.Кант легальды, яғни заңға ... ... ат ... ... түрi - ол ... ... - ... түп-тамыры моральдық салаға кетедi. Оның талаптары үзiлдi-
кесiлдi, қажеттi түрде ... ... ... Оның ... ... тәжiрибеден емес, адамның трансценденттiк табиғатынан шығады. ... ... ... ... ... тәртiп тәжiрибесiн мойындамайды.
Сонымен қатар, гипотетикалық императивтер моральдық ережелерге ... ... ... ... ... Мысалы, егер суға батып бара
жатқан адамды құтқарған кiсi,- сол үшiн сый аламын,- деп суға ... ... оның ... ... ондай есеп болмай, тек қана парыздың негiзiнде- өз өмiрiн ойламай,-
басқа адамды судан шығарамын, ... ... ... ... суға ... адамның iс-әрекетi - моральды. Сонымен, легальдық пен моральдықтың
шекарасы ... iшкi ... ... өтедi екен.
Ендi сол И.Канттың моральдық салада жасаған категорикалық императивiн
талдайық. Ол былайша берiлген ( “әрқашанда жүрiс-тұрысыңның ережесi бүкiл
адамзаттың талабына сай ... яғни ... ... сол ... басқа
адам болса, ол да солай iстер едi. Категорикалық императивтiң талаптарын
орындау жолында адам ... ... ... ... Тек
басшылыққа басқа адамдар алдындағы парызымызды алуымыз қажет.
Категорикалық императивтiң екiншi ... ... ... - ... иә ... ... адам болса да - ешқашанда құрал ... ... оны ... тұт(. Адам - бұл ... ең биiк ... ... ... салыстыруға болмайды. Бұл ұлы ... ... ... адамды төмендететiн қағидаларға қарсы бағытталған. Оны
И.Канттың моральдық философиясының күштi жақтарына жатқызуға болады.
Ал ендi И.Канттың ... ... ... ... ... - ол ... бен бақытты бiр-бiрiне қарсы қойуда. Егер мен басқа
адамға жақсылықты оны сүйудiң, жақсы ... ... ... онда ... ... ... ... жояды. Моральдық жолда адам тек қана
парызды басшылыққа алуы қажет. И.Канттың ... тек қана ... ... ой ғана ... өзiн ... ... сезiмге әкеледi.
“Парыз, сен сәулеттi, ұлы сөзсiң((,-деп қорытады И.Кант.
Әрине, адамдардың ... ... iшкi ... мен ... орын ... және ... оны аса бағалайды. Бiрақ, нақтылы жасалған
iс-әрекеттi де естен шығармаған жөн. Нақтылы күнбе-күнгi өмiрде ... ... ... жек ... ... - ... ... сезiм тебiренiсiз ешқандай қарым-қатынас жоқ, олай болса, мораль
саласынан адамның сана-сезiмiн алып тастау тек қана абстрактылық теорияда
ғана ... ... ... ... адам ... ... ... императивтiң
талаптарын мүмкiндiгiнше толық орындауы керек. ... ... ... ... жоқ. Бiрақ, бұл теорияда ғана. ... ... ... ... адам ... ... ... Бұл жағдай оның жан-дүниесiнде үлкен
қайшылықтарды тудырады.
Бұл қайшылықты шешу жолында ... ... ... ... ... ... тек соның талабына шексiз жақындау арқылы шешiледi
деген пiкiр айтады. Ал мұндай жағдайда адам бақытқа жете ала ма(,- ... ол ... ... ... ( “Мораль - бiз өзiмiздi қалайша бақытты
қылуымыз керек жөнiндегi iлiм ... Ол бiз ... ... сай ... көрсетедi(.
Бақытты адам деп бiз өмiрден ләззат алғанды, иә болмаса барлық нәрсе
соның еркi мен ... ... ... емес, тек қана өзiнiң өмiрдегi
парызын орындап, iс-қимылына қанағат еткендi айтамыз,- деп қорытады ... ... ... және ... тек қана ... ... өмiр сүре ... Жоғарыдағы айтқандай, тек қана
трансценденттiк шексiздiктiң аясында ғана ... ... ... үмiт ... ... Сондықтан, адамның жан-дүниесiнiң
өлместiгi болуы қажет. Мiне, бұл практикалық зерденiң екiншi тұжырымы.
И.Канттың ойынша, тарихи, ғасырлар өткен ... ... ... ... түсуде, әсiресе, болашақ “этикалық мемлекет( орнаған
кезде бұл ... ... ... Ал, ... ... ... ... жету басқаша болмақ, өйткенi адам өлместiк сатысына
көшедi.
Жiгердiң ... мен ... ... үшiн ... ... бiр ... (болмыстық) негiз керек. Ең болмағанда логикалық
түрде адам Дүниеде құдiреттi күштiң бар екенiн мойындауы ... ... ... ... деп тек Құдайды атауға болады. Құдай, сондықтан, ... ... ... ... ... ... ... моральдық деңгейлерiн
күрт төмендетер едi, олар табиғаттан әлсiз және жетiлмеген болып
жаратылғаннан кейiн ... ... ... ... ... ... Сонымен, И.Кант “Мен не нәрсеге үмiттене аламын(,- деген сұраққа
- “Дiни сенiмге(,- деп жауап қайтарады.
Құқық және мемлекет ... ... ... ... ... ... ... болатын болса, оның құқтық көзқарастары, керiсiнше,
нақтылы ... ... ... ... ... ... негiзгi
қызметi - тұлғаның моральдық еркiндiгiн бекiту, ... ... ... Құқтың өмiр сүруiнiң ерекшелiгi - ол әр-түрлi адамның
қарым-қатынастарын әдiлеттiлiктiң негiзiнде ретке келтiредi.
И.Канттың ойынша, ... ... ... ... жеке ... құқ ... тек ол басқа адамдардың бостандығына зияндығын
тигiзбесе болды. Табиғи құқтың ... ... бiрi - jus ... ... ... мемлекет мәселесiне келер болсақ , - ол адамдардың заңдардың
негiзiндегi бiрiгiп қауымдасуы, оның негiзiнде ... ... ... ... ... республикалық басқару жүйесi король билiгiне
қарағанда жақсы, өйткенi король даналық пен ... ұзақ ... ... алмай қалады, ұзақ уақыт билiктi ұстаған адам ... ... ... ... ... аясында қоғамнан ажыратуға болмайтын үш принцип бар. Олар -
әр адамның ерiктiлiгi, азаматтардың ... және ... ... философиясы
И.Канттың ойынша, халықтардың дамып жетiлуi көп жағдайларда ... ... ... ... ... ... қол ... мен
саудаға, халықтың тығыздығына байланысты(.
Қоғам өмiрiнде гипотетикалық және категорикалық императивтер ... ... ... ... өз ... бойынша тойымсыз, сараң
және өлшемсiз, билiкке, ... ... ... ... қатар, категорикалық императивтiң талаптарына сәйкес, ... ... ... тұрғыдан ақтағысы келедi. Бiр жағынан
адамдар бiр-бiрiнен алшақтап, екiншi жағынан ... ... ... ... өздерiнiң қажеттiктерiн өтеу ... ... ... ... ... “Адам сондай қисық ағаштан жасалғаннан кейiн, оны
қанша сүргелесең де түп-түзу қылу мүмкiн ... ... ... ... ... жеке адамдар арасындағы қайшылықтар бүкiл қоғамдық тұрғыдан
алып қарағанда, ... алға ... ... ... ... ... сайын қайшылықтар да өсе бастайды. Жетiлген болашақ қоғамда “оның
мүшелерiне орасан зор ерiктiк ... олай ... ... арасындағы
қайшылықтар да өмiр сүредi,- деп қорытады И.Кант.
И.Канттың ойынша, адамзат тарихы бүкiладамзаттың ... ... ... ... ... ... оған толығынан бұл дүниеде жету мүмкiн
емес. Жалпы алғанда, адамзаттың ... ... оның ... ... ... тез ... келедi. Бұл адамзат алдында тұрған үлкен
үрей,- деп есептейдi ұлы ... ... ... ... ... ... ... ойының негiзсiз емес екенiн ашық көрсеттi - тек өткен ХХ ... екi ... ... ... ... ... құрбаны
болған жоқ па (((
Сондықтан, И.Кант мемлекеттер арасындағы қайшылықтарды, халықтар
арасындағы алауыздықты қалайша жойу ... ... ... “мәңгiлiк
бейбiтшiлiктi( қалай орнату керек деген сияқты ... ... ... ... ... халықаралық қатынастарда үстемдiк жасайтын құқ емес,
тек қана ... деп ... ұлы ... Соғыс - адамның өз-
өзiне мақсат екенiн аяққа басады, сондықтан, “ол болмауы қажет(.
Соғыс болмауы үшiн мемлекеттер арасында тек ... ... ... өзара қорқытып ұстауы қажет, я болмаса болашақта бүкiл адамзатын
бiр ғана дүниежүзiлiк мемлекеттiң аясында бiрiктiру ... ... ... ... ... ... қарсы шығады. Оның ... ... ... күш теңдiгi ертелi-кеш әрқашанда
бұзылады, ал бүкiл дүниежүзiлiк мемлекет халықтардың ... ... ... ... тек қана ... жер бетiндегi мемлекеттердiң ерiктi
федерациясы ғана халықтардың бостандығы мен саяси ... ... ... ... “Ол ... ... болар едi, бiрақ ол
ешқашанда халықтардың мемлекетi болмауы керек(,- деп ... ... ол ... ... өмiр сүру ... осылайша қорғайды.
Бүкiл адамзаттық-азаматтық ақуалды жақындату үшiн ... ... ... мемлекеттiң iшкi iстерiне басқалар араласпай,
халықтар арасында сауда-саттық, мәдени байланыстарды дамыту қажет.
Байқағанымыздай, ... бұл ... ... идеялары өз заманын озып
бүгiнгi уақытта да өзектiлiгiмен байқалады.
И.Канттың философиясы дүниежүзiлiк философия ... ... ... ... Көп ... ... қарағанда, И.Кант Х1Х ғ Немiс
философиясының негiзiн ғана қалап қоймай, ХХ ғ көп ... ... ... ... - немiс классикалық философиясының шыңы
Георг Вильгельм Фридрих Гегель (1770-1831 ж.ж.) - Германияның ... ... биiк шен ... ... ... келген. Гимназияны
үздiк бiтiрiп, 1788-1793 ж.ж. Тюбинген теологиялық институтында оқиды.
1801 ж. бастап Иена университетiнде ... ... ... ... ... ... ... (, “Логика
ғылымы(, “Философиялық ғылымдардың энциклопедиясы(, “Құқ философиясы(,
“Эстетикаға арналған лекциялар( ... ... ... жасау жолында Гегель ойлау мен болмыстың
теңдiгiнен бастайды. Ал онда оның Шеллингтiң философиясынан айырмашылығы
неде(,- деген сұрақ пайда болуы ... ... да, ... , ... ... ... мен болмысының тепе-теңдiгiн мойындады.
Бiрақ, сол ... ... ... көзiн ол белгiсiз бiр құдiреттi
күштен көредi де, оны тек қана эзотерикалық (құпия) жолмен ... ... Ал ... ... ол сол ... мен болмыстың теңдiгiн
ғана мойындап қоймай, оны айырмашылық ұғымымен ... ... ... iшкi ... ... ... деңгейде түсiнуге
болатынын айтады.
Екiншiден, Гегель Абсолюттi дамып жатқан субстанция ретiнде қарап,
философияға ... ... ... ... ... ... өзi
қайшылықтың негiзiнде, заттың бүгiнгi жағдайының терiске шығарылып, оның
қарама-қарсыға өтуi, соңғының өзi жүре келе ... ... ... ... ... пайымдай келе, Гегель “ақиқат - алдын-ала құйылып
қалтаға салуға ... ... ... ақша ... оған жету үшiн жеке ... рухтың өткен тарихи жолымен танысып, оны егжей-тегжей бiлiп, игеру
керек екенiн айтты.
Осындай диалектикалық көзқарастың негiзiнде ... ... ... ... ... ... Ол ... идеядан басталады. Басқаша
сөзбен айтқанда, ол - ... ... таза ұғым - ... болмыстың
өзi. Оның өз-өзiне келiп тануын, өз-өзiн анықтауын ол “Логика ғылымы(
арқылы бередi.
Сонымен қатар, ... идея ... тең ... ... ... ... өзiнiң өзге болмысына - табиғатқа айналады. Ал табиғат
дегенiмiз, Гегельдiң ойынша, ... ... ... ... ... ... - ... тiкелей сезiмдiк сатысынан өтiп, ... ... өзiн ... ... үшiн ... ... осы ... болмыстан
рух ретiнде қайта дүниеге келу болып табылады.
Рух дегенiмiз - ... ... ... ... қабiлетi бар пәнде,
яғни - адам. Бiрақ, ол табиғаттан ... да, ... ... ... емес - ол ... ... нәтижесi. Рух өзiнiң алғы шарттарынан -
логикалық идея мен ... ... - өзiн ... ... абсолюттiк
идея ең алдымен таза логикалық дәрежеде болады, соңынан табиғатқа
айналып, соның iшiнен ... осы ... ... ... ... ғылымын үшке бөлуге болады.
Бiрiншi, ол - Логика. Ол - өзiнде және ... ... ... ... - табиғат философиясы. Ол - өзiнiң өзгеше болмысындағы
идеяны зерттейтiн ғылым.
ұшiншi - рух ... Ол - ... ... ... ... ... идея жөнiндегi ғылым.
Сонымен, Гегельдiң абсолюттiк идеализм жүйесiнiң қабырғалары осылай
қалыптасты. Жоғарыдан байқағанымыздай, Гегельдiң философиялық жүйесiн
объективтi ... ... ... ... ... ... оқырманның шыдамы бiтiп, мынандай сұрақ қойуы мүмкiн(
табиғатқа дейiн таза ақиқат ретiнде өмiр ... ... ... - ... Бұл ... уақытында Гегельдiң лекцияларын тыңдаған оқушылары да
қойыпты, - деген аңыз бар. әрине, ол басқаша ... ... ... Тек ... ... ... ... оның денелiк адамдық
қасиеттерi жоқ, ол таза логикалық идея ... ... бiз ... ... ... неше-түрлi философиялық категориялармен
(ұғымдармен) әсемделген нәзiк дiни көзқарас десек те ... Егер ... ... ... ... ... сызып тастап,
өзiмiздiң Дүние жөнiндегi ой-өрiсiмiздi мәңгi өмiр ... ... ... Табиғаттың( өзiнен бастап, тiршiлiк әлемiн, тiптi сана-сезiмi
бар адамның өзiн соның туындысы ... ... онда бiз ... ... ... ... ... философиялық жүйесiндегi ең құндысы - оның рух
жөнiндегi ойлары. Ол адамзат рухын тарихи көзқарас ... ... даму ... ... ... ... мен ... айтады.
Гегельдiң ойынша, рух даму процесiнде өзiнiң үш сатысынан ... (
1. ... рух, яғни жеке ... ... рух, оған ол құқ, ... ... жан-ұя, азаматтық,
мемлекеттiктi жатқызады,
3 Абсолюттiк рух - ол өнер, дiн және философия.
Субъективтi рухты ... үш ... ... ... Олар
антропология, феноменология және психология. Антропология iлiмiнде ол жеке
адамның ... ... ... дене мен ... ... ... ... айырмашылықтарына, мiнез-құлық пен
темпераментiне, адамдардың өмiр ... ... ... ... ... Гегельдiң ойынша, адамның басқа тiршiлiктен бiрде-бiр
айырмашылығы - оның тiке жүруiнде. Ашық нәсiлшiлдiктi қолдамағанмен, Гегель
нәсiлдер мен ... ... ... ... ... әр-
түрлi сатыларындағы өз-өзiн анықтауымен теңеп, олардың арасындағы мәдени
айырмашылықтар ешқашанда жойылмайды деген кертартпа пiкiр ... ... ... ... ... ... ... қатынастардағы
тәртiпке адамдар тек қана жастық шағында ғана қарсы шығады, есейе ... ... олар ... мен ... гөрi ... ... ... қалайды.
Субъективтiк сананың дамуының екiншi сатысы “Рух феноменологиясында(
қаралады. Онда ... ... ... сезiмдiк сатысынан ақыл-ойға, одан
әрi зердеге қарай көтерiледi.
“Психология( тарауында Гегель ... ... ... ... ... теоретикалық, практикалық және ерiктi сатыларын ... ... сана ... ... ... ... оны ... еңбек
процесiмен ұштастырып, жасампаздық сатысына көтерiледi. Мiне, ... және ... ... ... ... ... тудырады. Ал
соңғы өзiнiң мазмұнын, iшкi сырын дереу объективациялауға (сыртқы ... ... Осы ... ... ... ... рух ... арқылы
объективтiк рухқа айналады.
Объективтiк рух, Гегельдiң түсiнiгi бойынша, қоғам өмiрiндегi ... ... ... қамтиды. Рухтың терең мәнi ерiктiкте
болғаннан кейiн құқтық ... өзi ... ... өмiрге еңген
ерiктiктiң болмысы болып есептеледi. Осы тұрғыдан ол қайсыбiр озбырлыққа,
тәртiпсiздiкке қарсы жатқан ... ... ... адам ... еркiн
сыртқы дүниедегi заттарға таңып, оларды иеленiп “Менiкi( дейдi. Жеке ... ... ... ... ... де субстанциалды өмiрге енуi.
Тек жеке меншiкте адамның еркi өз-өзiне тұлғалық ерiк ретiнде қалыптасады.
Соның арқасында адамның ... ... ... ол ... ... Олай ... ... жерге деген жеке меншiктiң ұзақ күрес жолында
қоғамдық меншiктi жеңуi - заңды нәрсе, ол зерденiң жеңiсi.
Мораль құқтық ... ... ... оны ... Ол ... ... құқы. үшiншi сатыда құқ пен моральдық саты өнегелiкке,
адамгершiлiкке ... Ол ... ... ... мемлекетте iске
асады.
Осы тұрғыдан алып қарағанда, адамзат тарихы - ... ... ... ... ол тек қана ... рухтың өзiндiк санасы ғана. Шынайы
өмiрде адамдар өз алдына әр-түрлi мақсаттар қойып, соған ... ... ... - ... бiр биiк, алыстағы, өздерi түсiне ... ... ғана ... Оны ... ... ... дейдi. Сонымен, Гегельдiң философиясында адамдар мен халықтар ... ... ... ... ... ... тарихының мақсаты бар.
Ол жер бетiнде идеалдық мемлекеттi орнату. Ендi ... рух ... ... ... ... идея ... ... рух сатысына көтерiлген
кезiнде өзiн-өзi түбегейлi танып-бiлiп ... Өнер ... ... толық ерiктiгiн сезiнедi, дiнде - өзiн марқабатты түрде қабылдайды,
ал философияда - өзiнiң мәнiн категориялдық ... ... ... Олай болса, философия дiннен жоғары, өйткенi, дiндегi қабылдау
философиядағы ... ... ... ... ... дамуы бiтедi,
өйткенi ол өзiн-өзi түсiнiп тынышталады.
Бiздi бүгiнгi таңда Гегельдiң жасаған ... ... ... ... осы ... ... ... ол көне заманда
негiзi қаланған диалектикалық iлiмдi пайдаланып бүкiл табиғат, тарих және
рухани өмiрдi белгiлi бiр ... яғни ... ... ... қайта
құрылу, даму ретiнде қарап, олардың iшкi қайшылықтары мен ... Ал ... өзi ... iлiмiн жаңа сатыға көтерiп, дүниеге деген
жаңа таным теориясын тудырды. Негiзiнен алғанда, ... ... ... ... iзiн көп ... осыдан көредi. Бұл пiкiрге
толығынан қосылуға болады.
Гегельдiң ойынша, диалектика шынайы танымның iшкi қозғаушы күшi, ... ... ... iшкi ... пен қажеттiлiктi еңгiзедi, соның
арқасында бiлiм теориялық сатыға көтерiледi. Гегельдiң өшпес ... - ... ... ... философия саласында қорытылған ұғымдарды
сараптап ... ... ... ол ... рет диалектиканың үш негiзгi заңын
ашып, сонымен ... ... ... ... ... бiр ... олардың өзара бiр-бiрiне өтетiндiгiн, iшкi байланыстарын көрсете
бiлдi. Сонымен қатар, Гегель адамның дүниетанымын ... ... оның ... жолмен жүретiнiн көрсеттi.
Гегельдiң ойынша, адамдар өздерiнiң ... ... ... ... мен құбылыстарды талдап, олардың бiр-бiрiнен айырмашылығын
анықтайды. Тiкелей заттарды аңлауға қарағанда, ақыл-ой оларды ... ... ... алып ... Ол ... адамдардың күнбе-күнгi
өмiрiнде де, таным процесiнде де қажеттi нәрсе. Мысалы, қоғам ... ... ... мен iс-әрекеттерi жемiстi болуы үшiн олардың
алдына қойған мақсаттары айқын да ... ... ... ... ұлы
ойшысы Гете айтқандай, ұлылыққа жеткiң келсе, өзiңдi өзiң шектей бiл. Кiмде-
кiм бәрiне жеткiсi ... ол оның ... да ... ... жоқ ... саласына келер болсақ, ондағы ұлы туындылардың да құндылығы
әсемдiктiң айқын да ... ... ... ... ... Қайсыбiр ғылым
саласында, тiптi философияның өзiнде де ойлау процесiнде қолданылатын
ұғымдар айқын, ... ... ... ... ... ... Егер олар ... тұрақсыз болатын болса, онда бiз ешқандай нәтижеге жете алмай ... ... ... Ендi сол ... ... бейнеленетiн
Дүниенiң өзiн алып қарасақ, онда да бiз заттардың өзгеруiмен қатар ... ... ... ... бiз осы ұғымдардың тұрақтылығын шегiне шейiн жеткiзсек, онда
олар ... ... ... ... ойлауды тудырады.
Гегельдiң ойынша, ол қуыс кеуделiктi, мәселеге үстiрт ... ... ... ... қылмыскерді әкеле жатыр. Оны қарапайым жұрт ... ... ... ... кейбiр әйелдер оған қарап( “ол қандай
сұлу, қайратты, тартымды едi (- деп ... ... Сол ... басқа
адамдар оларға бас салып( “Қалай( Қылмыскер сұлу ма( Қалайша бұлай ... (( ... ... де сол ... артық емес шығар(,- ... Осы ... ... ... оны ... ... түрiне
жатқызады. Өйткенi, алаңдағы жиналған адамдар қылмыскерден оның тек қылмыс
жасағанынан ... ... ... ... ... ... бiтiмiн
Гегель метафизикалық ойлау әдiсi деп қорытады.
Алайда, абстрактылық - таным ... бiр сәт ... ... ... ... ... одан әрi ... нақтылыққа жетуi керек.
Бiздi жағалай қоршаған ортаның өзiн-ақ ... ... ... болады. Өйткенi, дүниедегi қай зат болмасын ... ... ... үне бойы ... ... Оның ... жатқан
өзiнiң қарама-қарсы өзгеше болмысының ... сол ... ... тудырып, нақтылы қазiргi өмiр сүрiп жатқан ... ... оны ... ... ... Олай болса,
диалектика тек ойлау жолында ғана емес, ол ... ... ... тән
нәрсе. Мысалы, шегiне жеткен абстрактылық құқ әдiлетсiздiкке әкелiп соғады.
Мораль саласынан ... мына ... ... ... ... алдында жүредi(, “өте өткiр нәрсе тез мұқалады( т.с.с.
Диалектика жөнiндегi ... ... ... ... ... ... ... - аспанда, жерде, рухани өмiрде, табиғатта ... ... ... ... ... ... ... - немесе олайы( жоқ. Қай жерде
болмасын өмiр сүрiп жатқан барлық - ол ... олай ... өз ... айырмашылық пен қарама-қарсылықты қамтиды. Заттың ... оның ... ... ... ... сай келмеуiнде... Қайшылық -
мiне бұл ... ... ... ал қайшылықты ойлауға болмайды деген
пiкiр тек күлкiнi туғызады(.
Сонымен, Гегель диалектикалық ... ... ... ... ... бұрын болмаған дәрежеге көтердi. Оның философиясының осы
құнды жағы ... ... ... зор ... ... Бiз оны
болашақ тарауда талдайтын боламыз. Ал ендi ... ... ... ... ... Л.Фейербахқа келiп тоқтайық.
Фейербахтың философиялық антропологиясы
Людвиг Фейербах (1804-1872ж.ж.) – немiс классикалық философиясының соңғы
өкiлi. И.Канттан ... ... ... ... философиясының өкiлдерi
идеалистiк бағыт ұстағанын ... ... ... та өз ... ... ... 1823 ж. Гейдельберг университетiнiң теология (дiн зерттеу)
факультетiне оқуға түседi. Бiрақ тез арада ... ... ... ... ... Гегельдiң лекцияларын тыңдайды. 1828 ж
Эрланген ... ... ... содан кейiн осы оқу орнында
приват-доценттiк жұмыс атқарады. Осы ... ... ... ... ... ... ... бағытқа қарай бетбұрыс
жасайды. Соның нәтижесiнде ол анонимдi (өз атын атамай) түрде 1830 ж. ... ... ... ... ... ... жарыққа шығарып, онда
жанның өлместiгi жөнiндегi дiни қағидаға қарсы шығады. Ол кiтап ... ... ... ... Жұмыссыз қалған ойшыл 1836 ж.
кедейленген дворян жан-ұясынан шыққан қызға үйленiп, ... ... ... ... ... ... аударып, сол жерде 25 жыл бойы ешқайда шықпай
өмiр сүредi. Түске дейiн ағаш ... я ... шөп ... түс ауа ғылыми
жұмыстарымен айналысады. "Христиандықтың мәнi" атты ... ... ... ... ... Осы кезден бастап ол үзiлдi-кесiлдi материалистiк
атеистiк бағытқа ... ... ... өте ... ... ... ж. ... өтедi. Нюрнберг қаласында жерленген. 60 ж. кейiн
iзбасарлары оның қабырына құлпытас ... оған ... өзi ... ... өз бейнесiне ұқсастырып жасады", "Адамды сүйiп оған ... ... ... ... ... ... ... алғашқы негiздерiн зерттей келе ... ... ... ... ... көрсетедi. Фейербахтың
ойынша, қайсыбiр идеализм, соның iшiнде Гегельдiң философиялық жүйесi де,
дүниеге деген нәзiктелген дiни ... ... ... өмiр ... ... ... ... Гегельдiң iлiмi басқаша сөздермен
айтылған Дүниенi ... ... ... ... бар пәнделерден басқа
материадан тыс өмiр сүрiп жатқан таза ойлау ешжерде жоқ. ... ... ... ... ... ... ... ойлау қабiлетi – ол
қандай ғажап болса да – мидың ... ... ... тек қана ... ... қана ... ... қатар мидың әсем сарайын орнатты.
Табиғат рухтың, бейсаналық - саналықтың, беймақсаттық ... өмiр ... ... ... рух дегенiмiз – ол iс-әрекеттегi
адамның қабiлетi, қасиетi. Денеден бөлiп алып, адамның шектелген және соңы
бар ... ... ... рух Құдайға айналады. Мән дегенiмiз – ол ұғым
ғана, оны адамның денесiн ... ... ... ... тiрi ... ... етi мен қаны да бар. ... Гегельдiң
философиясы тек өлiмтiктi жеп қоректенетiн қорқау ... ... ғана ... ... ... өзiнiң қайнар көзiн болмыс ұғымынан емес, ... ... ... қажет. Онда бiз заңды түрде жалпылықтан ... ... ... ... шығаруымыз керек. Өйткенi,
қайсыбiр болмыс – ол ... ...... ... ... "бiрдеңе",
"мынау", "анау". Болмыс жалқылық пен жекелiктен тұрса, ойлау – жалпылықты
тудырады.
Таным мәселесiн қарай ... ... ... қатты сынға алады.
Оның ойынша, түйсiктер бiздi Дүниеден ... ... ... ... Ол ... ... ... Бұл жерде ол дiни
терминдi қолданып оны "Евангелие" (яғни "Iзгi ... ... ... ... бiз Дүние жөнiнде хабардар боламыз.
Фейербах Дүниенiң көптүрлiлiгiн мойындайды. Материяның өмiр сүру формасы
–ол қозғалыс, ал ол қажеттi түрде кеңiстiк пен ... ... ... ... олар ... өмiр ... негiзгi жағдайлары. Табиғаттың өзiнiң
себебi өзiнде, оны ешкiм тудырған жоқ, ол мәңгiлiк өмiр ... ... ... тыс ешкiм және ешнәрсе жоқ. Табиғатта ақыл-ой жоқ, ол адам арқылы
ғана ақыл-ойға ие ... Адам ... ғана ол ... ... дәрежесiне
көтерiледi. Тек адам ғана өзiнiң iс-әрекет ... ... ... қайта
өзгертiп, өзiнiң санасын табиғатқа таңады.
Олай болса, рух ... ол тiрi ...... қасиетi, ойлау мүшесi
– ми – адамның денесiне жатады. Сондықтан, адамды Құдай ... ... аңыз ... өзiн адам тудырды деген шынайы бiлiмге негiзделген
қағидаға ауыстырылуы керек.
Осы мақсатты өз ... ... оны ... ... ... ... ... батыл жұмыс жасады. Оның ойынша, қалың бұқараның Құдайға ... ... ... ... ... ... ... ең
негiзгiлерiнiң бiреуi – адамның табиғаттың орасан-зор күштерiнен ... ... ... ... құдайларды тудырды. Барлығын билеп-төстейтiн
бұл үрейдiң өзiн кiм тудырды? Оны тудырған тiрi ... ... ... деп ... ол. ... я ... мейiрбанды құдайлар
адамдардың құмартуының тұңғиығы мен шытырман қажеттiктерiнен ... ... ... ... мен ... шығатын тiлектерi –
дiннiң дүниеге келуiнiң әкесi. Ал ... оның ... кiм? ... ол ... ... ... iңкәрiнен шығатын қиялдары, яғни ... ... ... ... ... түбi және ... жоқ. Надандықтың арқасында өзiнiң негiзiнен айырылған табиғат күштерi
шексiз қиялдауға қосылып Құдiреттi Құдайды тудырады".
Сонымен қатар, Фейербах дiннiң ... ... да ... ... Ол ... өлместiкке деген iңкәрi, ... ... ...... ... ... қағидасына сенуi. "Адам өзiнiң
өмiрiнiң соңдығын, әлсiздiгiн, шектелгенiн ... ... ... ... ... ... ең терең сезiнiп тебiренедi",- ... ұлы ... ... дiн ... ... қиялдың
жемiсi болып шықты.
Фейербах дiннiң ғасырлар бойы ... екi ... ... – ол ... ... ... табиғат
күштерi. Екiншiсi – ол адамның өзiне ұқсайтын Құдай идеясы. Ол ... ... ... ... де ... Құдайдың мәнi дегенiмiз – ... ... ... ... ... өмiр ... жатқан сияқты адамның рухани
мәнiнiң өзi".
Сонымен ... ... ... дiнiн ... адамның рухани жұбатушысы
ретiндегi қызметiн көрсетiп, оны әшкерлейдi. Оның ойынша, Құдайға сену ... ... ... ... ... ... ойларды шетке
шығарып тастайды. Адам бұл дүниеде iске ... ... бола iске ... ... ... басады. Олай болса, Фейербах "мен құдайды
терiстеймiн, олай ... – мен ... ... ... ... тiлiмен оның iлiмiне қарсы шығады. Өйткенi, о дүниенi ... бұл ... ... ... сөз. Жарқын болашақ - ол сенiмге
емес, адамның өзiнiң борышына жатады.
Мiне, ендi бiз ... ... ... ... ... – ол адам мәселесi. "Жаңа философия адамды, және соның негiзi
ретiндегi табиғатты ... ең ... ... пәнiне
айналдырады". Сондықтан бiз Фейербахтың ... ... ... Ол ... негiзiнен психо-физиологиялық пәнде ретiнде қарайды.
Фейербахты немiс ... ... тек қана рух ... ... Оның ... адам бiр жағынан материалдық дене болатын
болса, екiншi жағынан - ойлайтын рух. ... ... ... табиғи-
биологиялық жақтарын қайта орнына келтiруге тырысады. "Мен" дегенiмiз – ол
ойлайтын рух қана емес, ол ... мен ... ... басы бар, ... пен ... ... өмiр сүрiп жатқан тiрi адамның өзi.
Фейербах адамның негiзгi мiнездемесi ретiнде оның сезiмдiгiн ... ... мен ... ... ... ... пен ... қарсы қояды. Оның ойынша, тек қана "сезiнетiн пәнде ғана шынайы
ақиқатты ... ... ... деп ... ... санамыздан тәуелсiз
өмiр сүрiп жатқан материалдық дүниенi айтады. Олай ... ... ... ... мен ... ... өмiрiне Фейербах онша көп мән
берген жоқ, ол олардың бәрiн тек қана адамға деген байланысы арқылы қарады,
соңғының өзi сезiмдiк ... ... ... берiлетiнi сөзсiз. Екiншiден,
адамның өзiнiң материалдығын, денелiгiн ойшыл сезiмдiк ... ... ... мен ... өзi оның ... дене ... бiрде-бiр дәлелдеме. Сонымен, "мен" –сезiмтал пәнде, олай болса,
дене –адамның мәнiне ... ... ... Егер ... ... өз
болмысынан өзiн айыра алмайды деп түсiнсе, адам өзiнiң мәнiн болмыстан
айыра алатын пәнде.
Фейербахтың ... ... ... (танымдық) жағы да бар.
Жағалай қоршаған ... ... ... ... түйсiктер, аңлау
арқылы жүредi. Оның айтуынша, тек сезiмдiк аңлаумен анықталған, бағытталған
ойлау ғана ... Егер ... ... ... онда ол ... ... үзiп, өзiнiң шеңберiнен шыға алмай адасады.
Сезiмдiктiң тағы да бiр аса мәндi жағы – оның iшiне ... ... енуi. ... ... ... ... ... болмайтын
нәрсемiз – ол жоқ" , "сүю жоқ жерде - ... та жоқ", "сүю – ... тыс өмiр ... шынайы онтологиялық дәлелдемесi". Әрi қарай өз
ойын жалғастырып, Фейербах ... ... ... Олай ... тек ... ... өмiр ... анықтамасы. Тек iңкәрдiң ұмтылған заты ... ... бұл ... ... бағытта қарауға
болмайды. Оның айтқысы келгенi – адам өзiнiң керек ... ... ... бар құбылыстарға немқұрайлы қарамайды, ол оларды сүйедi,
оларды игеруге, иеленуге тырысады, тек осы сәтте ғана ... ... ... сүрiп жатқаны оған айқын көрiнедi. Егер ол өзi ... ... ... жете алмаса, ол онда қайғырып - қамығады, зардап ... Оның ... ... ... ... ... оның ... жан-дүниемiзден тыс өмiр
сүретiнiн көрсетедi.
Фейербахтың философиясында әлеуметтiк, моральдық ... ... ... Ол өз ... ... қатынастарға қанағаттанбайды.
әсiресе, христиан дiнiнiң – осы Дүниенiң құдiреттi жаратушысы Құдайдың
өзiне сенiп адал ... ... ... ... ... о ... өмiр
берiледi – деген негiзгi қағидасына терiс баға ... ол ... осы ... ... ... ... ... келтiредi деген пiкiр айтады. ... ... ... өмiрге сену жердегi өмiрдiң құндылығын жояды.
Бiрақ, Фейербах ... ... ... алғанмен, қоғам өмiрiне
бәрiбiр ... ... ... Оның ... ... ... ... дәуiрлер дiндердiң ауысуымен тығыз байланысты. Олай
болса, өзiнiң мүмкiндiктерiн ... ... ... ... жаңа дiн
керек. Ол дiн Құдайға деген ... ... ... сүюдi қоюы
керек. "Христиандықтың мәнi" деген негiзгi еңбегiндегi соңғы ... ... ... - ... ... пiкiр айтады. Сонымен, бүкiл
философиясы материалистiк бағытта болған философ мұндай ... ... ... сұрақ бiздiң ойымызға ... ... Оның ... ... деген қатынастарына дiни бiтiм берiлмесе, олар өзiнiң
гуманистiк (адамгершiлiк) қасиеттерiнен жұрдай болады, өйткенi, ... ... ... ... ... арыла алмай қалады. Дiнсiз
болу – тек адамның өзiн ғана ойлауымен тең, дiнге сену – ... ... ... ... ... мiне, Жаңа ... ... Фейербах бұл мәселеге
қандай жаңалық әкелдi екен? Оның ойынша, ... пен әйел ... ... негiзделген сүйiспеншiлiк осы жаңа дiннiң арқауы болуы керек.
Өйткенi, адам табиғи-биологиялық пәнде ... ... оның ... ... оны ... тек қана ... ... шынайы практикалық
және органикалық нәрсе адамдар арасында жоқ деген өз пiкiрiн ... ... ... ... гөрi адам жердегi "сезiмдiк бақытқа" ұмтылуы
қажет. Ол, әрине, бiр-бiрiн сүйетiн "сен" мен ... ... ... ... ... ... ... теңеп
топтастырады. Егер адамдар Құдайға сенуден гөрi өздерiне сенiп, адамның
өзiн ... ... ... онда ... ... ... ... қарамай, достық қарым-қатынастар қалыптасып, коммунизмге ... едi,- ... ұлы ... ... өздерiнiң рухани-адамгершiлiк
ойларымен Фейербахтың есiмi бiздiң санамызда сақталып қалады.
Мiне, осымен немiс классикалық ... ... ... ... ... ... ағым – тек қана философияда ғана емес,
бiздiң өткен тарихымызға тiкелей өзiнiң зор ... ... iлiм – ... ... ... ... Сыдықов Философия. Алматы 1994 ж.
2.С.К.Мырзалы Философия әлеміне саяхат. Қостанай. 2001 ж.
3.Ақназаров ... ... ... ... курсы. А.
4.Әбiшев К. Философия., Алматы, 2002.
5.Антология мировой философии в 4-х томах, т.3., М.,1968
6.Дж. Реале и Д.Антисери. Западная философия от истоков и до ... ... ... ... разума. М.,1996
8.Абдильдин.Ж. И.Кант. Алма-Ата.,1978
9.Гегель. Феноменология духа.Соч..т.4,ч.1.м.1959
10.Гулыга А. Немецкая классическая философия., М..1986
11..Быховский Э. Людвиг Фейербах.,М.,1972
12..Ф.Энгельс. Л.Фейербах и конец немецкой классической ... М.,1979

Пән: Философия
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кант классикалық неміс философиясының негізін салушы18 бет
Классикалық неміс философиясы3 бет
Неміс классикалық философиясы5 бет
Неміс классикалық философиясының тарихи тамыры13 бет
Немістің классикалық философиясы13 бет
В.фон гумбольдтың және ф.де соссюрдің лингвистикалық еңбектерінің маңызы4 бет
Гегельдің тарих философиясы4 бет
Философия пәні мен қызметі173 бет
Философия пәнінен сұрақтар мен жауаптар13 бет
Философияның пайда болуы мен дамуы, негізгі тарихи типтері25 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь