Валюта жүйесі туралы

КІРІСПЕ 3
І бөлім. Валюталық нарық және валюта жүйесі 4.8
1.1. Валюталық нарықтың мәні 4.5
1.2. Валюта жүйесі және оның түрлері 5.8
ІІ бөлім. Халықаралық валюталық қатынастар 9.16
2.1. Халықаралық валюталық қатынастарды реттеу. Валюталық саясат 9.12
2.2. Дүниежүзілік валюта жүйесінің даму кезеңдері 12.16
ІІІ бөлім. Қазақстан Республикасының валюта жүйесі 17.24
3.1. Қазақстан Республикасының валюта жүйесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..17.18
3.2. Теңге: тарихы мен келешегі 19.24
Қорытынды 25.26
Пайдаланған әдебиеттер тізімі 27
Қосымшалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 28
Валюталық қатынас дегеніміз ақшаның Халықаралық айналымда жұмыс істеуі.Олар ұлттық шаруашылықтардың қызметтерінің нәтижесімен айырбастауға жәрдем етеді. Олардың объективтік негізі болып тауарлы өндіріс, Халықаралық сауда, капиталдың, әр түрлі қызметтердің қозғалысы. Валюталық қатынастың түрі, Халықаралық экономикалық қарым-қатынастан және ел арасындағы экономикалық күштің ара қатынасы мен ынтымақтастығының дәрежелеріне байланысты.
Шаруашылық тұрмысты интернационалдандырудың өрісіне қарай ұлттық және Халықаралық валюта жүйелері құрылады. Алдымен тарихи үйлестірілген және ұлттық заңдармен бекітілген ұлттық валюта жүйесі пайда болды. Ұлттық валюта жүйесі тәуелсіз, ұлттық шеңберден шығатын болса да, ұлттық ақша жүйесінің негізгі құрамы.
Қазіргі ұлттық валюта жүйесі мынандай элементтерді қосады:
- Валютаның аты (теңге, рубль, марка т.т.)
- Шетелдердің валютасына айырбастау жағдайлары. Бұл мағынада мынандай бөлектену бар:
а) еркін айырбасталымды валюта. Мұндай валюталар кез келген басқа елдің ақшасына еркін айырбасталынады. Оларға Американың доллары, Немістің маркасы, Жапонның иені, Франсуздың франкасы, Англияның фунт-стерлингі кіреді;
б) жартылай айырбасталымдар валюталар (ел ішінде ғана айырбасталымды валюта, рубль, теңге т.б.);
в) айырбастауға жатпайтын валюталар (жабық валюталар).
- Валютаның тепе-теңдігінің тәртіптемесі – екі валютаның ара қатынасы;
Ақша бірлігіндегі алтынның мөлшеріне негізделген алтын тепе-теңдігі Батыс Европада 70 жылдардың (өткен ғасыр) ортасында, Ресейде – 1992 ж. жойылған. Енді, Халықаралық валюта қорының жарғысына сәйкес валютаның тепе-теңдігі, алтынмен емес, СДР – (арнаулы өзара қарыз құқықтары) мен немесе басқа Халықаралық валюта бірлігімен белгіленеді.
1. Пашкус Ю.В. "Деньги: прошлое и современность" Л., 1990
2. Фишер С., Дорнбуш Р., Шмалензи Р. "Экономика" М.,"Дело" 1993
3Көшенова Б.А. Ақша, несие, банктер. Валюта қатынастары. Оқу құралы. / - Алматы: Экономика, 2000 ж.
6. Сейткасимов Г.С., Шаяхметова К.О., Абдраимова Г.Т. Бухгалтерский учет и отчетность в банках, Алматы "Каржы-каражат", 2000 ж.
7. Мақыш С.Б. «Ақша айналысы және несие». Оқу құралы. – Алматы: Қазақ университеті, 2000 ж.
8. Омирбаев С.М. «Финансы» Астана 2002 г.
9. Саниев М.С. Ақша, несие, банктер. Оқулық. Алматы: 2001 ж.
10.Шелекбай, Ә.Д. Валюта нарығында операциялардың жүргізілу теориясы мен тәжірибесі: моногр. / Әнуар Дұтбайұлы Шелекбай, Нұрлан Алтынбекұлы Әлмереков.- Алматы: Экономика, 2008 ж
11.Раматуллаева, Г.А. Ақша-несие саясаты: оқу құралы.Алматы: Бастау, 2009 ж
12.http://kk.wikipedia.org/wiki/
13.Ш.Құрманбайұлы «Терминдер сөздігі». Бекітілген терминдер.Алматы «Зият Пресс»2007 ж
14.Сейтқасымов Ғ, Бекболатұлы Ж, Кәрімжанов С. «Қазақша-орысша банк сөздігі»Алматы «Экономика» 2008 ж
15.Оразалин К.Ж, Жантасов М.М «Орысша-қазақша қазіргі уақыттағы экономикалық түсіндірме сөздігі» Алматы 2001ж
16.http://e.gov.kz/
17.Баймұратов О «Қазақстан қаржы нарығы».2007 ж VII том
18.Сейтқасымов «Ақша, несие, банктер» 2006ж
19.Красавина Л.Н «Денежные обращение и кредит капиталистических стран»1977 г
20.Поляков В.Б «Основы денежных обращения и кредита» 1996 г
        
        МАЗМҰНЫ:
КІРІСПЕ 3
І бөлім. Валюталық нарық және валюта жүйесі 4-8
1.1. Валюталық нарықтың мәні ... ... ... және оның түрлері 5-8
ІІ бөлім. Халықаралық валюталық қатынастар 9-16
2.1. Халықаралық ... ... ... ... саясат 9-12
2.2. Дүниежүзілік валюта жүйесінің даму кезеңдері ... ... ... ... валюта жүйесі 17-24
3.1. Қазақстан ... ... ... ... мен ... ... 25-26
Пайдаланған әдебиеттер тізімі 27
Қосымшалар..................................................................
......................................28
КІРІСПЕ
Валюталық ... ... ... ... ... ... ұлттық шаруашылықтардың қызметтерінің нәтижесімен айырбастауға
жәрдем етеді. Олардың объективтік негізі ... ... ... ... капиталдың, әр түрлі қызметтердің қозғалысы. Валюталық қатынастың
түрі, Халықаралық экономикалық ... және ел ... ... ара қатынасы мен ынтымақтастығының ... ... ... ... ... ұлттық және
Халықаралық валюта жүйелері құрылады. Алдымен тарихи үйлестірілген және
ұлттық заңдармен бекітілген ... ... ... ... ... Ұлттық валюта
жүйесі тәуелсіз, ұлттық шеңберден шығатын болса да, ... ақша ... ... ... ... жүйесі мынандай элементтерді қосады:
- ... аты ... ... ... ... ... ... айырбастау жағдайлары. Бұл мағынада мынандай
бөлектену бар:
а) еркін айырбасталымды валюта. Мұндай ... кез ... ... ... ... айырбасталынады. Оларға Американың ... ... ... ... ... ... ... фунт-стерлингі
кіреді;
б) жартылай айырбасталымдар валюталар (ел ішінде ғана айырбасталымды
валюта, рубль, теңге ... ... ... ... (жабық валюталар).
- Валютаның тепе-теңдігінің тәртіптемесі – екі валютаның ара ... ... ... ... ... ... тепе-теңдігі
Батыс Европада 70 жылдардың (өткен ғасыр) ортасында, ... – 1992 ... ... ... ... ... ... сәйкес валютаның тепе-
теңдігі, алтынмен емес, СДР – (арнаулы өзара қарыз құқықтары) мен немесе
басқа Халықаралық валюта ... ... ... 70 ... ... валюталық қоржын негізіндегі,
тепе-теңдік пайдаланылды. Бұл, бір ақшалық бірліктің орташа ... бір топ ... ... өлшейтін әдіс. Мысалы, СДР валюта
қоржынына жоғарыда келтірілген 5 еркін ... ... ... ... ішінде Америка долларының үлесі – 40%, немесе маркасының үлесі – 21%,
Жапон ... ... – 17% ... ... ... ... туралы ұғымдарға ... ... ... ... мен даму ... ... айырбасталымдығы, халықаралық eсeп айырысу баланстары,
валюта бағамы жэне оның ... ... ... ... ... халықаралық
және аймақтық валюта-несие, қаржы ұйымдары туралы кеңінен баяндалады.
І. ВАЛЮТАЛЫҚ НАРЫҚ ЖӘНЕ ВАЛЮТА ЖҮЙЕСІ
1.1 Валюталық ... ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Валюталық нарық - бұл шетел валюталары мен ... ... ... сату және ... алу ... ... ... арнайы
орталық болып табылады.
Валюталық операциялардың көлемі, сипатына және пайдаланатын ... ... ... ... үшке бөлінеді:
• халықаралық;
• аумақтық;
• ұлттық (жергілікті).
Халықаралық валюталық нарықтар ірі дүниежүзілік қаржы орталықтарында
орналасқан. Оның ... ... ... ... ... ... ... ірі валюталық нарықтарда
халықаралық төлем айналымында кеңінен пайдаланылатын ... ... ... ... бір ... ... ... Сингапур -
доллары, Сауд - риалы, ... - ... т.б. ... банктер өз
клиенттеріне валюталық қызметін түсіндіреді.
Валюталық нарықтағы операцияларға банктер функциональдық көзқараспен
қарасақ, валюталық ... - ... есеп ... валюталық
интервенциялау, пайда табуды ... ... ... ... ... ... ... валюталық нарық -Үкіметтің,
банктердің, инвестициялық, компаниялардың ... ... және ... ... ... ... алсақ, валюталық нарық - банктерді
халықаралық есеп айырысу және ... ... ... ... ... байланыстыратын басқа да коммуникациялық жүйелер жиынтығын
білдіреді.
Валюталық нарық белгілеріне қарай келесідей түрде жіктеледі:
1.) Орналасу аумағына қарай:
• халықаралық;
• ішкі;
... ... ... ... ... ... емес.
Валюталық шектеу қойылған валюталық нарықты - еркін емес нарық деп, ал
валюталық шектеу ... ... ... ... ... ... деп
атауға болады.
3.) Валюталық бағамның қолданылу түріне қарай:
• бір ғана ... қос ... ғана ... ... нарық - бұл еркін валюталық ... яғни ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасында теңгенің арнайы валюталық ... ... ... ... ... сөзінде fixer латында Fixus-
белгілі бір жағдайда бекіту) - Қазақстанның қор биржасында ... және АҚШ ... ... ... ... анықтауды біддіреді.
Фиксинг бағамы - Қазақстан Ұлттық банкінің біртұтас бағамы болып табылады.
Валюталық фиксинг аптасына екі рет болады. Фиксинг ... ... ... ... туралы валюталарға қатысты бағамы анықталады.
Шетел валютасына ... ... ... ... ... ... ... = ;
1.2 Валюта жүйесі және оның түрлері
Валюта (итальян сөзі, сөзбе-сөз - құн) - ... ақша ... ... түрі, халықаралық төлем-есеп айырысу айналымының ... ... ... ... ерекше формасы./11,-247б./.
Шаруашылық жағдайларын интернационалдандыру және әлемдік ... ... ... халықаралық нарықтың құрылуына себепші
болды. Өндіріс күштерінің дамуы мен ішкі нарықтағы өркендеген салалардың
өнімін ... ... ... ... ... ... - міне осылардың бәрі ... ... ... әсер ... Әлемдік тауар айналымының дамуы мұнай, машина жасау,
ауыл шаруашылығы, тамақ өнеркәсібі салаларының ... ... ... ... экономикалық қатынастарда өндіріс пен ... ішкі ... ... ... азайтуды, оның
жолындағы кедергілерді жоюды, яғни ішкі ... ... ... Өз ... ... нарықта кедергісіз қозғалыста жүруіне
транскорпорациялардың қызығушылығы күшті ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ
интернационалдық өнеркәсіп ... ... ішкі ... ... ... - ... ... және тұрақты қолдануға ... ... ... ... өнеркәсібі дамыған мемлекеттердің
өзара қарым-қатынастарының тереңдеуі және кеңуі осы ... ... ... ... ... - өндіріс пен әлемдік айырбастың,
жалақы мен бағаның өсу ... зор әсер ... ... ... ... ... қызмет, капитал және несие легі
жылдан-жылға ұлғая түсуде. ... ... ... ... ... ... ... тұрақты түрде әлемдік нарыққа ұласады және ... ... ... ... ... ... болып оның ұлттық ... ... ... айналымында, әдетте, ... ... Бұл ... шаруашылықта жалпы бүкіл мемлекеттерге міндетті
деп ... ... ... ... ... ... ... шаруашылыққа интеграциялануы (экономикалық одаққа
кіруі) ақша капиталының бір бөлігінің ұлттық ақшадан шетел валютасына және
керісінше ... ... Ол ... ... есеп айырысу және
несие-қаржы қатынастарында жүзеге асады.
Валюта қатынастары - ... ... ... ... ... қатынастар жиынтығы, олар ұлттық шаруашылықтардың
нәтижесінің (тауарының, қызметінің) өзара айырбасталуына ... ... ... кейбір элементтері көне дәуірде ... ... ... және ... ... ... ... болған. Валюта
қатынастарының туындауы ұдайы өндіріске байланысты болғанымен оған, өз
кезегінде, ... ... ... ... керісінше де әсер
(жағымды немесе жағымсыз) етеді. ... ... ... ... ережелермен реттеледі.
Сыртқы экономикалық байланыстардың дамуына қарай валюта жүйесі пайда
болды. Валюта жүйесі - ол ... ... ... - шаруашылық
байланыстарды интернационалдандыру негізінде ... ... ... ... жиынтығы; ал ұйымдық-заңдылық тұрғысынан - ... бір ... ... шегінде мемлекеттік-құқықтық
түрде ұйымдасқан валюта-экономикалық қатынастар/10,-324б./.
Тарихи үш түрлі: ұлттық, ... жане ... ... ... ... ... ... елдің ақша жүйесінің құрамдас
бір бөлігі ретінде ұлттық валюта жүйесі пайда болды.
ұлттық валюта жүйесі деген қоғамдық ұдайы ... ... ... төлем айналымын қамтамасыз етуге ... ... ... экономикалық қатынастардың жиынтығы. Ұлттық валюта
жүйесі ұлттық валютаға ... ... ... валюта - елдің ақша
бірлігі. Ол қолма-қол формада (банкнота, ... және ... ... ... ... ақша қалдығы) болады. Оның эмитенттері ұлттық
орталық банк және ... ... ... валюта жүйесінің негізгі
элементтері төмендегілер:
• ұлттық валюта;
• ұлттық ... ... ... ... жағдайлары, яғни
айырбасталудың екі түрлі ... а) ... ... ... ... ... 1978 ... Халықаралық валюта қорының (ХВҚ)
Жарғысында "еркін қолданылатын валюта" ... ұғым ... ... ... ... жапон иені; ә) жарым-жартылай айырбасталатын
валюта, мысалы, ресейлік рубль; б) айырбасталмайтын (тұйық) валюта;
• валюталық паритеттің ... ... - ... ... ... өзара қатысы. Ақша өлшемінің алтын мазмұнына негізделген ондағы
алтын ... ... ... ... ... ал ... ... ХВҚ-ның Жарғысы бойынша валюта паритеті тек СДР - ... ... ... ... халықаралық валютамен, бірақ алтынмен емес,
анықталуы мүмкін. 70-жылдардың орта ... ... ... ... (корзина) негізінде анықталады. Валюта қоржыны деп ... ... бір ... ... сол ... нарықтық
бағамына көбейтіп, оларды АҚШ долларына бөлумен анықталатын бір ... ... ... айтады. Мысалы, СДР валюта қоржыны жоғарыда
көрсетілген бұрын еркін қолданылатын ... ... ... ... ... ... шамамен 39%, жапон иені - 18%-тен болады.
Еуропа қауымдастығының ... ... ... ... он бес ... ... валюта қоржынынан құрылған;
• валюта бағамының тәртібі (белгіленген, белгілі бір ... ... ... ... жүйесіндегі орталық бағамында он бес
валюта бағамының ... ... шегі ± 15% ... ... 1995 ... ... Ресейде АҚШ-тың 1 долларына шаққанда 4300-4900 руб.
аралығында, ал 1997 ж. 5750-6350 руб. ... 1998 ж. ... ... шегі 9500 ... ... ... Валюта-қаржы дағдарысы кезінде,
1998 жылдың тамызынан, рубльдің ... ... ... бұл шектен
шығып, деноминацияланған 15-25 рубльге дейін ... ... ... ... ... шегі заңмен бекітілмеген;
• валюталық шектеудің болуы немесе болмауы. Мысалы, Ресейде ... ... ... ... ... ... белгілі
бір валюталық құндылықтармен ... ... тиым ... ... аяқ ... бастап дамыған мемлекеттер бірте-бірте
валюталық шектеуді алып тастаған. 1996 жылы Ресей ХВҚ ... ... ... саудалық және саудалық емес ... ... ... төрт ... ... (елдің ресми алтын және валюта резервтері,
СДР есепшоттары, еуро (1999 жылдан ... ... ХВҚ ... ... және елдің сыртқы қарызын өтеу ... ... ... ... ... ... халықаралық несиелік айналым құралдары мен халықаралық есеп айырысу
формаларын қолдану тәртібін белгілеу;
• валюта нарығы мен алтын нарығы ережесі;
... ... ... ... органдардың статусы (орталық
банк, Қаржы министрлігі, арнаулы органдар, мысалы, Қазақстанда Ұлттық банк,
Ресейде - валюталық және экспорттық бақылаудың ... ... ... ... ... ... әр елдің ұлттық
валюта жүйелерінің негізінде дүниежүзілік және аймақтық валюта жүйелері
қалыптаса ... ... ... принциптері мемлекетаралық келісіммен
заңды түрде бекітіледі.
Дүниежүзілік ... ... ... халықаралық валюта қатынастарының
ұйымдастыру формасы, яғни ол - ... ... ... шарт және ... ... ... ... біріктіретін
жүйе. Бұл ереже-шарттардың негізгі міндеті - халықаралық сауда-саттық
процестерін ... ... ... ... іс-әрекеттерінің
тиімділігін қамтамасыз ету. Жалпы валюта ... ... ... ... ... ұзақ мерзімге жоспарлауға мүмкіндік туғызуы қажет.
Басқа жағынан, оның мақсаты - кейбір мемлекет пен үкіметтер ... ... әр ... ... шектеуді және тамыр-таныстық (протекционизм)
әрекеттерді түп-тамырымен құртуға мүмкіндік жасау/4,-247б./.
Валюта жүйесі ... ... ... дербес роль атқарады.
Ол өндірістің даму қарқынына, халықаралық айырбастың көлеміне, баға саясаты
мен жалақыға әсер ... ... ... ... елдер арасындағы ақша-
есептесу қатынастарын, сондай-ақ қатысушы елдердің әрқайсысының ішкі ... ... ... ... ... ... ұғымға кіретін ішкі
және сыртқы жүйелер органикалық өзара байланысты, ... ... ... - ... ақша ... ... ... бірден-бір түрі болып алтын, кейін құйма
формасындағы алтын есептелді. Алтын монетаны халықаралық есептесуде қолдану
үшін алдымен ... ... ... соң ... ... ... соғу ... болды.
Біртіндеп айналыс шығындарын азайту мақсатында халықаралық есеп айырысуда
ұлттық алтын монета және несие айналым құралдары ... ... ... ... нәтижесінде дүниежүзілік валюта жүйесінің негізгі
элементтері қалыптасты. Олар:
• әлемдік ақшаның міндетті формасы ... ... ... валюталық өлшем);
• валюталардың айырбасталу шарттарын белгілеу;
• валюталық паритет пен валюта бағамы тәртібін үйлестіру;
• валюталық ... ... ... халықаралық валюта өтімділігінің құрамдас бөліктерін белгілеу
(мысалы, ХВҚ 1970 жылдан айналымға жаңа ... ... ... ... - 1979 ... ... валюта өлшемі ЭКЮ-ді, ал 1999 ж. қаңтардан
еуроны енгізді);
• халықаралық ... ... ... ... ... үйлестіру;
• әлемдік валюта нарығы мен алтын нарығының ережесі;
• мемлекетаралық реттеу институтының статусы - 1944 ... ... қоры ... ... ... (ЕВЖ) - ... ... жүйесінің
шеңберінде батыс Еуропаның өнеркәсібі дамыған, мемлекеттерін біріктіретін
ұйым. Ол 1957 жылы Рим ... ... ... ... ... ... экономикалық және валюталық ынтымағының дамуынан бастау
алып, 1979 жылы құрылды. Оның мақсаты — ... ... ... ... ... және ... ... - Еуропалық одақ (ЕО)
құру, Батыс Еуропаның ... ... ... валюта жүйесінің
элементтері дүниежүзілік валюта жүйесінің элементтеріне дәл келеді.
Дүниежүзілік ... ... ... мен ... ... ... ... шаруашылықтың құрылымы принциптеріне,
әлемдік тұрғыда күштердің орналасуына және басшы елдердің ... ... ... ... Бұл ... ... келмесе
дүниежүзілік валюта жүйесі әлсін-әлі дағдарысқа ұшырап, оның ыдырауымен
және жаңа валюта жүйесінің құрылуымен ұштасады.
ІІ. ... ... ... Халықаралық валюталық қатынастарды реттеу.
Әлемдік тәжірибе көрсеткендей, нарықтық экономика жағдайында
халықаралық ... ... ... екі ... ... ... нарықтық реттеу;
• мемлекет тарапынан реттеу;
Валюталық нарықта валюталарға деген сұраныс және ұсыныс, сондай-ақ
олардың бағамдық шекті қатынастары ... ... ... құн заңына
бағынады. Мұндай заңдардың валюталық нарықтағы ... ... ... валюталар айырбасының қатысты эквивалентін, тауарлар,
көрсетілетін қызметтер, капиталдар, несиелер қозғалысына байланысты ... ... ... ... ... сәйкес келуін
қамтамасыз етеді. Баға механизмі және нарықтағы ... ... ... арқылы экономикалық агенттер валюталарды ... ... мен ... ... мүмкіндіктері туралы біле ... ... ... ... ... жағдайы туралы ақпараттар
көздері болып табылады.
Бірақта, мемлекет ертеден бері валюталық қатынастарға араласып ... ол, ... ... ... оның ... ... ... отырьш, тікелей араласа бастады. 30 жылдардағы XX ғ.
алтын стандарты алынып тасталуына ... ... ... реттегіш
ретінде алтын механизмі қызметін тоқтатты. Бағамдық шекті қатынастардың аяқ
асты ауытқу мен валюталық дағдарыстар ... және ... ... ... ете ... ауыр әлеуметтік-экономикалық зардапқа ұшыратты.
Нарықтық және мемлекеттік валюталық реттеу бірін-бірі толықтырады.
Біріншісі, ... ... яғни ... ... ... ... валюталық қатынастарды нарықтық ... ... ... ... Екі ... ... ... нақты жағдайлардағы
тиімділік және шегуге байланысты анықталады. Сондықтан да, олар арасындағы
шекті қатынас жиі ауысып отырады. ... ... және тағы ... ... ... ... ... реттеудің маңыздылығы артады.
Сондай-ақ валюталық-экономикалық ... ... ... ... ырықтандырылып, бұл аумақта нарықтық бәсеке орын алады. Бірақ
та мемлекет, бұл ... да, ... ... қалыпқа келтіру және
қадағалау мақсатында валюталық бақылау жасайды.
Нарық экономикасын реттеу жүйесінде ... ... ... орын
алады.
Валюталық саясат - бұл елдің ағымдық және стратегиялық мақсаттарына
сәйкес, ... ... және ... ... ... ... ... шаралар жиынтығын білдіреді/9,-22б./.
Валюталық саясат экономикалық саясаттың ең басты мақсаттары: ... ... ... ... жұмыссыздық пен инфляцияның ... ... ... тепе-теңдікті ұстап отыруға бағытталады.
Валюталық саясаттың басты бағыттары мен ... ... ... жағдайына, әлемдік шаруашылықтың ... ... ... ... ... ... түрде валюталық саясат валюталық заңдылықтар, яғни, елдегі және
одан тысқары жерлердегі валюталық бағалылармен байланысты ... ... ... құқықтың нормалар жиынтығы мен, сондай-ақ екі
жақты көп ... ... ... бойынша мемлекеттер арасындағы
жасалатын келісім-шарттарға сүйенеді.
Валюталық саясатты іске ... ... бір ... ... ... ... ... реттеу — заңды актілер және атқарушы өкіметтің
әрекет ету жолымен іске ... ал, ... ... реттеу - нарықтың
экономикалық агенттерінің мінез-құлқына экономикалық, валюталық ... ... ... арқылы әсер етеді./9,-221б./.
Мемлекетаралық валюталық реттеу ұйымы - Халықаралық Валюталық ... ... ... ... өзінің мақсаттарына және формаларына байланысты екіге
бөлінеді:
1.) Құрылымдық валюталық саясат;
2.) Ағымдық валюталық саясат;
Құрылымдық валюталық ...... ... ... өзгерістерді жүзеге асыруға бағытталатын ұзақ мерзімді шаралар
жиынтығын білдіреді. Ол, ... ... ... ... іске
асырылады. Құрылымдық валюталық саясат ағымдық ... ... ... ... ... - валюталық бағамды, валюталық операцияларды,
валюталық нарық пен алтын нарығының қызметтерін күнделікті ... ... ... ... ... ... ... саясаттың келесідей формалары қолданылады:
1.) Дисконттық валюталық саясат.
2. ) Девиздік валюталық ... ... ... ... ... ... ... формалары
болады:
а) валюталық интервенция;
ә) валюталық резервтерді диверсификациялау;
б) валюталық шектеу;
в) валюталардың алмастырылу дәрежесін реттеу;
г) валюталық бағам ... ... ... ... алу) ... - бір жағынан, валюталық бағам ... ... ... ... ішкі ... динамикасын, ақша
массасын, бағаны, жиынтық сұранысты реттеуге бағытталатын орталық ... алу ... ... білдіреді. Мысалға: пассивтік төлем балансы
кезінде капиталдың еркін орын ауыстыруы жағдайында есепке алу ... ең ... ... ... бар ... ... келуін
ынталандырып, төлем балансының жағдайын жақсартады және ... ... ... Ал, егер ... банк ... алу ... мөлшерін
төмендететін болса, отандық және шет елдік ... ... ... төлем
балансының активтік қалдығы азаяды жөне валютаның бағамы төмендейді.
Қазіргі жағдайда дисконттық ... ... ... ... ... ... жақсарту мақсатында есепке алу мөлшерін арттыратын
болса, оның экономика үшін теріс әсері болады. Ал оның ... ... кері әсер ... яғни ... ... ағылуына жол береді.
Девиздік саясат - мемлекеттік ұйымдардың ... ... ... ... caтy және ... алу ... ... валюта бағамына әсер ету
әдісін ... ... ... ... ... орталық банк шетел
валютасын сатады, ал бағамын түсіру үшін, шетел валютасын ... ... ... ... алады.
Девиздік саясат көбіне валюталық интервенция формасында жүзеге
асырылады. Валюталық ... XIX ... ... ... ... монометализмі алынып тасталғаннан кейін валюталық интервенция кеңінен
қанат жайды.
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, жана ... ... ... ... реттеу ұйымдары - ХВҚ, сондай-ақ аймақтық - Еуропалық
валюталық институт құрылды (1994ж.)
Валюталық ... ... — бул ... ... ету, валюталық интервенция жүргізу және
валюталық шығындардан ... ... әр ... валюталарды қосу жолымен,
валюталық резервтердің құрылымын реттеуге бағытталған, мемлекеттің ... ... ... ... саясат қарапайым түрде тұрақсыз валюталарды сату және халықаралық
есеп айырысулар үшін қажетті тұрақты валюталарды сатып алу жолымен ... ... жөне ... ... ... Ұлттық және
мемлекетаралық реттеу объектісі болып табылады.
Девальвация мен ревальвация — валюталық ... ... ... - ... ... ... шетел валюталарына қатысы
төмендетуді білдіреді/6,-435б./.
Ревальвация - Ұлттық валютаның бағытын ... ... ... ... келесі бір формасы ретінде валюталық шектеу
үздіксіз пайдаланылады.
Валюталық шектеу - резиденттер мен ... ... және ... ... ... операцияларын заңды түрде немесе
әкімшілік түрде тыйым салуын, шектеуін ... ... ... ... ... ... болып табылады. Валюталық шектеу
валюталық заңдылықтармен бекітіледі.
Валюталық шектеудің мақсаттары келесідей:
- төлем балансын теңестіру;
- валюталық бағамды ... ... және ... ... шешу үшін ... ... ... шоғырлануы. Валюталық шектеу келесідей қағидаларға
сүйенеді:
- Валюталық ... ... және ... ... ... Валюталық операция жасау үшін рұқсат қағазының (лицензия) берілуі;
- Валюталық шоттарды толық немесе жартылай жабу;
- Валюталардың қайтарымдылығын ... ... ... жүйесінің даму кезеңдері
Бірінші дүниежүзілік валюта жүйесі алтын монеталы стандарт ... 1867 жылы ... ... ... ... ... ... келісіммен заңды түрде рәсімделді.
Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде және одан кейін де кең тараған
валюта ... ... ... ... жүйесінің пайда болуына әкеп
соқтырды. Ол 1922 ж. Генуя халықаралық ... ... ... ... ... Бұл Генуя валюта жүйесі
конференцияда келісімге келуші 30 елдің ақша жүйесі тәрізді ... ... ... құрылды. Ол девиздің принципі бойынша банкноталар
алтынға емес ... және ... яғни ... ... ... кез ... формадағы шетел валютасы (фунт ... ... ... Екі ... ... ... (I және II) Бреттон-Вудс
конференциясына дейін резервтік ... ... ... ... ... ... ешбір валютаға бекітілген жоқ. Ал ағылшын ... мен ... ... осы статусты (атақты) бірінші болып алуға
өзара шиеленіскен бәсекелесте таласып жатты.
Үшінші дүниежүзілік валюта жүйесі. 1944 жылы 22 маусымда АҚШ ... ... ... ... резервтік валюта статусы
бекітілді. Онда алтын девиз стандартына негізделіп, девиздік валюта ... ... мен фунт ... ... Сонымен бірге алғашқы рет
резервтік валюта статусы заңды түрде осы валюталарға бекітілді. Бұл АҚШ пен
Ұлыбританияның халықаралық ... өз ... ... ... ... 1949 жылы өзіне капиталистік өнеркәсіп өндірісінің 54,6%-
ін, тауар экспортының 33%-ін, ресми алтын резервінің 75%-ін шоғырландырған
АҚШ-тың экономикалық ... және оның ... ... ... ... ... доллардың үстемдігін қамтамасыз етті. Батыс
Еуропаның және Жапонияның аса ауыр ... ... ... ... АҚШ-қа тәуелділігі, долларлық гегемония (басымдық)
олардағы доллардың өткір ... яғни ... ... ... ... құрылымдық принциптері төмендегідей:
• доллар мен фунт стерлингтің резервтік валюта ретіндегі статусы
бекітілді;
... мүше ... ... өз ... ... ... алтын
арқылы айырбастайды, онда валютаның алтын паритеті және валюта ... ... ... бағамы доллар паритетінен ± 1%-ке, Еуропа
елдерінде ± 0,75% ауытқуы мүмкін;
• шетел орталық банктерінің долларлық резервтері ... ... ... ... ... ... ресми бағамен
айырбасталады;
• алтынның төмендетілген ресми бағасы бекітілді (35 АҚШ ... 31,1 гр таза ... бар 1 ... ... ... мемлекетаралық валюта қатынастарын реттейтін орган - ... қоры (ХВҚ) ... ... ... қызметі - осы мемлекетаралық қорға мүше ... ... ... және ... ... ... ... қамтамасыз ету. Бреттон-Вудс жүйесі ширек ғасырдан ... ... ... ... ... ... және ... нарықтың
қарқындап өсуіне ықпал етті.
Дегенмен бұл жүйе оган мүше елдердің барлығына бірдей тең ... ... ... ... ... принциптерді АҚШ басқа елдер есебінен
әлемде өз үстемдік позициясын күшейтуге ... ... ... ... ең алдымен доллар мен фунт стерлингтің ұлттық ... ... ... ... ... ретінде қолдануы, біртіндеп жүйені
әлсірете бастады. Осы кезде Батыс Еуропа мен Жапонияның позициясы ... жж. ... ... ... жүйесінің іс жүзінде күйреуін
жеделдетті.
Төртінші (қазіргі) дүниежүзілік ... ... 1976 ... ... мүше ... Кингстонда (Ямайка) қол қойған келісімімен
дүниеге келіп, ... ... ... деп ... Бұл жүйе енді ... ... ... негізделмей, тек заң жүзінде ... ... ... Онда ... ... орында болғанмен, ол бұрынғыдай
роль атқармайды. Жаңа жүйе көпвалюталы стандарт болып ... ... ... ... ... ... ... өзінің монетарлық қызмет атқаруын тоқтатты, яғни енді бірде-
бір валютаның құрамында ... жоқ: ... ... ... сәйкес алтын
құн өлшемі ретінде және валюта бағамын есептеуге де қолданбауы тиіс. Сөйтіп
алтын паритетінің, алтынның ... ... ... ... ... ... орындары үшін американдық қазынашылықтың ... ... ... ... ... бекітілді. Дегенмен, Ямайка валюта
жүйесінен алтынды валюта соғылатын ... ... заң ... ... іс ... оның ақша ретінде қолдану мүмкіндіктері ... жоқ. ... ... ... ... ол ... ... ақша және аса сенімді резервтік актив ретінде саналады. Қазіргі
кезде мемлекеттердің орталық банктері және жеке тезавраторлар шамамен ... ... ... ... (әрқайсысында 34 мың және 25 мың тонна алтын бар).
• алтын девизді стандарттың орнына жаңа ... ... ... СДР ... Ол ... паритет пен валюта бағамының негізі деп
жарияланды. Дегенмен СДР эмиссияланған (1970 ж.) 30 жыл ... ол ... ... ... не ... халықаралық төлем және резерв құралына
айналған жоқ. Ол әлемдік ақша ролін орындаудан тым алыс ... ... ... ... ... саны жылдан-жылға азайды. Егер олардың саны 1980
ж. 15 болса, 1998 ж. ол ... 2-ге ... ... СДР ... жоқ, оның қолдану аясы негізінен ... ... ... ... ... ... резервтік валюта
статусы алынып тасталса да, іс-жүзінде ... ... ... ... ... ... ... валюталық қоржынының 39%-і
доллардың үлесіне ... ... 21 ... долларға бекітілген, бірақ қазір
олардың саны азаюда. Әйтседе ... ... ... төлем және
резерв құралы ретінде алда келеді. Себебі доллардың озат позициясы АҚШ-тың
экономикалық, ғылыми-техникалық және ... ... ... ... ... ... ... Жапония) тегеуірінінің
әсерінен олардың әлемдік экономикадағы монополды жағдайы жойылуда. СДР
стандартында шын ... көп ... ... ауысты. Ол үш әлемдік
валюталық орталықтың ... яғни ... ... ... (1999 ... ... алмастырылған), жапондық иенге
негізделген./14,-354б./.
ХВҚ-ның мүшелері ... ... ... кез ... ... ... ... құқық алды. Сөйтіп өзгермелі ... ... ... оған ... ... 1973 ... ... ауысты. Бұрынғы бекітілген валюта бағасына қарағанда бұл ... ... ... ... ... тұрақтылығын қамтамасыз
етеді деген сенімді ақтамады. Керісінше, орталық банктің валюта нарығындағы
операцияларға ... ... ... ... ... ... ұжымдық) шығындары көбейді.
Бреттон-Вудс жүйесінен ауысқан ХВҚ-ның ... - ... ... ... ... ... ... қарым-қатынастығын
қамтамасыз ету, әлемде валютаның тұрақтылығына қол жеткізу үшін әр түрлі
валюталық шектеулерді ... ... ... ... ... бұрынғы жүйемен салыстырғанда
өзінің икемділігімен төлем баланстары мен ... ... және ... ... жаңадан орналасуына тез лайықтанды.
Сонымен қатар ол біраз қиындықтарды: ... СДР ... ... ... ... ... демонетизациялаумен оның іс-жүзінде әлемдік
төтенше ақша статусын сақтауы арасындағы ... ... ... ... жетіспестігі және с.с. мәселелерді туғызды.
Қазіргі ... осы ... шешу ... ... үш ... валюта-
экономикалық саясатын үйлестіруді ... үшін және ... ... ... үшін ... валюта жүйесін жетілдіретін жолдар
іздестірілуде.
1979 ж. Еуропалық экономикалық одақтың (ЕО) шеңберінде Батыс Еуропа
елдерінің интеграциялық ... ... ... ... ... ... (ЕВЖ) деп аталатын аймақтық валюта жүйесі құрылды. Бұл жүйеге
кіретін мемлекеттер ХВҚ-ның мүшелері болғандықтан ЕВЖ-сін әлемдік ... ... бір ... ... ... ... ... болғанмен
оны Ямайка жүйесінен ажырататын бірсыпыра ерекшеліктері бар.
ЕВЖ -нің құрылымдық ерекшеліктеріне төмендегілер жатады:
• СДР-дың орнына ... ... ... - ЭКЮ ... ... валюталық қоржыны батыс еуропалық 12 валюталардан құрылады. Онда
неміс маркасы (30%-тен астамы) үстем болды. ... ... аясы ... аясына қарағанда әлдеқайда кең, оны тек қана ... ... ... ... жеке ... оның ... ... депозиттік-
ссудалық операцияларында, халықаралық есеп ... жеке ... ЭКЮ ... ... ... ... ала бастағанымен,
әзірше әлемдік деңгейге ... жоқ. Оны 1999 ... ... ... - еуро ... ... ... ресми демонетизациялауға қарама-қарсы ЕВЖ-
де осы валюталық металмен жүргізілетін операциялар жаңғыртылды. Алтын ... ... ... ... алтын-долларлық резервтерінің 20%-ін
біріктіру жолымен ЭКЮ-ді эмиссиялау механизміне ... Осы ... ... ... ... ... ... 2,3 мың т. алтын
аударды. Институт алтынның ... ... ... аталған орталық
банктердің шотына ауыстырды. Мемлекеттердің алтынмен төлеген жарнасы қайта
жаңартылатын үш айлық "своп" ... ... ол ... ... ... үш ... кейін оны кері сатып алу үшін қарсы келісім
жүргізумен үйлестіріледі. ... ... ... ... "бірге
өзгеру" ережесі олардың өзара ауытқу шегін бекітеді (Ол қазір орталық
бағамнан ± 15%-і, ал 1993 ... ... ... ± 2,25% ... ... ұжымдық өзгеру тәртібі "еуропалық валюта жыланы" деп аталады, ... ... ... ... жыланның жорғалауына тым ұқсас. Егер
валюталардың бағамы рұқсат етілген шектен асып ... онда ... ... маркасымен валюталық интервенция жүргізуі тиіс, яғни ұлттық валютаның
бағамын түсірмеу ... ... сол ... сату ... ЕО ... ... ... олардың тұрақтылығын қамтамасыз етті, әйтсе де
әлсін-әлі ресми девальвация (бағамды ... және ... ... ... ... ... жж. аралығында 16 рет). Тұрақсыз
валюталардың (Ирландия, Италия, Бельгия, Дания және т.б.) ... ... ал ... ... (ГФР, Нидерланды және т.б.) бағамы
жоғарылатылады. Бұл ЕВЖ қатысушылардың қайшылықтарын өршіте түседі.
ЕВЖ-ге мүше-елдер ХВҚ-ға қарсы өзінің ... ... ... - ... ... ынтымақтастық қорын (ЕВЫҚ) құрды. Ол қор 1994 ж.
Еуропа одағын (ЕО) құру туралы ... ... ... ... ... болып аталып, ал 1998 жылдың шілдесінен Еуропа орталық банкі
болып қайта ... ... ... салыстырғанда ЕВЖ-ге валюта бағамы сиректеу
ауытқиды. Ол жетістікке ... ... ... болды: экономикалық және
валюталық интеграцияның үдемелі дамуы; ұлттық органдардың дербес құқының
бір ... ... ... ... ... ... валюта
қатынастарының бағытын және әдісін таңдаудағы икемділік; қаулы қабылдау
және оны ... ... ... ... мүше-елдердің өзара қарама-қайшылығынан біраз
қиыншылықтарды басынан кешіруде. Олар сол ... ... ... ... ... жағдайының, алтынвалюта
резервтерінің әр түрлі деңгейлілігі мен қарқындылығынан туындайды.
ЕВЖ-нің ... ... ... - ... ... және ... (ЕО) құру жөнінде 1994 ж. қарашада қол қойылған Маастрихт шарты. ЕО-ны
құрудың бірінші кезеңі 1990 ж. шілдеде басталып (бұл шарт ... ... ... жасалған), мүше-елдерге 1992 ж. аяғында валюталық
шектеуді мүлдем жоюды қарастырған. Бұл кезеңде мемлекеттердің ... ... ... ... қарқынын төмендетуге, бюджет
кемшілігін қысқартуға зор ... ... ... ... ... ... (ЕВЫҚ-ның орнына) құрылып,
оның құрамына он екі орталық банктердің басқармалары енді. Оның мақсаты ... ... ... жүйесін эмиссиялау. Бұнда ЕО-ың министрлер
Кеңесінің директивалары негізінде экономикалық үйлестікке және оған ... ... ... ... орындалуына басты назар
аударылады. ... ... ... ... бұзушыларға Еуропалық
инвестициялық банктің (ЕИБ) несиесін шектеу, айыппұл ... ... ... дейін ЕО-ың процентсіз депозитін шектеу формасында
жазалау шаралары қолданылады. Экономиканы сауықтыруға бірлескен қорлар
есебінен және ЕИБ ... ЕО-ң ... ... кезек ЕО-ның бірнеше мемлекеті несие-ақша жүйесінің бірыңғай
үлгісі ... бір ... ... ... ... ... келген XX
ғасырдың аяғында басталды. Жоғарыда айтылғандай, ЕО-ға кірген 15 ... ... ж. ... ұжымдық валюта - еуроны - алғашқыда қолма-қол ... ... үшін ... ... жазу ... енгізді, ал 2002 жылдан ол
ұлттық ақша өлшемдерінің орнына қолма-қол ақша формасында ... еуро ... ... ... саны ... деп күтілуде. Ақша-
несиелік және валюталық реттеу үшін 1998 ж. 1 ... ... ... ... ... РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ВАЛЮТА ЖҮЙЕСІ
3.1 Қазақстан Республикасының валюта жүйесі
Нарыққа өту кезінде Қазақстан Республикасы егеменді ел ... ... ... ... ... саясат жүргізуі керек. Қазақстанның
алдында ... ... ... қатынастарын құрумен қатар ... ... ... оны ... рельстеріне түсіру мәселелерін бірге
шешу міндеттері тұрды.
Қазақстан 1992 жылдың шілдесінде ХВҚ-ға мүше ... ... ... ... ... Ямайка валюта жүйесінің құрылымдық қағидалары
мен қордың Жарғысына сәйкес қалыптастыруда. Валюта қатынастарын ұйымдастыру
үшін 1993 ... 14 ... ... ... туралы" алғашқы заң
қабылданды. Ол кезде Қазақстан сом аймағында болғандықтан шетелдермен ... ... ... ... ... Сонымен қатар еліміз өзінің
ұлттық валютасын айналымға ... ... жеке ... ... ... ... жүргізумен шұғылдануда еді. Қабылданған заң бағаны ырқына
жіберу (либерализация) деңгейіне сәйкес ... ... ... ... жатқан валюта қатынастарына тіпті қарама-қайшы сипатта болды. ... 24 ... ... ... ... ... жаңадан заң
қабылданды.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... заңдарда
айқындалған. Олар жоғарыда айтылған заңға қоса, "Қазақстан Республикасының
ақша жүйесі туралы" 1993 ... 13 ... заң; ... ... ... ... 1995 ... 30 наурыздағы заң; "Асыл
тастар және қымбат бағалы металдармен байланысты қатынастарды мемлекеттік
реттеу ... 1995 ... 20 ... заң; ... және банк қызметі
туралы" 1995 жылдың 31 ... заң; ... ... ҚР ... ... ... мен Ұлттык банк басқармасының ... ... 1994 ... 24 ... ҰБ басқармасы бекіткен "ҚР-да
валюталық операцияларды жүргізу тәртібі").
Қазақстанның валюта жүйесінің ... ... ... ... мен валюталық бақылау болып табылады./4,-439б./.
Қазақстан заңдары бойынша валюталық реттеудің объекті болып ... ... ... ... ... валюталық құндылықтарды,
аффинирленген (тазартылған) алтын мен ... да ... ... ... алып кету және ... тәртібін белгілеу болып
есептеледі. Валюталық қатынастардың ... ... ... ... ... ... Резиденттерге жататындар:
• Қазақстан Республикасында тұратын жеке кәсіпкерлер, оның ішінде
уақытша шетелдерде мемлекеттік қызметте ... ... ... заңдары бойынша құрылған заңды тұлғалар,
сондай-ақ олардың Қазақстан территориясындағы филиалдары және одан ... ... ... ... тыс ... дипломатиялық, сауда және
басқа ресми өкілдіктер, ... ... ... ... іспен
шұғылданбайтын өкілдіктер.
Қазақстан Республикасындағы "резидент еместерге" жоғарыда республика
"резиденттері" түсінігінде көрсетілмеген заңды және жеке ... ... ... ... ... валютасын сатып алу-сату мәмілелері
Ұлттық банк валюта операцияларын жүргізуге берген ... ... ... ... мен ... биржалар арқылы жүреді.
Қазақстан Республикасында негізгі валюталық реттеу органы болып Ұлттық
банк саналады. Ол:
• шетел валютасының және ... ... ... ... аясы ... мен тәртібін белгілейді, ... ... ... ... ... ... ... шектеулерді сыйақы
(мүдде) көлеміне де енгізеді;
• резиденттер мен резидент еместердің республикада шетел ... ... ... бағалы қағаздармен операциялар жүргізу ережелерін
белгілейді;
• peзиденттердің шетел банктерінде шот ашу ... ... ... ... ... валюталық операциялар жүргізуге ... ... ... - теңгенің шетел валютасына шаққандағы бағамын,
оның ішінде бухгалтерлік есеп жүргізу, кедендік және салық ... ... ... ... және ... ... ... операциялар
бойынша Қазақстан теңгесіне нарықтық баға белгілеу ... ... ... ... ... ... ... алтын валюта активтерін құрап, солармен операциялар жүргізеді;
• халықаралық есеп айырысуды ... ... ... ... айырысу қатынастарын жетілдіреді;
• қабылданған мемлекеттік шарттарға сәйкес шетелдік және халықаралық
ұйымдармен шетел валюталарын тартады.
Қазақстанда валюталық ... ... ... ... ... ... жүргізеді. Валюталық бақылау органдары болып Ұлттық банк
және Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... бойынша валюталық бақылау қызметін жүргізетін ұйымдар, атап ... ... ... ... банктер есептеледі.
Валюталық бақылау негізінен мына бағытта жүргізіледі:
• жүргізілетін валюталық операциялардың ... ... ... және
оған қажетгі лицензиялар мен рұқсаттың болуы;
• төлемдердің негізде екендігін тексеру;
• валюталық операциялар бойынша жүргізілетін есептер мен есеп ... мен ... ... ... ... халықаралық экономикалық, саяси және мәдени
қатынастарға қызмет етіп, ол ... ... ... ... ... ... мен ... валютаны енгізгенге дейін Қазақстанның саяси ұстанымы ТМД
елдерінің ... ... ... еді. ... ... ... отырып, кооперацияның артықшылықтарын толайым қолдануға
және өзара тиімділікпен ... ... еді. ... ... пен ... басқа қатысушыларының талпыныстарына қарамастан, рубль
аймағы ұзаққа бармады. Ресейлік рубльдің енгізілуі шын мәнісінде ыдыраудың
басталуын ... және ... ... өз ... валюталарын енгізуге
итермеледі.
Қазақстан теңгені тура он сегіз жыл бұрын енгізді. Тарихи ... бұл ... көп ... ... ... тұрғыда өз валютасының
Қазақстан үшін маңыздылығын шынайы да бүкпесіз бағалауға толық жеткілікті.
Теңгені енгізу түбегейлі ... ... ... 1992 жылдың қаңтарында бағаны ... ... ... ... ... ... ... үдерісі басталды. Мемлекет
біртіндеп тұтыну, өнеркәсіп тауарларына, ауыл ... ... ... ... тарифтерін реттеуден бас тартты.
1992-93 жылдарғы ақша ... ... ... және ... теріс сыйақы мөлшерлемесімен несиелеуі, елге кеңестік
сомдарды лақтыра салу ... ... ... ... ... жылдары
еліміздегі инфляция деңгейі 2960,8 пайызды және тиісінше 2165,0 пайызды
құрады, сөйтіп экономикада дағдарысты ... КСРО ... ... ... ... ... үзілуі, кәсіпорындардың
қаржылық ахуалының нашарлауы, олардың негізгі және айналымдық капиталының,
халықтың жинақ ақшаларының ... ... ... күрт
қысқартты. Халықтың атаулы жалақысы мен басқа табыстарының өсуі бағаның
қарқынына ілесе алмады. ... ... ... ... ... қабілеті
төмендеді, халықтың негізгі бөлігі қайыршылыққа ұшырады. Осы үдерістер
экономикадағы жиынтық сұраныстың күрт ... әкеп ... ақыр ... ішкі ... өнім (ІЖӨ) 1992 жылы ... ал 1993 жылы - ... ... ... күшейткен теріс үрдістерден қорғау
мақсатында Президент пен республика Үкіметі ұлттық ... ... ... ... валютаны енгізу жөнінде алдын ала жүмыс босалқы нұсқа ретінде
1992 ... ... ... Сол кезде оны енгізу жөнінде бағдарлама
жасақталып, Қазақстан Республикасының Президенті бекіткен еді. ... ... ... ... ... ... ғана ... Республикасы
Президентінің 1993 жылдың 3-қарашасындағы Жарлығымен ... ... ... ... ... ... комиссиясы және
оны енгізуге байланысты іс-шараларды жүзеге асыру ... ... ... валютаны енгізу жөніндегі іс-шараларды тым қысқа ... ... ... ... осы ... ... дайындықты қамтамасыз ету
мен ақша-несиелік, салық-бюджеттік, әлеуметтік және сыртқы экономикалық
салаларда шаралар кешенін жүргізу қажет еді.
Күрделі ... ... ... ... ескі ... ... байланысты мәселелерді шешуге, сондай-ақ айырбастаудың шынайы
ауқымын анықтауға аударылды. Ұлттық валютаны енгізудің ... ... ... ... ... қосарлас валютаны, "купондарды" не оның
қайсыбір алмастырғыштарын енгізбей, тез арада толыққанды ... ... ... ... ... ... ақтады, өйткені уақытша ақша
белгілерін енгізген елдер шын ... екі ақша ... ... ... ... ұйымдастыру саласында күрделі мәселерді шешу күн
тәртібінде тұрды. ... ... ... мен нысандарын түбірінен
өзгерту шешілді. Шетел валютасын ... ... шет ... ... ... уәкілетті банктердің атқарымдары мен экспорттаушылардың
міндеттерін айқын ... ... еді. ... ... ... ... түзімін таңдаудың ерекше маңызы болды.
Ұлттық валютаны енгізу тұсында Қазақстан Ұлттық Банкі күрделі, қарама-
қайшылық жағдайда 452 млн. доллар ... ... ... ... Жаңа ... ... қоры құрылды, олар өз банкнот фабрикамыздың
жоқтығынан қатаң құпия түрде ең ... ... ... басып
шығарылды.
Ақша реформасының қарсаңында Қазақстан Республикасының Президенті
теледидар арқылы 1993 ... ... ... Республикасының
азаматтарына оның мақсаты мен қажеттігін түсіндіре ... ... ... ... ... ... бүткіл аумағы бойынша айналысқа
енгізілді. Бірінші кезеңде қарашаның 15-нен 17-сі бойынша ұлттық валютамен
қатар 1-500 ... ... ... ... жол ... Ал 1993
жылдың 18-қарашасынан ұлттық валюта Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... Банктер мен басқа да шаруашылық
субъектілерінің барлық активтері мен пассивтері теңгеге қайта ... ... жж ... ... ... 950,6 ... алынып тасталды. Айырбас нәтижелері еліміздің аумағындағы ... ... ... ... ... Алдын ала есептеулер бойынша
республикада шамамен 1,3 триллион сомға дейін ... ақша ... банк ... ... ... ... ақшасын ескергенде
жалпы сомасы 1,2 триллионды құрады.
Дер кезінде жүргізілген дайындық іс-шаралары айырбасты ... ... және ақша ... мақсаттарына жетуге мүмкіндік
берді. Осы мұғдарда әрбір есепшіге, бухгалтерлік жұмыскерге, ақша ... ... ... есе ... жағдайында банк жүйесі мекемелерінің
жұмысын айрықша атап өту ... ... ... Ұлттық Банкке экономикалық, ақша-несиелік және
валюталық саясатты дербес жүргізуге ... ... ... тұстан
теңге құбылмалы айырбас бағамының түзімінде қолданыла бастады.
Осы оқиғалардан соң ілезде Қазақстандық Банкаралық Валюта ... Жаңа ... ... валюта бағамын түзілдіру мен реттеу үшін
керек болды. Биржалық сауда-саттық алдымен ... 2 рет, ... соң 3 ... ары ... 1995 ... бастап күнделікті жүргізілді/16,-136б./.
1994 жылы Қазақстанның жаңа тарихында алғаш рет ... ... ... ... ... Бұл жыл ... болды. ТМД-қа
қатысушы елдердің қаржылық жүйелерінің бөлінуі тиісті өзара үйлесімсіз,
валютаны ... ... ... қол ... ... ... Бұған экономикалық қиындықтар, банк жүйесінің өркендеуі
мәселесі қосылды.
АҚШ долларына қатысты ... ... 1994 жылы 8,6 есе ... ... себептердің салдарынан болды. Ең алдымен 1994 жылы инфляция
шығандап 1158,3 пайызға ... ... ... жазу ... ... ... 12,6 ... жеткен өндірістің құлдырауы да теріс әсерін тигізді.
Импорттық тауарларға қанағаттанғысыз сұраныстың көлемі едәуір боп қалды.
Ал, ... ... ... импорт көлемдерінің өсуін және ... ... ... ... бұл ... валютасына сұраныстың артуына,
демек, доллар бағамының өсуіне ... ... Осы ... ... ... арқылы қазақстандық Банкаралық Валюта Биржасындағы (ҚБВБ)
тауарлардың, жұмыстардың, қызметтердің экспортынан түскен пайданың ... ... ... ... ... тура ... Бұл валютаның түсуін
көбейтті және ұлттық валюта бағамын белгілі бір тұрақтандыруға келтірді.
1995 жылы ... ... ... ... түзілдіруде
бетбұрыс кезең болды. Жыл қорытындысы бойынша ... ... ... ал долларға қатысындағы құнсыздануы 17,9%-ды құрады.
Ұлттық валютаға деген өскелең сенім, сауда-саттық теңгерім сальдосының
жақсартылуы, көшіп ... ... ... сондай-ақ жаңа
табыстық ... ... іске ... ... және ... дүрлікпелік сұранысты жоқ қылуға жәрдемдесті. ... ... ... алғашқы белгілері байқала бастады. ... ... ... ... алуы ... 30 ... кемітілді, сонан
соң мүлдем алынып тасталды. Өз кезегінде, бұл жеткілікті түрде ... ... ... ... ... ... нарықнамасының қалыптасуына
қол жеткіздірді/6,-412б./.
Ұлттық Банктің теңгенің айырбас бағамын ... ... ... ... Олар ... рыногындағы жағдаяттың қысқа мерзімдік
өзгертулерінің нәтижесінде бағам тербелісін жою үшін жүргізілді. Жоғары
тиімділігін ... ... ... ... ... асқын инфляцияны
ауыздықтауға мүмкіндік берді. Мұндай түзімде тұрақтандыруға, ... ... ... қол ... 1996 жылы Ұлттық Банк реттелетін
өзінің валюталық саясатын жүргізуді жалғастырды.
Теңгенің АҚШ ... ... ... бір мезгілдегі құлдырау
кезінде инфляция тежелді. Ұлттық валютаға деген сенім ... Ал, ... ... қазынашылық міндеттемелері және Ұлттық Банк
ноталары секілді қаржылық құралдарды енгізу нәтижелері қолма-қол және ... ... ... ... ... ... азайтуға мүмкіндік
жасады. Долларға қатысты атаулы айырбас бағамының төмендеуі ... ... ... ... ... "Халықаралық валюталық қор
келісімдері баптарының" шарттарына ... соң ... ... ... ... ... Біздің еліміз сондай-ақ төлемдік
балансқа байланысты себептер бойынша валюталық бағамдардың көбейтілуін іске
асырмауға, импортқа ... ... және ... ... Халықаралық ағымдық мәмілелер бойынша төлемдер мен аударымдар жөнінде
шектеулер ... ... Бұл ... ... ... ... және шектеулерден азат көпжақты төлемдер жүйесіне көшуге мүмкіндік
берді.
Ұлттық Банктің 1997-1998 жж. ішкі ... ... ... Олар ... ... ... тербелістерін деңгейлестіру мақсатында
жүзеге асырылды. Осы ... ... ... 7 ... ұлттық валютаның АҚШ долларына қатысындағы ең төменгі құнсыздану
көрсеткішіне - 2,8 пайызға қол жеткізілді. ... ... ... ... қолма-қол шетел валютасы рыногында байқалды. Қазақстандықтар
Ресейдегі оқиғалар бізде де көрініс табады деп күтті. ... ... ... ... ... ... ... валютасына
дүрлікпелік сұраныс туындады.
Қазақстанның сауда-саттық серіктес елдеріндегі, ең ... ... ... ... құнсыздануы, сондай-ақ мұнай мен түсті металдарға
әлемдік бағалардың қолайсыз жағдаяты теңгенің шынайы мәнінде айтарлықтай
қымбаттауына әкеп ... (1998 ... ... желтоқсаны бойынша 21
пайызға, жылына орташа есеппен -14,5 пайызға). Бұл қазақстандық тауарлардың
ішкі және ... ... ... ... ... ... ... жөніндегі төлемдік баланстық теріс сальдосын ұлғайтты,
экономикалық өсу қарқынына қолайсыз әсер етті.
Көтеріңкі ... ... ... ... салдарларының алдын
алу үшін Үкімет пен Ұлттық Банк 1999 жылдың ... ... ... ... ... еркін құбылмалыққа көшу туралы жария
жасады/12,-301б./.
Валюталық бағам түзімінің ауысуы және соның ізінше ... ... ... бағамын асыра бағалауды жоюға мүмкіндік берді. Бұл
тұтастай ... ... ... ... бәсекеге қабілеттілік
айқындамаларын қалпына келтіруге ықпал етті./9,-152б./.
Ұлттық банк ... ішкі ... ... ... ... қысқартты және енді басым түрде шетел валютасын ... ... ... ... ... өзінің алтын-валюталық резервтерін толтырып алды.
Ұлттық Банктің ішкі валюталық рыноктағы ... ... ... асатын тербелістерге жол бермеумен шектелді. Сонда да еркін
құбылмалы бағамның түзімі ... ... ... бәсеке
қабілеттігін кемітетін валюталық бағамды артық бағалаудың алдын орады.
1999 жылдың сәуірінде жаңа түзімді енгізген ... ... ... ... күрт ... ... Сонан соң құлдырау қарқыны мамырда
12,4 пайызға, ... 2,5 ... ... ... ... ... белсенділігінің едәуір төмендігін ... бұл ... ... ... ... ... салыстырмалы тепе-теңдікке қол
жеткізгені туралы айғақтады. Одан арғы мезгілдерде теңгенің биржалық
бағамының орташа ... ... 0,3 ... ... ... ... жыл үшін ... АҚШ доллары бойынша биржалық бағамы 64,6 пайызға
кеміді және жылдың аяғыңда АҚШ доллары үшін 138,25 теңгені ... ... ішкі ... ... дамуы көбінесе экономикадағы оңды
алға ... ... Сол жылы евро ... ... маңызды жаңалық болды.
2000 жылы теңгенің биржалық бағамының тербелістері ... ... ... ... ... ... 0,1-0,5 ... аралығын алды. Осы
жылы АҚШ долларына қатысындағы теңге бағамы 5,2 пайызға кеміп, жыл ... АҚШ ... үшін 145,4 ... ... ... ... қазақстандық қор биржасында АҚШ долларына
қатысындағы ... ... ішкі ... ... тұрақтылық туралы
түйіндеуге мүмкіндік берді. Байқалған тыныштық заңды еді. Теңгенің нығаюына
көбіне әлемдік өндірістің жандануы мен ... ... ... арналған баға жағдайының арқасында онды төлем балансы, алтын-
валюталық резервтердің өсуі, сондай-ақ ... ... ... қатысты
нығаюы ықпал етті. Ұлттық валюталық бағам алыпсатарлық ... ... ... ... ұсынысы оған деген ... ... Банк ... ... мәнінде едәуір нығаюына жол бермеуге бекер
ұмтылмады. Бұл әрекеттер қазақстандық экспорттық ... ... ... ... ... ... Шынайы айырбас бағамының
индексі (бәсекелестік қабілеттің негізгі көрсеткіші) бойынша есептеулер
қаржылық саясаттың ... ... 2000 жылы ... ... бар-жоғы 2,8
пайызға өсті.
2001 жылдың бас кезінен ішкі ... ... ... айтулы
тербелістерге ұшыраған жоқ: теңгенің ... ... ... ... ... және ... болды, теңгенің АҚШ долларына бағамы
148,95-ті құрады/11,-203б./.
Мұнда қазіргі таңдағы экономика ... ... ... ... ... металдарға және т.б. жоғары бағалар)
қолайлы жағдаймен ... ... ... ... ... ... мен металдарға жоғары бағалар сақталып қалды. Алайда, нақ инфляция
өсуінің төмен қарқыны және ... ... ... ... ... ... ... сенімнің артуына ықпалын
тигізді.
Ұлттық валютаның қалыптасуын қарастыра отырып, таңдалған бағыт дұрыс
деген қорытынды шығаруға ... Өз ақша ... ... ... ... ... ... және нарықтық түрлендіру жолында
тұтқалы кезең атанды. Мемлекетіміздің валюталық саясатын дамытудың негізгі
бағыттарының ... ... ... ... ... ары ... жүзеге асыру жатады. Мақсаты Қазақстан Республикасы
резиденттерінің ... ... ... ... ... ... ... экономикалық себептерден туындайды. Бұл ... ... ... ... ... операциялардың кейбір
түрлерін лицензиялауды кезең-кезеңмен жоюды қоса отырып, капиталды ... ... ... ... және ... ... жылдары Ұлттық Банк қазақстандық тауарлардың бағалық бәсеке
қабілетін ... ... ... теңгенің еркін құбылмалы айырбас
бағамын сақтауды көздеп отыр. Ұлттық Банк ... ... ... ... алдын алу қажеттігі кезінде ішкі валюталық
рынокта өте аз қатысуын жүзеге асыра отырып, ... ... ... Ал, ... оңды үрдістердің сақталуы отандық экономиканың
ары қарайғы дамуы мен ... ... ... ... сақтауға ықпал етеді.
ҚОРЫТЫНДЫ
Экономистердің көпшілігі валюталық саясатты экономикалық саясаттың
ажырамас бөлігі ретінде қарайды.
Валюталық нарықтың ... рөлі ... ... ... және ... ... интеграциялануын қамтамасыз
ету болып табылатындықтан Қазақстанның валюталық нарығы бұдан әрі
жетілдіріле түсуді, сөйтіп ұлттық экономикамыздың қажеттіліктерін
халықаралық операциялардың нақты деңгейімен сәйкестендірілуі тиіс ... ... ... ... ... енгізіп, қымбат металдар
нарығын дамыта түсіп, Қазақстан нарығында«маркет-мейкер» - банктердің пайда
болуы Қазақстан экономикасына валюталық нарықтың халықаралық ... және ... ... үшін ... тартымдылық факторы
болуына ықпалы тиер еді деп ойлаймын.
Шетел ... ... ... ... нарығын либеризациялау және
ұлттық валюта бағамын реттеудің нарықтық әдістері ... ... ... ... ... ... нарығының механизмдерінің
халықаралық стандарттарға жақындату мақсатында одан әрі жетілдіріле түсуге
күш жұмсалады деп ... ... ... ... ... ... көрсеткіштері ел
үкіметінің және Ұлттық банктің осынау күрделі де маңызды мәселелерді
ойдағыдай шешіп жатқанын ... ... ... ... ... ... көбінесе дүниежүзілік тауарлық
нарықнамадағы (мұнайға, металдарға және т.б. жоғары бағалар) қолайлы
жағдаймен байланысты ... ... ... Соңғы жылдары мұнай мен
металдарға жоғары бағалар сақталып қалды. Алайда, нақ ... ... ... және ... ... салыстырмалы тұрақтылығы
мемлекетіміздің экономикалық саясатына деген сенімнің артуына ықпалын
тигізді.
Ұлттық валютаның қалыптасуын қарастыра ... ... ... дұрыс деген
қорытынды шығаруға болады. Өз ақша бірлігін енгізу дербес экономикалық
саясаттың негізіне кірді және ... ... ... тұтқалы кезең
атанды. Мемлекетіміздің валюталық саясатын дамытудың негізгі бағыттарының
біріне Қазақстан Республикасында валюталық түзімді ары қарай ырықтандыруды
жүзеге асыру жатады. ... ... ... ... ... ... ... табылатын ырықтандыру қажеттігі
объективтік экономикалық себептерден туындайды. Бұл капитал қозғалысымен
байланысты Ұлттық банкте валюталық, операциялардың кейбір түрлерін
лицензиялауды кезең-кезеңмен жоюды қоса отырып, капиталды ... ... ... ... және бақылауды меңзейді.
Жақын жылдары Ұлттық Банк қазақстандық тауарлардың бағалық бәсеке қабілетін
сақтауға ықпалын тигізетін теңгенің ... ... ... ... көздеп отыр. Ұлттық Банк теңгенің айырбас бағамының алыпсатарлық
секірістерін алдын алу қажеттігі кезінде ішкі валюталық рынокта өте аз
қатысуын жүзеге асыра ... ... ... ... ... Ал,
жүйеленген оңды үрдістердің сақталуы отандық экономиканың ары ... ... ... ... ... ... ... сақтауға ықпал
етеді.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1.     Пашкус Ю.В. "Деньги: прошлое и современность" Л., 1990
2.     Фишер С., ... Р., ... Р. ... М.,"Дело" 1993
3Көшенова Б.А. Ақша, несие, ... ... ... Оқу ... / ... Экономика, 2000 ж.
6. Сейткасимов Г.С., Шаяхметова К.О., ... Г.Т. ... учет ... в ... ... "Каржы-каражат", 2000 ж.
7. Мақыш С.Б. «Ақша айналысы және несие». Оқу құралы. – Алматы: Қазақ
университеті, 2000 ж.
8. Омирбаев С.М. «Финансы» Астана 2002 ... ... М.С. ... ... ... ... Алматы: 2001 ж.
10.Шелекбай, Ә.Д. Валюта нарығында операциялардың жүргізілу теориясы мен
тәжірибесі: моногр. / Әнуар Дұтбайұлы Шелекбай, ... ... ... ... 2008 ж
11.Раматуллаева, Г.А. Ақша-несие саясаты: оқу құралы.Алматы: Бастау, 2009 ж
12.http://kk.wikipedia.org/wiki/
13.Ш.Құрманбайұлы «Терминдер сөздігі». Бекітілген терминдер.Алматы «Зият
Пресс»2007 ж
14.Сейтқасымов Ғ, Бекболатұлы Ж, ... С. ... ... ... 2008 ... К.Ж, ... М.М «Орысша-қазақша қазіргі уақыттағы
экономикалық түсіндірме сөздігі» Алматы 2001ж
16.http://e.gov.kz/
17.Баймұратов О «Қазақстан қаржы ... ж VII ... ... ... ... 2006ж
19.Красавина Л.Н «Денежные обращение и кредит капиталистических стран»1977
г
20.Поляков В.Б «Основы денежных обращения и кредита» 1996 г

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 32 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Халықаралық валюта жүйесі."28 бет
Валюта жүйесі: түрлері, элементтері33 бет
Валюта қатынастары және валюта жүйесі25 бет
Валюталық қатынастар және валюта жүйесінің қалыптасып дамуы33 бет
Комерциалық банктың валюталық операция жүргізудің ақпараттық жүйесін тұрғызу15 бет
Сыртқы экономикалық қатынастардағы валюта жүйесінің даму кезеңдері30 бет
Халықаралық валюта жүйесі: маңызы, даму кезеңдері, түрлері, құрамы21 бет
Халықаралық валюта жүйесі жайлы26 бет
Халықаралық валюта жүйесі және валюта курсы30 бет
Қазақстан Республикасының ақша жүйесі мен ұлттық валютаның қызметі35 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь