Инфляция жайлы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

1. Инфляцияның жалпы теориялық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5
1.1. Инфляция мәні, пайда болу себептері, түрлері мен айқындалу
белгілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.2. Инфляцияның әлеуметтік.экономикалық салдарлары ... ... ... ... ...12

2 . Инфляция салдарлары және Қазақстан Республикасындағы инфляциялық
көрсеткіштеріне талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15
2.1. Әлемдік тәжирибедегі инфляция салдарлары ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15
2.2. Қазақстандағы 2008.2011жылдардағы инфляция көрсеткіштерінің
динамикасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 22

3 . Мемлекетіміздегі инфляцияға қарсы күресу жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... .30
3.1. Инфляцияға қарсы саясатты жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ...30
3.2. 2011.2013 жылдарға арналған Қазақстан Республикасы
Ұлттық Банкінің сценарийі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...34


Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 39

Пайдаланған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .42


Қосымша.1 ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .43
Курстық жұмыстың өзектілігі: Қазіргі таңда инфляция Қазақстан Республикасының ең өзекті мәселелердің бірі болып отыр. Еліміздің президенті Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев «Қазақстан -2030» стратегиясында айтып кеткендей: «ұзақ мерзімді болашақта саяси тұрақтылықты да, қоғамның топтасуын да қамтамасыз ететін бай Қазақстанды барынша жігерлі түрде қалыптастыру керек», ол үшін жұмыссыздық деңгейі мен инфляция қарқыны қатал түрде бақылануы тиіс.
Курстық жұмыстың мақсаты – инфляцияның пайда болатын себептерін толығымен анықтап және баға беріп, одан туатын салдарымен күресудің жаңа жолдарын іздестіру.
Курстық жұмыстың міндеттері:
- инфляцияның әлеуметтік-экономикалық құбылысқа әсерін анықтау;
- ҚР инфляциялық жағдайын талдау;
- инфляция мәселелерін талдаудағы перспективаларын қарастыру.
Экономикалық құбылыс ретінде инфляция көптен бері өмір сүріп келеді. Оны тіпті ақшаның қызметімен тығыз байланысты деп санайды. «Инфляция» термині (латынның inflasio сөзінен шыққан – кебіну, ісіну) ақша айналысына қатысты ХІХ ғасырдың орта шенінде пайда болды және АҚШ – тың Азамат соғысы жылдары (1861-1865) қағаз долларының қисапсыз көп шығарылуымен байланысты болды. ХІХ ғасырда бұл термин сондай-ақ Англия мен Францияда қолданылды. Экономикалық әдебиеттерде инфляция ұғымы ХХ ғасырда бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін кеңінен таралды, ал бұрынғы кеңестік экономикалық әдебиеттерде 20-жылдары жазыла бастады.
1. Жаналинов Б.Н., «Инфляция және Қазақстандағы инфляцияға қарсы саясат»: Оқу құралы, –Алматы: Экономика, 2007.
2. Смағұлова Р.О., Мәдіханова Қ.Ә., Тұсаева Ә.Қ., Сатыбалдиева Ж.Ш.
«Қаржы, ақша айналымы және несие»: Оқу құралы. –Алматы:
Экономика, 2008.
3. Сейтқасымов Ғ.С., . «Ақша, несие, банк». –Алматы: Экономика, 2001.
4. К.Маркс.Капитал.-М., 1967ж., 1-т.,
5. Мамыров Н.Қ., М.Ә. Тілеужанова. «Макроэкономика», –Алматы:
Экономика, 2003.
6. Әбішев Ә.Ә., Хубиев К.А., «Макроэкономика», -Алматы: Экономика,
2008.
7. «Қазақстан Республикасының тұтыну нарығындағы бағасы»,
Редакциясын басқарған Ә.Смайылов. Статистикалық жинақ/2011.
8. «Қазақстан Республикасының тұтыну нарығындағы бағасы»,
Редакциясын басқарған Ә.Смайылов. Статистикалық жинақ/2010.
9. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан Республикасының ұзақ мерзімдік (2030 ж.
дейінгі) даму стратегиясы. –Алматы, 1997.
10. «Айқын» басылымынан, 12-қараша, 2010.
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
..................................................3
1. Инфляцияның жалпы теориялық
негіздері......................................................5
1.1. Инфляция мәні, пайда болу себептері, түрлері мен айқындалу
белгілері
............................................................................
.......................5
1.2. Инфляцияның әлеуметтік-экономикалық ... . ... ... және ... ... ... ... тәжирибедегі инфляция
салдарлары....................................15
2.2. Қазақстандағы 2008-2011жылдардағы инфляция көрсеткіштерінің
динамикасы..................................................................
..........................22
3 . ... ... ... ... ... ... ... жетілдіру жолдары
...............................30
3.2. 2011-2013 жылдарға арналған Қазақстан Республикасы
Ұлттық Банкінің
сценарийі...................................................................
34
Қорытынды...................................................................
.........................................39
Пайдаланған әдебиеттер
тізімі......................................................................
.......42
Қосымша-
1...........................................................................
..................................43
Кіріспе
Курстық жұмыстың ... ... ... ... ... ең өзекті мәселелердің бірі ... ... ... Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев «Қазақстан -2030» стратегиясында
айтып кеткендей: «ұзақ мерзімді ... ... ... да, ... да ... ... бай ... барынша жігерлі түрде
қалыптастыру керек», ол үшін жұмыссыздық деңгейі мен инфляция қарқыны қатал
түрде бақылануы тиіс.
Курстық ... ...... ... ... ... анықтап және баға беріп, одан туатын ... ... ... ... ... ... инфляцияның әлеуметтік-экономикалық құбылысқа әсерін анықтау;
- ҚР инфляциялық жағдайын талдау;
- инфляция мәселелерін ... ... ... құбылыс ретінде инфляция көптен бері өмір сүріп келеді.
Оны тіпті ... ... ... байланысты деп санайды. «Инфляция»
термині (латынның inflasio ... ...... ... ақша ... ХІХ ғасырдың орта шенінде пайда болды және АҚШ – тың Азамат ... ... ... ... ... көп ... байланысты
болды. ХІХ ғасырда бұл термин сондай-ақ Англия мен Францияда қолданылды.
Экономикалық әдебиеттерде инфляция ұғымы ХХ ... ... ... кейін кеңінен таралды, ал ... ... ... ... ... ... инфляция дегеніміз – ... ... ... ... Елдегі тауар рыноктарының көбінде тепе – тендік ... ... ... ... – бұл жалпы ұсыныс пен сұраным ұсынымнан
артық болса, бұл тауарға баға деңгейі өседі. Бірақ мұндай ... ... ... ... Инфляция – бұл нарықтың
көбінде сұранымның артуынан ... тепе – ... ... ... ... ... баға ... жалпы өсуі.
Инфляцияның салдары өте күрделі де көп қырлы. Қарқыны баяу ... ... мен ... нормасын өсіреді, сондықтан экономикалық жағдайын
уақытша жандануына ықпал жасайтын фактор болады. ... ... ... ... ол ... ... кедергісіне айналады, қоғамда
экономикалық және әлеуметтік жағдай қиындайды.
Экономиканың ... ... ... ... ... бір
елден екінші елге ауысуына мүмкіндік береді, бұл халықаралық ... ... ... ... ... ... себептері:
ақша тауарларды сатып алу қабілеті, күшті валютамен ... ... ... түсіндіру, яғни ақшаның алтынға қатысты
құнсыздануы, алтынды бұрынғыша ақша ... ... ... деп
қарастыруда жатыр. Ең алдымен, бағаның өсуі – ... ... ... ... ... ... ... саясатты сипаттағанда, екі әдістемені бөліп ... ... ... ... ... бюджет саясаты жүргізіледі –
сұранымға ықпал жасау мақсатында мемлекеттік шығындар мен ... ... ... ... ... ... салықтарды
көтереді. Осының ... ... ... инфляция қарқыны
төмендейді. Бірақ сонымен бірге өндіріс өсуі де ... ... ... ... Ол қоғам үшін инфляцияны ... ... ... ... ... саясаты сұранымды кеңейтуге
бағытталады.
ХХ ғасырдың екінші жартысында жұмыспен толық қамту, ... ... ... ... ұзақ ... тұрақтылығы әлемнің бірде-бір
елінде қатар ... айту ... Бұл ... ... ... отырды, ал 60-шы жылдардың ... ... ... ... да ... ... ... фазасында бағалардың өсуі ХІХ
ғасырдағы ... үшін ... ... Бұл ... ... деп аталады.
Курстық жұмыстың зерттеу пәні – кез-келген нарықтық экономикаға тән
үлкен мәселелердің бірі – ... ... ... болу ... ... ... ... жолдары.
Курстық жұмыстың объектісі – Қазақстан Республикасының экономикасындағы
инфляция қарқыны.
Курстық жұмысты жазу ... ... ... ... ... ақпарат көздері, нормативті актілер, мерзімді басылымдар,
сонымен қатар шетелдік және отандық әдебиеттер қолданылды.
1. Инфляцияның жалпы ... ... ... ... ... болу ... ... мен айқындалу белгілері
Инфляция- ақшаның құнсыздануына тауарлар мен қызметтерге бағаның жалпы
деңгейінің ... ... ... ... ... ... инфляцияға көбінесе осындай анықтама берілген. Ақшаның
құнсыздануы, оның сатып алушылық қабілетінің ... ерте ... ... пайда болуын монета түріндегі алғашқы ақшаның шығуымен байланыстырады.
«Inflatio» (инфляция)- ... ... ... ... Оның мағынасы
латынша іnflatio – «іштің қампиюы, ісініп өсуі» деген түсінік береді.
Дүниежүзілік ... ... бұл ... ... рет ... ... экономисі А.Делмар. Ол 1864 ж. Нью-Йорк газетінде ... ... ... ... жылдары (1861-1865жж.) айналымға
алтынға айырбасталмайтын көп ... ... ... ... ... ... ... шығарғанын сыфнап жазған. Ақшаның осындай шектен
тыс көбеюін А.Делмар «іnflatio» («вздутие бумажного пузыря») деп ... бұл ұғым ақша ... тым көп өсуі ... ... елдерінің
(Франция, Ұлыбритания, Германия) қаржыгерлері мен ... ... ХХ ... ... ... ... ... орын ала
бастады.
Инфляцияның шығу тегі (мәні мен мағынасы). Медальдің екі жағы ... мен ... ... ... ... ұғымдар. Инфляцияны кредиттік
ақшаның «сырқаты» деп айтуға болады. Ерте ... ... ... ... кезінде) инфляция өте сирек ... ... ... ... ... соғыс кезінде немесе жоғарыда айтылғандай құндылыңы
төмен ақша айналымға ... ... яғни ... ұзақ ... ... ... теңдеуі MV=PQ инфляцияның «феноменін» бірінші рет
түсіндіре бастады. Бұл теңдеу бойынша айналыстағы ақша ... ... ... тең болуы тиіс. Алтын монеталық ақша айналымы кезінде ... ... ... орындалды. Өйткені ол кезде айналымда текқана сауда-
саттық ... ... ... ақша ... ... болды.
Тауар азайған уақытта артық ақша (алтын монеталар) ... ... ... «алтын сандықтарда» сақталды. Қажетті тауар ... ... ... ... ... ақшалар қайтадан айналысқа түсіп,
тауар бағасының ... ... ... толық айырбасталатын қағаз
ақша айналымында да осылай баға тұрақтылығы сақталып отырды.
Алтын монеталық стандарт жойылғаннан кейін ақша айналымында мүлдем ... орын ... ... ... ... қағаз ақшалар
шығарылды. Бұл алтын монета ... ... ... ... бойынша
инфляцияға қарсы «автоматты» механизмнің іс-әрекетін тоқтатуға әкелді.
Қағаз ақшаларды ... ... ... ... бір ... ... мәні болмады. Ішкі тауар айналымында ... ... ... қала ... ... ... мен тауар арасындағы тепе-теңдік
бұзылды. Осының бәрі өз ... ... ... орын ... ... ... ... бойынша «... ақша – ... ... ол ... өзіндік құнынан бөлінген, бірақ ол өз ... ... деп ... ... шығу ... ... ... болса да
жарық түсіреді. Егер осы берілген анықтаманы негізге алаиын ... ... ... ... тауардың құнынан бөлініп шығуымен бірге, өзінің өзіндік
құнынан айырылған тауар. Сондықтан ... ... ақша ... ... ақша ... сияқты жинақталу немесе қайтадан айналымға түсіп,
кеңею ... ... ... ... ... ... ... ақша тауар айналымын толтырып, өз кезегінде тауарлар мен
қызметтердің бағасының өсуіне ... ... ... өсуі ... ... ... ... табылады. Қазіргі таңдағы инфляция феноменнің
мән мағынасын осылай түсіндіруге болады./4,79б.,/
Пайда болу ... ... ... әлеуметтік- экономикалық феномен,
оның пайда болу себептері көбінесе бір жақты айтылмайды.
Біріншіден, мемлекеттік шығыстар мен кірістердің ... ... ... ... Ол ... бюджеттің тапшылығынан
көрінеді. Егер ... ... ... ... заем ... басқаша айтқанда ақша станогы белсенді пайдаланылса, онда
айналыста ақша массасы ... ... ... ... ... ... ... да бағаның инфляциялық өсуі ... ... ... ... ... ... өршітеді. Ұлттық
табысты әскери мақсатқа пайдалану, өндірістік емес шығындар- олар қоғамдық
байлықты текке рәсуа етеді. Әскери ... бір ... ғана ... қабілеті бар сұраныс туғызып, тауармен қамтамасыз етілмеген ақша
массасының өсуіне әкеледі. Әскери ... өсуі ... ... өсуіне ұрындырады.
Үшіншіден,баға деңгейінің жалпы өсуі қазіргі рыноктық ... ... Бұл ... ... ... кезіндегі рынокта
көптеген өндірушілер болып, өнімдердің түрі аз, ... ... оңай ... ... Қазіргі рынок белгілі дәрежеде олигополиялық рынок. Ал
олигополист (жетілмеген ... ... ... ... ... ... ... бірінщі болып бастамаса да, олар оны қолдауға
ынталы. Жетілмеген бәсекелес бағаның ... ... ... тұру ... пен тауар ұсынуды қысқарту арқылы дефицит жасауға тырысады. Өздері
билік жүргізетін ... ... ... ... үшін ... ... ... тауар ұсынысына қарсы болады. Салаға жаңа өндірушілердің
келуін тежеу үшін олигополистерге ... ... пен ... келмеуі
көмектеседі.
Төртіншіден, елдің экономикасының ашық болуы оның ... ... ... ... барысында импорттық инфляцияның қаупі
туады. Жоғарыда ... 1979 ... ... ... шарықтауы
(энергетикалық дағдарыс) сырттан әкелетін мұнайға ... ... ... ... ... ... ... қымбаттауына әкеледі.
Импорттық инфляциямен күресу мүмкіндігі ... ... өз ... ... валютаның құнын жоғарылату арқылы мұнай импортын
азайтуға болады. Бірақ ревальвация ... ... ... ... ... ал бұл дүниежүзілік рынокта бәсекелестік қабілетін
төмендетеді.
Бесіншіден, инфляция өзіне-өзі дем беретін ... ... ол ... ... орын алады, Батыс елдерінің көптеген экономистері және
біздің елімізде де осы факторды ерекше ... ... пен ... күту ... жою- ... қарсы саясаттың ең ... күту ... ... ықпал етудің механизмі қандай?
Баға деңгейінің жалпы өсуі жағдайында өмір сүруге ... ... ... әрі ... ... ... ... еңбекшілер жалақыны көбейтуді талап
етеді. Халық тауарларды көптеп алады, өйткені олардың ... ... тағы ... мүмкін ғой.Өндірушілер өз өнімдеріне өте жоғары баға ... ... ... ... материал, қосалқы бөлшектер қымбаттайды.
Мысалы, Ресей экономикасындағы ... 1992 ... ... ... ... ... ... жабдықтаушылардың бағаны ... ... ... ала өз ... ... ... Ресей экономикасындағы басқа да ТМД елдеріндегі бағалар
бұрынғы төлем қабілеті бар ... ... ғана ... инфляцияны күткен
деңгейден де асып түсті.
Инфляция түрлері. Батыс экономистері жасаған теорияларда инфляцияның
альтернативті қайнар ... ... ... инфляциясы мен шығындар
инфляциясын көрсетеді. Бұл ... ... ... әр ... атайды.
Сұраныс инфляциясы. Сұраныс инфляциясы –айналымдағы ақшаның жиыны
көбейіп кеткенде ... ... ... ... ақша ... мен
көрсететін қызметтерге сұранысты көбейтеді, ал бұл өз ... ... алып ... пен ... арақатынасының бұзылуы сұраныстан ... ... ... ... тапсырыстарының ұлғаюы (әскери,
әлеуметтік шығындар), толық жұмыспен қамтылған кездегі ... ... ... ... ... ... ... жұмыс істеуі,
кәсіподақтар әрекетінің нәтижесінде еңбекшілердің сатып алу қабілетінің
жоғарылауы ... ... т.б. ... ... ... тауар
көлемінен артық ақша түсіп, ... ... ... ... ... қамту толық болғанымен өндірушілер ұлғайған ... ... ... бере алмай қалады. Басқаша айтқанда ... ... ... ... ... ... тап болады, сөйтіп бағаның
жалпы деңгейі өседі.
Шығын ... ... ... ... ... ... ... түсіндіреді. Шығындардың көбеюі баға белгілеудің
олигополиялық ... ... ... және ... ... бағасының өсуінен, кәсіподақтық жалақыны ... және т.т. ... ... ... бір ... екіншісінен
айыру оңай емес, олар бір-бірімен тығыз байланыста, сондықтан жалақының
өсуі, мысалы, сұраныс ... ... ... ... ... де
көрінуі мүмкін.
ХІХ ғасырдың екінші жартысында ... ... ... ... ұазқ ... бойы ... жұмыспен қамту, еркін рынок немесе бағаның
тұрақтылығы болмағанын атап өту керек. Экономиканың тоқырауы мен құлдырауы
кезеңдерінде де ... өз ... ... ... ... да ... өсіп отырады. Барлық бағалардың бір ... өсуі ... ... ... ... өзгерістердің алапат құбылысы кезінде ... ... ... ... деп ... ол ... дағдарыс пен
стагнация (өндірістің тоқырауы) жағдайындағы бағаның, инфляцияның өсуі.
Сұраныс пен ... ... ... ... Ол ... ... көруге болады.
Сұраныс инфляциясы
Шығын инфляциясы
Ескерту: Смағұлов «Қаржы, ақша айналымы және несие» кітабынан /68 б./
Бағаның өсу қарқынына инфляцияның келесі түрлері бар:
Жылжымалы ... ... ... жай, орташа жүруі кезінде
бағаның өсуі 10%-дан аспайды. ... ... ... ... ... экономикалық даму үшін оңды жағдай деп, ал ... ... ... ... ... деп ... Мұндай
инфляция өндіріс пен сұраныстың өзгерген жағдайларына қарай бағаларды түзеп
отыруға ... ... ... ... тұсында бағаның өсуі 20-дан 200 пайызға
жетеді. Бірақ көптеген ... ... ... ... өсу ... ... инфляция. Аса зор, шексіз ... ... ... мөлшері мен тауар бағасы деңгейінің тым шарықтап, шектен тыс өсуін
білдіреді. Мысалы, Никарагуада, азамат ... ... ... ... 3300% -ға дейін жетті. Мұндай жағдайда халық үлкен зиян шегеді, тіпті
қоғамның ауқатты тобына да қиын ... ... ... ... ... өткізген бірқатар елдерде бағалардың өсу қарқыны
айналымдағы ақша мөлшерінің өсу ... ... ... ... ... мысалы, 1945-1946 жылдары Венгрияда байқалды. Шаруашылық
субьектілері ұлттық ... ... ... ... ... қолдағы
құнсызданған ақшадн құтылуға тырысп бағады. Нәтижесінде айналымдағы ақша
айтарлықтай өсіп, ол оның санынң ... тең ... ... ... ... дейін шарықтайды. Гиперинфляцияның басталуына инфляциялық
күтудің де үлкен әсері болатындығын атап өту ... ... ... ... өсуі байқалмай қалады.
50-60- жылдарда көптеген елдерде инфляция орташа, бірқалыпты қарқынмен
жүрді. Ал ... ол ... шыға ... ұдайы өндіретін қалыпты
жүрісін бұзды, қоғамдық өндірістің ... ... ... ... ең ... шағы 70- жылдардың екінші жартысы. Мысалы, бөлшек сауда
бағасының жылдық орташа өсуі АҚШ-та ... ... 1,7%, ... -5,1%, ... ... – 9,3% болды. Англияда осы кезде ол 3,1;
6,0 және 17,9 %, Францияда 5,0; 5,9 және 10,9%, ... ... ... өсу ... ... ... 4%- ке тең болды, 1987 жылы – 3,7%
-ға ... ... ... ... сәйкес келді. Мұны көптеген
себептермен түсіндіруге болады, олардың ... ... ... ... ... баға ... артуы, жалақы өсуін тежеу
шаралары.
Инфляция балансталған, тепе-теңдікті болуы мүмкін, яғни ... ... және ол ... ... мен ... бірдей өседі. Мұндай жағдайда
бағаның жылдық өсуіне сәйкес мөлшерлеме пайызы (ставка ... ... ... ... ... ... ахуалды білдіреді.
Инфляцияның қарқыны статистикалық көрсеткіш тұтыну бағаларының индексі
көмегімен анықталады. Тұтыну бағаларының индексі- тауарлар мен ... ... ... ... ... анықталады.
Тұтыну қоржыны – адамның физиологиялық және әлеуметтік қажеттілігін
қанағаттандыру үшін кезекті азық-түлік ... ... ... және
тұрғын үй коммуналдық, тұрмыстық, дәрігерлік ... және ... ... ... ... баға ... болса, онда бағаның өзгерімін білдіреді,
яғни инфляция жоқ;
2) егер бағасы индексі 100% жоғары, мысалы, =150% ... онда баға ... ... яғни ақша инфляциялық құнсызданды;
3) егер баға индексі 100% төмен болса, (70% тең), онда баға ... яғни ... ... ... ... ... Бүгінгі жағдайда инфляция негізінен көп
факторлы құбылыс ретінде анықталады. Инфляцияның монетарлық және ... ... ... ... ... ... ... инфляциялық
процесс деп қарастырады. Бұл орайда ... шығу ... ... үстінде болып, шешуші фактор ретінде алға біреуі немесе бірнешеуі
алмасып шығып отырады. Нарықтық экономикада инфляция ... ... ... ... уақытта инфляцияның мынадай түрлері қалыптасқан:
ашық, тұқыртылған ... ... ... ... ... баға ... өсетін (сбалансированная) ... ... ... ... ... аталған
айқындалу формаларын қарастырайық.
Ашық инфляция жинақталған ұсыныс пен жинақталған сұраныс ... ... және ... ... ... ... айқындалатын
инфляция. Бағаның өсу қарқынына байланысты бұл инфляция: баяу (жылжымалы),
қарқынды немесе ... ... ... ... ... инфляция баяу немесе қарқынды ... ... ... экономикасы жағдайында үкімет инфляцияны
теңгеру үшін айналымдағы ақша массасын қысқарту, еңбекақыны және ... ... ... ... ... қаржыландыруды шектеу
сияқты шаралар жүргізеді. Бұл ... ... ... ... ... борыштармен, шаруашылық жүргізу барысында «бартердің» кең
дамуымен, ... ... ... ... ... ... ... тапшылығымен, қажетті тауарларға
бағаның өсуімен, алып-сатар нарықтардың пайда болуымен айқындалады. ... ... ... тұқыртылған инфляцияның дамуына әкеледі.
Сырттан әкелінген (импортпен келетін) инфляция елдегі шектен ... ... және ішкі ... ... ... көп ... ... тауарлардың тапшылығына байланысты шетелдің тауар
өндірушілері өз тауарларына бағаны жоғарлатады да, ... ... ... ... импорттық бағалар келеді. Сонымен қатар импорттық
тауарларды «шоп-туристер» де әкеледі. Бұл да ішкі ... ... ... ... ... Шетел валютасының экономикаға көп
құйылуы ақша айналымын долларға түсіріп, оны ... ... алып ... ... мен ... орындарынан сатып алынатын
шетелдік ... ... және ... ... ... ... Ал оның ... (теңгемен) баламасы ішкі нарықта сұраныс
инфляциясын күшейтеді.
Күтілетін инфляция. Халық өз ... ... ... ... сатып алуға ұмтылады, қызмет көрсету шығындарын шамадан тыс
көбейтеді, сөйтіп экономикаға қиындық келтіреді. Қоғамдағы шын қажеттілік
бүркемеленеді, ... ... жайы ... ... тұтқиылдан
шарықтауы инфляцияны күтуді одан әрі ... ... ... ... ... ... өсуі ... күту» басталмаған экономикада орын
алса, онда халықтың бағаның өсуіне көзқарасы өзгеше болады. ... ... ... ... ... ол ... деген үмітпен, тұтынушылар
рынокқа сатып алу қабілеті бар сұраныс ретінде ғана ақша жұмсайды, ... ... ... ... ... азайған шақта бағаның өзіне оны
төмендету мақсатында қысым жасалады. Экономика тағы да ... ... ... Біз рыноктық шаруашылық қызметінің әсерін, оңды нәтижесін
көрсеттік.
Стагфляция. Егер инфляция ... ... ... оны-
стагфляция деп атайды.Стагфляцияда тауарлар мен қызмет бағаларының ... ... ... ... ... ... ... төмендейді, яғни олар қарама-қарсы бағытта өзгереді.
Экономистер стагфляция себептерін әр ... ... ... қатысты
мынадай пікірлер бар:
1. Экономиканың құрылымдық жағынан жетілмеуі. Экономикада нарық механизмін
жақсы жолғп қою үшін нарықтық ... ... ... ... ... (құрылымдық даму) ... ... ... ... ... ... ... өндіріс көлемі төмендейді.
2. Фирмалардың монополизмі және олардың нарықтың үстінен ... ... ... мен ... көлемі олардың бағасы төмендегенде
көбейетіндігі белгілі. Бірақ көбінесе ... ... табу ... аз шығарып, қымбат сатуды қалайды. Бұл өндіріс көлемі
төмендеп, тауарлардың бағасының ... ... ... ... ... инфляцияның әсерінен табыс
азаятындығынан ... ... ... ... ... Бұл ... алып келеді.
Баға біркелкі өсетін (балансталған) және біркелкі өспейтін
(баланстанбаған) ... ... ... ... ... мен
қызметтерге жалпы бағалар бір уақытта бір деңгейге өседі ... ... бұл тек ... ... ғана болуы мүмкін. Іс жүзінде ... ... ... ... мен қызметтерге бағаның өсуі әр түрлі
деңгейде болады. Кейбір бағалар тұрақты күйінде қалса, кейбіреулері ... ... ... тіпті алдын ала болжанбаған өзгерістерге ұшырап
отыруы мүмкін. Бағаның осындай өсуі ... ... ... ... жағдайда байқалады. Мұндай инфляцияны бағалары біркелкі
өспейтін немесе баланстанбаған инфляция деп ... ... ... ... салдарлары.
Егерде ұлттық экономика экономикалық өсуі төмен тіпті нөлдік қарқынмен
мінезделсе, онда өмір сүру ... ... ... ... ... әр ... ... туғызады.
Инфляцияның салдарлары әр алуан, өзара қайшылықта болады және мынадай
жағдайларға әкеп соқтырады.
Біріншіден, ол ұлттық ... пен ... ... әр ... ... және ... институттар арасында қалай болса солай ... ... ... ... ... жеке ... ... тарапына қайта бөлінеді. Инфляция
факторының біреуі болып ... ... ... ... ... ... ... нақты ақша қалдықтарының барлық
ұстаушылары төлейді. Ол өзімен-өзі, автоматты түрде ... ... ... ақша ... ... ... ... ақша
қалдығы құнының төмендегенін көрсетеді.
Табысты мемлекет пайдасына қайта бөлудің келесі жолы, ол- ақша ... ... ... ... ... болады. Қосымша басылып
шыққан банкноттар номиналдарының сомасы мен оларды басып шығаруға жұмсалған
шығындардың айырмасы сеньораж деп аталады. Ол ... ... ... үшін ... ... ресурстарының санына тең болады. Сеньораж халықтың
өздерінің ақша ... ... ... ... ... жағдайдағы
инфляциялық салыққа тең болады.
Белгіленген табыстары бар адамдар инфляция ... ... ... ... ұшырайды. Индексацияланған табыс алушы
топтар табыстарды ... ... ... ... ... сақтап қалуға
мүмкіндік бергенше инфляциядан қорғана алады. Нарықта монополиялық жағдайға
ие болушылар өздерінің ... ... ... алады.
Нақты активтер иелерінің инфляциядан қорғанысы молырақ болады, өйткені
осы тауарлар бағасының өсуі ... ... ... ... ... ... ... өзгермеген тұрақты болса, күтпеген инфляция
нәтижесінде кредиторлар ұтылысқа ұшырайды, қарыз алушылар ұтады. ... ... ... ... ... ... Осы жағдай өндіріске
жасалатын инвестиция көлемін төмендетеді. Бұл ситуация ұзақ ... ЖҰӨ ... ... ... және ... ... түседі.
Салық салудың прогрессивтік жүйесі үй ... ... ... ... ... ақша ... ... құнының төмендеуіне байланысты, жинақталған табыстар ... ... оның жас ... ... қайта бөлінеді.
Екіншіден, инфляцияның жоғары қарқыны және баға құрылымының ... ... мен үй ... ... ... түседі.
Нәтижесінде бизнес жүргізуде болжамсыздық пен қауіп-қатер көбейеді. Осының
төлемі ретінде процент ... мен ... ... ... ... ... ала ... инвестицияның жалпы көлемінде күрделі
құрылыстың үлесі төмендейді және спекулятивтік операциялардың үлес ... ... ... бұл жағдай ұлттың тұрмысын, әл- ауқатын және жұмыспен
қамтылуын төмендетуі мүмкін.
Үшіншіден, қоғамның саяси тұрақтылығы ... ... ... ... ... ... қоғамның жаңа құрылымына көшуге жол ашады.
Төртіншіден, экономиканың ашық ... ... ... ... қарқындылығы ұлттық тауарлардың бәсекелік ... ... ... ... ... ... ... жұмыссыздық көбейеді
және тауар өндірушілер ойсырады.
Бесіншіден, тұрақтылығы жоғары ... ... ... өседі.
Капиталдың шетелге кетуі өседі, валюта ... ... үдей ... ... ... ... ақша формасында жасалған жинақтың нақты құны төмендейді,
нақты активтерге сұраныс өседі. Бұның нәтижесінде осы тауарлардың ... ... ... өзгеруінен шапшаң өсіп отырады. Инфляцияның
жылдам жүруі экономикадағы ... ... дем ... ... ... ... Фирмалар мен үй шаруашылықтары нақты активтер сатып алу үшін
қосымша шығын ... ... ... ... ... ... және ... төмендейді. мемлекеттің экспонсионистік фискалдық және монетарлы
саясат жүргізуге мүмкіндігі шектеледі. Бюджеттік ... және ... ... ... ... ... механизмі іске қосылады.
Сегізіншіден, жұмыспен толық қамтамасыз етілмеген жағдайда қызмет
ететін экономикадағы орташа ... ... ... ... шамалы
төмендетіп, оның көбірек және бұрынғыдан да жақсы еңбек етуін талап етеді.
Нәтижесінде жылжымалы инфляция бір ... ... ... ... оның ... болып табылады. Дефляция керісінше жұмспен қамтуды ... ... ... ... стагфляция жағдайында инфляцияның жоғары дәрежесі үлкен
жұмыссыздықпен ұштасады. Елеулі инфляция жұмыспен қамтуды өіруге мүмкііндік
бермейді. Бірақ ... бір ... ... ... және ... ... ... тікелей өзара байланыс болмайды. /2,73б.,/
2 . Инфляция салдарлары және Қазақстан Республикасындағы инфляциялық
көрсеткіштеріне ... ... ... инфляция салдарлары.
Нарықтық экономиканың өнідірісті ұйымдастырудың болып өткен түрлерімен
салыстырғандағы артықшылығы, ол ... ... ... қамтамасыз етуге
қауқарлы. Алайда нарықтық ... ... ... ... ... Сөз ең алдымен инфляция және жұмыссыздық туралы болып ... ... мен ... ... ... ... болып
есептеледі және бағалардың өсуі түрінде көрініс табады. Егер ... ... ... мәлім болса, онда инфляция қарқыны ағымдық ... ... ... индекстері айырмасының базалық кезең индексіне
қатынасы ретінде анықталады, ол пайызбен өрнектеледі:
(1)
мұнда π – инфляция ...... ... ... ...... ... бағаларының көрсеткіші.
Инфляция қарқынының кіші мәндері үшін «70 санының ережесін» қолдануға
болады. Инфляцияның ... ... ... (жылына 5%-дан аз), егер 70-
ті бағалардың жыл сайынғы өсу қарқынына бөлсе, онда бұл – инфляция қарқыны
екі ... ... ... жыл ... ...... ... жылдар саны, осы уақыт ішінде инфляция
қарқыны екі есеге ұлғаяды;
π – ... жыл ... өсу ... ... ... ережесі» көбіне-көп нақты жалпы ішкі өнімнің немесе жеке қор
жинақтарының екі еселену уақытын анықтау үшін қолданылады.
Сандық тұрғыдан ... ... ... ... бөлінеді: біркелкі
– шамамен жылына 5–10%-ға дейін, шоқырақтаушы – 20-50%-ға ... ...... ... ... ... тәжірибеде инфляцияның гиперинфляцияға ұласуының көптеген
мысалдары бар.
Инфляция деңгейін өлшеу үшін ... ЖІӨ ... ішкі ... көрсеткішін қолдануды ұсынады. Осы жағдайда «таразы» ретінде
ағымдағы ЖІӨ-нің көлемі алға шығады. Бұл – Пааше ... ...... бағалар индексі;
– ағымдағы кезең бағаларында берілген ЖІӨ-нің ағымдағы көлемі;
– базистік кезең бағаларында берілген ЖІӨ-нің ағымдағы көлемі.
Инфляцияны өлшеудің ... ... ... ... ... ... Ол бағаларды өлшеу үшін «таразы» ретінде ЖІӨ-нің базалық көлемін
қолданады.
Берілген әдіс тұтыну және ... ... және ... ... ... ... Ласпейрес көрсеткішінің формуласы:
(4)
мұнда – Ласпейрестің бағалар индексі;
– ЖІӨ-нің ағымдағы кезең бағаларымен есептелген базалық көлемі;
– базистік кезең бағаларымен есептелген ... ... ... ... Ласпейрес бойынша өлшенген бағалар көрсеткіші
бағалардың өсуі жағдайында тым жоғарылатылған мәнді береді. Ал ол Пааше
бойынша ... онда ... ... ... ... ойымызша, осындай жағдайда орташа мәндерді пайдаланған жөн.
Олардың бірі орташа геометриялық көрсеткіш ретінде есептелетін Фишер
индексі болып ... ...... ... сандық теориясы айналым үшін қажетті ақша саны баға деңгейіне
және нарықта айналыста жүрген тауарлар мен қызметтер көлеміне ... ... және ақша ... ... ... ... ... көрсетеді:
, (6)
мұнда M – ... ақша ...... орташа деңгейі;
V – ақша бірлігінің айналым жылдамдығы;
Y – нарықта айналыста жүрген тауарлар мен қызметтер массасы. /11, 38б./
Инфляция бағалардың ... ... ... және осы өсім ... болып келетіндіктен, бұл формула инфляцияға әсер ететін ... ... ... ... ... ... Дәл ... кезеңдерінде
өндірісті азаматтық салалардан бөліп әкету орын алады, демек, инфляция –
соғыстар мен төңкерістердің тұрақты серігі.
Нарықтық қатынастарға енудің Ресейлік және ... жолы ... ... да, ... ... де ... ... яғни мемлекеттік шығындардың мемлекеттік табыстардан асып
кетуімен айқындалды. Сондықтан да инфляцияның орын алуы таңқаларлық ... еді. ... ... ... оның ... ... – Ресей мен Қазақстандағы инфляция
| ... |
| |2007 |2008 |2009 |2010 |2011 ... |11,9 |13,3 |8,8 |8,8 |6,5 ... |18,8 |9,5 |6,5 |7,8 |6,5 ... – ҚР ... ... ... бойынша автормен |
|құрастырылған. ... ақша ... ... ... ... және қоғамдық
капиталдың ұдайы өндірісін қамтамасыз етуге қажетті мөлшермен ... ... ... шығарылуымен байланысты құнсыздануы болып саналады
десек, онда Филлипс қисығы бұл үдерісте жұмыссыздық деңгейі мен инфляция
қарқыны арасындағы тәуелділікті сипаттайды.
Филлипс ... ... ... ... ... ... кезінде
Ұлыбританиядағы жұмыссыздық деңгейі мен инфляция қарқыны арасындағы ара
қатынас графигін жасап шықты (2-сурет).
2-сурет – 1960 ж. Ұлыбритания үшін Филлипс қисығы
2-суреттен ... ... баға ... ... ... жылына 2%-дан төмен түспеген жағдайда ғана сақталуы
мүмкін, егер ... 2%-ға ... ... онда баға 1%-ға ... 1,5%-ға дейін қысқарса, онда бағаның өсуі 2,5%-ды құрайды.
АҚШ-қа арналған Филлипс қисығы ... ... ... ... ... ... ... нәтижелер көрсетеді. Бағалар
тұрақтылығына жұмыссыздық деңгейі 5,5%-ға тең ... қол ... ... ... 2,5% ... ... ғана баға ... АҚШ-та 5,5%-да ғана ... ... ... ... сөзбен
айтқанда, Филлипс қисығы инфляция мен жұмыссыздық арасындағы ... деп ... ... онда ... ... ... яғни 1) жоғары инфляция кезінде жұмыссыздықтың төмен деңгейін
қолдау немесе 2) инфляцияның төмен ... ... ... ... ... алдан шығады. Инфляцияның ... ... ... ... үшін ... жиынтық сұранысты сығымдау бойынша
іс-шаралар кешенін өткізуі тиіс. Бұны ақша ... ... және ... ... көмегімен жүзеге асыруға болады. Зерттеу икемді ... ... ... ... ... ... ... саясат инфляцияға әкеп ұрындыратынын көрсетті.
Инфляциямен күресу үшін Үкімет табыс ... яғни ... мен ... ... іске ... Егер ... ... бюджет тапшылығын
қысқарту және ақша массасын ... ... ... ... ... ... ... кешенінің құрамдас бөлігі болып табылса, ... ... мен ... ... ... төмендеуіне, яғни бағалар
өсімінің орташа қарқынының қысқаруына алып келеді, бірақ бұл жағдайда
бағалар ресурстарды тиімді ... ... рөл ... ... ... ... ... шамалы ғана болуы мүмкін, алайда егер еңбекақы ... ұзақ ... ... онда ... ... мен ... ... пайда болады.
Курстық жұмыста экономикалық өсімнің тұрақты қарқынына ұзақ ... ... ... қол ... атап ... ол факторлар
бағалар төмендеуінің, нақты еңбекақы деңгейін арттыру және ... ... алғы ... ... табылатын еңбек өнімділігінің ұдайы өсірілуін
қамтамасыз етеді. Төмен еңбек ... – аз ... ... ... ... ... ... бірлігі ішінде Ресейдегі жұмыскер Германия мен
Жапониядағы өз әріптесіне қарағанда 5-6 есе аз өнім ... беру ... ... ... бір ... нарықтық
механизм қысымынан қорғауға бағытталған. Субсидиялар кәсіпорындардың кей
шығындарға назар аудармауына және нарықтық ... ... ... ... ... Жүргізіліп жатқан өнеркәсіптік ... ... ... тіпті тұтас салаларды да ресми
қаржыландыруды ... олар ... ... ... тұрғыдан қажет деп
танылады. Осы салалардың (металлургия, энергетика, әуе және кеме ... ... ... бар болғандықтан, үкімет фирмаларды
ірілендіруге қол ... ... ... ... ... ... ... сияқты түрлер қабылдауы мүмкін.
Сауда саясаты импорттық квоталар мен тарифтерді, сатып алу саясатын,
экспорттық ... ... ... мен Қазақстанның алдағы ДСҰ-на
кіруіне ... ... ... өз ... осы ... ... сәйкестендіруіне көмек көрсету қажет.
Курстық жұмыс нәтижелері көрсеткендей, қаржылық тұрақтылыққа және соған
сәйкес елдегі инфляциялық үдерістердің дамуына ... ... ... тигізеді.
Дамушы нарықтарға үздіксіз келу үстіндегі капитал ағыны үшін негізгі
тәуекелдер мыналар ... ... ... пайыз мөлшерлемесінің
күтілген деңгейден асып кету мүмкіндігі, валюталардың айырбас бағамының
деструктивті тербелістері, ... ... ... келтіруі
мүмкін жаһандық қаржылық дисбаланстарға қатысты алаңдаушылық, геосаяси
тәуекелдер, сол сияқты әлемдік ... ... ... орын ... ... Бұл қалыптасу үстіндегі нарықтардағы активтер бағасы ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан әрбір
жекелеген елде инфляцияны реттеу негіздері оның ... ... ... ... ... әлеуметтік және саяси
жағдайының өзгешелігінен туындауы тиіс. Алайда бар ... ... де ... ... көп ... ортақ сипатқа ие. Ол
радикалдығы, мерзімі және өткізілу бір ізділігі ... ғана ... ... үдеу ... инфляцияға жауабы екі түрлі болуы мүмкін:
– халық оған ... ... ... жағдай қалыптастыру;
– оған қарсы тұруға қабілетті шаралар жүйесін жасау.
Инфляция тауар мен ... ... ... ... ... ... түрде артуына алып келетін деформациялармен байланысты
болу себепті антиинфляциялық ... ... ... ... үш ... яғни
жиынтық сұранысты реттеу, жиынтық ұсынысты реттеу және ... ... ... ... ... және валюталық
саясаттың тауар, ақша және валюта нарықтарына әсер ету мәселелерін ... ... ... да бір ... қабылдау нақты экономикалық
жағдайдың ерекшеліктерін сипаттайтын ... ... ... ... ... ... табылады. Антиинфляциялық саясат әлемдік тәжірибеде
әр түрлі бюджет-салық, ... ... ... ... ... ... және бөлу бойынша іс-қимылдардың бай ассортиментіне
ие деп саналады. Сұраныс инфляциясы туындағанда, оны ... үшін ... ... ... саясаты қажет. Бұл жағдайда үкімет
мемлекеттік шығындарды азайта және салықтарды ... ... ...... ... іске асыру құралдарының бірі.
Валюталық саясаттың келесідей негізгі ... ... ... ... және оның бір түрі – ... ... ... әртараптандыру, валюталық шектеулер, валютаның айырбасталу
дәрежесін реттеу, айырбас бағамының режимі, ... ... ... ... бірі ... валюталық шектеулер оқтын-
оқтын пайдаланылады. Олар валюталық бақылаудың құрамдас бөлігі ... оған ... ... ... ... ... есепке алу бойынша шаралары кіреді.
Антиинфляциялық, әрі ... ... ... ... ... ... және гетеродоксалды әдістеріне баса назар
аударылады.
Ортодоксалды әдісте мемлекеттік бюджет тапшылығын мемлекеттік шығындарды
(басқару, қорғаныс салалары, әлеуметтік мақсаттар, ... ... ... ... мен ... ... т.б.) азайту ғана емес,
сондай-ақ салықтық ауыртпалықты күшейту есебінен қысқартуға ерекше ... ... ... ... ... ... ... жолымен
қабаттаса жүреді, бұл «қымбат ақшалар» саясатында, яғни ақша ... ОБ ... ... пайыздың есептік мөлшерлемесін арттыру,
резервтік талаптар ... ... ... бағалы қағаздарды қор
нарығында сату, т.б. іске асады.
Ортодоксалды әдістің ... ... ... деп
аталынатын стабилизаторды) таңдауымен байланысты екі негізгі түрі бар.
Бірінші жағдайда ақша зәкірі ... яғни ... ... айырбас
бағамына ие қатаң бюджет-салық және ... ... ... әдістер қаланады, бұндайда антиинфляциялық шаралар ретінде
жиынтық сұраныстың ... мен ақша ... ... алға шығады.
Екінші жағдайда валюталық зәкір ... ... онда ... ... девальвация, валюталық дәліз орнату, белгіленген бағам жолымен
айырбас бағамын тұрақтандыруға аударылады; көрсетілген шара инфляциялық
күтілімді ... ... ... ... ... ала
болжау дәрежесін арттыруға мүмкіндік береді, ішкі бағаларды жария етілген
бағамға байлап ... ... ... ... ... ... бағалар мен табыстарға қатысты қолданылатын
тұрақтылық саясатына баса назар аударылады, дегенмен бұл кезде ортодоксалды
әдістің екі зәкірін де, басқаша айтқанда, ... ... пен ... ... өз ішіне тартуы мүмкін. Әңгіме бағалар мен
табыстардың шын мәнісіндегі (көбінесе, уақытша) тұрақталуы жайында қозғалып
отыр, бұл ... ... ... ... пайда болуын білдіреді.
Инфляцияның өсуі өндіріс ... ... ... ... ұзақ ... ... ... болмақ. Елдердің көп бөлігін қамту
жолымен жүргізілген зерттеулер ... ... он ... ... ... 10–20%-дан асатын түріне есептелуі ... ... ... ... тежелуімен байланысты. Бұрын орталықтандырылған
жоспарлы экономика иеленген елдердің көбінде ... ... ... ... ... кейін ғана жағымды экономикалық
өсімді қайтадан қамтамаыз ету мүмкін болды.
Талдау ... ... ... ... ... (тетіктерді) таңдау әр елде қатаң, әрі жеке-жеке ... ... әр ... өз ... де, сол ... өсу қарқыны да
әр түрлі. Олар уақыт жөнінен де бір-бірінен алшақ. Егер Латын ... ... өсу ... 70–80 ... ... жетсе, Жапонияда
олар нөлге тең дерлік болды. Сонда да инфляция ... ... ең ... ... ... онда ... кейінгі кезеңге тоқтаусыз да
біркелкі инфляция тән болған.
Егер антиинфляциялық саясат тәжірибесіне тікелей назар аударсақ, онда әр
түрлі ... да, ... да ... ... ... инфляциямен күрестің
басым көпшілік мысалдары олардың бұл ... ... ... ... ... ... да, ... да
бағдарлама шаралары үйлесім тапқан.
Ресейлік реформаны, әдетте, қаржы тұрақтылығының ... ... ... ... ... ... ие шаралар да
қолданылған. Олардың кейбірі ашық сипат иеленді ... ... ... коммуналдық қызмет, т.б. бағаларын біртіндеп жіберу; 1994 жылға
дейін еңбекақыны арттыруға салынатын салықтың өмір ... ... ... ... ... біртұтас тарифтерді енгізу); басқалары
көбіне-көп әлеуметтік ... ... ... ... ырықтандыру
нәтижесінде халықтың ақшалай салымдарының құнсыздануы, ... ... ... ... ... ... іске асырылды.
Инфляцияны ауыздықтаудың қажеттігі бюджет-салық және ақша-несие саясатын
қатайтуды талап етті. Осымен сәйкес 1995 жылдың ... ... ... ... ... рубльді долларға бір жақты байлап қою режимі
енгізілді, бұл сол кезде ... ... ... шектеуге мүмкіндік
берді.
Бұндай бағам саясаты 1997 жылғы ... ... ... ... бұл ... ... ... мемлекеттік бағалы қағаздар құнын
елеулі түрде түсіруі, ал ... банк ... ... ақша ... ... ... шетелдік валютаға сұраныстың тұрақты ... ... алып ... Сол ... Ресей Банкі ішкі валюталық
нарыққа интервенция жасау көмегімен ... ... ... ... ... ж. ... айынан бастап Ресейде бірінші орынға өте қиын міндет, яғни
дефолттың дефолт-юреге айналуына жол бермеу мәселесі шықты. Бұл ... ... ... келісе отырып, қалқымалы айырбас бағамы саясатын
қабылдады.
Ресейдегі 1998 ж. 17 тамыз оқиғасы қаржы ... мен ... ... сегменттерінің тепе-теңдігінің бұзылуы кезінде мемлекеттің тек
жекелеген нарықтық құралдар көмегі арқылы ... ... ... жатқан
үдерістерді басқару бойынша мүмкіндіктері жағдайды түбірімен ... ... ... ... ... ... капитал ағынының деңгейін зерттеу ... ... ... ... бақылау қажет. ХВҚ-ның төлем балансы
бойынша нұсқауына сәйкес ... ...... ... жедел төлеуге, елдің валюталық бағамын реттеуге және т.б.
мақсаттарға ... ... ... ... Сыртқы активтерге резервтік
активтердің қатынасы, оның ... ... ... ... ... капиталдың халықаралық нарықтағы өзгерістері кезінде ... ... ... көрсеткіші болып табылады. Қысқа мерзімді
қарыздың көлемі, әдетте, бір жыл ішінде төлеу ... ... ... қарыз алудың сыртқы көздері болмаған жағдайда елдің ... ... ... ... саналады. Қысқа мерзімді сыртқы
қарыздардағы резервтік активтердің үлесі неғұрлым аз болса, ... болу ... ... ... ... Қазақстандағы 2008-2011жылдардағы инфляция көрсеткіштерінің
динамикасы.
Инфляцияның зардаптары күрделі және көп ... ... ... ... деңгейі баға мен пайда нормасын жоғарлатып, уақытша
коньюнктураны жандандырады. Процестің ушығуы ... ... ... кедергі келтіріп, қоғамдағы ... және ... ... Инфляция атын текіректеп шауып, бой ... ... ... ... ... зиян ... ... жүргізуге жол бермейді. Бағаның әр түрлі өсуі
экономика салаларының арасындағы сәйкестілікті бұзып, ... ... ішкі ... ... өткізуді қиындатады. Мұндай инфляция
тұтынушының ақшадан тауарға ауысуын ... бұл ... ... ... ... ... ... тудырып, ақша қорлануына ынтаны
жойып, ақша-несие жүйесінің қызметін бұзады. Бұдан басқа ... ... ... ... ... ... зиян шегеді. өндірістің
интернационалдануы инфляцияны бір елден екіншісіне аударады, халықаралық
валюта және несие ... ... ... ... ... де инфляция өршуінің сан
түрлі ... бар. ... бұл ... ... ... ... ... нақты экономикалық жағдайына байланысты.
Айталық, Батыс Еуропада ІІ дүниежүзілік соғыс біткеннен соң инфляция
көптеген тауарлардың ... ... ... Одан ... ... ... күшеюіне мемлекеттік шығымтар, баға мен жалақының
арақатынасы, инфляцияның ... ... ... және т.б. ... ... ... ... алсақ жалпы заңдылықтармен қатар, соңғы жылдардағы
инфляцияның себептеріне экономикадағы ... ... ... ол ... ... жүйе ... еді. ... экономикасына тән
жағдай ЖҰӨ-дегі әскери шығындар үлесінің көптігі, өндіру, бөлу және ... ... ... ... ... ... ... жалақы
үлесінің аздығы және т.б. ерекшеліктер.
1-
3-сурет. 2010-2011 жылдардағы жылдық инфляция деңгейі
(өткен жылдың желтоқсанына, %)
Дереккөзі: ҚР Ұлттық банкінің деректері ... ... ... жылы ... ... өсу ... үрдістерді көрсетті.
ҚР Ұлттық банкінің деректері бойынша ол қаңтардан 1,7% - дан 6,5%-ға
дейін өсті.
Соңғы бірнеше жыл бойы ... ... ... ... ... ... ... болды. Олардың ішіндегі негізгілерінің
арасынан шетел валютасының едәуір ағынын, жиынтық сұраныстың ұлғаюын, нақты
жалақының өсу қарқыны еңбек өнімділігінің өсуінен асып кетуін, ... ... ... ... атап ... болады.
2-кесте.ҚР тұтыну нарығындағы бағаның деңгейісте3попопо
|Тұтыну нарығындағы бағаның |2008 |2009 |2010 |2011 ... мен ... ... | | | | ... |9,5 |6,2 |7,8 |6,5 ... ... |10,8 |3,0 |10,1 |8,0 ... емес тауарлар |5,7 |8,6 |5,5 |4,4 ... ... |11,4 |8,4 |6,8 |6,7 ... – ҚР ... ... ... бойынша автор құрастырған.
Жалпы өтпелі экономикаға ие елдер тәжірибесі ... егер ... ... ... ... ... ... айырбас бағамы
базасында ғана емес, сонымен бірге ақшалай ... де қол ... ... ... ... Қазақстан Республикасының тұтыну нарығындағы
бағаның жылдық деңгейін, ... ... оның ... серпінін келесі
диаграммадан көре аламыз.
4-сурет. ҚР тұтыну нарығындағы бағаның тоқсандық ... ... ... салыстырып қарастыратын болсақ, 2011 жылғы 2-
тоқсанда инфляция 2011 жылғы 1-тоқсанмен салыстырғанда аз ... ... ... 2010 жылғы 2-тоқсанмен салыстырғанда инфляция едəуір баяулады.
2011 жылғы сəуір-маусымда инфляция 1,3% ... (2011 ... ... – 3,7%) ... жылғы 2-тоқсанда инфляция қарқынының бəсеңдеуі ... жəне ... ... ... ... бағасының өсуінің
баяулауына байланысты болды. Азық-түлік тауарлары – ... ... ...... жəне ... ... көрсету 0,5%-ға қымбаттады.
2011 жылғы 2-тоқсанда ... ... ... ... ... ... ... – 2011 жылғы 1-тоқсандағы 38,6%-дан 14,0%-ға дейін,
қант – 12,0%-дан ... ... ... ұны – ... 3,6%-ға дейін, ет жəне
ет өнімдері – 6,9%-дан 3,7%-ға дейін, жемістер жəне ...... ... ... ... Халыққа ақылы қызмет көрсету тобында
бағаның өсуінің баяулауы мыналарға тиесілі ... ... ...... сəуір-маусымдағы 9,4%-дан 2011 жылғы сəуір- маусымда 0,0%-ға дейін,
суық су – 4,5%-дан 0,2%-ға дейін, құқықтық қызмет – ... ... ... су – ... 1,9%-ға дейін төмендеуі, орталық жылыту –
бағаның 3,6%-дан 0,2%-ға ... ... ... ...... ... дейін төмендеуі.
Азық-түлікке жатпайтын тауарлар тобында бағалардың жедел өсуін атап ... ... жəне ... ... бағасының өсу қарқыны айтарлықтай жедел болды
– баға 2011 жылғы 1-тоқсандағы 2,6% жəне ... ... 2011 ... ... 11,5% жəне ... дейін өсті.
2011 жылғы маусымның қорытындысы бойынша инфляция ... ... ... (2010 ... ... – 7,8%) ... 2011 ... маусымда жылдық
инфляция қарқынының жеделдеуіне азық-түлік тауарларының 12,6%-ға ... ... ... Азық-түлік тауарларының бағасы 5,3% (5,5%), ақылы
қызмет көрсетулер – 6,3% (6,8%) ... ... ... ... ... қарастырылған:
Қазастанның бюджеттік шығыстары, түсімдері және дефицит. ... ... 2008 ... І ... 2011 ... І тоқсанымен
салыстырсақ 1,56 есе өсті. Мемлекеттік бюжеттің түсімдері 1,66 есе ... ... Ал ... көрсеткіштері секірмелі түрде орналасқан
және оның мәндері көбінесе теріс.
3-кесте. Мемлекеттік тұтыну ... |2009 |2010 |2011 ... | | | | ... | | | | |
| ... көрсетілгендей бұл көрсеткіштер диаграмма жүзінде 5-суретте
көрсетілген.
5-сурет. Мемлекеттік тұтыну
2011 жылғы 1-тоқсанда мемлекеттік басқару органдарының түпкілікті
тұтынуына арналған шығыстар 2010 жылғы ... ... ... ... (2010 жылғы 4-тоқсанда – өсуі 3,5%-ға) көтерілді.
Тұтастай ... 2011 ... ... ... ... ... ... теңге сомаға немесе ЖІӨ-ге шаққанда 23,1% қаржыландырылды.
2010 жылғы 1-тоқсанмен салыстырғанда ... ... ... ағымдағы шығындары 2010 жылғы 1-тоқсанмен
салыстырғанда 897,5 млрд. теңгені құрады, бұл 31,4%-ға артық. Ағымдағы
шығындар ... ішкі ... ... ... (мүдделерді) төлеуге,
заңды тұлғаларға ағымдағы трансферттерге, сондай-ақ жұмыс ... ... жəне ... ... ... жəне ... да ағымдағы
шығындар барынша ұлғайды. ... ... ... барлық баптар,
жерді жəне материалдық емес активтерді сатып алу бабын қоспағанда, ... ... ... ... ... ... Жерді жəне материалдық емес активтерді
сатып алу 5,8 есе ұлғаюды ... ... ... ... құру ... ... ... салыстырғанда 24,3%-ға азайды.
2011 жылғы қаңтар-наурыз үшін мемлекеттік бюджеттің түсімдері 1245,5
млрд. теңгені немесе ЖІӨ-ге ... ... ... бұл 2010 ... ... ... ... көп. Мемлекеттік бюджет кірістерінің
құрылымында екі бап бұрынғысынша басым: салық түсімдері – ... ... ... – 60,7%), ... ...... (36,7%) құрады.
Ресми трансферттердің жоғары үлесі республикалық ... ... ... ... ... 150,0 ... теңге мөлшерінде түсуімен қамтамасыз етілді.
Тұтастай алғанда, 2011 жылғы 1-тоқсанда салық түсімдерінен түскен кірістің
көрсеткіштері 2010 жылғы 1-тоқсанмен салыстырғанда ... ... ... ... ... ... корпоративтік табыс салығы бойынша
түсімдердің жəне табиғи жəне ... да ... ... ... ... абсолютті мəнде тиісінше 39,3, 26,3 жəне 26,0 млрд. теңге
ұлғаюымен қамтамасыз
етілді.
2011 жылғы 1-тоқсанда салықтық емес түсімдер 2010 жылғы 1-тоқсанмен
салыстырғанда 2,2 есе ... ... ... ... жəне ... сату ... ... 58,3%-ға жəне 14,1%-ға төмендеді.
2011 жылғы 1-тоқсанда мемлекеттік бюджет шығыстарының оның ... ... ... ... 99,6 ... теңге мөлшерінде қалыптасты, бұл
ретте 2009 жылғы осындай ... ... 22,7 ... ... ... .
Ұлттық қордан республикалық бюджетке 150,0 ... ... ... ... трансферттерді ескермегенде, 2011 жылғы 1-тоқсанда
249,6 млрд. теңге мөлшеріндегі мұнай емес дефицитпен ... ... банк ... ... ... ... ... алып,
артық ұсынысты көбейтуі ішкі валюталық нарықта елеулі ықпал көрсетті. Шетел
валютасындағы ... ... ... ... ... 2011 жылғы 2-тоқсанда 4,4%-ға ... ... ... 8168,5 ... ... ... ... тұлғалардыңсалымдары 3,2%
көтерілді, жеке тұлғалардың салымдары ... ... ... ... 5648,2 ... теңгеге дейін 5,2%-ға өсті, шетел валютасындағы
депозиттер 2520,3 ... ... ... отырып 2,5% көтерілді.
Шетел валютасындағы депозиттердің 2011 жылғы мамырда жəне маусымда
өсуінің жергілікті ... ... жəне ... ... ... 2011 жылы
қалыптасқан басымдық беру үрдісін бұза алмады. Нəтижесінде, жыл ... ... ... 18,2% ... ал ... ... ... үдеріс салымдарды долларландыру деңгейінің одан əрі төмендеуіне
алып келді, нəтижесінде шетел ... ... үлес ... ... ... 34,9% -ға қарағанда 2011 жылғы маусымда 30,9%-ға дейін
төмендеді.
Осылайша, теңгедегі салымдардың өсуі ... ... ... ... көзі болып табылады (4-кесте).
4-кесте Резиденттер депозиттерінің өзгеру динамикасы
(өткен ... ... ... %)
| |08 |09 ... |10 маусым |11 маусым |
| ... | | | ... ... |13,8 |10,3 |10,3 |11,4 ... ... |1,4 |9,1 |5,0 |11,2 ... емес заңды |21,0 |10,8 |12,5 |11,5 ... | | | | ... ... |9,9 |-6,6 |18,3 |18,2 ... ... |21,9 |41,2 |0,1 |-1,5 ... | | | | ... ҚР ... ... ... ... автормен құрастырылған |
6-сурет. Резиденттер депозиттерінің өзгеру динамикасы
2011 жылғы инфляцияға ... ... ... ... және ... ... ... өсуі, Қазақстанға шетел капиталының
үздіксіз ағыны, банк ... ... ... қуат және ... әлемдік бағаның жоғары болуы жатты.
7- сурет. ҚР 2008-2011 жылдардағы ... ... ... көрсеткіш 2008 жылға қарағанда 3%-ға кемігенін байқап
отырмыз. Сөйтіп, ... ... ... ... ... ... ... келетін капитал ағымы Қазақстанның сыртқы қарызының
көлемін одан әрі ұлғайтады. /14, 93б./
Ұлттық Банк ... ... ... ... ... ... ... мүлдем ұлғайтпайды. Коммерциялық банктерді қайта
қаржыландыру мардымсыз көлемдерде ... ... ... ... ... ... ... артықшылығын
залалсыздандыру мақсатымен Ұлттық Банк коммерциялық банктерден ... да ... ... ... ... доллар бағамы инфляцияға әсер
етеді. Бұл ... ... ... ... қатысты. Сатып алынатын
долларлар елдегі тауарлар мен қызметтер ... ... ... ... ... ... және ... тарапынан ұлттық валюта мен
қосымша төлем төлеуге қабілетті сұранысқа қажеттілік бар. ... ... ... ... ... ... бақылау
мүмкіндігінен айрылады, өйткені тауарларға ұсыныс тек теңгеге ғана ... ... ... ... да болады.
Долларға қарағандағы теңге бағамының төмендеуі ... ... ... ... ... өйткені импорттық тауарлар Қазақстан тұтыну
нарығының жартысын ... ... ... ... ... ... да ... валюталарына жоғары сұраныстың пайда болуынан айқын көрінді.
3. ... ... ... күресу жолдары.
3.1. Инфляцияға қарсы саясатты жетілдіру жолдары.
Инфляцияның өрістеп, күшеюі экономикалық жөне әлеуметтік ... ... ... жіберетіндіктен мемлекет инфляцияны жою жөне ақша
айналысын түрақтандыруға арналған шаралар қолдана ... . ... ... іс - ... екі ... болады:
1) бейімделу саясатын жүргізу немесе инфляцияға бейімделу;
Бұл кезде ... ... ... өлшерлемелерді,
инвестицияларды индекстеу жөнінде шаралар қолданылады;
Компаниялар мен ... ... ... ... ... ... табыстың қосымша көздерін іздестіреді және т.с.с.
2) инфляцияны ... ... басу ... ... ... кешенін жүргізу .
Инфляцияны жою жөніндегі шаралардың кешені қоғамның іс-әрекет ...... ... ... ... ... әр ... жақтарына әрекет етуді қамтиды ... ... ... ... — экономикалық сфера болып табылады.
Сұраным инфляциясын жоюға ақша жөне ... ... ... қатардағы макроэкономикалық әдістермен жетуге болады.
Инфляцияға қарсы саясат — инфляциямен күреске бағытталған ... ... ... ... ... ... ... екі негізгі
жолы белгіленген дефляциялық саясат және кірістер саясаты.
Дефляциялық саясат — мемлекеттің шығындарын азайту, ... үшін ... ... ... ... ... ақша ... шектеу
жолымен ақша-несие және салық механизмі арқылы ақша ... ... Бұл ... ... ... тежейді.
Кірістер саясаты — бағаға және жалақыға оларды толықтай матау ... өсу ... ... ... параллелді бақылау жүргізуді қажет
етеді. Оны жүзеге асыру ... ... ... ... ... саясат ақшалай ұсынымды шектеудің әр түрлі әдістерін
кіріктіреді:
1. Орталық банктің нақты ақша эмиссиясын қысқарту арқылы ... ... ... азайту.
2. Барлық несие ресурстарын қымбаттату және оларға қол ... ... ... кредитер үшін қайта ... ... ... ... ... қысу және ... ... кредит
экспансиясын шектеуге жету үшін Орталық банктің коммерциялық банктерге
резервтік талаптарын арттыру.
4. ... ... ... ... кедитерін тікелей қысқарту.
Инфляцияға қарсы фискалдық саясат салықтарды көбейту, мемлекеттің
шығыстарын қысқарту жөне осының негізінде мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... екі өзара байланысты, бірақ
қайшылықты міндеттерді шешуі тиіс:
бірішіден, мемлекеттік бюджеттің тендестігіне жету және ... ... оның ... ... көтеру керек;
екіншіден, экономиканың бастапқы буындарында - өндіріс пен ... ... ... жандандыру қажет.
Инфляцияға қарсы салық саясаты жанама салық салуды қысқартуда ... . ... ... ... ... ... өйткені олар бағаны
өсіреді, сүранымды ... ... ... іс - ... ... өндіріске олардың қысымы болып табылады, бұл ұсынымды ... ... ... ауыртпалығы, әдеттегідей, салық ... ... ... ... байланыстырылады,
мүның өзі салықтан жалтарынуға әкеп соқтырады.
Сондықтан инфляция кезінде ... ... ... ... шарттарымен ауыртпалық түсірмейтін қарапайым және сенімді
салық жүйесі тәуірірек ... Бұл ... ... ... ... ... пен ... құнына қарай мөлшерлемелерді жіктеудің ... бар ... ... сай келеді.
Мемлекеттің шығыстарын қысқарту бұл ... ... ... ... ... ... ... қатысты материалдық өндіріс
сферасына да таратуды қажет етеді. Бұл жерде ... ойда ... жөн: ... ... ... шаралар инфляцияның екінші құрамдас бөлігіне -
шығындар немесе өндірушілер инфляциясына ... ... ... ... ықпалы бөлек қарастырылатын болады. Бұл жөнінде инфляцияның екі
түрі мен қарсы әрекеттің ... ... ... ... ... ... және ... деңгейлердің бюджет шығыстары жайында
басты бағыт барлық мүмкін болатын баптар бойынша оларды ... ... ... ... ... ... тіркелген кірістері
бар қызметкерлерді қорғау ... ... ... ... ... ... тиіс.
Бюджет шығыстарын шектеуге мыналар арқылы жетуге болады:
а) тура ...... ... яғни ... ... ... мемлекеттік органдардың өкімі негізінде қол жеткен
деңгеймен салыстырғанда ... ... ... ... әдісімен — барлық шығыстарды әртүрлі факторлармен
анықталатын төмендетудің берілген жалпы ... ... ... ... бар ... ... бақылаумен;
в) мемлекеттік бюджет тапшьшылығының деңгейін шектеумен.
Кез келген жағдайда шығыстарды қысқарту ... ... ... іс-қимылын, тез қайтарым ... ... ... шаралардан бас тартуды және т.с.с. шалады.
Мыналардың нәтижесінде инфляцияның ... ... ... өсуінен туатын инфляцияны жою проблемаларын
шешу неғүрлым қиынырақ ... ... ... ... ... сипаттағы себептер бойынша шаруашылық механизмінің
бұзылуына байланысты еңбек өнімінің төмендеуі;
3) ... жөне ... ... иелерінің инфляциялық тосулары,
осыған қарай олар өндірістің бастапқы өнімдеріне бағаны көтереді.
Өндіріс шығындарымен байланысты болатын инфляцияны жою өзара байланысты
проблемалардың ... ... ... шешуді қажет етеді.
Инфляцияны төмендету проблемаларының бірінші ... ... ... ... ... ... ретіндегі өндірістің
құлдырауын жоюда болып ... Өз ... ол мына ... тәуелді
проблемаларға ұшырайды.
Біріншіден, еңбек ... ... ... ... ... ... ... меселелерін шешу, басымдық
ретіндегі өндірістік еңбек қызметін қалпына келтіру. Бұған ... ... оның ... арасында тікелей байланыс болатын жекеше өндірістік
секторды ... ... қол ... - ... ... қарағанда өндірістік сфераның басымдығын
қамтамасыз ету қажет. Өндірістік сфераның дамуын ... ... ... ... кедергісіз алумен және несиелер бойынша
төмендетілген пайыздық ... ... ... ... ақы ... даму үшін қолайлы экономикалық нормативтерді, аударымдарды
белгілеумен және т.с.с. жетуге болады, қажетті ... ... ... ... ... ... ... тікелей қолдау жүзеге
асырылды.
Инфляцияны жеңіп шығу жөніндегі шаралар жүйесіндегі ... ... ... ... мен ... ... ... шаруашылық
жүргізуші субъектілерінің экономикалық жауапкершілігі механизмін жасау
болып табылады; аталған ... ... мына ... ... ... — бағалардың төмендеуі — өндірістің өсуі есебінен
таза табыс көлемінің ... - ... ... ... ... жасау монополияға қарсы шараларды жүргізумен,
меншіктің түрлі нысандарын ... ... ... ... ... ... түрде қамтамасыз етумен байланысты болады.
Инфляцияға ықпал етудің ең түбегейлі құралы экономиканы мемлекеттік
реттеу шеңберінде ... ... ... қою болып табылады. Баға мен
жалақыны ... ... ... қысқа мерзімді саясат
бағдарламаларында айқындалады және кеңінен инфляция ... ... ... ... қорғаудың қажеттіліктеріне қарай түрленіп
оырады. Базалық технологиялық шекте - ... ... ... ... өндіруде бағаны реттеуді жүргізудің маңызы зор .Тап олардың құны
келесі технологиялық шектердің ... ... ... ... ... реттеу бастапқы ( қол жеткен ) деңгейден еңбек өнімділігінің
нақты артуына қатаң байланыста жүзеге асырылады, өйткені ... ... ... ... ... ... тең ... өзінің
сипаты бойынша инфляциялық емес болып табылады.
Сыртқы экономикалық қызметті қамтып көрсететін төлем балансы тарапынан
инфляцияны ... ... оның ... ... болады . Бірінші
кезекте бұл ... мен ... яғни ... ... қозғалысымен байланысты болатын ағымдағы операциялар бойынша
тендікке жетуге қатысты болады.
Төлем балансының ағымдағы ... ... ... ... мен ... ішкі сүранымды отандық тауарлар мен қызметтерге
ауыстыру есебінен, сондай-ақ сыртқы ... ... ... ... арттыру есебінен жету керек. Бұған ... ... ... ... ... ... инфляция-лық серпіліс
кезеңінде сауда және валюталық ... ... ... және ... ... кезде сыртқы экономикалық қатынастарды ... ... ... ... және ... ... саясат шараларының
бірі ретінде қазіргі кезде инфляциялық таргеттеуге үлкен маңыз беріледі.
Ұлттық Банктің негізгі міндеті ретінде ... ... ету ... ... ... жаңа айқындама Ұлттық Банк
жариялаған Еуроодақ стандарттарына және ... ... ... ... ... ... ... және оған көшу ақша
базасы бойынша мақсатты көрсеткіштерден біртіндеп бас ... ... ... ... ... кешуді болжайды. Соңғы ... ... ... көрсеткіштерді белгілеуге негізделген ақша-
кредит саясаты өнеркәсібі дамыған елдерде ғана емес, ... ... келе ... ... де кеңінен қолданылуда. Инфляцияның мақсатты
көрсеткіштер жүйесі жүргізілетін ақша-кредит саясатына ... ... ... ... ... ... қолданатын өтпелі
экономикасы бар ... ... өсуі осы ... ... ... ... белгісі болады.
Австралия, Канада, Финляндия, Жаңа Зеландия, ... ... ... ... ... ... ... қатар,
рыноктық экономикасы қалыптасып келе жатқан ... ... де: ... ... ... ... Оңтүстік Африка Республикасы инфляцияны
таргеттеуге көшеді. Инфляцияны мақсатты таргеттеудің түрлі түрлендірулері
болады.
Қазіргі уақытта ... ... ... ... ... ... қабылданды. Ұлттық Банк 2000 жылдан бастап ақша-кредит
саясатын жоспарлаудың үш жылдық ... ... 2004 ... бастап
инфляция бойынша мақсатты керсеткіштер — ... ... ... ... ... Бұл индекс монетарлық емес ... ... ... ... жояды және инфляциялық
процестердің негізгі үрдістерін ... 2004 ... ... ... Банктің мақсаты ретінде бағаларды тұрақтандыру және ... ... ... тиым салу ... ... бекітілді, бұл
инфляциялық таргеттеу енгізудің қажетті шарттарының бірі болып табылады.
Еліміздің орталық банкі ... ... ... ... ... актілер әзірленіп жатыр. Тұрақты негізде ... ... ... ... ... 2002 ... айынан бастап Халықаралық валюта қоры ... ... ... ... әзірлеу мәселелеріне қатысты ақпараттық және
консультациялық ... ... ... ... ... қажетті база жасау үшін Ұлттық Банктің
алдында ... ... ірі ... шешу ... ... ашық ... операцияларын кең ауқымды көлемде жүргізуге көшу үшін
жағдайлар жасау;
- өзінің ... ... ... ұлғайту;
- бағалы қағаздардың қайталама рыногын дамыту;
- трансмиссиялық тетіктің үлгісін, яғни репо мөлшерлемесі өзгерісінің
инфляция ... ... ... ... ... үлгіні әзірлеу;
- инфляциялық таргеттеуді пайдалана отырып, шешім қабылдау қағидаттарын
іске асыру рәсімін өзірлеу және т.б.
Жоғарыда ... ... ... келе ... ... ... ... жатқан ақша-кредит саясатындағы ең тиімді жолы ... ... ... ... ... ... бұл ең ... тиімді бағыт болып табылады.
2. 2011-2013 жылдарға арналған ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету үшін ақша массасының
экономика жағдайына ... ... ... яғни ақша ... ... ақша ... және қызметтерге сәйкес келуі тиіс болды.
Инфляция деңгейі көптеген факторларға ... ... ... ... өніміне тарифтердің өзгеруі, нарықтағы тауар ұсынысы,
халықтың күтулері, бюджеттік ... және ... ... ... ... Банк ... ақша ұсынысы арқылы ықпал етеді. Осыған
байланысты Ұлттық Банктің ақша-кредит ... ... ... есепке алына отырып жүзеге асырыла бастады, олардың ең бастылары
банктерден депозиттер тарту, қысқа мерзімді ... ... ашық ... ... ... ... ... және ең төмен резервтік
талаптардың ... ... ... және ... нарығында
операциялар жүргізу болды.
Қазақстан Республикасының 2011 жылға арналған ақша-кредит саясаты. 2011
жылы Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі баға ... ... және ... ... ... ... бара-бар
жылдық инфляцияның төмен деңгейін ұстап тұруға бағытталған ақша-кредит
саясатын жүзеге асыруды өз ... ... ... деп ... ... ... Банкі ақша-кредит саясатының негізгі
мақсатын баға тұрақтылығы деп айқындағанына ... ... ... көшу ... ... ... ... ақша-
кредит саясатының құралдары ... ... ... тиімділігін
көтеруге байланысты анағұрлым ұзақ болашаққа көшіріледі.
Ақша-кредит саясаты құралдарының ... ... мен ... ... ... ақша нарығының жай-күйіне ықпалын бұдан әрі күшейту
бойынша ... ... ... ... ... ... ... қолданысы
аяқталған соң, Қазақстан Республикасының Ұлттық ... ... ... ... ... ... Бұл ұлттық ... ... оған ... ... ... ... позицияларына қолайлы баға конъюнктурасы және төлем балансының жай-
күйі ықпал ... Орта ... ... теңгенің құнсыздануы үшін
түбегейлі алғышарттар жоқ. Оған ... ... ... 2 және ... іске ... кезінде төлем балансының оң сальдосына байланысты
ұлттық валютаның нығаю ... ... ... ... өзгермелі валюта бағамы режиміне көшу Қазақстан
Республикасының Ұлттық Банкін ұлттық валютаның ... ... ... ... босатпайды. Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің
шаралары үнемі өзгеріп отыратын әлемдік конъюнктура жағдайында отандық
өндірістің ... ... ... әсер етуі ... ... нақты бағамының біршама ауытқуларын болдырмауға бағытталады.
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі ... ... ... ... ... ... ... қатысуын бұдан әрі төмендетуге
талпынатын ... ... ... ... пайыздық саясаты нарық
ставкаларын ... ... ... ақша ... Қазақстан
Республикасының Ұлттық Банкі ставкаларының ... ... ... ... Бұл ... ... саясатты бұдан әрі іске асыру ... ... ... ... ... ... ... негізгі күш-жігері банктердің
өтімділігін алып тастау жүзеге ... ... ... ... ... ... Ұлттық Банкінде орналастырылатын
банктердің депозиттері бойынша ставкалар) ... ... ... Оған ... ... ... төменгі шекарасын өзгерту
орта мерзімді кезеңге ... ... ... ... ең ... шекарасы болып табылатын ресми қайта қаржыландыру
ставкасы ақша нарығындағы ағымдағы жағдайды және ... ... ... ... ... жылы ... ... Ұлттық Банкі мерзімдері ... ... ... ... ... ... ... ставкаларды саралау туралы мәселені қарайды.
Екінші деңгейдегі банктердің ... ... ... ... ... ноталары мен депозиттері қаржы нарығындағы
сыйақы ставкаларын реттеудің, ... ... ... өтімділігін
айықтырудың негізгі құралдары болып қалады.
Қысқа мерзімді ноталардың эмиссиясы ... ... ... ... ... ... 1 жылға дейінгі қаржы құралдары бойынша
қисық кірістілікті қалыптастыруға бағытталады. 2011 жылы ақша ... ... ... ... Осыған байланысты қысқа мерзімді
ноталардың айналыс мерзімін қазіргі деңгейде – 3 және 6 ай ретінде ... ... ... ... ... ... Банкі банктердің қысқа
мерзімді өтімділігін қолдау үшін қайта қаржыландыру заемдарын береді. Бұл
операциялардың мерзімі қысқа болады. Бұл ... ... ... ... бұл ... сұраныстың өсуін күтпейді. Сондай-ақ
халықаралық ... ... ... жүргізу арқылы өтімділікті беру
мүмкіндігі қарастырылады.
Банктердің ... ... ... құралдардың тиімділігін көтеру
мақсатында Қазақстан қор биржасында автоматты РЕПО секторында ... және кері РЕПО ... ... ... мүмкіндігі
қарастырылатын болады.
2011 жылы Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі ең төменгі резервтік
талаптар ... ... оны ... ... ... резервтік
активтердің құрамын өзгерту бөлігінде көтеру бойынша жұмысты бастайды.
Банктің резервтік активтерінің ... ... ... активтерді
алып тастау мәселесі қаралатын болады. Орта мерзімді кезеңде (2012-2013
жылдары) ... ... ... ... ... ... алып ... мәселесін қарау да жоспарланып ... ... ... елеулі нашарлауын болдырмау мақсатында Қазақстан
Республикасының Ұлттық ... ең ... ... талаптардың нормативтерін
төмендету мәселесін қарай алады.
Барлық сценарийлік нұсқалар бойынша инфляция бойынша ... ... қол ... ... ... тиісті шараларымен қамтамасыз
етілетін болады. Инфляциялық ... ... ... ... артық ақша
ұсынысының ұлғаюы Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... жүретін болады.
Қазақстан Республикасының ақша-кредит саясаты қалыптасып ... ... ... ... ... ақша ... ... сәйкес келетін ... ... ... ... ... банк ... ... икемді
реттеу арқылы кредиттік белсенділікті қайта қалпын ... ... үшін ... жасайтын болады. Сонымен қатар бұл ... банк ... ... ... құруларға байланысты болады.
Қазақстан Республикасының ақша-кредит ... оның ... ... ықтимал экономикалық пайдаларды да, теріс салдарларды да ... ... ... ... ... қол жеткізілген
уағдаластықтарды іске асырудан туындайтын Қазақстан Республикасының
экономикасы үшін ... ... ... ... ... саясаты Қазақстан Республикасының
әлеуметтік-экономикалық дамуы болжамдарының орындалуына ықпал ... ... ... ... ... (2 және ... 2011 жылы іске асырған жағдайда ақша-кредит саясаты кейінгі
жылдары осы ... ... ... ... шеңберінде жүзеге
асырылатын болады. Ақша-кредит саясатының және төлем ... ... оның ... ... ... ... ... арналған
шаралары 2011 жылдың нәтижелері бойынша нақтыланатын болады.
2011-2013 жылдары Қазақстан Республикасы экономикасы дамуының ... іске ... ... ... Республикасы Ұлттық Банкінің
негізгі мақсаты бағаның тұрақтылығын қамтамасыз ету болып ... ... 6,0-8,0% ... ... ... ... сценарийді іске асырған кезде кейіннен 2013 жылы экономиканың
2%-ға дейін ... ... ... ... арқылы 2011 жылы Қазақстан
экономикасының шамалы қысқаруы күтіледі.
Осы сценарий ... ... ... ... жиынтық
сұраныстың қысқаруы, төлем балансы көрсеткіштерінің нашарлауы және ақша
сұранысының төмендеуі ... ... ... ... 2011 жылы ақша ... ... жүреді. 2012-2013 жылдары ақша ұсынысы біршама ұлғаяды,
алайда оның өсу қарқыны шектеулі болады.
Ақша ұсынысының әр ... ... ... ... ... ... етеді (1-қосымша).
Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің бағалауы бойынша бұл сценарийді
іске асыру мүмкіндігі барынша төмен.
Екінші сценарийді іске ... ... ... ... ... салыстырғанда жоғары, бірақ 2010 ... ... ... ... ... ... ... жылдары Қазақстан
экономикасының өсу қарқыны 2010 жылмен салыстырғанда баяулайды.
2011-2013 жылдары капиталмен және қаржымен операциялардың шоты оң ... ... ... кезеңнің аяғында таза әкелу негізінен ірі
мұнай-газ жобаларына, егер осы жобаларда жаңа ... ... іске ... ... ... ... ... келіп түсуінде
қажеттіліктің төмендеуі есебінен қысқарады.
Осының аясында 2011-2013 жылдары ағымдағы шот пен жалпы ... ... ... деп ... ... ... ... 2011-2013 жылдардағы нақты ЖІӨ өсуінің
қарқынына сәйкес келеді. Бұл ретте экономикалық өсудің оң ... ... ... ... макроэкономикалық жағдай монеталандыру
деңгейінің өсуіне әсер етеді (1-қосымша).
Үшінші сценарийге сәйкес ... ... ... ... қарқыны алдыңғы сценарийлерге қарағанда анағұрлым жоғары деңгейде
болады деп күтіледі.
Алдыңғы сценариймен салыстырғанда республикалық ... ... ... ... ... және ... ... көлемі кезінде
Қазақстан Республикасы Ұлттық Қорының шетелдік ... өсу ... Бұл ... ... салыстырғанда капиталмен және
қаржымен операциялар шоты бойынша ... ... ... ... шеңберінде алдыңғы сценарийге қарағанда анағұрлым жоғары
жиынтық сұраныс, оның ішінде импорттық тауарларға жиынтық сұраныс ... ... ... ... ... ... ... болады.
Ақшаға деген сұраныс алдыңғы сценариймен салыстырғанда анағұрлым жоғары
болады. Бұл ретте 2011 жылы ... ... ... ... болатын
номиналды ЖІӨ елеулі өсуі күтіледі. Нәтижесінде, ақша ұсынысының динамикасы
номиналды ЖІӨ динамикасына сәйкес ... бұл ... ... ... ... ... етеді (1-қосымша).
Қорытынды
Курстық жұмыстың І – бөлімі «Инфляцияның жалпы теориялық ... ... онда ... ... қарастырылды:
- Инфляция түсінігі, пайда болу себептері;
- Инфляция түрлері мен факторлары;
Инфляция қоғамда ақшаның құнсыздануы, бұл процесс қарқынды да ... ... ... ... ... ... қор жинау мүддесі
жойылады, ақша-несие жүйесінің ... ... ... ... ... ... ... жағдайында Үкімет «қымбат – ақша» саясатын ұстануға мәжбүр
болды, Ұлттық банк несие беру «процентін және ... ... ... ... деңгейде ұстап отырды. Осылай жүргізілген монетарлық (ақша –
қаржы) саясаттың ... ... ... ... бірге ішкі
өндіріс пен нарық екі – үш есе қысқарды, ... ... ... ... ... күрт ... Негізінен сыртқа өнім ... ... ... ... тоқтатқан жоқ, керісінше ... ... ... Нарыққа көшу жылдары Қазақстанда бұрыннан
қалыптасқан ... ... ... ... арта ... жұмыстың ІІ – бөлімі «Инфляцияның әлеуметтік-экономикалық
зардаптары» деп аталады, ол ... ... ... ... ... ... ... Әлемдік тәжирибедегі инфляция салдарлары;
- Қазақстандағы инфляцияның тигізген әлеуметтік-экономикалық
зардаптары;
Жұмыстың негізгі бөлімінде тұжырымдалатын мәселелер:
1. Қаржы ... және ... жаңа ... ... номиналды еңбекақы өзгерістерінің қарқынын ... ... ... ... ... ... пен ... ара қатынасында тікелей тәуелділік
бар. Ақша массасының өсімі жылдамдығының өзгерістері қысқа
мерзімді кезеңде ... ... ғана ... ... ... ... де ... тигізеді. Ұзақ кезеңде ақша
массасының өсімі жылдамдығының өзгерістері тек ... ғана әсер ... ... ... жаңа ... ... ... етеді және антиинфляциялық саясат
«бағасы» өсе түседі.
2. ... ... ... саясаттың құрамдас бөлігі
ретінде валюталық бақылау мен валюталық реттеу шараларын
жемісті пайдаланудың көптеген ... алға ... ... ... ... ... ... саясат өзін-
өзі ақтайды. Валюталық саясат ойдағыдай жүзеге асуы үшін
ұлттық валютаның айырбасталымдылығы ... ... ... ... ... ... жөн.
3. Жалпы өтпелі экономикаға ие елдер тәжірибесі тұрақтылыққа,
егер ол парасатты макроэкономикалық саясат тұрғысынан қолдау
тапса, айырбас бағамы ... ғана ... ... ... ... де қол жеткізуге болатындығын көрсетті.
Айырбас бағамы ... ... ... ... ... ... ... өндіріс
пен жұмысбастылықтың анағұрлым аз түсуінде жатады.
4. Қазақстан үшін әлемдік валюта тербелістерінің ... ... ... ... ... ... импортталушы
инфляция ерекше қауіпті. Тұтыну тауарлары импортының елде
шығарылатын ... асып ... осы ... ... ... ... ... бермейді және
елдің экономикалық, әрі ұлттық ... ... Ақша ... ... ... және ... сәйкес экономиканың
монетизациялануын жеделдетуге жол бермеу ұсынылады, өйткені
тез өсудегі монетизация ... ... ... кезеңде
көтерілуіне, банк жүйесінде өтімділіктің шамадан тыс
қорлануы ... орта ... ... ... ал ... ... да ... артуы экономикада
инфляциялық фонның сақталуына әсер етеді.
6. Инфляцияның өсу қарқынын ауыздықтау үшін қайта ... мен ... ... талаптар
нормативтерінің реттеушілік әсерін оларды арттыру және
«қымбат ақшалар» саясатын жүргізу ... ... ... ... өсуін болдырмау мақсатында шетел валютасының кең
көлемді түсімін залалсыздандыруды қысқа ... ... репо ... ... және ... ... ... тарту жолымен жүзеге асыру ұсынылады.
Жұмыстың III бөлімінде келесідей мәліметтер тұжырымдалады:
- ... ақша – ... ... ... және ... төлем жүйелерінің жұмыс істеуін қамтамасыз ету;
- валюталық реттеуді және валюталық ... ... ... ... жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз етуге ықпал ету
Ұлттық ... ... ... мен ... ... ... бойынша мақсатты көрсеткіштер үшін Ұлттық Банк
жариялаған Еуроодақ ... және ... ... ... едәуір нақты көрсетеді.
Курстық жұмыстың соңғы бөлімінде келесідей мәселелер ... ... ... саясатты жетілдіру жолдары;
- ҚР-да инфляцияға қарсы күресінің ... ... ... ... ... Назарбаев айтқандай: «Қазақстан
экономикасын тұрлаулы экономикалық өрлеудің іргетасы ретінде одан ... мен ... үшін ... ... кредит-ақша
саясатының, өндірістің негізгі факторларын тиімді қайта сапалы өнім мен
қызметке деген ... ... ... міндетті.
Қазақстан экономикасын алдағы уақытта одан әрі жаңарту мен әртараптандыру
мақсатында нақтылы ... ... ... баса ... бөлу ... Оның
бірі - ақша-кредит саясаты Ақша-кредит саясатының негізгі мақсаты ... ... және оның ... ... ... ету. ... жету жолындағы жауапкершілік Ұлттық Банк пен ... ... ... сол үшін барлық өкілеттіктер мен құралдар бар. Ақша-кредит
саясатының келесі міндеті – ... ... ... ... ... ... залалды зардаптарын төмендету, сонымен бір мезгілде
экономикалық өрлеуді ынталандыру үшін нақтылы айырбас бағамының ... ... Осы ... Ұлттық қор маңызды рөл атқаруға тиіс. Үкімет Қор
қаражатының ашықтығын және ... ... мен ... ... тиіс деп ... ... ... Жаналинов Б.Н., «Инфляция және Қазақстандағы инфляцияға қарсы саясат»:
Оқу құралы, –Алматы: Экономика, 2007.
2. Смағұлова Р.О., ... Қ.Ә., ... Ә.Қ., ... ... ақша ... және ... Оқу құралы. –Алматы:
Экономика, 2008.
3. Сейтқасымов Ғ.С., . «Ақша, несие, банк». –Алматы: Экономика, 2001.
4. ... 1967ж., ... ... Н.Қ., М.Ә. ... ... –Алматы:
Экономика, 2003.
6. Әбішев Ә.Ә., Хубиев К.А., «Макроэкономика», -Алматы: Экономика,
2008.
7. «Қазақстан Республикасының тұтыну нарығындағы бағасы»,
Редакциясын басқарған Ә.Смайылов. ... ... ... ... ... ... ... басқарған Ә.Смайылов. Статистикалық жинақ/2010.
9. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан Республикасының ұзақ ... (2030 ... даму ... ... ... «Айқын» басылымынан, 12-қараша, 2010.
11. www.Nationalbank.kz
12. www.stat.kz
13. www.mf.minfin.kz
14. www.min.plan.kz
15. www.stat.gov.kz
1-қосымша
АҚША-КРЕДИТ САЯСАТЫНЫҢ 2011 - 2013 ЖЫЛДАРҒА АРНАЛҒАН НЕГІЗГІ
КӨРСЕТКІШТЕРІНІҢ БОЛЖАМЫ
БІРІНШІ СЦЕНАРИЙ
(кезең ... |2010 |2011 |2012 |2013 ... % |7,3 |6,0-8,0 |6,0-8,0 |6,0-8,0 ... ... ... |7,0 |6,0 |6,0 |6,0 ... % | | | | ... ... млрд. теңге |2805 |2563 |2673 |2821 ... % |14,5 |-8,7 |4,3 |5,5 ... ... ... ... |8754 |7910 |8220 |8652 ... % |16,9 |-9,6 |3,9 |5,2 ... депозиттері |7666 |6917 |7198 |7572 ... ... | | | | ... % |16,6 |-9,8 |4,1 |5,2 ... кредиттер, млрд. |7489 |7489 |7564 |7715 ... | | | | ... % |-2,0 |0,0 |1,0 |2,0 ... монеталандыру |45,3 |44,8 |44,5 |44,0 ... % | | | | ... ... соңына)
| |2010 |2011 |2012 |2013 ... % |7,3 |6,0-8,0 |6,0-8,0 |6,0-8,0 ... ... ... |7,0 |7,0 |7,0 |7,0 ... % | | | | ... ... ... теңге |2805 |3077 |3379 |3698 ... % |14,5 |9,7 |9,8 |9,5 ... ... ... ... |8754 |9673 |20710 |11766 |
| | | | | ... % |16,9 |10,5 |10,7 |9,9 ... ... |7666 |8477 |9396 |10331 ... ... | | | | ... % |16,6 |10,6 |10,8 |10,0 ... кредиттер, млрд. |7489 |7489 |8238 |9062 ... | | | | ... % |-2,0 |0,0 |10,0 |10,0 ... монеталандыру |45,3 |45,6 |46,0 |46,2 ... % | | | | ... ... соңына)
| |2010 |2011 |2012 |2013 ... % |7,3 |6,0-8,0 |6,0-8,0 |6,0-8,0 ... ... ... |7,0 |8,0 |8,0 |8,0 ... % | | | | ... ... ... ... |2805 |3316 |3710 |4132 ... % |14,5 |18,7 |11,9 |11,4 ... ... ... ... |8754 |10444 |11781 |13166 |
| | | | | ... % |16,9 |19,3 |12,8 |11,8 ... ... |7666 |9161 |10358 |11589 ... ... | | | | ... % |16,6 |19,5 |13,1 |11,98 ... ... ... |7489 |7489 |8238 |9062 ... | | | | ... % |-2,0 |0,0 |10,0 |10,0 ... ... |45,3 |45,8 |46,1 |46,3 ... % | | | | ... ... мен ... ... ... ... өсуі
Өндіріс шығындарының өсуі
Жалақының өсуі
Ақша массасының көбеюі

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 46 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Инфляцияның теориялық негіздері."37 бет
Ақша және инфляция31 бет
Ақша теориялары және инфляция27 бет
Бағаның инфляциядағы рөлі37 бет
Бюджет тапшылығы мен инфляция3 бет
Жұмыссыздық пен инфляция экономикалық тұрақсыздықтың көрінісі ретінде3 бет
Жұмыссыздық пен инфляцияның байланысы, Филипс қисығы24 бет
Жұмыссыздық пен инфляцияның байланысы. Филлипс қисығы25 бет
Жұмыссыздық, инфляция18 бет
Инфляция9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь