Заңды тұлғаларды несиелеу туралы

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
1. ЗАҢДЫ ТҰЛҒАЛАРДЫ НЕСИЕЛЕУДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
5
1.1. Заңды тұлғаларды несиелеу мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 5
1.2. Заңды тұлғаларды несиелеу механизмі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 10
1.3. Шетел тәжірибесіндегі заңды тұлғаларды несиелеу ... ... ... ... ... ... ... 16
2. ҚР БАНК ЖҮЙЕСІНДЕГІ ЗАҢДЫ ТҰЛҒАЛАРДЫ НЕСИЕЛЕУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
21
2.1. « Цеснабанк» АҚ несие қызметiн ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... ... .. 21
2.2. « Цеснабанк» АҚ заңды тұлғаларды несиелеу бойынша анализ ... ... 28
3. ҚР ЗАҢДЫ ТҰЛҒАЛАРДЫ НЕСИЕЛЕУДІ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
33
3.1. Заңды тұлғаларды несиелеудің даму перспективасы ... ... ... ... ... ... ... 33
3.2. Заңды тұлғаларды несиелеу механизмін жетілдіру ... ... ... ... ... ... ... ... 37
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 42
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 44
Зерттеу тақырыбының өзектілігі: Қазіргі таңда Қазақстан Республикасында екі деңгейлі банк жүйесі қызмет етуде. Бұл - экономика саласындағы жоғары деңгейдегі динамикалық түрде дамыған болып табылады. Коммерциялық банктер кейінгі жылдары өзін-өзі қатаң түрде байланыстыру және банктер арасындағы бәсекелестікке қарсы тұра алатындығын көрсете алды, оның ішінде заңды тұлғаларды несиелеуде айтарлықтай жетістіктерге жетті. Мәселен, Қазақстан Республикасының Ұлттық банкінің деректері бойынша банктердің экономикаға кредиттерінің көлемі 2011 жылы 15,7%-ға өсіп, 8 781,4 млрд. теңгеге (59,3 млрд. АҚШ долл.) жетті. Заңды тұлғаларға кредиттер бір жылда 17,5%-ға өсіп, 6 434,9 млрд. теңге болды, жеке тұлғаларға –2 346,4 млрд. теңгеге дейін 10,9%-ға өсті [ҚР Ұлттық банкінің деректері бойынша]. Осындай статистикалық мәліметтер алдағы тарауларда толық қарастырылған.
Сонымен қатар, қазіргі таңдағы банктер заңды тұлғаларды несиелеуде несиенің ауқымды қызмет түрлерін клиенттерге көрсетеді. Нарықтық экономикада банктердің несие қатынастары және нарық бәсекесі даму алды, ал ол болса жаңа талап қойып және қазіргі уақытқа сай әдістер мен шешу қолданымдарын пайдаланылады, қажет етеді және заңды тұлғаларды несиелеуде несиені ауқымды реттеу түрлерін клиенттерге ұсынады.
Елiмiздiң нарықтық қатынасқа өту жағдайында несие халық шаруашылығының дамуының негiзгi факторы болып табылады.
Осы орайда экономикалық өсуді қаржыландырудың маңызды факторларының бірі – банктік несиелеудің дамуы екендігін атап өту керек. Әр түрлі экономикалық секторлардағы барлық дерлік кәсіпорындар өз қызметін жандандыру үшін, айналым қаражаттарын және негізгі қорларын толықтыру үшін банктік несиені алады.
1. Президенттің Қазақстан халқына Жолдауы. Астана, 2004-жылғы 19-наурыз // Егемен Қазақстан. – 2004, 20-наурыз.
2. Мақыш С.Б. Ақша айналысы және несие. – Алматы: Қазақ Университеті, 2000.
3. Лаврушин О.И. Банковское дело. – Москва: Финансы и статистика, 1999.
4. Мақыш С.Б. Коммерциялық банктер операциялары. – Алматы: ИздатМаркет, 2004.
5. Банковское дело / Под редакцией Сейткасимова Г.С. – Алматы: Қаржы-қаражат, 1998.
6. Банковское дело / Под редакцией Колесникова В.И. – Москва: Финансы и статистика, 1995.
7. Нурсеит Н. Расширение банковского кредитования производства // АльПари. – 2002. - №6.
8. Эдвин Дж. Долан, Колин Д. Кэмпбелл, Розмари Дж. Кэмпбелл. Деньги, банковское дело и денежно-кредитная политика. – Москва-Санкт-Петербург, 1993.
9. Банковское дело: стратегическое руководство / Под редакцией Платонова В., Хиггинса М. – Москва: Консалтбанкир, 1998.
10. Ширинская Е.Б. Операции коммерческих банков и зарубежный опыт. – Москва: Финансы и статистика, 1993.
11. ЕДБ-де тәуекелдерді басқару және ішкі бақылау жүйелерінің болуына қойылатын талаптар туралы нұсқаулық // Егемен Қазақстан. – 2004, 11-ақпан.
12. Стратегия индустриаьно-инновационного развития Республики Казахстан: проблемы и перспективы ее реализации: Материалы конференции / Под редакцией Елемесова Р.Е., Джумамбаева С.К. – Алматы: Қазақ университеті, 2003.
13. Хавьер М. Пиедра. Система кредитного бюро в Казахстане. Расширение доступа к кредитным ресурсам. Успех сбалансированного подхода // Банки Казахстана. – 2003.- №9.
14. Хамитова К.Н. Современные проблемы и перспективы краткосрочного кредитования в Казахстане // Банки Казахстана. – 2002. - №2.
15. Нурсеит Н., Нурсеитова Р. Текущее состояние развития и кредитования малого бизнеса // Экономика и статистика. – 2003 - №2.
16. Бобаканова Ж.О. Кредитные риски в банковской сфере и критерии рейтинга банков // Банки Казахстана. – 2002.- №7.
17. Халитова М. Система кредитования в условиях реформирования экономики Казахстана // Саясат. – 2003.- №7.
18. Симановский А.Ю. Резервы на возможные потери по ссудам: международный опыт и некоторые вопросы методологии // Деньги и кредит. – 2004.- №1.
        
        МАЗМҰНЫ
|КІРІСПЕ...............................................................|3 |
|................................................ | ... ... ... ... ... | |
| ... |
| |......................................... | ... ... ... |5 |
| ... ... тұлғаларды несиелеу |10 |
| ... | ... ... заңды тұлғаларды |16 |
| ... | ... |ҚР БАНК ... ... ... | |
| ... |
| ... | ... « ... АҚ ... ... |21 |
| ... | ... « ... АҚ ... ... ... ... анализ....... |28 |
|3. |ҚР ЗАҢДЫ ТҰЛҒАЛАРДЫ НЕСИЕЛЕУДІ ЖЕТІЛДІРУ | |
| ... |
| ... | ... тұлғаларды несиелеудің даму |33 |
| ... | ... ... ... ... |37 |
| ... | ... |
|....................................... | ... ... |44 ... | ... ... ... ... таңда Қазақстан Республикасында
екі деңгейлі банк жүйесі қызмет етуде. Бұл - ... ... ... ... түрде дамыған болып табылады. Коммерциялық ... ... ... ... түрде байланыстыру және банктер арасындағы
бәсекелестікке қарсы тұра алатындығын көрсете алды, оның ... ... ... айтарлықтай жетістіктерге жетті. Мәселен, Қазақстан
Республикасының ... ... ... ... банктердің экономикаға
кредиттерінің көлемі 2011 жылы 15,7%-ға өсіп, 8 781,4 млрд. теңгеге (59,3
млрд. АҚШ ... ... ... ... ... бір ... ... өсіп,
6 434,9 млрд. теңге болды, жеке тұлғаларға –2 346,4 млрд. теңгеге ... өсті [ҚР ... ... ... ... Осындай
статистикалық мәліметтер алдағы тарауларда толық қарастырылған.
Сонымен қатар, қазіргі таңдағы банктер заңды тұлғаларды ... ... ... ... ... көрсетеді. Нарықтық
экономикада банктердің несие қатынастары және нарық бәсекесі даму ... ... ... жаңа ... ... және ... уақытқа сай әдістер мен шешу
қолданымдарын пайдаланылады, қажет ... және ... ... несиелеуде
несиені ауқымды реттеу түрлерін клиенттерге ұсынады.
Елiмiздiң нарықтық қатынасқа өту жағдайында несие халық шаруашылығының
дамуының негiзгi ... ... ... ... ... ... ... маңызды факторларының
бірі – банктік несиелеудің дамуы ... атап өту ... Әр ... секторлардағы барлық дерлік кәсіпорындар өз ... ... ... қаражаттарын және негізгі қорларын толықтыру үшін
банктік несиені алады.
Қазіргі кезде елімізде әлемдік өлшемдер бойынша өндірісті несиелеуді
көбейтуге өте ... ... бар, ... олар ... ... ... ... құрылымдық қайта құруды тежеп қана қоймай, банктік
секторлардың несиелік және ... ... ... мүмкіндігін
күшейтетін банктік жүйе мен несиелеудің дамуына ... ... ... ... ... ... Қазақстанда банктік несиелеудің күрт
өсуіне қарамастан, оның ЖІӨ-ге қатынасы әлі де төмен болып ... ... ... қол ... елдегі шаруашылық
субьектілердің қаржылық жағдайының жақсаруы шартында ... ... ... ... оны ... ... алдыңғы қатарға шығады.
Осыған байланысты заңды тұлғаларды несиелеуді ... ...... ... ... ... бірі болып табылады.
Яғни, несиелеуді кеңейтіп, оның дамуына жақсы жағдай жасай ... ... ... ... ... Ал, бұл ... өз кезегінде, әсер етеді.
Жалпы алғанда, заңды тұлғаларды несиелеу ... ... ... ... ... бар. Атап ... ... талап етілетін құжаттарды
қарастырудағы кемшіліктер. Екіншіден, несие қабілеттілігін есептеулерді
жүзеге асырудағы жетіспеушіліктер. Үшіншіден, ... ... ... ... несиелеп, кейбір аса қажетті салаларын ... ... ... ететіндігінен несиелемеу т.с.с. Осындай кемшіліктерді түзеп,
несиелеу процесін жетілдіру ... ... ...... ... ... ... ондағы жетілдірілуі тиіс жағдайларын анықтау.
Курстық жұмыстың міндеттері:
- заңды тұлғаларды несиелеу ... ... ... ... ... ... банктердегі заңды
тұлғаларды несиелеу тәртібін;
- заңды тұлғалардың несиелеуді ... ... ... ... ... зерттеу пәні – халық шаруашылығының дамуының негiзгi
факторы – несие, оның ... ... ... ... ... ... тұлғаларды несиелеудің даму перспективалары.
Курстық жұмыстың объектісі – ... ... ... жазу ... ... ... ... жинағы,
статистикалық ақпарат көздері, мерзімді басылымдар, сонымен қатар шетелдік
және отандық әдебиеттер қолданылды.
Курстық ... ... ... үш ... ... ... тізімінен тұрады, соның ішінде 10 ... ... ... ... ... ... НЕГІЗДЕРІ
1.1. Заңды тұлғаларды несиелеу мәні
Заңды тұлғаларды несиелеу қандай-да бір шаруашылық ... ... ... ... ақшалай ресурстарды белгілі-бір
қағидалар мен шарттарға сәйкес беру болып табылады.
Кәсіпорындарды және ... да ... ... және әлеуметтік
қажеттіліктеріне байланысты банктік несиені беру ... ... ... ... ... ... берілу процесі – бұл қоғамдағы экономикалық өзара байланыстарды
алып жатқан күрделі құбылыстарды білдіреді. Сондықтан да, ... ... ... ... ... ... ... негізгі
қағидаларын анықтап білмейінше жеткіліксіз болып саналады. Несиелеуді
ұйымдастыру негізі мынадай қағидаларға сүйенеді:
... ... ... ... немесе қайтарымдылығы;
• несиенің ақылылығы;
• несиенің қамтамасыз етілуі;
• несиенің сыйақылылығы;
Несиелеудің соңғы қағидасы шетелдік ... ... ... ... ... үшін жиі ... ... жағдайда несие сыйақы ретінде
ешқандай да қамтамасыз етілмеген түрде беріледі.
Несиенің мақсаттылығы несиелеудің басты қағидасы ретінде, ... ... ... ... ... – бұл ... ... категория ретіндегі мәніне
негізделетін ... ... бір ... Бұл қағида несие берушінің қарыз
алушыға берген қаражатының белгілі бір ... ... соң ... ... ... ... ... қайтарымдылық қағидасы
туындайды.
Несиенің қайтарымдылық қағидасы оны экономикалық категория ретінде,
басқадай ... ... ... ... ... ... ... болмайды.
Несиенің ақылылығы – бұл қарыз берушінің ... ... ... ... ... ... ... өсіп қайтарылатындығын
білдіреді. Іс жүзінде ақылылық – бұл несиені ... үшін ... ... ... ... ... ссуданы пайдаланғаны үшін төлейтін
пайызын несиенің бағасы деп ... ... ... үшін пайыз мөлшерін белгілеудегі ескеретін басты
факторларына мыналарды жатқызуға болады:
... ... ... ... беретін ссудалар бойынша
белгіленетін пайыздың базалық мөлшері;
... ... ... орташа пайыз мөлшері;
• өз клиенттеріне депозиттік шоттар бойынша төлейтін орташа пайыз
мөлшері;
• банктің несиелік ... ... ... ... ... несиенің сұралатын мерзімі мен түрі;
• еліміздегі ақша айналысының тұрақтылығы.
Несиелеудің келесі бір қағидасы – ... ... ... ... ... Бұл ... ... болуы несиенің экономикалық
категория ретінде шығуымен бірге келеді.
1980-ші жылдардың аяғына дейін КСРО-да несиенің ... ... ... тек қана ... бағалылықтарымен жүзеге
асырылып келді. Ал, ... ... ... қамтамасыз етілу формасы
ретінде: ... ... ... міндеттемелері, тапсырма қолданылуда.
Кепілге берілетін ссуда – бұл қарыз ... ... ... ... ... табылады. Бірақ, кепілге берілген активтер ... ... ... оның пайдалануында болады /2. 54-57 бет/.
Қазіргі кезде банк өзінің 1-ші класты ... ... ... яғни ... ... ... ... де береді.
Жалпы алғанда, несиелеудің мәнін мынадай 3 элемент арқылы ашуға болады:
1. субъект;
2. объект;
3. қамтамасыздандыру.
Осы үш ... ... ... оның тиімділігінің түсінігін
анықтайды. Банктің несиелеудегі қызметі осылардың бірін-бірі толықтыруының
негізінде алға жылжиды. Ал, ... ... ... ажыратсақ, бұл
банк ссудасының қайтарылмауына, барлық жүйенің құлдырауына әкеледі.
Несиелеу ... ... ... бар, ... мәмілелерді
жасауға материалдық немесе басқа кепілдігі бар заңды немесе жеке тұлғалар
болып табылады. Оларды келесідей ... ... ... ... мен ұйымдар;
• кооперативтер;
• акционерлік қоғамдар;
• жеке еңбекпен ... ... ... ... банктер;
• билік органдарын, біріккен кәсіпорындар, халықаралық бірлестіктер ... қоса ... ... ... ... несиелерді бөлу несиелеу жүйесінде тағы бір сыныптама
түсінігін тудырады – несие түрлері ... ... Ол ... ... қатынаста белгілі-бір нақты несие мәмілесіне тән жиынтық
белгілерін көрсетеді. Несиелік ... ... ... – бұл
несиенің өзінің белгілері, олар бірегей ... ... ... жеке ... әр ... болуы мүмкін. Осы салалық бағытталушылыққа
қарай өнеркәсіптік, сауда, банкаралық несиелерді бөлуге болады. ... ... ... ауыл ... ... бөледі /3. 221-222
бет/.
Заңды тұлғаларға берілетін несие түрлері мыналар: ... ... ... ... факторингтік, форфейтингтік,
онкольдық, ... және т.б. ... ... ... ... лизингтік
несие өндіріске керекті құралдарды сатып алушыларға ... ... ... – құнды заттарды, бағалы қағаздарды кепілге ала отырып
берілетін несие.
Овердрафт – ... ... ... ... ... ... арналған
бір күндік несие.
Овернайт – бір түнге берілетін несие түрі.
Контокоррентік – ... желі ... ... шот ... ...... ... қарызын ала отырып берілетін
несие. Ол қысқа мерзімге, 180 ... ... ...... ... төлеуге тисті төлем талабын сатып
алуын білдіреді. Бұл тек ... ... ... және ... ... ...... 1-ші класты клиенттеріне талап етуге дейін берілетін
несие.
Бланктік немесе сенім несиесі – ... ... ... ... ... болсақ, бұл – несиенің пайдалану заты, яғни
несиенің іске асырылу аясы деп түсінуге ... ... ... ... және импортты тауарлар мен
қызметтермен ... ... ... ... ... ... ... заңды тұлғалардың сатып алатын
шикізаттары, материалдары, құралдары және басқа да ... ... ... ... ... мен ... арасындағы
алшақтық жатады.
Ұзақ мерзімді несиелеу объектілеріне ... ... ... ... объектілерінің құрылысы;
• өндіріс объектілерін қайта құру, техникалық ... ... ... техникалар, құрал-жабдықтар және көлік құралдарын сатып алу;
• жаңа өнім шығаруды ұйымдастыру;
• өндірістік емес маңызы бар объектілерді салу / 4. 164-165 ... ... ... ... ... ... берілген ссудалар бойынша
мерзімі өтіп кеткен қарызының шартында жүзеге асырылады. Жеке жағдайларда,
егер қарыз алушылар ұзақ ... ... ... ... және ол ... уақытта
өтелетін болса, ссудалар банк басшыларының шешімімен берілуі мүмкін.
Несиелік ... ... ... ... ... банктердің
дербес несиелік саясаттарымен және ... ... ... ... /4. ... ... жоғарыда айтылып кеткен несиелеу элементтерін (субъект,
объект, қамтамасыздандыру) бір-бірінен ажыратуға болмайды. Егер ... ... ... беделі болып, қамтамасыздандырусыз несие сұраса
немесе бұрын банктен ссуда алмаған фирма жақсы кепіл бере ... ... банк екі ... ... ... ... Банк үшін бір элементтің
ғана бар болуы жеткілікті ме, сол элемент қана ... ... ... тек ... ... ... ... па?
Осындай сұрақтардың шеңберінде несиелеу жүйесінің тағы бір элементі
туындайды – бұл сенім. Ол ... ... ... ... ... ... ... «credo» «сенемін» дегенді білдіреді. Несиелеуде екі ... ... ... мен ... алушы қатысатыны белгілі. Олардың арасында
ссудаланатын құн қозғалысы ... ... ... ... ... ... және зайымдық
қаражаттар арасындағы шекті қатынасты белгілеуде мемлекет тарапынан қандай-
да бір әмір жүргізу жоқ. Шаруашылық ... ... ... экономикалық тұрғыда олардың меншікті қаражаттарын зайымдық
қаражаттар үшін толық материалдық ... ... ... ... ... ... тек қана банктік несие емес, сол сияқты ақшалай
және тауарлай формасындағы ... ... ... қарастырылады.
Кәсіпорындарға кімнің қаражатын және қанша ... ... алу ... ... құқық берілген, ал оларды пайдалану шарты келісім-шартта
анықталады.
Қазіргі несиелеу жүйесі банктің ресурсына негізделеді. Бүгінгі жағдайдың
бұрынғы ... ... ... ... – ол ... несиелік мекемелер
өздеріне жоғарыдан берілген несиелік ... ғана ... ... ... да ... банктермен жинақталатын барлық ресурстар
КСРО Мемлекеттік ... ... ... ... ... сол орындарға несиелеу лимиті түрінде қайта беріліп
отырған. Сондай несиелеу ... сол ... ... аймақтың клиенттерін
несиелеген. Банк бөлімшелерінің ол уақыттарда қаражат жинақтауға деген
ешқандай да ... ... және ... ... ... болған. Қазіргі несиелеу жүйесі басқа негізде құрылған, ... ... ... ... банктердің тартылған қаражаттарына
байланысты. Бұл берілетін несиелердің ауқымының, сонымен қатар несиелік
мекемеде қалыптасқан ... ... ... ... ... ... ... ие. Осыған байланысты
сауда мотивтері, үнемдеу мотивтері ерекше маңызды ... ... ... ... тек ... қосымша қаражатқа деген қажеттілігін
қанағаттандыру ғана маңызды емес, сонымен ... ... ... ... үшін де несиелеудің маңызы зор. Дәл осы тұста
коммерцияның «арзанға сатып алып, ... ... ... орын ... ... ... ... мен депозиттеріне, сол сияқты ... де ... ... жүйесінің маңызды бір белгісі оның келісім-шартқа
негізделуі болып табылады. ... ... ... ... пен ... ... алу барысында жасалатын келісім-шарттың экономикалық маңызы
төмен болғандықтан да, оны формальдық сипатта ... деп ... ... ... ... ... кейін ғана банк пен қарыз
алушы арасында несиелік ... ... ол шарт ... ... де, ... да жауапкершілігін нығайта түсті.
Қалыптасып отырған қазіргі несиелеу жүйесінің келесі маңызды ерекшелігі –
бұл несиелеудің объектіден субъектіні ... ... ... ... ... несиелеуге ғана негізделгені бізге белгілі. Тауарлы-
материалдық құндылықтар қоры және ... ... ... ... құқық берді де, ... ... ... ... ... ... үшін ... орындалуы ссуданың қайтарылуына
автоматты түрде кепіл болады.
Жаңа ... ... ... және ... ... ... оның ... мерзімділік және қамтамасыз етілу қағидалары, сол
сияқты несиенің ақылылық сипаты да ... ... ... ... ... ... ... Бұдан бірнеше жылдар
бұрын жақсы және жаман ... ... ... ... ... ... ... режим қолданылған. Кәсіпорынды бағалау
негізіне олардың жоспарлы көрсеткіштерін орындау дәрежелері ... ... ... жүйе ... ... ... тәуекелін
төмендетіп, клиенттің несиелік қабілетін ескереді. Сондай-ақ, коммерциялық
банк қарыз алушыны төлем қабілетінсіз деп ... ... оны ... және ... ... ... қоюға құқылы.
Несиенің қамтамасыз етілу принциптеріне де байланысты өзгерістер болды.
Тәжірибе көрсеткендей, ссудалардың ... ... ... етілуі олардың уақтылы қайтарылуына кепіл болмады.
Сондықтан да ... ... ... ... ... байланысты түсіну банк тарапынан жіберілмеуге тиіс. Қайтару
тұрғысынан алғанда, толық кепілдігі жоқ ... ғана ... ... ... ... ... жүйесінің келесі бір ерекшелігіне банк несиелерін жоғары
дәрежеде кепілдендіру формаларына өту жатады. ... ... ету ... ... ... тәжірибедегідей біршама сенімді
формаларға сенім құқы, кепілдеме және кепіл-хат, ... ... ... ... ... ... ... несиелік механизм банкке
өзінің тәуелсіздігін нығайту, сонымен қатар несиелік тәуекелді ... ... ... несиелеудің өзгерген жүйесі біршама дәрежеде
нарықтық қатынастарға сай келетін үлгі ретінде оларды ... ... ... ... ... ... механизмі
Несиелеу механизмін кеңес экономистері жалпы ... ... ... ретінде бөліп қарастырады.
Несиелеу механизмі – несиенің берілу және қайтарылу әдіс-тәсілдерін және
несиелеу процесін, сондай-ақ несиенің қозғалысына ... ... ... ... ... ... айтқанда несиелеу механизмі
несиені пайдалану механизмін білдіреді. ... ... – бұл ... ... тану механизмін сипаттайды. Бұл механизм тәжірибеде ... ... ... ... сипаты бар механизм. Несиелеу механизмі
өзінің мәні жағынан несиелік процесс технологиясын бейнелейді.
Қазіргі несиелеу механизмінің ... ... ... ... ... әдістері және ссудалық шот түрлері;
• несиелік мәмілені құжаттау;
• несиенің мөлшерін белгілеу;
• несиені беру процедурасы;
• несиені қайтару тәртібі;
• несиелеу процесіне жасалатын ... ... ... ... және іске ... ... – ссуданың берілу және қайтарылу ерекшеліктерімен
байланысты болатын, банктік несиенің ... ... ... ... ... ... ... тәжірибеде несиелеу әдісінің үш түрі қарастырылады :
... ... ... ... қалдық бойынша несиелеу әдістері;
• айналым-қалдықтық.
Айналым бойынша несиелеу барысында несие несиелеу ... ... ... ... Несие қарыз алушының
шығындарын оның ресурсы босағанға дейін ... ... ... ... ... шараларына байланысты ссуда мөлшері өсіп,
бұл қажеттіліктің азаюына байланысты ссуда қайтарылады. Бұл әдіс ... ... ... ... немесе ұлғайту шараларына
байланысты үздіксіз ... ... яғни ... ... ... болып табылады.
Қалдық бойынша несиелеу барысында несие ... ... ... ... ... мен ... ... өзара
байланысқан. Несие бұл жағдайда ... ... ... ала ... ... тәжірибесінде беріледі, ал
қажетті материалдарды сатып алу шығындары авансылау үшін берілмейді. Қалдық
бойынша ... ... ... ... ... қамтылса, ал
айналым бойынша несиелеуде объектісі толығымен қамтылады.
Айналым және қалдық бойынша несиелеудің іс жүзінде ұштасуының нәтижесінде
айналым-қалдықтық әдісі түзіледі. ... ... ... ... деген
қажеттіліктің туындауына байланысты несие берілсе, ал ... ... ... ... ... өтеледі. Бірінші кезеңде несие ... ... ... ... ... ... ... берілсе, ал екінші кезеңде несие клиенттің банк алдындағы
мерзімді міндеттемелері ... ... ... ... беру және ... ... ссудалық шоттар
формаларын анықтауға негіз болады. ... ... ... клиентке ашқан ссудалық шотында көрсетіледі.
Ссудалық шот – ... ... ... ... байланысты қарызы
көрсетілетін, яғни ссуданың берілуі мен ... ... ... шоттың дебеті бойынша несиені беру көрсетілсе, қайтарылуы кредит
бойынша көрсетіледі. Ол келесі кестеде бейнеленген (1-кесте):
1-кесте. Ссудалық шот.
|ДЕБЕТ ... ... БЕРУ ... ... ... ШОТ ҚАЛДЫҒЫ | ... ... ... | ... /3. ... ... мен ... қарыздың көрсетілуінің ортақ біртұтас
сызбасы барысында ссудалық шоттар өзара бөлінеді:
• ашылу мақсатына қарай;
• айналыммен өзара ... ... ... ... ... ... депозиттік-ссудалық болып келеді.
Мұндай жағдайда, клиент өзінің ... ... ... ... ... қойған кезде ғана белгілі бір мөлшерде несие алуға хұқық
алады. Егер бұл шотта дебеттік ... ... онда ол ... ... ... айналады.
Айналымы мен өзара байланысы бойынша ссудалық шоттардың үш типі болуы
мүмкін:
1. айналым-төлемдік;
2. қалдықты-компенсациялық;
3. айналым-қалдықтық.
Осы үш типі мәні ... ... үш ... ... келеді.
Айналым-төлемдік шотты ашу барысында клиент әр ... ... ... ... тауарлар мен қызметтер шотын, ... ... ... қарызды өтеуге, салықтар мен ... ... ... ... төлем тапсырмаларын төлеуге мүмкіндік алады.
Клиент барлық төлемдерді төлеуде қалдықты-компенсациялық ... ... ... ... ... объектісі болса, сонша қалдықты-
компенсациялық шоты болуы мүмкін. Бұл ссудалық шот алдындағы екі ... ... ... ... және көп ... ... ... Сол сияқты несиенің белгілі бір мақсатқа берілуі қатаң қадағаланады.
Айналым-төлемдік ссудалық шоттың ерекше бір түрін контокорренттік шот
құрайды.
Контокоррент шоты – ... ... ... бірінші класты несиелік
және төмен қабылеті бар қарыз алушыларға несие беруде активті-пассивті
(есеп айырысу-ссудалық) ... ... ... ... ... шот банк сенімінің ең жоғарғы формасын сипаттайды. Оның ... ... ... ... қызметіне және пайданы бөлуіне байланысты
барлық төлемдер, ал кредитіне клиенттің есебіне түсетін түсімдер және басқа
да ... ... ... Бұл ... ... ... ... сол
уақытта айналымда бар меншікті қаражатын, ал дебеттік қалдығы айналымға
банк несиесінің тартылғандығын, яғни ол ... ... ... ... ... несиелеуге байланысты операцияларды жүзеге асыру үшін
екінші деңгейлі банктер оларға ссудалық ... ... жай және ... ... шоттар шаруашылық ұйымның төлем айналымының үлкен бөлігін
несиенің көмегімен жүзеге асыратын жағдайда және несиеге ... ... ... ... ... ... ... кезде арнайы
ссудалық шоттар бойынша тауарлар қорлары айналымына байланысты ... ... ... ... ... қатар сату-жабдықтау ұйымдары несиеленеді.
Кәсіпорынға тек бір ғана арнайы ссудалық шот ашылуы мүмкін. Бірақ та банк
кәсіпорындағы жекелеген қандай-да бір ... ... ... ... деп ... онда оған жай ссудалық шоттар ашуға мүмкіндік береді. ... ... бір рет ... беру үшін ғана банктік ... ... ... ... ... ... қарыз алушының
келісілген мерзімде мерзімді міндеттеме-тапсырмалар негізінде ... ... ... ... бір ... бірнеше объектілер бойынша несиені
пайдаланса, онда оған бірнеше жай шоттар ашылуы мүмкін және ссудалар ... ... әр ... ... және әр ... пайызбен беріледі. Мұндай
ерекше ссудаларды есепке алуда қарыз алушылардың алған ссудаларын уақтылы
өтеуіне банк тарапынан бақылау ... ... ... ... екінші құрамдас бөлігі – несиелік мәмілені
құжаттау. Бастапқы кезде банк пен ... ... ... ... жасалып,
оның соңы банкке несиелік ресурсқа сұралатын өтініштің ... ... ... ... ... ... аяқталады. Банкте клиенттің
қаржылық жағдайын анықтауға және оның ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан да, банк клиенттен
оның қызметі жайлы соңғы екі-үш жылдағы жыл басына ... ... ... ... ... таяу ... күнге жасалған балансын
талап етеді. Кәсіпорынның балансына қоса банкке пайда және зиян ... ... ... ... ... ... Клиенттің белгілі
мақсатқа несие алуға, оның қажетті ... ... ... және ... ... ... ... қажеттілікті негіздейтін техникалық-
экономикалық ... ... ... ... ... ... пен қарыз алушы арасындағы ... ... ... мен ... ... ... құжат – несиелік
шарт жасалады. Онда екі жақтың экономикалық және заңи ... ... ... ... ... ... арнайы формасы
жоқ. Ал, ондай формалар Германия, Австрия сияқты ... ... ... басқа кепіл туралы келісім-шарт жасалады. Іс жүзінде,
егер кепіл несиелік мәмілеге қатысатын ... онда ... ... ... ... ... ... ол нотариалды түрде куәландырылуы
да мүмкін.
Несиелеу процесі барысында клиент банкке басқа да құжаттарды (кепіл-хаты,
үшінші бір ... ... әр ... ... ... анықтама
қағаздарды) тапсырады.
Несие банктің тиісті қызметкерінің ... үкім ... ... Бұл қызметкер ретінде: банктің басшысы, оның орынбасары, несиелік
департамент ... ... ... басшысы және банктің несиелік
офицерлерінің біреуі ... ... ... ... ... ... ... бойынша есеп - айырысу және несиелік ... ... ... ... Онда ... ... ... несие беретін шоты көрсетіледі.
Жалпы, клиентке берілетін ... ... ... ... ... ... ... келісім негізінде беріледі. Бұл
келісімде жазылған сома клиент үшін ... ... ең ... ... Бұл сома ... мәні ... несиелеу лимиті болып табылады.
Несие мөлшері мыналарға:
• қарыз алушының ... ... ... ... қамтамасыз етуіне түскен тауарлы-материалды бағалылықтардың
нақты жинағына және ... ... ... ... ... ... ... мен банктің клиентке сенім дәрежесіне;
• банктегі бар ресурс көлеміне байланысты.
Әр жекелеген жағдайларда бұл мөлшер қамтамасыз ету құнымен және ... ... ... ... ... анықталады.
Несиелеу механизмінің бір құрамдас бөлігі – несиені қайтару тәсілдері.
Оның бірегей жасалған үлгісі жоқ. Оның ... ... ... ... ... ... ... қайтару;
2) меншікті қаражаттардың жинақталуының және несиеге деген есеп-айырысу
шотына қажеттіліктің азаю шамасына қарай ... ... ала ... сома ... ... түрде қайтару;
4) түскен түсімді бірден ссудалық қарызды жабуға есептеу;
5) несиенің ... ... ... ... ... ... ... өткен несиелер» шотына аудару;
7) банк резерві есебінен мерзімі өткен ссудаларды ... ... ... ... арқылы немесе қағазсыз, яғни байланыс
каналдары арқылы да жүзеге ... ... ... ... ... жазбаша үкімі, банктің өзінің ... ... ... ...... туралы шартты дайындау, жасау және орындау
процесін білдіреді.
Кепіл ... іске ... ... ... ... ... ... түрін таңдау, кепіл затын бағалауды жүзеге асыру, кепіл туралы шарт
жасау және орындау, кепілді ... ... ... ... ... ... құқықтар жатады.
Материалдық-заттық мазмұнына қарай ... ... ... ... ... ... ... кепілі:
а) шикізаттар, материалдар, жартылай өнімдер кепілі;
ә) тауарлар және ... ... ... ... құндылықтар, алтыннан жасалған бұйымдар кепілі;
в) басқа да тауарлар-материалдық құндылықтар ... ... ... (вексельдер) кепілі;
• сол банктегі депозиттер кепілі;
• жылжымайтын мүлік кепілі (ипотека).
2. Мүліктік құқықтар кепілі:
• жалгерлік құқық кепілі;
• авторлық құқық кепілі;
... ... ... ... ... элементіне кепіл затын бағалау жатады. Осыған
байланысты халықаралық тәжірибеде арнайы нұсқау жасалынған:
1. ... ... ... құны ... ... Бұл ең ... ... және осы бағаға потенциалды сатып алушылар болуға
тиіс.
2. Мүлік үздіксіз қайта бағаланып ... ... ... ... біліктілігі бар мамандар жасауға тиіс.
4. Мүліктің бағаланатын құнына оған ... ... ... ... Өнер шығармаларының антиквариаттың т.б. куәландырылуға тиіс.
6. Бағалау барысында оның ... құны мен ... ... ... ... ... ... қажет.
Несиелеу механизмінің құрамдас элементі – несиені беру ... ... ... ... ... ... келесі сызбамен
көрсетуге болады (1-сурет):
|Несиелік комитетке дайындау ... ... ... ... ... |
|Несиелік |
|комитет |
| ... ... ... ... ... |
|Мониторинг. |
|Мерзімі өткен ... ... ... |
|2-ші өтініш |
1-сурет . Банктердегі ... ... беру ... 1-кезеңінде банкке келіп түскен несиеге деген
өтінішті қарайды. Мұндай құжаттарда қарыз алушы мен сұралатын ... ... ... ... ... ... ... мүмкін болар
қамтамасыз ету мүлкі көрсетіледі.
Тапсырылған құжаттарды оқып үйрену барысында банк ... ... ... қайтару қабілетін бағалаудың шешім қабылдау үшін аса маңызы бар.
Бағалау техникалық-экономикалық есеп негізінде жасалады.
2-кезеңінде қарыз ... ... ... ... кезінде қарыз
алушының алған ссудасы бойынша қарызды уақтылы және толық ... ... ... алушының несиелік қабілетіне талдау жасау барысында мынадай
факторлар есепке ... ... ... ... ... ... ссуданы бере отырып, оның
атынан шығатын тұлғаның ... ... ... ... ... танысуға тиіс;
2. қарыз алушының іскерлік беделі. Ол қарыз алушының қарызды қайтаруға
дайындығын ғана ... ... ... ... ... ... білдіреді;
3. табыс алу қабілеті. Оны анықтау ... сату ... ... ... әсер ... ... есепке алынады. Бұл
факторларға: ... ... ... мен ... ... ... құны,
қызметкерлерінің біліктілігі жатады.
Несиелеу процесінің ... ... ... ... ... ... ... бойынша банк қарыз алушының несиелік қабілетін
тексеріп болғаннан кейін, несиелік шарт жасасу үшін несиелеу субъектісімен
қатынасқа түседі. Барлық ... банк пен ... ... ... ... ... ... өздері анықтайды. Бұл жерде
отандық банктер оның ... ... ... Несиелік келісім-шартта
несиелеу мақсаты, обьектісі, оның мөлшері, ссуданы беру ... ... ... ... ету ... ... үшін ... сыйақы
мөлшерлемесі; қарыз алушының беретін құжаттарының тізімі; олардың берілу
мерзімдері және несиелеу процесіндегі банктің бақылау ... ... ... ... беру кезеңі жүзеге асырылады. Бұл кезең ссудалық
шот формасын, ссуданы беруді ... ... ... беру ... ... ... және ... шарттарын қамтиды.
Соңғы 5-кезеңде несиені қайтару және оған ... ... ... ... ... ... ... тәсілі ссудалық шоттар
формасына, банк қаражаттарын пайдалану ұзақтығына және ... ... ... роліне байланысты. Жай шоттар бойынша банкке ... ... ... ... ... ... жолымен
қайтарылса, арнайы ссудалық шот бойынша банкке қарызы тікелей осы ... ... ... ... ... ... процесіне жасалатын бақылау банктің несиелік портфелін
мерзімді түрде ... ... де ... ... банктің
несиелік портфелі оның табыс көзі және ... ... ... ... көзі болып табылады.
1.3. Шетел тәжірибесіндегі заңды тұлғаларды несиелеу
Дамыған елдердің банктеріндегі несиелеу тәжірибесін қарастыра келе,
еліміздегі ... ... ... ... ... ... болады.
Дамыған елдердегі банктік несиелеу механизмін қарастырсақ, Францияда банк
клиентке нақты ақша ... бере ... ... береді немесе оны беруге сөз
беру арқылы несие беруі мүмкін. ... ... ... ... ... ... көрсетілетін), екінші жағдайда ... ... банк ... ретінде болады (баланстан тыс есепке
алынады). Толық мағынадағы несиелер үш ... ... ... ... ... ... алу түрінде, қаржылық құжаттарды есепке алу
және кассалық несие. Банктің қолымен куәландырылған ... ... ... ... ... ... қолданылмаған бөлігін жатқызады.
Францияда заңды тұлғаларды несиелеу кезінде белгілі-бір ... ... ... ... ... ... сауда
операциялары, мемлекетті жабдықтау, қосалқы бөлшектер) түрлерін бөледі, ал
обьектімен байланысты емес несиелер тек ... роль ... ... ... ... ... есепке алу
формасында берілуі мүмін. Бұл ... банк екі ... ие ... ... ... адамның қолы түрінде және осы вексельді есеспке ... ... ... ... ... ... ... бойынша
кәсіпорындағы дайын өнім қорлары өсіп кеткен жағдайда олардың қолма-қол
ақшаға сұранысын қанағаттандыру ... ... ... ... ... ... ... елдерде сияқты несиелік операциялар негізгі орынды
алады. Бұл елде сыртқы ... ... ... ... кеңінен
қолданылады. Ол шикізатты әкелу мен жартылай және ... ... ... ... ... кепілі формасында жүреді. Кейде бұл несие
сатып алушының тауарды ... ... ... ... ... ... ... әрине, бірінші класты қарыз алушыларға беріледі. Сондай-ақ, Германия
мемлекеттік қорларының, қалалық зайым облигациялары, ... жол ... ... ... ала ... несие береді. Неғұрлым «тиімді»
банктер қамтамасыздандырылғанмен бірге бланктік несие де ... ... ... ... екі ... ... мүмкін. Қарыз алушы не банктен
ақша алады, не вексельді акцепттеуіне болады. ... ... ... ... үшін ... ... вексельді есепке алады. Мұндай несиенің ерекше түрі
авальды несие болып ... ... ... салық органдары
алдында алымдарды кейінге қалдыру туралы сұрау кезінде заңды тұлғалар өз
міндеттемелерін орындауға ... ... ... да ... тәжірибедегі несиелер беріледі. Бұл ... ... ... ссудалардың ішінде мөлшері және мәні бойынша
неғұрлым маңызды ссуда ... ... ... ... ... ... Ол ... берілген ссудалардың үштен бірін
құрайды. Коммерциялық және ... ... көп ... тауарлы-
материалдық құндылықтарды сатып алу үшін қолданылады, ал олардың мерзімі 1
жыл және одан аз болып ... ... ... ... он ... ... берілетіндері де бар. Олар , әдетте, ... ... ... ... ... ... ссудалар тауарлы-
материалды запастармен, құрал-жабдықтармен, кәсіпорынның өзінің құнымен
қамтамасыздандырылуы ... ірі ... ... несие процесін ұйымдастыруды несие бөлімі
жүзеге асырады. Несиелік талдау ... ... ... ... қолдап отырады. Ссудалық функция мен несиелік талдауды бөлу
несиелік бөлімдер өзінің ... ... ... ... ... ... ... және кейбір банк филиалдарында несиелік
талдау несиелік қызметкер ... ... ... ... екі ... несиелік талдаудың неғұрлым жоғары деңгейлі обьективтілігіне ... ... ... ойластырып бекітуге ықпал етеді /10. 137
бет/.
Несиелеу процесінің ... ... ... ... ... содан соң
қарыз алушының несиелік қабылетін талдайтыны белгілі. Осыған ... ... ... ... туралы ақпараттар ... және олар ... ... ... ... ... немесе
агенттіктер жұмыс жасайды. Бұл тәуелсіз ұйымдар банктерге келісім-шарт
негізінде қызмет ... ... ... «Дан энд Брэд ... 3 млн. жуық
АҚШ-тың, Канаданың, Данияның фирмалары ... ... ... ... және ... ... ... – бұл активтік операциялардың маңызды бағыттары болып табылса,
несиелік ... банк ... ... бірі ... ... дейінгі
мөлшерде құралады.
Несиелер бойынша банктердің зиянға ұшырауының өсуіне біршама әсер ететін
факторларға ... ... ... ... ... ... жасауға
мүмкіндік береді: дүниежүзілік банктердің ... ... ... ... зиян ... басты себебі 67% ішкі факторлар, ал 33%
сыртқы ... ... ... ... ... ... банктің зиян шегуіне әкелетін факторлар
(%-да)
|Ішкі факторлар | 67% ... ... |33% ... ... |22 ... |12 ... | ... | ... ... ... оқып |21 ... ... |11 ... ... ... | ... ... ... | |
|дұрыс ... | | | ... ала ... ... |18 |Жұмыссыздық/Жанұя |6 ... ... ... және | ... | ... бақылаудың | | | ... | | | ... ... |5 ... |4 ... ... | | | ... С.Б. ... ... банктер операциялары», Алматы, 2003ж.
Несие бойынша банктердің зиян шегуіне себеп болатын сыртқы ... ... ... ... банкроттығының тұруы тегін емес.
Банктің кез ... ... ... мұндай факторларды басынан кешуі мүмкін.
Сондықтан, қарыз алушының ... ... ... ... ... міндетті түрде оның қаржылық жағдайын ... ... ... ... ... басқарудағы жетіспеушілік, ... ... ... болмауы, нарық жағдайындағы өзгерістер мен
бәсекеге төселе алмауы, өз мүмкіндіктерінің шамадан тыс ... ... ... ... ... ... жылдам кеңеюі, акционерлік
капиталдың жетіспеушілігі және зайымдық қаражаттардың үлесінің ... ... ... ... ... ... байланысты. Несиелік
портфель – несие беру ... банк ... ... ... ... ... несиелік тәуекелді минимизациялауға
әкеледі. Қарыз алушылардың қаржылық көрсеткіштеріне, ... ... ... ... құжаттардың дұрыстығына қарай несиелер келесідей бөлінеді:
1. төмен тәуекелі бар несиелер (сыныпталмайтын);
2. жоғары тәуекелі бар ... ... ... бар ... ... тыс ... несиелер (стандартты емес) /10.96-97бет/.
Әр тәуекел кластарына өтелмеген тәуекелдер үшін ... ... ... ... ... ... ... алушының несиелік қабілетін жете
бағалау несиелік тәуекелді төмендетудегі басты шара болып табылады.
Несиелердің қайтарылмауынан зиян шегу - кез ... банк ... ... ... ... жою ... ... бірақ ең төменгі мөлшерге
жеткізуге ... ... ... ... проблемалық
несиелердің пайда болу ... ... ... сол ... пайда болуын болжайтын толық жүйе жұмыс жасайды. Бұл ... ... ... ... ... әсер ... ... байланысты және
байланысты емес факторлар келтіріледі. Бірінші ... ... ... яғни ... ... ... құжаттарға және т.б,
жасалатын талдауды ... ... ... ... ... ... ... жағдай және төтенше оқиғалар жатады /4. ... ... ... ... ... ... ... келісім – шарт мазмұнын қарастыру олардың көлемді болып келуін
көрсетеді. Кейбір ... ... ... 20 ... ... ... ... шарттардың кеңдігін көрсетеді. Мысалы, АҚШ-тың бір банкінде ... ... ... ... ... ашу ... ағымдағы
қажеттіліктерге берілетін несиелерге қатысты ... ашық ... ... ... шарт бар. Егер несие 30 ... ... ... қысқартылған келісім- шарт, не қарыздық міндеттеме қолданылады.
Германияда бір жүйенің банктері үшін ( ... ... т.б.) ... ... белгіленген. Заңдармен қатар олар несиелік операциялардың
хұқықтық ... ... ... ... шарт ... ... қорғану шараларының бірі. ... ... ... банк
клиенттеріне жеткізіледі. Несиелік келісім – шарттарда олар ... ... ... ... келісімін нақтылацтын пункт жазылады. Олардың
толық мәтіні несиелік келісім-шарт бланкісінің келесі бетінде ... ... ... бір түрге келтірілген. Олар кесте
макеттері түрінде типографиялық формада көрсетілген, ал қатардағы ... ... ... ... ... жасалып,
ссуда берілгеннен кейін соңғы кезеңде несиенің қайтарылуын бақылайды. Заңды
тұлғаның өтімділігі, қаржылық құрылымы, ... ... ... ... ... ... ... қабілеттілігінің аспектілерін талдау
кезінде айқындалған әлсіз жерлері үздіксіз талданып отырғаны жөн. ... ... ... құрылымы қиындықтар туындаған жағдайда ... ... ... ... ... ... ... мониторингте
қолданылатын құралдардың ішінде несиелік келісім-шарт негізгі ... ... ... ... ... мониторингтің маңызды элементі
сенімді ақпарат жинап, оны талдап отыру ... ... ... ... ... ... ... көрсетілген ( 2-сурет).
|Мәліметтерді жинау ... ... ... ... ... |
|Несиелік рейтингті|
|тексеру ... ... ... ... ... мониторинг процесі
Негізінен, банктегі жоғарғы буын басшыларының бірін несиелік мониторинг
үшін жауапты еткен жөн. Бұл ... ... кіші ... ... ... ... мониторингі қызметімен біріктірілуі мүмкін
/10.147-148. бет/. АҚШ конгресі тұтынушылары пайыздық төлемдердің мөлшері
және басқа да ... ... ... ... қол жеткізу мақсатында
несиелеу аясында дәйекті ақпарат туралы бірқатар заңдар қабылдаған. Сонымен
қатар, несиені орналастырудағы мүмкін болатын теңсіздікті жою, ... ... ... ... заңдастыруды енгізу үшін де заңдар қабылданған
.
2. ҚР БАНК ЖҮЙЕСІНДЕГІ ЗАҢДЫ ТҰЛҒАЛАРДЫ НЕСИЕЛЕУ
2.1. « Цеснабанк» АҚ несие қызметiн ұйымдастыру
« ... АҚ 1992 жылы 17 ... ... ... АҚ несиелiк
операцияларының динамикасын талдамас бұрын, оның тарихына ... жыл. ... мен ... ... ... ашылды.
1996 жыл. Орталық Азия — Америкалық кәсіпкерлікті ... ... ... ... ... және орта бизнесті қаржыландыру жөнінде
келісім жасалды.
1998 жыл. Азия даму ... ауыл ... ... үшін ... ... құру және даму ... ... және орта бизнесті дамытуға
арналған кредиттік желілері ашылды және ... ... ... ... кейін қолдау жөнінде келісімге қол қойылды.
2003 жыл. Ауыл ... ... ... мониторинг нәтижелері
бойынша Банк Дүниежүзілік банктің кредиттік желісін іске асыруға ... ... ... деп ... қор биржасының Биржалық кеңесінің шешімімен банк акциялары
КАSЕ-нің «А» санатты бағалы қағаздарының ... ... ... жыл. Банк ... және орта ... қолдауға ақша қаражатын
бөлу бойынша Шағын және орта кәсіпкерлікті ... ... ... жыл. Банк сомасы 125 млн. АҚШ ... ... 3 ... ... ... өтеуді жүзеге асырды.
Банкке корреспонденттік қатынастар мен жоғары төлемдік сапа саласындағы
жетістіктері үшін жетекші әлемдік қаржы ... ... ... AG-тың наградалары берілді.
Банк қазіргі заманғы ... ... ... ... SAP ERP-ді ... ... Цесна Гарант сақтандыру компаниясының ірі қатысушысы мәртебесін
алуға рұқсат ... ... ... ... ... жыл. 2010 ж. ... бойынша «ЛИДЕР» ақша аударымы жүйесінің
ең үздік серіктесі атанды.
2012 жыл. Цеснабанк World Finance британдық ... жыл ... ... 100 ... ... және лидерлері тізіміне енді
Цеснабанк «Цесна» Корпорациясы» АҚ Алтын белгісін алды
Wоrld Finance Цеснабанкті 2012 ж. ... ... ... ... ... & Poor’s (S&P) ... агенттігі Цеснабанк рейтингілері
бойынша болжамды «Негативтіден» «Тұрақты» деңгейіне өзгертті, ұзақ мерзімді
кредиттік рейтингісін «В» ... ... ... ... ... «В» ... ... және қазақстандық ұлттық шкала ... ... ... ... ... ... АҚ ... тұлғаларға қатысты жүргізілетін операцияларға
тоқталатын болсақ, ... ... ... ... ... ... Шағын және орта бизнеске кредит беру
- Қаржы лизингі
- Банк кепілдігі
- Овердрафт
- Есеп айырысу-кассалық қызмет көрсету
- Құжаттамалық операциялар
- Қазынашылық ... ... ... ... ... карталары
- Қызмет көрсету тарифтері
- Online-өтінімдер
Жоғарыда аталған қызметтер түрлерінің кейбіреулерін жеке-жеке ... ... ... кредит беру бойынша кредит беру
шарттары:
3- кесте. Кредит беру ... беру ... ... ... алу; |
| ... |
| ... ... ... |
| ... ... ... қаржыландыру ... ... ... |
| |АҚШ ... |
| ... ... беру ... |негізгі құралдарды алуға –60 айға дейін; |
| ... ... ... айға ... ... кезеңі |негізгі құралдарды алуға –24 айға дейін; |
| ... ... ... –12 айға ... ... аз сыйақы |теңгемен – ... 13 % -дан; ... |АҚШ ... * – жылдық 12 % -дан; |
| |в ... - ... 12 % -дан. ... ... |ай ... |
| ... ... |
| ... ... ескерілген жеке кесте |
|Жоба сараптамасы үшін|Банк қарызы келісімінің/шарты сомасының 0, 7 %-нан ... ... | ... желі ... ... ... ... 0, 3 %-нан |
|шеңберінде қарыз | ... үшін | ... ... | ... ... ... ... өтелетін негізгі борыштың 0, 5 % |
|толық/ішінара өтеу |-ы. ... ... ... берілген күннен бастап бірінші жыл бойында |
|комиссия ... ... ... ... ... ... ету ... мүлік; |
| ... |
| ... ... |
| ... ...... |
| ... (шарт) бойынша дебиторларға талап қою |
| ... |
| ... өзге ... ... ... ... ... ... ... ... ... беру туралы шешімді қабылдау мынадай
талдауға негізделеді:
- қаржылық жағдайға;
- бизнестің келешегінің барлығына;
- іскерлік атағына;
- ұсынылған ... ... ... ... банк ... ... капиталын толықтыруға, негізгі құралдарды
алуға, өндірісті жаңғыртуға, барға қосымша ретінде бизнестің жаңа бағытын
ашуға және ... ... ... АҚ шағын және орта бизнес субъектілеріне кредит беру
нарығында ... ... ... Өз ... ол ... ... ... беру және орта бизнес субъектілерін кредиттеу болып
жеке-жеке қарастырылады. Шағын ... ... ... беру ... және «Назар аударыңыздар, ақша» ... ... ... асырылады. Соңғы аталған операцияның шартын қарастырайық:
4- кесте. Кредит беру шарты
|Қарыз ... ... АҚШ ... ... топ |ШОБ субъектілері — жеке және ... ... ... ... ... және ... сатып алу; |
| ... үй, ... ... ... |
| ... және ... жөндеу; |
| ... және ... үй ... ... |
| ... алу. ... мөлшерлемесі |жылдық 14%-дан, жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесі |
| ... ... ... |
| ... ... сыйақы мөлшерлемесі кредит беру |
| ... ... мен ... ... |
|Қарыз мерзімі ... үй ... ... ... |
| ... — 7 ... ... |
| ... ... ... — 7 жылға дейін; |
| ... ... ... — 3 ... дейін. |
|Қамтамасыз ету ... ... ету ... ... және |
| ... ... ұсынылуы мүмкін ... ... ... ... ... бастап ... ... | ... | ... www.tsb.kz сайтынан алынған ... ... ... ... ... аударыңыздар, ақша»
оперциясы бойынша беретін артықшылықтары: ... ... ... ... қарызды мақсатқа сай пайдалануды құжаттамалық растау талап
етілмейді; қарастыру мерзімінің ... ... Орта ... ... ... ... ... ... топ ... ... ... ... қаражатын толықтыру |
| ... ... ... ... алу ... ... ... мүлік сатып алу, өндірісті |
| ... және т.б.) |
| ... ... ... ... қаржыландыру |
|Қарыз сомасы |1 000 000 000 ... ... ... ... ... 11, ... ... мерзімі |120 айға ... ... ету ... ... |
| ... |
| ... қағаздар; |
| ... ... |
| ... |
| ... ... ... ... ... |
| ... өзге де ... ... ... сайтынан алынған ... ... ... ... икемді өтеу кестесін ұсыну;
- жобаларды тез қарастыру мерзімі;
- кепілзатпен қамтамасыз ету құрылымына ұтымды ... ... ең аз ... ... ... кредиттеу бойынша тиімді жағдайлар жасалған.
Әрі клиенттерді тарту мақсатында банк көптеген қызмет түрлерін ұсынып ... бірі - ...... ... ... ... алу ... ол бойынша Қарыз
алушының өзінде ағымдағы есеп айырысуды аяқтау үшін ақшаға мұқтаждық
туындағанда ... ... ... ... ... есеп ... ... бар.
«Цеснабанк» АҚ корпоративті Клиенттерге ағымдық шоттағы орташа айлық
түсімнен 50 %-ға дейінгі сомамен Овердрафт ұсынады.
6- кесте. Қаржыландыру ... ... ... ... ... ... |
| |АҚШ ... ... аз ... ...... 17 % -дан; ... |АҚШ ... * - ... 16 % -дан; ... қолданыс |12 айға дейін ... | ... ... |30 ... ... ... | ... кестесі |Қарыз алушының ... ... ... ... ... ... акцептсіз есептен шығару жолымен; |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... үшін ... 0, 3 %-дан ... ... | ... www.tsb.kz сайтынан алынған ... ... ... :
- ... бойынша лимит белгіленген кезде Клиенттің басқа банктердегі
айналымы ескеріледі;
- Овердрафт беру мүмкіндігі туралы ... ... шот ... ... ... ... ... лимитті қайта қарау Банктегі ағымдық шоттағы орташа
айлық түсімдердің көбеюі кезінде;
- Овердрафт ... ... ... ... ... ақша
қаражатының резерві болады;
- Айыппұл санкциясынсыз мерзімінен бұрын өтеу.
Жағымды іскерлік атағы бар және қаржы ... ... ... ... беру туралы мәселені қарау үшін қажетті құжаттар тізбесі
|№ ... ... |
|1 ... ... ... алушының қолы қойылған, мөрмен куәландырылған |
| |өтініш ... ... ... |
|2 ... алушының Кредит Бюросынан қарыз алушы туралы кредиттік есеп |
| |алуға ... ... ... алушы Банкке алғаш рет жүгінгенде) |
|3 |Заңды тұлғалар үшін: |
| |- ... ... ... ... ... ... |
| ... қатысушылардың үлесін бөлу туралы ақпарат жарғыда |
| ... |
| |- ... ... ... ... |
| |- ... тұлғаны мемлекеттік тіркеу/қайта тіркеу туралы куәліктің |
| |нотариалды куәландырылған көшірмесі |
| |- ... ... |
|4 |АҚ үшін – ... |
| |- ... ... ... |
| |- ... эмиссиясын тіркеу туралы куәлік; |
| |- ... ... және ... ... ... есепті |
| |бекіту жөніндегі куәлік |
| |- ... ... ... ҰСН ... туралы куәлік |
|5 ... ... ... |
| ... ... ... ... куәлік |
|6 ... ... ... ... |
| |- Жер ... ... куәландырушы құжат / жерді пайдалану құқығы |
| |(жер теліміне жеке меншік құқығын ... акт, ... ... |
| ... ... акт) жер телімінің құнының немесе жалға алу |
| ... ... ... төлем құжаттарымен қоса; |
| |- ... ... ... ... отбасылық кәсіпкерлік |
| ... не жай ... оның ... ... ... ... |
| |өзара қарым-қатынастағы шаруа қожалығы мүддесін және шаруа қожалығы |
| ... ... ... ... ... ... |
| |- ... ... ... шарт – жай серіктестік түрінде құрылған |
| |шаруа қожалығы |
|7 |Жай ... ... |
| |- Жай ... мүшелерінің берілген Банкпен өзара |
| ... ... ... серіктестік басшыларының |
| |біріне беруге ... ... |
| |- ... қызмет туралы шарт |
|8 ... ... ... (СТН) |
|9 ... ... ... беру ... ... |Нотариалды куәландырылған құжат қол қою және мөр бедері ... |
| ... ... ... ... жеке ... куәландыратын құжат ... ... ... ... органының овердрафт алуға берген шешімі |
|13 |Овердрафт не /немесе/ қарыз алушы атынан барлық құжаттарға қол қою |
| ... ие өзге ... ... алуға шешім қабылдаған басқару |
| |органын сайлау/тағайындау жөнінде ... |АҚ ... егер ... ... АҚ активтері құнының жалпы мөлшерінің|
| |25%-ынан асса: |
| |1) ірі ... ... ... АҚ ... ірі ... деп танылса); |
| |2) қызығушылық бар мәміле; |
| |3) ... ... ... мөлшерінің 10 %-ын және одан көбін |
| ... ... ... көбейту туралы мәміле: |
| |- ... / ... ... жалпы жиналысының Мәміле |
| |жасау туралы шешімі; |
| |- ... ... ... ... шыққан жарияланым растамасы (Жарғыда |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... қаралған күндегі және қарыз |
| |алушының ағымдық шоттары бойынша айналымына ... ... |
| ... ... және ... ... ... ашылған |
| |қосымшасымен бірге ) [2] және ... ... ... ... ... |
| |(соңғы есепті жылдағы қаржылық есепке салық органының декларациясы не|
| ... ... ... ... ... ... |
| ... туралы талдау жасауға мүмкіндік беретін ақпарат тіркелген |
| |қосымшамен бірге)[3] көшірмесі; |
| |бір ... ... ... өз ... ... ... |
| ... кодексіне сәйкес шағын және орта бизнес субъектілері үшін |
| ... ... ... негізінде жүзеге асырушы кәсіпкерлерге |
| |арналған жеңілдетілген ... ... ... ... ... ... банктерден несие берешегі барлығы/жоқтығы |
| ... ... ... ... ... ашылып, айдың басы мен |
| ... ... ... кірісі мен шығысы көрсетілген (ұсыным |
| ... ... – жыл ... ... ... ... ... күнге |
| |дейінгі күн (6 ай) ... |
| ... ... ... ҚР ... емес – ... 3 (үш) ай үшін; |
|17 |Соңғы 3 (үш) айда ... ... ... және ... төлемдер бойынша |
| |бюджетке берешектің жоқтығын растайтын салық қызметі органдары берген|
| |құжат ... ... ... ... қарыз алу бойынша кредитік есеп ... ... ... ... ... ... айналым капиталын |
| |алып берілген кредиттен және біртекті капиталдан басқа ... ... |
| | ... www.tsb.kz сайтынан алынған ... ... ... ... ... банктк дебеттік
қалдық түзіледі. Овердрафтты келісімшарт бойынша банктің сенімді ... ... ... ол ... ... ең ... ... бойынша несие беру және оны қайтару ... ... ... ... ... несиені қайтарудағы барлық сома
клиенттің ағымдық шотында есепке алынады.
2.2. « Цеснабанк» АҚ заңды ... ... ... ... ... АҚ ... ... несиелеуін қарастырмай бұрын, жалпы
ҚР банктерінің ... атап ... ... (Ұлттық Банк
деректерінен).
2010 жылы кредит беру көлемі шамалы ... ... ... 2011
жылы кредиттік белсенділік айтарлықтай ұлғайды. Банктердің экономикаға
кредиттерінің көлемі 2011 жылы 15,7%-ға өсіп, 8 781,4 ... ... ... АҚШ ... жетті.
3- сурет. Банктердің экономикаға кредиттерінің көлемі.
Ескерту: Ұлттық Банк мәліметтері ... ... ... ... ... ... 2011 жылы 2010 ... 34,8%-дан 32,2%- ға дейін төмендеді.
Заңды тұлғаларға кредиттер бір жылда ... ... 6 434,9 ... ... жеке ... –2 346,4 ... ... дейін 10,9%-ға өсті.
4-сурет.Заңды және жеке тұлғаларды несиелендірудің динамикасы (млрд тг.).
Ескерту: Ұлттық Банк ... ... ... ... мерзімді кредиттеу 2011 жылы 7 086,9 млрд. теңгеге дейін 11,6%-ға
өсті, қысқа мерзімдісі – 1 694,5 ... ... ... ... ... ұзақ ... ... үлес салмағы бір жылда 83,6%-дан 80,7%-
ға дейін төмендеді.
Шағын кәсіпкерлік субъектілерін 2011 жылы 1 341,4 ... ... ... ... бұл ... ... ... көлемінің 15,3%
құрайды.
Салалар бойынша банктердің экономикаға ... ... ... саудаға – 20,8%, құрылысқа – 14,9%, ... – 12,0%, ... – 3,8% ... ... ... валютада берілген кредиттер бойынша орташа
алынған сыйақы мөлшерлемесі 2011 ... 2010 ... ... 20,3%- дан ... ... ... заңды тұлғаларға кредиттер
бойынша – 12,9%-дан 10,8%-ға дейін төмендеді (5- сурет).
5- сурет. ... ... ... ... ... ... ... www.nationalbank.kz сайтынан алынған.
Кредиттеудің қалпына келуі 2011 жылы ... ... ... оң ... трансформациясымен және кредиттер бойынша сыйақы
мөлшерлемесінің төмендеу үрдісімен көрініс алды.
Бұл ретте бөлшек кредиттеу нарығындағы мөлшерлемелер ... ... ... мөлшерлемелері қарыз алу құнының жалпы өлшемдерінің қалыптасуына
ықпал еткен тұтынушылық ... өсуі ... ... кезегінде корпоративтік сектор үшін қарыз алу құнының төмендеуіне
мемлекеттің сыйақы мөлшерлемесінің бір ... ... ақша беру ... ... ... және экспортқа арналған
өнімді шығаратын кәсіпорындарға берілетін кредиттер бойынша кепілдіктерді
беру арқылы іске асырылатын экономиканың ... ... ... ... ... ... АҚ клиенттерге берген кредиттері жылдан жылға өсуде.
6- сурет. Клиенттерге ... ... ... мәліметтері негізінде автормен құрастырылған.
2010 жылы « Цеснабанк» АҚ ... ... ... 2009 ... кредиттер көлемінен 48,31 млрд тенгеге өскенін көріп отырмыз. Ал,
одан кейінгі жылы бұл көрсеткіш 2,2 есе ... Бұл ... ... экономикасының тұрақтылығы мен гүлденуінің бірден бір дәлелі.
7- сурет. « Цеснабанк» АҚ заңды және жеке ... ... ... ... ... ... ... автормен құрастырылған
Жоғарыда көрсетілген суреттен заңды тұлғаларды несиелеу жеке
тұлғаларды несиелеуге ... күрт ... 3 ... ... заңды тұлғаларды
несиелеу 10,41%-ға көбейгенін көруге болады. Ал, жеке ... ... жоғы 4,84 %-ды ... ... ... тұлғаларды несиелеумен салыстыра
отырып, бұл көрсеткіш 2 есе аз ... ... ... Президенті Н.Ә.Назарбаев айтып кеткендей:
«...Еңбек етуші халықтың 60 %-ы шағын және орта ... ... ... ... ... қол жеткізетін болады. »
8- сурет. « Цеснабанк» АҚ заңды тұлғаларды ... ... ... ... ... автормен құрастырылған
« Цеснабанк» АҚ заңды тұлғаларды несиелеуде 2012 ... ... ... ... 20,6 % орта және шағын кәсіпорындарды несиелендірсе,
қалған 79,4% ірі корпоративті ... ... ... ... « ... АҚ ... берілген кредиттері.
| |31 ... |31 ... |
| |2012 ж. |2011 ж. |
| |мың ... |мың ... ... ... КРЕДИТТЕРІ | | ... ... ... ... ... 832 ... 644 |
|кредиттер | | ... және ... ... берілген |69 906 091 |45 783 878 ... | | ... ... 923 ... 522 |
| | | ... ... ... ... | | ... кредиттер |24 673 166 |23 017 186 ... ... |17 060 586 |17 096 571 ... | 1 154 094 | 1 225 229 ... сатып алу үшін берілген | 1 673 795 | 1 151 352 ... | | ... ... | 86 225 | 98 |
| | |271 ... |44 647 866 |42 588 609 |
| | | ... берілген кредиттер (құнсыздануға |384 018 789 |349 955 121 ... ... қоса ... | | ... ... ... |12 865 933 |11 810 569 ... ... ... ... ... 856 ... 562 ... РЕЗЕРВТЕРДІ ШЕГЕРГЕН КЕЗДЕ) | | ... ... ... ... ... клиенттерге берген кредиттері 2011 жылмен салыстырғанда
9,76 %-ға ... ... ... ... ... ... 10,41 %-ға, ... несиелеуде 4,84 %-ға ұлғайды. Заңды тұлғалар банктердің негізгі
клиенттері болып қалуда. Елімізде жеке ... тез ... ... ... несие алуымен түсіндіріледі.
3. ЗАҢДЫ ТҰЛҒАЛАРДЫ НЕСИЕЛЕУДІ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ
3.1. Заңды тұлғаларды несиелеудің даму перспективасы.
Қазіргі кезде елімізде заңды тұлғаларды ... ... ... бар. Атап ... біріншіден, бұл – инфляцияның төмен деңгейімен,
тенге курсының тұрақтылығымен, нақты ... ... және ... кішігірім тапшылығымен байланысты макроэкономикалық шарттардың
елеулі жақсаруы. Екіншіден, ел тұрғындарының жеке ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Қазақстанда нарықтық экономиканы білетін және ... ... ... ... да ... ... ... Сонымен қатар, ішкі
сұраныс қазіргі жағдай үшін жақсы болып отыр. Елімізде ... ... ... ... ... ... ... қаржылық жүйе қызмет етуде.
ҚР-сы ЕДБ-нің ресурстық ... ... ... ... ... ... ... ақшалар» жинақталып қалғанын атап өту керек. Ал,
экономиканың ... ... 3 жыл және одан да ұзақ ... несие қажет.
Сонымен қатар, ҚР-ның коммерциялық банктері беретін несиелерінің валюталық
құрылымы мен мұнай бағалары арасындағы ... ... ... ... ... ... ... несиелердің үлес салмағы өседі.
Банктердің нақты секторды несиелеудегі қаупін түсіндіруге болады. Әрине,
макроэкономикалық ... ... ... жоғары қарқыны банктерде
ұзақ мерзімді ресурстардың қалыптасуына әсер етті.
Қазіргі кезде клиент менеджментін талдау үлкен мәнге ие, ... ... ... ... болып отыр. Бұл, өз кезегінде, нашар
менеджменттің нәтижесі ... ... Көп ... кәсіпорындар өсіп
келе жатқан басқару талаптарын орындай алмағандығынан сәтсіздікке ұшырайды.
Қарыз алушының несие ... ... егер ... ... ... ... ... олардың алған және қайтармаған несиелері
туралы ақпараттар жинау жүйесі бар болса, жақсартуға ... еді. ... ... табу ... ... ... ... Орталық тәуекелдер
қызметі құрылған. Несиелеу жүйесін жетілдіру мен несиелік тәуекелді
төмендету үшін ... де ... ... ... ... ... жөн.
Әлемнің көптеген елдерінде несие ... ... ... ... ... қарыз алушылардың төлем қабілеттілігі жайлы хабар алысып
тұрады. ... ... ... ... қаржылық-делдалдық қызмет
аясындағы ақпараттардың ассиметриясы ... ... ... ... ... ... ассиметриясы ретінде несиелік
ресурстарды бөлуде тиімсіздікке әкелетін мәміле жасалған кезде серіктесі
жайлы мәліметтердің жеткіліксіздігі танылады. Бұл ... ... ... алушы ссуда алған инвестициялық жобамен байланысты алдағы табыс пен
тәуекелді болжай алмайды.
Сонымен қатар, несие берушілер ссуда алғаннан кейін ... ... ... бақылай алмауы мүмкін. Қарыз ... ... ... ... ... ... ... мүмкін немесе қарыздары
бойынша төлемеу үшін ... ... ... табысын жасыруы
мүмкін. Осының ... ... ... ... ... ... ... Бұл құбылыс ғылыми әдебиеттерде «жаман қылық»
атауын алды.
Қаржылық емес секторда ... ... ... ... тәуекелді
бағалау және қарыз алушыларды таңдау қиынға түседі, ... ... бұл ... ... алушыларды нарықтан кетуге мәжбүр етеді.
Сонымен қатар, қаржылық жағдайына байланысты сенімсіз қарыз ... ... ... ... келіседі, себебі ссуданы қайтара алмауы мүмкін
екенін біледі. Мұның ... ... ... саясат жүргізе отырып,
несие берушінің өзінің қаржылық жағдайына қауіп төнеді немесе ... ... ... бар ... ... ... несиелер көлемі
шектеледі. Бұл қаржы нарығының да, нақты сектордың да жағдайына кері әсерін
тигізеді / 12. ... ... ... ... бұл ... тек ... ... қарыз алушылар туралы ақпарат алмасу үшін ... ... ... ... ... Бұл ... үш түрлі нәтиже байқалады.
Біріншіден, несиелік бюролар банктердің нарықтағы қарыз алушылар жайлы
мәліметтердің деңгейін жоғарылатып, ... ... ... болжауға
мүмкіндік береді. Бұл несие берушілерге ... ... мен ... анықтауға мүмкіндік береді.
Екіншіден, несиелік бюролар ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді. Бұл несиелік ... ... ... және осы арқылы несие берушілермен
несиелік ресурстар үшін бәсекелік бағаларды қоюға әкеледі. ... ... ... ... таза ... ... олардың қызметін
ынталандырады.
Үшіншіден, несиелік бюролар қарыз алушылар үшін ... ... ... ... ... міндеттемесін нақты орындамаса, оның несие
берушілер алдындағы беделі түсіп, несиелік ресурстарға ... ... ... ... ол үшін ... ... ... қатар,
бұл механизм қарыз алушыны несиені уақытында қайтаруға ынталандырады / ... ... бәрі ... қиындыққа тірелді: кәсіпорындар мен ұйымдар –
коммерциялық банк клиенттері өздері туралы мәлімет ... ... ... ... беруден бас тарту берілген компанияны теріс
жағынан ... ... ... ... ... Яғни, Қазақстанда
жалпы ақпараттық желі болмайынша, несиелік тәуекелдер әлі жоғары болып
табылады.
Отандық банк ... ... ... ... атап өту ... Осы ... ... келісім-шарттар негізгі қарыз
және пайызды өтемеудің алдын алу шараларын қамтымайды. Ал, құқықтық жағынан
келісім-шарттар берілген ссудалардың ... ... ... заңи дұрыс құрылмаған, кейде оларға құзыреті жоқ
адамдар қол ... ... ... келісім-шарт маңызды құжат болып
саналады. Осыған байланысты ... ... ... ... мәмілені терең зерттеп қана қоймай, сонымен қатар барлық
мүмкін ... ... ... ... ... ... көрсете білу
керек.
Несиелеу мәселесінде кепіл механизмінің жетілмегендігін атап өту керек.
Кепіл шартына ... ... ... ... кепілге қойылған мүлік
құнынан орындалады. Кепілді сатудан ... сома банк ... ... ... банк жетіспеген соманы қарыз алушының басқа мүлкінен алуға
құқылы. Алайда, Қазақстан Республикасының азаматтық заңнамасымен келесідей
кезектілік ... Ең ... ... ... ... ... соттың шығындарын жабуға кетеді. Содан кейін әлеуметтік орта:
алимент, мүгедектік жәрдемақы, ... ... ... ... ... ... ... алдындағы міндеттемелер: салықтар бойынша
қарыздар өтеледі. ... ғана ... ... кезек беріледі. Көп
жағдайларда банкрот кәсіпорынның ... ... ... түк ... Басқаша
айтқанда банктер түксіз қалады. Айтылғандардың бәрі кепіл құқының негізгі
қағидаларының біріне қайшы ...... ... ... ... ... ... кезекте қамтамасыздандырылуы. Яғни, несиелік
тәуекелдердің болу ... ... ... ең ... ... механизмін
жетілдіру қажет / 14. 28-29бет/.
Осы орайда заңды тұлғалардың ішінде, әсіресе, кіші және орта ... ... ... ... жетіспейтінін де айтып кету қажет. Яғни,
дұрыс кепілінің жоқтығынан оларға несие алу қиынға соғады. Ал, әрбір елдің
тәжірибесі ... ... ... кіші және орта ... ... шеше ... қамтамасыз ету шағын және орта кәсіпорындар үшін ... ... ... ... ... мөлшерінен 2 есе қымбат мүлік алынады.
Ал, «Шағын кәсіпкерлік субъектілерін несиелеуде ... ... ... коммуналды меншік объектілерін қолдану сұрақтары туралы» №1028
2000-жылғы 7-сәуірдегі Үкімет Қаулысы тек ұсынымды сипатқа ие.
Банктер ... ... тек ... ... және қамтамасыз етудің
қатаң шарттары негізінде несиелеуге дайын. ... ... ... үшін бұл қолайсыз, әсіресе, өз бизнесін жаңадан ... ... ... ... ... және орта ... ... түрлі қаржыландыру көздері мен сызбаларын пайдалану арқылы ... орта ... ... мен қолдаудың арнайы механизмін құрусыз
елдің қаржы ... ... ... алмайды /15. 52бет/.
Бір жағынан қандай-да болмасын жобалардың құны әр түрлі болғанымен, оған
кететін банк шығындары бірдей болып табылады. Яғни, ... құны ... ... ... оны ... кететін шығынының үлес салмағы
соншалықты аз болады. Және, керісінше, жобаның бағасы қаншалықты аз ... оны ... ... ... ... көп ... Бұл ірі
жобаларға несиелеу мөлшерлемесінің ... ... кіші ... ... әсер ... Екінші жағынан, кіші және орта бизнестің
тұрақсыздығына байланысты ірі ... ... кіші ... ... де ... ... Бұл банктердің кепілге байланысты кіші және орта
бизнеске қоятын талаптарының қатаң болуына әкеледі.
Банктердің кепіл механизмін жетілдіруі несиелік ... ... ... ... ... банк ... ... спектрі бойынша
бағаланады. Банктердің тұрақты дамуы шартындабәсекелестердің алдында болу
үшін тәуекелді үздіксіз бағалап ... ... ... ие болып отыр.
Сондықтан, жылдан-жылға тәуекелді басқару жүйесі ... ... ...... және тәуекел, яғни ... ... ... ... және ... ... түрлері
сияқты аспектілерін зерттеу арқылы банктің несиелік портфелі талданады. ... ... ... неғұрлым маңыздыфактор болып табылады. Яғни, банк
барлық несие түрлерімен айналысатыны немесе белгілі-бір түріне ... ... банк ... елеулі бөлігі белгілі-бір экономика
сегментіне салынса, осы сектор бойынша қосымша ақпараттар зерттеледі /16.
16-бет/.
Нақты секторды ... ... ... ... өсуі ... көбеюіне әкеледі. Қазіргі кезде несиелік тәуекелдер қазақстандық
банктер үшін ... ... ... болып қалуда және банктердің
оларды қаншалықты минимизациялай алуынан банктік сектордың әрі ... ... ... ... ... ... жетілдіруге мемлекеттің
араласуы қажет. Берілген жағдайда бұл құрылымдық ... ... ... ... ... ынталандыруды білдіреді. Оның
негізгі элементтері үкіметтің маңызды салалар мен жобаларды ... ... ... ... ... ... қатысуы, оларды мемлекеттік
банктер арқылы жеңілдетіліп қаржыландыру, салықтық ынталандыру (мысалы,
салықтық несие, ... т.б.) ... ... ... ... және тамақ өнеркәсібі салаларын несиелеуде
мемлекеттің қызметін ... ... ... мәселелерді шешу бәсекеге
қабілетті өнім шығару мүмкіндігін кеңейтеді, ... ... ... ... ... рентабельділігін көбейтеді /17. 73-бет/.
Дамыған елдерде, соның ішнде Ұлыбритания, Австралия, Сауд Аравиясы,
Нидерланды мемлекеттерінде ... ... мен олар ... ... ... ... талаптар жоқ. Негізінен дамыған елдерге бұл
мәселеде либералды модель тән. ... ... ... ... ... құруды өздерінің көзқарастарына сай жүргізеді. Ал, Орталық
реттеу органы олардың ішкі құжаттарының сапасын ... /18. ... ... ... нарықтық экономикасы бар елдердің деңгейіне
бағытталуы жағдайында осы ... ... ... ... ... ... ... бюро құрылып, жалпы қадағалау жүйесі бір қалыпқа
келмейінше бұл мәселе шешімін ... ... ... ... ... ... тәуекелді басқару кезінде еліміздегі көптеген
банктерде несиелік менеджерлердің сараптама және мониторинг ... ... ... және кепіл туралы келісім-шарттарда т.б. әр түрлі
кемшіліктер жіберетінін айта кеткен жөн. Атап ... ... ... ақша ... қозғалысына әрқашан талдау
жүргізілмейді;
2. Бизнес-жоспарды әрқашан талап етпейді және қарыз алушылардың келісім-
шарттарына талдау ... ... ... ... ... ... мақсатты
пайдаланылуы Несиелік Комитеттің ... ... ... ... істі ... ... ... түрлерінің болмауы;
5. Кепілді бағалау кезінде бекітілген әдістемеден ауытқу және ... ... ... ... ... ... ... қиын көреді.
Сондықтан, біздің ойымызша, бәсеке жағдайында ірі ... ... ... кейде оны қатты талап етпейді. Алайда, несиелік істі ... ... ... үшін ЕДБ-дің Ұлттық банктің осыған байланысты
талаптарын қатаң түрде сақтауын бақылағаны жөн. Соның ... ... ... ... ... ... ... несиелеу механизмін жетілдіру
Қазіргі таңда банк клиенттерінің ссудаларды ... жиі ... ... ... ... ... үшін, ең алдымен,
банктерде ... ... ... ... ... кезінде
аналитикалық жұмысты жақсартып, клиенттің несие қабілеттілігін неғұрлым
толық ... ... ... пен ... ... ... мүмкін
тәуекелдердің пайда болуын алдын-ала көруге мүмкіндік береді. Сонымен
қатар, клиенттің хұқықтық ... ... ... ... беру қажет. Бұл, өз кезегінде хұқық қорғау органдарымен ... ... ... ... және орта ... ... талдау үрдісін оңтайландыру
синтезделген көрсеткіш – несие қабілеттілігі мен несие сапасының рейтингін
анықтауды қажет ... Бұл ... жеке және ... сипаттамалары,
несиенің қамтамасыздандырылуы мен өтелу сызбасы, банкпен қарым-қатынасы
сияқты ... ... ... ... білдіреді. Шетел
авторларының зерттеулері несие қабілеттілігінің рейтингі жүйеленген нәтиже
алуға ... ... ... Оның ... ... қарыз
алушыны несиелеуге қатысты дұрыс шешім қабылдау ықтималдығын көбейтуге
болады.
Бөлшектелген талдауларды бір ... ... ... ... ... қабілеттілігін анықтау үрдісінің келесі сызбасын алуға болады ... ... ... ... бағасы
|Қарыз алушының |Қарыз алушымен |Несиеленетін |Несиелік ... ... есеп ... ... сапасын |зерттеу |
|беруін ... ... ... | |
| ... | | ... |Басшылардың жеке ... | ... ... ... ... мен ... сақтау|саясатына |
|коэффициенттерін|біліктілігін | ... ... ... | | ... ... ... ... |Несиелік |
|нормативтік ... ... ... |келісім-шарт |
|мәндермен ... ... ... ... ... |
|салыстыру | | ... ... ... ... ... ... |Несиенің |
|қабілеттілігі |сенімділік ... ... ... ... анықтау |деңгейін | ... ... | |ын ... |
|Жалпы рейтингін анықтау ... беру ... ... ... ... ... ... ... көптеген потенциалды қарыз алушылардың ішінен
несиелік қабілеттілігі күмән тудырмайтын клиенттерді таңдағанда ғана ... ... беру ... ... ... потенциалды қарыз
алушының несиелік талдау нәтижелерінен қабылданатыны белгілі. Осы мақсатта
республикамыздағы коммерциялық банктер несиеленетін жобаға және ... ... ... ... ... тәртібін белгілейтін
әдістемелік нұсқаулар шығарады.
Шетел және отандық несиелік істің тәжірибесіне сүйене ... ... ... ... қабілеттілігін талдау үшін келесі ... ... ... ... ... ... алушының несиелік қабілеттілігін сипаттайтын көрсеткіштер
жүйесі
|Коэффициент атауы |Белгіленуі ... ... ... ... |К1 ... ... |
|коэффициенті | ... ... ... | ... ... |
| | ... ... ... |К2 ... қаражаттар/ |
|коэффициенті | ... ... ... ... ... |К3 ... ... ... ... | ... шығындар)/ |
| | ... ... ... |
| | ... ... |К4 ... / кәсіпорын |
|рентабельділігі | ... ... ... |К5 ... / ... ... | | ... ... |К6 ... ...... | ... |
|Айналым ... |К7 ... ... * ... ... ... | ... / Жалпы кіріс |
|коэффициенті | | ... ... |К8 ... ... / ақша ... ... | ... ... ... ... ету |К9 ... / ... ... ... | ... ... (автономия) |К10 ... ... / ... | ... ... ... ... ... тұтқасы коэффициенті 0,7-ден аспауы керек, яғни
тартылған қаражаттардың ең ... ... 70%-ды ... ... ... жобалар бойынша өте көп қаражат қажет болғандықтан, банктен алынатын
несие бұл ... ... ... қажет етеді. Бұл жағдайда банктер
жобаны өз тарапынан толық зерттеп, несиенің ... ... ... ... ... алу үшін үшінші тарапты іске қосуын ойластыруы
керек. Мысалы, жоба құрылыс объектісін ... ... ... ала ... ... бір компаниямен келісім-шартқа отырғаны жөн. Қазіргі
таңда кейбір банктер іске асырылмаған ... өзі ... әрі қарй ... бұл ... ... емес.
Қарыз алушының қаржылық жағдайының көрсеткіштер жүйесін қалыптастыру және
есептеу несие қабілеттілігін талдаудың бір жағы ғана болып табылады. Келесі
кезеңде алынған мәндерді ... бір ... ... ... ... мән ретінде орташа салалық коэффициенттерді қолданады.
Олардың көмегімен белгілі бір кәсіпорынның қаржылық жағдайы сол ... ... ... ... салыстыру кәсіпорынның саладағы
шруашылық субъектілердің аясында жағдайын неғұрлым объективті ... ... ... өздерінің несиелік ресурстарын экономиканың қай
саласына салу тиімді болатынын да анықтай ... ... ... бойынша
орташа коэффициенттерді есептегеннен кейін сол мәнге сәйкес ... ... ... класқа, одан жоғары болғандарын бірінші
класқа, ал олардан ... ... ... жатқызуға болады. Сәйкесінше,
бірінші және екінші класқа жатқызылған кәсіпорындарға несие беру туралы, ал
үшінші класқа ... ... ... ... ... ... қабілеттілігін қаншалықты нақты бағалап, несие беру туралы шешімі
қаншалықты негізделіп қабылданғанымен, бір де бір ... өзі ... ... ... болжай алмайды. Несиенің қайтарылуына
бақылау жасау кезінде несиелік қызметкер жоғарыда көрсетілген көрсеткіштер
бойынша кәсіпорынның жағдайын ... ... ... ... ... ... кезінде айқындалған әлсіз жерлері үздіксіз талданып отырғаны жөн.
Осы орайда, белгілі бір жобаны несиелеу кезінде ... ақша ... ... тыс тәуелді ссудалардан қауіптену керек. Баланста
көрсетілген өтімсіз активтерді ... тек тез ... ... ... жөн. ... ... ... кепілге алынатын затты аса
мұқияттылықпен талдап, кейбір мүліктердің пайдаланылу аясы мен ... ... жөн. ... клиенттің несие қабілеттілігін талдау
коэффициенттерінен бұрын ... ... аса ... бөлген жөн. Бұл жерде
ағымдағы активтер мен ағымдағы міндеттемелер баптарына ерекше қарау керек.
Себебі, олардың ... ... ... ... әсер ... қаржылық жағдайын қарау кезіндегі тағы бір маңызды ақпарат көзі –
төлейтін салығы ... ... ... ... Яғни, несиелік қызметкер
осы ақпарат көздерін бір ... ... ... ... ... ... барлық несиелеу үрдісіне ұйытқы болып отырады.
Екінші деңгейлі ... ... ұзақ ... ... жалпы
несиелік портфельдегі үлесінің аз екені белгілі. Осыған байланысты
коммерциялық банк ... ... ... ... ... ... екі жолы бар: біріншіден, банктердің ресурстық ... ... ... сәйкес балансталуы; екіншіден, экономиканың
нақты секторын ұзақ мерзімді несиелеуді ынталандыру. ... ... ... ... ... көбеюі екі көзден тұрады: депозиттер және
жинақтаушы зейнетақы қорларының активтері. Салыстырмалы түрде ... ... ... ақша көзі ... зейнетақы қорларының активтерін ... ... үшін олар ... жағдайды сәтті пайдалануда (
мемлекеттік бағалы ... ... ... мен табыстылығының
төмендеуі, корпоративтік бағалы қағаздар нарығының дамымағандығы) /5. 19б/.
Жалпы, банктердің ресурстық базасының балансталуына байланысты шаралардың
келесі ... ... ... Біріншіден, банк банкрот болған жағдайда
жеке тұлғалардың салымдарын сақтандыру Қоры ... ... ... ... ... ... жоғары соманы белгілеу. Екіншіден,
ұлттық валютадағы шоттарға қарағанда шетел ... ... ... ... ... Ал, ... ... кәсіпорындардың
мерзімді депозиттен алатын пайызына салықтық мөлшерлемені төмендету, яғни
олар талап ... ... ... төмен болу керек. Қазіргі таңда
кәсіпорындар депозиттен алған пайызының 15%-ын салық органдарына ... бір ... көп ... салынған депозит болса 10%, екі жылдан жоғары
мерзімге ... ... ... 5% ... жөн. ... ... ... салынатын салық бойынша қысқа мерзімді несиеден ұзақ
мерзімді несиеге қарай дифференциалданған мөлшерлемелерді қою қажет. Бұл
жерде ұзақ ... ... ... табыстарға салық мөлшерлемесі қысқа
мерзімді несиеден алынған табыстарға ... аз ... ... ... ... нақты секторындағы маңызды жобаларға ұзақ ... беру ... ... тарапынан кепілдік жүйесін дамыту да несиелеуді
ынталандыруы шарт. Оны ... Даму ... ... ... несие алып
отырған саланың табиғи ... ... ала ... ... ... ... ЕДБ-нің қызметінің жылдан жылға дамып келе
жатқанына байланысты олардың негізгі қызметі ... ... ... ... ... ... ... банктердің негізгі клиенттері болып
қалуда. Елімізде жеке кәсіпкерліктің тез қарқынмен дамып, ... ... ... ... ... ... ... айналым
қаражаттарын толтыру мен негізгі құралдарды сатып алуға алынған. Олардың
мерзімдері бойынша сыныпталуында оң ... бар. ... оған ... ... ... жаңа ... ... ұзақ мерзімдіге жатқызылуы
да әсер еткен. Сондай-ақ, ... ... ... ... көп ... және сауда саласына келеді. Ал, ауыл ... ... ... ... ... ... берілген несиелердің ішінде аз үлес алады.
Жалпы алғанда, қазіргі несиелеу жүйесінің әрі қарайғы ... ... ... шараларды ұсынамыз:
- Несиелік ресурстардың көзі ретінде жеке және ... ... ... ... ... ... ... Қарыз алушылардың несиелік тарихын ... ... ... бюро ... Несиелік келісім-шарттарда негізгі ... бен ... ... алу ... көңіл бөлу;
- Кепіл механизмін жетілдіру, соның ішінде банкрот болған кәсіпорынның
мүлкін таратуда банктің талаптарын бірінші кезекте орындау.
- ... ... ... ауыл ... және ... ... ... несиелеу кезінде мемлекеттің қатысуы маңызды болып
табылады. Атап айтсақ, оларды ... ... ... қаржыландыру, салықтық ынталандыруды жүзеге асырған
жөн;
- Несиелік тәуекелді басқаруда ... роль ... ... ... ... ... ... бойынша берілген несиелердің ішінде «Қазақстан Халық банкі»
Жезқазған ... ... ... ... ... ... бес ... шамамен 0,1%-ды құраған. Аймақтағы ірі бизнес ... ... бұл ... ... деп айтуға болады.
Банктің несиелік менеджерлері қарыз алушылардың жалпы ... ... ... ... кезінде несиелік меморандум толтырады. Онда қарыз
алушының қызмет түрі, қызмет ету кезеңі, географиялық жағдайы, ... ... ... ... қарым-қатынасы, несиелік тарихы,
менеджменті көрсетіліп, қаржылық жағдайына: балансына, пайдасы мен зияны
туралы есебіне ... ... ... де, ... ... бағаланады. Сонымен қатар, несиелік қаражаттарды жұмсайтыны
туралы ... ... ... оң және ... ... ... ... жоспары мен несиенің берілуі туралы оң шешім ... ... ... ... ... Осы жерде, біздің
ойымызша, заңды тұлғаларды несиелеу тәртібіне ... ... ... ... ... ... талдауларды біріктіре келе ... ... ... ... ... бойынша жұмыс жүргізу;
2. Несие қабілеттілігін бағалау кезінде анықталатын коэффициенттердің
белгілі-бір түрін біріктіретін оптималды жүйесін ... ... беру ... ... бағасын қолдану;
4. Ссуда берілгеннен кейін қарыз алушының қаржылық жағдайына мониторинг
жасау ... ... ... ... ішінде ағымдағы активтері мен
ағымдағы пассивтерінің өзгерісіне аса көңіл бөлген жөн;
5. Ақша қаражаттарының ... ... ... жүргізіп, өзгеру
мүмкіндіктерін болжау;
6. Қарыз алушыдан міндетті түрде жобаның іске ... ... ... ... ... ... Потенциалды қарыз алушылар қызмет ететін аймақтағы нарық
сегменттерін зерттеу ... ... ... ... заңды тұлғаларды несиелеуді жетілдіруге Қазақстан Ұлттық
банкі және ЕДБ-дің несиелік менеджерлерінің тарапынан жан-жақты атсалысу
қажет. Қорыта ... ... ... ... операцияларын
жоғарыда айтылған шараларды жүзеге асырған кезде әрі қарай жетілдіруге
болады деген ... ... ... ... ... ... халқына Жолдауы. Астана, 2004-жылғы 19-
наурыз // ... ... – 2004, ... Мақыш С.Б. Ақша айналысы және несие. – Алматы: Қазақ Университеті,
2000.
3. Лаврушин О.И. ... ...... Финансы и статистика, 1999.
4. Мақыш С.Б. Коммерциялық банктер операциялары. – ... ... ... дело / Под ... Сейткасимова Г.С. – Алматы: ... ... ... дело / Под ... ... В.И. – ... ... и
статистика, 1995.
7. Нурсеит Н. Расширение банковского кредитования производства ... – 2002. - ... ... Дж. ... ... Д. ... Розмари Дж. Кэмпбелл. Деньги,
банковское дело и денежно-кредитная политика. – ... ... ... ... стратегическое руководство / Под ... В., ... М. – ... ... ... ... Е.Б. ... коммерческих банков и зарубежный опыт. –
Москва: Финансы и ... ... ... ... ... және ішкі ... ... болуына
қойылатын талаптар туралы нұсқаулық // Егемен Қазақстан. – 2004, 11-
ақпан.
12. Стратегия индустриаьно-инновационного развития Республики Казахстан:
проблемы и ... ее ... ... ... / ... ... Р.Е., Джумамбаева С.К. – Алматы: ... ... ... М. ... ... ... бюро в Казахстане. Расширение
доступа к кредитным ... ... ... ... // Банки
Казахстана. – 2003.- №9.
14. Хамитова К.Н. ... ... и ... ... в ... // ... ... – 2002. - №2.
15. Нурсеит Н., Нурсеитова Р. ... ... ... и ... бизнеса // Экономика и статистика. – 2003 - №2.
16. Бобаканова Ж.О. ... ... в ... ... и ... ... // Банки Казахстана. – 2002.- №7.
17. Халитова М. Система кредитования в ... ... ... // ... – 2003.- ... ... А.Ю. ... на возможные потери по ссудам: международный
опыт и некоторые вопросы ... // ... и ... – 2004.- ... ... Г. ... ... к определению возможности предоставления
банковского кредита // Қаржы-қаражат. – 2002.- ... ... У.Б., ... М.А. О ... базе и ... ... ... сектора экономики банками второго
уровня РК // Банки Казахстана. – 2002.- ... ... ...

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 46 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Заңды тұлғаларды несиелеу58 бет
Заңды тұлғаларды несиелеу туралы ақпарат11 бет
Заңды тұлғаларды несиелеу туралы мәлімет78 бет
Заңды тұлғаларды несиелеудi ұйымдастыру56 бет
Заңды тұлғаларды несиелеуді ұйымдастыру және оның ерекшеліктері25 бет
Заңды тұлғаларды несиелеуді ұйымдастыру туралы84 бет
Несие жүйесі туралы10 бет
Несие қатынастарының пайда болуы және қалыптасуының теориялық аспектілері66 бет
Азаматтар өтініштерімен жұмыс азаматтар өтініштерінің түрлері анықтамасы, азаматтардың хаттарын, өтініштерін және шағымдарын қарау жөніндегі құжаттармен жұмыс істеу30 бет
Азаматтық құқықтың субъектілері23 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь