Өндірістік қалдықтар

1. Өндірістің өсуі, шикізаттың қолданылуы және қалдықтың жинақталуы.
2. Кең қолданысты халықшаруашлық белгілеудегі өнімдер мен материалдарды алумен және бағалы құралдарды алумен өндірістік өнімдер мен өндірістік қалдықтарды қайта өңдеудің қалдықсыз ресурсқорғау технологиясын жасау.
3. Жағармайлық элементтер.
4. Көмір алудағы қалдықтар, ТЭЦ күлі, шлак күлі, мұнай өндірісіндегі қалдықтарды тасмалдау және қайта өңдеу әдістері.
5. Силикат материалдарын және өнімдерін алу үшін химиялық өндірістегі, түсті,қара металлургиядағы шлактары өңдеу мен пайдалану
6. Қалдықсыз технологияның пайда болуының экологиялық және экономикалық технологиясы. Қоршаған ортаны ластаушылармен энергетикалық және шикізаттың жоғалту корреляциясы.
7. Өндірісте шикізатты қолданудың максимальды коэффиценті мен энергияны сақтау түрлерін таңдау мәселелері.
8.Қалдықсыз өндірістер жасаудың негізгі қағидалары және оларға қойылатын талаптар. Өңделген өнімдер мен металлургиялық шылактар, кенөндіру саласы қалдықтарының физико . химиялық ерекшеліктері
9.Тау . кен өндірісінің қалдықтарын өндеудің қазіргі заманғы қалдықсыз және комплексті әдістері. Қалықтарды рационалды қолдану.
10.Таулы . қазба өнеркәсібіндегі қалдықсыз өндірісті жүзеге асыру.
11.Металлургиялық қалдықтарды комплексті қалдықсыз
қайта өңдеудің қазіргі әдістері
12.Өндірістік қалдықтарды бейорганикалық заттар, цементтер, гипстік тұтқыр материалдар, керамикалық бұйымдар, жылуизоляционды материалдар, шлакобетондар өндірісінде шикізаттық компоненттер мен шихта ретінде қолдану.
13.Минералдардың және т.б. материалдардың минералды шикізатын өнеркәсіптік қалдықтармен толық немесе бөлшектей алмасуымен өндірісінің карьерсіз технологиямын өңдеу.
Ғылыми-техникалық прогресстің ерекшелігі болып халықтық өндірістің көлемінің өсуі табылады. Өндірістіңөсуінің нәтижесі шаруашылық айналымға табиғи ресурстарды көптеп қолдану немесе қолданысқа еңгізу. Бірақ-та олардың рациональды өсу дәрежесі жалпы алғанда төмен. Жылына 10млрд т миниральды және тура сол мөлшерде органикалық шикізат азық-түліктері қолданылады. Пайдалы қазбаларды өңдеу мен утилизациялау олардың қордарын анықтауға қарағанда тезірек жүреді. ТМД елдерінде өндірістердің 70пайызы шикізат, материал, жағармай мен энергияның қазылуына, жұмсалуына кетеді. Сонымен қатар өндіріс шикізатының 10-99пайызына дейін қалдыққа айналады, ал ол сулар мен атмосфераға тасталып жерді ластайды.
Минералды шикізаттарды өте көп мөлшерде қолдану көп көлемді қалдықтардың жиналуына әкеліп соғады, ал олардың жою мен алдын-алу экономикалық тиімсіздікке әкеледі. Әлемде жылдан жылға өнеркәсіптік өндіріс өсіп келеді және осыған пропорциональды қалдық көлеміде өседі, ол қалдықты 8-10жыл арасында 2 есе өсірді. АҚШ-та жылына шығатын қатты қалдықтың мөлшері 3,5млрд т құрайды, ол әрбір адамға шаққанда 50кг.
Көп жағдайда интенсивті қолданысқа ие энергетикалық ресурстар болып табылады. Адамзаттың қалыптытасқанынан бері жағармайдың 90 млрд т қолданылған.
1. Протасов В.Ф., Молчанов А.В. «Экология, здоровье и природопользование в России» - М., «Финансы и статистика», 1995.
2. «Химия и научно-технический прогресс» И.Н.Семёнов, А.С. Максимов, А.А.Макареня.
3. Кикава О.Ш. и др. «Строительные материалы из отходов производства» - «Экология и промышленность России», 12, 1997.
4. Журналы «Нефтепереработка и нефтехимия» 2000г. №№ 1,2.
5. Алексеенко В.А. Экологическая геохимия: Учебник. – М.:, Логос, 2000. – 627с.
6. Керемкулов В.А. Экологические проблемы Казахстана // Экология и устойчивое развитие: Матер. Междунар. Научн.-практ. конф. Т.1. – Петропавловск, 1998. – С.5
7. Каражанов К.Д., Аханов Ж.У., Асанбаев И.К., Фаизов К.Ш. Проблемы экологии почв Казахстьана // Состояние и рациональное использование почв Республики Казахстан: Сб. – Алматы: Изд-во ин-та почвоведения им. У.У.Успанова МОН РК, 1998.
8. Лозановский И.Н., Орлов Д.С., Саков И.Н. Экология и охрана биосферы от химических загрязнении. Учебное пособие – М: Мир,1997. – 234 с.
9. Панин М.С. Экология Казахстана / Учебник для экол. и биол. специальностей ВУЗов. – Семипалатинск: Семипалатинский государственный институт, 2005. – 548 с.
10. Программа «Рациональное использование и охрана природных ресурсов Восточно-Казахстанской области» (на 2002-2005гг.) // Экологическое состояние окружающей среды Республики Казахстан и меры по её улучшению: Гос. Докл., 1995-2000 гг. Алматы, 2000.
        
        Жоспар
1. Өндірістің өсуі, шикізаттың қолданылуы және қалдықтың жинақталуы.
2. Кең қолданысты халықшаруашлық ... ... мен ... және ... ... ... ... өнімдер мен өндірістік
қалдықтарды қайта өңдеудің қалдықсыз ресурсқорғау технологиясын жасау.
3. Жағармайлық элементтер.
4. Көмір алудағы қалдықтар, ТЭЦ ... шлак ... ... ... ... және ... ... әдістері.
5. Силикат материалдарын және өнімдерін алу үшін химиялық өндірістегі,
түсті,қара металлургиядағы шлактары өңдеу мен ... ... ... ... ... экологиялық және экономикалық
технологиясы. Қоршаған ортаны ластаушылармен энергетикалық және шикізаттың
жоғалту корреляциясы.
7. Өндірісте шикізатты қолданудың ... ... мен ... ... ... ... ... жасаудың негізгі қағидалары және оларға қойылатын
талаптар. Өңделген өнімдер мен металлургиялық шылактар, ... ... ... – химиялық ерекшеліктері
9.Тау – кен өндірісінің қалдықтарын өндеудің қазіргі заманғы қалдықсыз және
комплексті әдістері. Қалықтарды рационалды қолдану.
10.Таулы – қазба өнеркәсібіндегі ... ... ... асыру.
11.Металлургиялық қалдықтарды комплексті қалдықсыз
қайта өңдеудің қазіргі әдістері
12.Өндірістік қалдықтарды бейорганикалық заттар, цементтер, гипстік тұтқыр
материалдар, керамикалық ... ... ... ... шикізаттық компоненттер мен шихта ретінде
қолдану.
13.Минералдардың және т.б. материалдардың минералды шикізатын өнеркәсіптік
қалдықтармен толық немесе бөлшектей алмасуымен ... ... ... ... ... ... және ... жинақталуы.
Ғылыми-техникалық прогресстің ерекшелігі болып халықтық өндірістің
көлемінің өсуі табылады. Өндірістіңөсуінің нәтижесі ... ... ... ... қолдану немесе қолданысқа еңгізу. Бірақ-та
олардың рациональды өсу дәрежесі жалпы ... ... ... ... ... және тура сол ... органикалық шикізат азық-түліктері
қолданылады. Пайдалы қазбаларды өңдеу мен утилизациялау олардың ... ... ... ... ТМД ... ... ... материал, жағармай мен энергияның қазылуына, жұмсалуына кетеді.
Сонымен қатар өндіріс шикізатының ... ... ... айналады, ал
ол сулар мен атмосфераға тасталып жерді ластайды.
Минералды шикізаттарды өте көп мөлшерде ... көп ... ... әкеліп соғады, ал олардың жою мен алдын-алу
экономикалық тиімсіздікке әкеледі. Әлемде жылдан ... ... ... келеді және осыған пропорциональды қалдық көлеміде өседі, ол қалдықты
8-10жыл арасында 2 есе ... ... ... ... қатты қалдықтың
мөлшері 3,5млрд т құрайды, ол ... ... ... ... ... интенсивті қолданысқа ие энергетикалық ресурстар болып
табылады. Адамзаттың қалыптытасқанынан бері ... 90 млрд ... ... ... ... жылына) әлемде соншалықты
көп, ал оны физикалық көлемде қалыпты келтіруге 30 жыл керек, ол ... ... ... одан да көп. Осы шикізаттарды шексіз көп пайдалану
оларды қайта ... ... өте ... ... ... алу ... ... келе жатқан қалдық мөлшері қоршаған ортаны және
оларды алушы жерлерді одан әрі кірлетіп ... ... ... өсіп келе
жатқан қалдық массасы қоршаңан ортамен табиғи ... ... ... ... ... ... ... негізгі бөліктерімен жалпы
биосфераны ластайды. Ол табиғи ресурстарды алу мен ... ... ... ... ... ... пен өндіруші қалдықтар –
антропогенді ластаушы көздері болып ... тек қана ... ... ол ... ... ... ... қолдану коэффицентінің
көбеюі.
Мысалы, СССР-да түсті металлургияда табиғи породаларды жылына 2 ... ... ... ал ол ... ... ... ал ... ол нәтиже басқаша, өнімнің 90-95пайызы қалдыққа жіберіледі
немесе 80млрд т -120 млрд т улы ... ... ... көзі ... оның ... өсу мөлшері 10млрд т немесе 9-10пайыз болса,
қалдықтан алынатын көлемдік ... 250000 га жер. ... ... көз болып тау-кен өндірісі, химиялық, металлургиялық, жағармай-
энергетикалық өндірістер табылады.
Қалдықтар туралы негізгі түсінік.
Жалпы алғанда ... деп- ... ... ... қолданбайтын , бірақ өз құрамына байланысты шикізат ... ... ... ... ... ... атайды.
Өндіріс қалдықтары деп- ... ... ... өзінің физикалық
құрамын толықтай немесе бөлшектермен жойған жартылай фабрикат, ... ... ... ... ... ... қазба байлықтарын
алу мен байыту, шикізатты ... ... ... ... ... есептеледі. Өңделген қалдықтар- олар ары қарай
өңделмейтін, керексіз, ... ... ... ... құралдары,
машиналар түрлері және т.б болып табылады.
Қолдану жағдайына қарай ... ... ... ... деп ... ... ... технологиялық өнім, ал екіншісіне қазіргі уақытта жоқ
қалдықтар ... ... ... ... көбінесе химиялық біркелкі емес, күрделі
поликомпонетті ... ... ... олар ... ... ... улы, химиялық, биологиялық, коррозионды, отқа және
жарылғаш қауіпті ... ... ... классификациясы мынандай
түрлері болады: химиялық табиғатына, пайда болу технологиялысына және ары
қарай қалпына ... ... ... ... елімізде улы заттар
қауіптілігіне байланысты, сақталуы мен ... ... ... ... ... Өте қауіпті қалдықтар. Ол қалдықтарға сынап пен оның ... ... және ... ... қосылыстары оның ішінде
үшхлорлы сурьма, бенз-а-пирен және т.б.
Сынап ... ... ... ... әсерінен болады. Ағзаға сынап
ионды емес формада енеді. Сосынол ақуыз молекулаларымен қанда қосылып,
нәтижесінде ... ... ... ... ... ... ... жүйке жуйесінің жұмысы бұзылып, мидағы процесстер
жұмыстарының бұзылуна әкеледі. ... ... ... өте улы ... ... тәбеттің жоқтығы , су тапшылығы, құсу, жалпы әлсіздік , ... ... ... дірілге, аяқ-астынан өлімге де әкелуі
мүмкін. Ал тірі қалғанын өзінде 1-2сағат ішіндеасқазанның бұзылуына, күннен
соң ... ... ... ... ... мен ... тұздарымен уланғанда- басы ауырады, тістері
зақымдалады, стомотит болады, кейде температурасы ... ...... ... ... 5-6 күннен соң өлімге әкеледі. Ал жеңіл
жағдайларда- тәбеттің жоғалуы,құсу, ... қан ... ... ... асқазан
язвасы болады.Басына кіші дәрет бөлінбеуі байқалып, сосын мүлдем жүрмей
қалуы ... ... ... ... ... ... ... зақымдалып, мидың үлкен жарты шары ... ... ... ... ... ... ... өлім жиірек кездеседі.
Жалпы ағзаға калий цинаиді мен цианид әсері тыныс алу жолдарынбұзып,
оттегін табады. Адам үшін калий цианиді ... ... ... кейде
одан да аз болуы мүмкін.
Сурьманың қосылыстары өкпе, тыныс алу жолдарының , терінің бұзылуына
әкеледі. Ал ... ... ол зат ... әсер етіп жүйке-жүйесі мен
жүрекке әсер ... ... ... ... мен тұз ... ... ағзаға тыныс алу жолдарының жұмысының бұзылуына әкеліп соғады. Ол
көзді бұзады, жүректі айнытады, құсуға, іш өтуге, ... кіші ... ... ... нәтижесінде жүрек ілсіздігі ал ол өлімге әкеледі.
Бенз-а-пирен- ... ... ,ол ... ... смола (0,001-1пайыз), сланецті майлар, мұнай өнімдерінің,
пиролиз заттары мен торф ... ... ... Бенз-а-пирен адам
мен жануарлар ағзаларында канцерогенді активтілікке ие. Сонымен ... ... рак ... де ... , ... ... жолдары, асқазан,
сүт бездері және т.б канцерогенді ағзаға әсері ... ... ... ... болады. Мынандай гипотезаларда бар: олар өздігінен
жеке рөл атқармай, аногенді вирустарға жағдай ... ... ... ... ... ... қалдықтар.Бұл қалдықтар мыс хлорлары, мыс ... ... мыс, ... ... мен ... ... болып табылады.
Қорғасын –барлық тіріге оның ... ... ... ... ... аз ... ... және асқорту жүйелеріне аз мөлшерде
әсер ... у. ... ... ... әсер етеді, жасуша мен гендік
аппараттардың энергетикалық балансы мен ... ... ... ... эритроциттер зақымдалуына зат алмасуға әсер етеді.
Мыс ағза құрамында органикалық комплексті қосылыс түзіп қан ... ... әсер ... Ол ... маңызды рольді мыс ионы мен SH-
группалары ... ... ең улы ... ... Мыс пен ... ... тынысы алу жолдары мен асқазан ... ... ... жануарлардың асқазанына түсуі оларда ... ... ... ... ... бауыр ауруларына әкеліп, аяғында
өлімге ұшыратады. Олармен тыныс алатын болса, онда ... ... алу ... ... ... ... жүйесінің жұмысы бұзылады.
3. Әдейі немесе өте қауіпті қалдықтар.Оларға қорғасын ... ... ... ... ... ... ... уланған кезде қозу пайда болады, терінің қызаруы,
іштің өту процесстері жүреді. Көп ... ... болу ... ... ... ол өте ауыр аурулы болып өтеді.
4.Қауіптілігі аз қалдықтар. Олар құрамында магний ... ... ... ... ол қалдықтар пайдалы қазбалармен байытылған.
Магний SH-группасының ағзаның ішкі ... ... ... алмасуды бұзады. Адамдарда танау жұмыстары бұзылып, шаштары
түседі. Магний сульфаты теріге әсері дермотологиялық ауруларға ... ... ... ... ... мен материалдарды
алумен және бағалы құралдарды алумен өндірістік өнімдер мен өндірістік
қалдықтарды қайта өңдеудің қалдықсыз ресурсқорғау технологиясын жасау
Қазіргі ... ... және өсу ... ... ... және ... ... ендіру мен өңдеу мәлелері үлкен
өзектілікке ие болуда. Елдер қатарында оларды жылдам шешу ... ... мен ... ... ... ... ... бағыты
сиякты қарастырылады.
Көптеген фирмаларда, әсіресе ірі зауыттарда (мыс, темірбетон
өндірісінде) ... ... ... отын ... ... және рентабелділікті жоғарлату үшін қажет ететін орасан зор ресурс
шығындары жүреді. Ондай ... ... бірі ... ... болуы керек.
Кез – келген өндірістің дамуына қағидалы жаңа ...... ... ... ... ... ... БҰҰ декларациясына (1979) сәйкес
қалдықсыз технология ... – адам ... ... ... көбірек рационалды қолдануды және қоршаған ортаны ... ... мен ... ... ... қолдану.
1984ж БҰҰ комиссиясы бұл ұғымның ең нақтылы анықтамасын қабылдады:
қалдықсыз технология ... ... және ... ... және ... ... қолданылатын, өнімді өндіру әдісі:
өндірісте шикізат ресурстарының екінші ресурстарын қолдану, қоршаған ортаға
кезкелген әсет оның ... ... ... ... абсолютті қабылдануы керек, яғни өндіріс қалдықсыз болуы
мүмкін деп оайламау керек. ... ... ... ... ... ондай табиғатта жоқ, ол термодинамиканың екінші бастамасына қарсы
келеді (термодинамиканың екінші бастамасы ... ... ... ... бір көзінің салқындауы есебінен жұмысты аяқтайтын кезеңді қызмет
ететін құрылғыны ... ... ... ... ... ... Бірақ қалдықтар табиғи жүйелердің қалыпты қызмет ... ... ... ... ... бұзылмаған күйдің
критерийлерін өңдеуі қажет. Қалдықсыз өндірісті жасау өте ... ... ... ... аралық кезеңі азқалдықты өндіріс болып табылады.
Азқалдықты өндіріс қоршаған ортаға ... әсер ... ... ... ... ... ... деңгейді, яғни ПДК аспайтын өндіріс
болып табылады. Техникалық, экономикалық, ұйымдастырылатын, ... ... мен ... ... ... ... ұзақ ... көмуге жіберіледі. Ғылыми – техникалық прогрестің қазіргі даму
кезеңінде бұл көбірек шынайы.
Қалдықсыз өндірісті ... ... ... оны ... ... ... Мұнда анықтаушы болып табылатындары шикізаттың
барлық ... ... ... ... ... материал
еңбексиымдылығын максималды азайту және экологиялық негізделген ... ... жаңа ... ... бұл ... ортаға
теріс әсері мен ауылшаруашылығының аралас салаларын қоса алғанда зиянды
әсерінің төмендеуі көп ... ... Бұл ... ... мақсат
энерготехникалық, экономикалық, экологиялық параметрлер бойынша біруықытта
өндіріс оптимизациясы болып ... Бұл ... ... ... ... мен ... технологиялық үрдістерді жетілдіру және жаңаларын
өңдеу болып табылады. ... ... ... ... ... бірі ... ... өндірісінің қалдығы пиритті огароктар
утилизациясы ... ... ... уықытта пиритті ограктар толықтай
цемент өндірісіне кетеді. Бірақ пиритту ограктардың құнды ...... ... ... ... Сол уақытта мысты, асыл металдарды
алумен және темірді кезекті қолданумен пиритті ... ... ... ... экономикалық тиімді технологиясы ұсынылған.
Табиғи ресурстарды рационалды меңгерумен және қоршаған ортаны
қорғаумен байланысты ... ... ... аз және ... ... ... ... көрсету қажет. Оларға жататындар
шикізатты және ... ... ... қолдану; сәйкесті
жабдықтар мен өндірістерді және технологиялық үрдістерді ... ... ... ... су және газ ... циклдерді өндіру (газ, су
тазалау әдістері ... ... ... ... бір ... ... ... өндіріс кооперациясы, қалдықсыз аймақты
өндірістік кешендер жасау.
Өнеркәсіптің жеке ... ... және аз ... өңдеулер мен кейбір бағыттар бар.
1. Энергетика. Энергетикада газды ... азот пен ... ... бойынша өңдеулерді ендіру, қалдықты газдарда
ластайтын заттар құрамын төмендетуге көмектесетін, қайнаған қабатта
жағу сияқты, отын жағудың жаңа ... кең ... қол ... ... ... ... ... материалдар өндірісінде т.б.
өндірістерде шикізат ретінде тиімді қолдану керек.
2. Тау ... Тау ... ... ... ... ... ... әдістерінде қалдықтарды толық утилизациялаудың
өңделген технологияларын енгізу қажет; ... ... ... өңдеудің геотехникалық әдістерін кең қолдану керек; алу
жерінде табиғи шикізатты қайта ... мен ... ... қолданып ресурстарды қайта өңдеудің гидрометаллургиялық
әдістерін кең қолдану қажет.
3. Металлургия. Қара және түсті металлургияда жаңа ... және ... ... ... ... ... ... қамтитын қалдықсыз, азқалдықты технологиялық үрдістерді
ендіру қаже; қайта өңдеуге газ ... ... ... қалдықтарды
тарату, құбыр суларымен және қалдық газдармен ... ... ... ... ... ... және ... барлығын толық көлемде қайта өңдеу, сондай – ақ ... ... мен ... ... ... ... ... мәнді ұлғайту; сусыз технологиялық үрдістер мен сумен
қамтудың құбыр су жүйелерін ендіру ары дамыту жолдарымен ... ... және ... су ... ... ... ... ластауының әртүрлі параметрлерін бақылау ... ... ... жабдықтарын металлургиялық кәсіпорындарда кең
ендіру және өңдеу.
4. Химиялық және мұнай өңдеу өнеркәсібі. Химиялық және мұнай ... ірі ... ... ... ... ауа, азот пен ... ... қалпына келтіру
мен тотығу; газды және сұйықты қоспаларды бөлудің мембраналық
технологиясын, электрохимиялық ... ... ... және ... интенсификациялы химиялық реакциялар
әдістері; органикалық өнімдер қалдықтарын алынған биогаз өндірісін
қоса алғанда биотехнология.
Жағармайлық ... ...... ... ... ... бір ... электрохимиялық реакцияға арналған заттар ... ... - (80%) ... энергияны электрлік энергияға
айналдыратын электрохимиялық қондырғы.
Жағармайлық элемент – көміртекке бай отыннан электрохимиялық реакция
арқылы тұрақты ток және жылу ... ... ... ... ... ПӘК ... 100% көп
болуы мүмкін, ол дегеніміз ... ... ... ... айнала алады.
Жағармайлық элементтер тұйық циклде жұмыс істемейді, ... ... ... ... ... ... ... реакция кезінде электрлік
энергияға реагенттердің жылуы емес, олардың ішкі энергиясы және ... ... ... ... ... ... электр энергиясын гальваникалық немесе
аккумулятор батарейкалары ... ... ... бірақ электрлік жүйе жоқ
жерде, тұрақсыз энергия көздерін (күн, жел) ... ... ... және ... сақтайтын ыдыстармен
(балон және т.б.) бірігіп энергия сақтау қондырғысына айналады. ... ... ПӘК 30-40% ... ... ... ... ... реакция негізінде
тұрақты ток шығаруында. Тағы да батарея сияқты жағармайлық элементте анод,
катод және электролит болады. Жағармайлық элементтер оның жағармай және ... ... ... электр энергиясын шығара алады. Жұмыс істеп тұрған
жағармайлық элементті сипаттайтын ... – бұл ... ... себебі
толыққанды жұмыс істеу үшін бұл жүйеде тағы қосымша көмекші жүйелер болу
керек.
Жағармайлық элементтер жоғары ... және бу – ... ... ... және азот оксидін көп мөлшерде шығармайды.
Жағармайлық ... ... ғана ... бу ... су ... ... ... газы. Егер отын ретінде таза ... онда ... газы ... бөлінбейді.
Жағармайлық элементтердің жұмыс істеу принциптері.
Жағармайлық элементтер катод, анод және ... ... ... ... электр энергиясын және жылу шығарады.
Анод пен катод элетролит арқылы бөлініп тұрады. Анодқа сутегі, катодқа
оттегі түскеннен кейін ... ... ... Осы ... ... ток,
жылу және су ргенерацияланады. Анодтың катализаторында молекулярлы сутегі
диссицирленеді және электрондарын жоғалтады. ... ... ... ... ... сол ... электрондар электролитпен өткізіліп
ішкі электр пешіне ... Ол ... ... ... ... ... ... оттегі молекуласы электронмен және ... ... су ... ... ... элементтер жоғары температуралы және төменгі температуралы
болып екіге бөлінеді. ... ... ... ... ... таза ... қажет, ал жоғары температулы элементтерге таза ... ... ... ... ТЭЦ ... шлак ... мұнай өндірісіндегі
қалдықтарды тасмалдау және қайта өңдеу әдістері.
Көмiр күлдерi және күйiндiлер атмосфераның ластағыштары тiзiмiн басқарады.
Әрине, күлдi шлак ... ... ... ... ... ... шлаккүлдер үйінділерінің толып кету есебінен барлық жаңа
алаңдар бөлінеді, ол ... ... ... ... ... немесе
қоршауды бөгеттер өсiп жетiлдiредi, бұл да пульпа жоюшы ... ... ... ... жасын есепке ала келе (жобадағы кезеңге
карамастан эксплуатацияланатын шлаккүлдер ... ... ... ... емес ... ... Онымен қоса жиналып калған ... ... орта ... кері әсер ... Ауыр ... ... ... қосылады да, ауа және су бассейндарының ластануы жүреді,
топырақтардың химия - минералогиялық құрамы өзгереді. Күл ... ... ... ... ортасын ластайды, адамдардың денсаулығына
және ауылшаруашылық өнімдеріне кері әсер етеді.
Көмірді ... ... күл мен ... ... ... ... ... салынған соң бірден пайда болды.
Үлкен тоннажды ... мен кул мен ... ... ... ... 1920 жж ... болған. Алайда, оларды кең ... ... ... ... басталған.Біраз уақыттан соң әртүрлі өндірістерде
калдықтар классификаторы іске қослған болатын. Оны ... ... ... улы ... ... ол ... мен экологтердiң
арасындағы айтыска әкелді.
КШҚ жоғары температурада өңделген қалдықты ... ... ... өнім
болып табылғандықтан, улы қалдықтарға жатпайтындығы белгілі. Оған
кірмейтіндері тек ауыр ... және басқ да ... ... ие ... ... ... ... мәселесімен көптеген мемлекеттер соқтығысып жатыр оның ішінде
европалықтар да бар.
КШҚ тазартудың әдістерін анализдей келе ... ... ... ... шығарылған көмiр карьерлерiнiң келесi ... ... күл ... ... жерден КШҚ алу;
- КШҚ құрылыста қолдану (КШҚ-ны осы бағытта қолдану ... ... кең ... ... ... топырақты қышқылдансыздырғыш ретінде ауылшаруашылығында
қолдану;
- КШҚ-дан жеке элементтерді ... ... КШҚ ... әдістерінің түрлілігімен және кең ... ... КШҚ ... технологияны кеңінен еңгізбес бұрын
қоғамның және ең алдымен ... жылу ... ... ... ... ... ... өнеркәсiптiк өнiм, тауар өткiзiлетiн шикiзаттың ... ... ... ... ... онда шараның теплоэнергетиктерi
үшiн мәжбүр, шығынды айналдырыладыдан ... ... бол ... оның ... - ... және ... аралығында жуықтама
қайшылықты жоғалтады.
Өндірістік қалдықтарды іске асыруда заңды базалардың жоқтығынан
қалыптасқан ... ... ... Бұл бағытта бар аздаған нормативті
құжаттар КШҚ толық тазалау ... ... ал ... ... ... ... ... болып келеді. Жоғарыда айтылған жағдайды ескере келе
КШҚ-ның нарықта тауарлы өнім ретінде ілгерілеу ... ... ... ... ... ... ... ретінде ОАО «Иркутскэнерго» ... ... ... ... кафедраларының тәжірибесін
қарауға болады.
Алдымен КШҚ-ның жылу ... ... ... ... ... инстанциясыларында берілген материалға байланысты.
Паспортта химиялық құрам, физико – химиялық және т. б ... ... ... өнімдердің көптеген факторларға тәуелділігін
ескеру керек, олар: жағылатын көмір түрі, жағу ... ... ... ... ... кулаулағыш қондырғылардың түрі және т.б.
Осылайша нәтижесінде жоғарыда көретілген жағдайлар мен олардың сан ... ... ... ... құруға мүмкіндік беретін
кеңауқымды зерттеулер жасау керек.
Өнім касиеттерінің идентификациясы онымен қоса толық топтармен сәйкес болу
керек. ... ... ... ... ... ... ... оның
қасиетін жаңа салынған бетонға, қатып ... ... ... ... өндірісіне және бетонмен жұмыс істеуге қатысты және де ... ... және ... қатысты анықтау керек.
Сонымен қоса заттың (химиялық, физикалық, минералогиялық) ... ... ... ... ... жоғалтулар,
бөлшектердің таралуы, тығыздық), спецификалық қасиеттерін ( бетон
қасиетіне ... толу ... ... эффектілер т.б) және
қолданушы тиімділіктерін (уакытты қысқарту, кауіпсіздікті ... ... ... білу ... ... ... энергетикасының әртүрлі даму кезеңдерінде
шешілген. Қазіргі кезде энергетиканы дамыту концепциясы қайта ... ... ... ... ... ... ... және социалді-
экономикалық жағдайларға ... ... ... ... ... ... ары қарай азып-тозуын сақтап қалуды мақсатпен экологиялық
шектеулердi әлеуметтiк және қоғамның экономикалық ... ... ... ... ортаны қорғаулары қазiргi ... ... ... ендi қазiр ... ... ... ... ... энергия мен материалдарды қолдануда
толығымен жұмсалмайды. Тура және ... ... ... өнім ... ... шарттарына жарамсыз болып қалған энергия ... ... деп ... ... ... энергия әртүрлілігіне яғни
техникалық аппаратқа түскен энергия мен қажетті ... ... ... ... үш ... ... Технологиялық агрегатта немесе қондырғыда шартты түрде болатын
жоғалулар;
• Регенерация немесе ... ... ... ... ... ішкі қолданыстағы энергетикалық қалдықтар;
• Өзіндік екіншілік энергетикалық ... ... ... ... ... (ЕЭР).
Энергетикалық қалдықтардың көзі болып табылатын пайдалы ... ... ... ... көзі ... қондырғысы – ЕЭР көзі деп
аталады.
Энергетикалық потенциял ... ... ... ... ... (су буы, ... немесе суық су, электроэнергия,
механикалық жұмыстар) утилизациялық қондырғыда іске асады.
Әлемдік тәжірибе жинақтау ... ... ... шығыны
біріншілік энергияны өндіруге қарағанда 3-5 есе кем екені анықталды. ҚР-ғы
ішкі өнімнің меншікті энергия ... ... ... ... өндірістік
елдермен салыстырғанда төрт есе жоғары болып табылады. Бул ... ... ... ... қолданумен анықталады.
Техногенді қалдықтар доменді шлактар, күл шлакты қалдықтар (ЗШО) ... бәрі ... ... ... консервіленгендер: сұйық-
отты шлак ерітінділерін, жылу энергиясы, активті күлдің химиялық пуццоланды
гидратационды ... ... мен ... ... ... ... жүмыстарыеа жұмсалған және күлді залалсыздандыру және ... яғни ... ... ... корсетілген
консервіленген және шығыны, қайтымды жағдайда құрылыс материалдар өндіріс
технологиясында қолданылады.
Қалдықтарды қайта өңдеп, ... кең ... 1№ ... қайта
өңдесе, минералды- шикізат комплекстерін капиталды шығынын 2№-ке азайтады.
ЕЭР келесі бағыттарда қолданылады:
... ... ... ... ... ... ... қолдану
• Жылулық- пештер мен котелдарда ... және ... ... ... ... ... бу және ЕЭР ... жылуын қолдану
• Күштік- ЕЭР-ге байланысты өңделетін ... және ... ... ... жылу ... үшін электрлік немесе механикалық
энергия
Энергетикада жанармайды жағудың жана әдістерін ... ... ... ... ... ... шаң тазартқыш ... ... ... ... ... ... ... ресурстар мен өндірістегі энергияны кеңінен қолдану технологясы.
Қалдықсыз технология- өндірістік мекеменің негізгі принципі, ... ... пен ... қолдану. Жабық цикл: біріншілік шикізат-
өндіріс- тұтыну- ... ... ... ... және ... ... жағу ... толығымен пайдаланылмайды,
сонымен қатар зиянды өнімдер түзеді. Қайнау қабатында жанармайды ... бар, ол ... және ... ... ... зиянды
қоспаларын күкірт және азот оксидтерін тазартып отыру керек, ал фильтрация
нәтижесінде түзілген күлді құрылыстық материалды ... ... ... ... және өнімдерін алу үшін химиялық өндірістегі,
түсті,қара металлургиядағы шлактары өңдеу мен ... ... ... балқыма, газды
орта)құралдарындағы жоғарытемпературалық ... ... ... ... құрамы мен құрылымы бос жыныс құрамына, балқытылатын
металл ... ... ... ... салқындату шарттарына
және т.б. байланысты өзгереді.
Шлактар келесі үрдістер нәтижесінде алынуы мүмкін: алюмитермиялық
үрдістерде және отынның ... ... ... ... ... жағу ... бастапқы құрамдарды бөлшектей балқытуда; ... ... ... ... ... ... ... мәселесін көбірек тиімді шешу ... ... ... ... ... өндірісті жасау шикізаттың
көп қолданылуын қамтитын тұйық айналысты жүйелерді өңдеу, ... ... ... ... жүзеге асады.
Өнеркәсіптік қалдықтарды тұтынушы салалардан көбірек сыйымды құрылыс
материалдарының ... ... ... ... ... шикізат рерурстарында құрылыс қажетін 40%-ға ... ... ... ... ... ... ... табиғи
шикізаттан өндіруге қарағанда құрылыс материалдарын жасауға кететін
шығындарды 10-30% ... ... ... ... 35-50%-ға жетеді.
Шлактар мен күлдер негізіндегі байланыстырушы материалдар
Қатты отынды жаққанда және металдар алғанда қалдықтардың ... ... мен ... ... түзіледі. Шлактар мен күлдерден басқа
металл өндірісінде шламдар ... ... су ... ... ... ... ... материалдарын өндіруде құнды және кең тараған материалды
шикізат жанатын жыныстар және көмір байыту ... ... ... және ... ... ... өндіру шлактар қолданудың ең ... ... ... ... келесі негізгі топтарға бөлуге
болады:шлакопортландцементтер,сульфатты-шлакты, әкті-шлакты, шлакты-сілтілі
тұтқырлаушылар.
Шлактар мен күлдерді мінді ... ... ... ... ... Оның ... ... оксиді (СаО) әртүрлі химиялық қосылыстарда
байланысқан, соның ішінде цементті клинкер минералдарының бірі-екікальцийлі
силикат ... де. ... мен ... ... шикізат қоспасын
дайындаудың жоғары деңгейі отын үнемділігі мен пештер ... ... Саз ... ... шлакпен ауыстыру әкті құрам
мазмұнын 20%-ға төмендетуге, клинкердің құрғақ өндірісінде отын ... ... ... 10-15%-ға азайтуға, пештер өндірушілігін 15%
жоғарлатуға мүмкіндік береді.
Азтемірлі шлактарды доменді және ... ... ... қалпына келтіретін шарттарын жасаумен ... ... ... ... шлактар негізінде металды хром тотығуымен
балқымада клинкерлер алуға болады, оны ... ... ... ... ... ... және ... цементтер-әк пен ЖЭС әкетудің доменді
түйіршіктелген шлактың немесе күлдің бірге үгітуімен алынатын гидравликалық
байланыстырушы заттары. ... М ... көп емес ... құрылыс
ерітінділерін жасауға қолданады. Қамту мерзімдерін реттеу және ... ... үшін ... ... 5% ... ... тас ... Әк
құрамы 10-30% құрайды.
Байланыстырушы құрамына кіретін сілті құрамдары аязға қарсы қосымша
ролін ... ... ... ... теріс
температураларда жеткілікті түрде қарқынды қатаяды.
Шлаккүлді қалдықтардан ... және ... ... ауыр және ... бос ... ... өндірісі үшін бай шикізат базасы болып табылады. Металлургиялық
шлактар негізіндегі толтырушылардың негізгі түрлері-шлакты қиыршық тас ... ... ... ... ... ұсақтау өнімінің физико-механикалық
қасиеттеріне беріспейтін бетонды ауыр толтырушылардың ... ... ... ... тас ... Құйылған шлакты қиыршық тас жоғары аяз
және ыстыққа төзімділікпен және үйкелуге кедергімен сипатталады.
Шлактар мен ... ... ... және жасанды
тас материалдары
Бетондар мен толтырушылар байланыстырушылар өндірісімен қатар күлді,
металлургиялық және ... ... ... ... ... ... кірпішті және күл керамикасын, шлакоситалдары және
құйылған материалдарды, шлакты мақтаны алу жатады.
Шлакты мақта-минералды мақтаның әртүрлілігі, ... ... ... ... ... жылушектеу материалдары
арасында жетекші орынға ие. Минералды мақта өндірісінде ... ... ... ... және ... ... балқымасынан әртүрлі өнімдер
құяды:өнеркәсіп ғимараттарының едендерін және жолдарды төсеуге ... ... ... тасы, коррозияға қарсы плиткалар,құбырлар.
Шлакоситалдар-шыныкристалды материалдардың әртүрлілігі, шынылардың
бағытталған кристалдануынан алынады. Басқа ситалдардан ерекшелігі тас ... ... және ... ... ... ... материалдары
болып табылады. Олар жоғары ... ие ... және ... ... ... кеө қолданылады.
Шлакоситалдар құрылыста кең қолданылып отыр. ... ... ... мен ... ... ... ішкі ... жөндейді, олардан шатыр мен балкондар қоршауын жасайды.
Шлакоситалл-ғимараттың сатыларына, терез ... т.б. ... ... ... Жоғары ескіруге төзімділік және химиялық
тұрақтылық, химиялық тау-кен және т.б. өнеркәсіп ... ... мен ... ... ... ... қолдануға жол
береді.
ЖЭС күл шлакты қалдықтары күл ... ... ... ... негізінде керамикалық өнімдер ... ... ... ... көрсете алады. Қабырғалы керамикалық
өнімдер өндірісінде қоспа ретінде ... ... мен ... ең ... ... 60-80% ... 10-20% ... т.б. қоспалардан
тұратын массадан престелген өнім ретінде шығарады. Күл керамикасы тұрақты
беріктілік пен ... ... ... ие ... тек ... ... ғана қызмет көрсетіп қоймайды. Ол жоғары қышқылға төзімділікке және
төмен үйкелістікке ие, бұл одан ... және жол ... және ... ие ... жасауға мүмкіндік береді.
Жол құрылыс және шектеулі материалдардағы
күлдер мен шлактар
Отын күлдері мен ... ірі ... ... жол ... онда
күлдер мен күлшлак қоспаларын негіздердің төменгі қабаттарын және
жайылатынын ... жол ... ... өоспалар сияқты асфальтты
бетондар мен ерітінділерде ... ... ... әк пен цементтен
топырақты тұрақтандырғанда байланыстырушыны бөлшектей араласьыру ... мен ... ... жанғанда алынған күлдер шатыр және
гидроизоляциялы ластик ретінде қолданылады. Жол ... ... ... және бекітілген түрде пайдаланады. Бекітілмеген
күлшлакты қоспаларды негізінен облыстық және жергілікті белгіленген жолдар
негіздерінің жайылатын және ... ... ... материал ретінде
қолданады. 16% көп емес ... күл ... ... ... ... ... беткі өңдеуге ұшырайтын топырақты жабындыларды ... ... ... ... ... 25-30%-дан көп емес күл
құрамымен күлшлак қоспаларынан ... ... ... ... ... ... және
экономикалық технологиясы. Қоршаған ортаны ластаушылармен энергетикалық
және шикізаттың жоғалту корреляциясы.
Қалдықсыз технологияның пайда болуының жалпы принцптері: өндіріс дамуының
заманауый ... ... ... күйінде сақтау мұмкін ... ... ... кері ... ... жаңа ... ... дәрежелі инжеперлі экология экономикалық ... бар ... ... ... ... ... мәселе қалдықсыз және аз
қалдықты технологияны қолдау болып табылады. Негізгі критерии ... ... ... болып табылады.
1. Экологиялық критерилер
1. Шикізатты алу ұшән кеткен табиғи ресурстың шектелу шығымы.
2. Қатты қалдықтың шектелуі сыны және ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндігі
4. Сұйық және газаралас қалдықтардың көп бөлігінің қатвспай қалуы
5. Сұйық және газды ... ... ... ... ... ... энергоресурс және су ресурстарын және су мен ... ... ... ... жоғары селективтігі және еңбек бөлінгіштігі копкомпонентті
реакция өнімдерінің қатыспай қалуы. Егер осы ... ... ... ... ... ... Осы ... жартылай кокстеу және
оның варианты отынның энертехнологиялық өңдеу процесінің дамуын баяулатады.
8. Қоспаны өңдеудің мүмкіндігі ... ... ... ... ... ... өнім ... Осы процестерде мөлшерлі кәзіргі таңда
жоғары температуралық кокстеу және мұнай өңдеу болады.
9. Комбинирленген ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіші болвп табылады. Бұл
жағдайда коксті қолдануда, коксті пісіруде арнайы қондырғы орнатудың қажеті
жоқ.Сонымен қоса ... ... ... ... ала 1300- 1400◦C ... кокс қолдануға тура келеді, ал комбинирленген қондырғыда
коксті ... – та ... ... Осы ... көп ... ... ... және сенімділік. Жоспарда жоқ жағдайларда
токсикалық заттардың көп ... ... ... ... ... ... кетеді. Сондықтан қондырғы жұмыста сенімді болу
керек. Ол резерфті жүйе және сыйымдылықта ... ... ... қамтамасыз етерлік болу керек.
11. Көптеген мекемелердің тәжрибесі барлық жағдайда олардың экологиялық
процестерінің процес оптимизациясында жоғарылауын ... Бұл ... ... және ... ... ... ... Азоперациялық тәртіп бойынша лақтырулардың ассортименттік және ... ... ... ... ... енгізу.
Республиканың тұрақты дамуын қаитаиасыз ету үшін технологиялық ... ... таза және ... экономикалық эфективтілігі
технологияда және ауыл ... ... ... және ... ... технологиялар кешенді жүйеге рентабельді және қоршаған ортаға
қауіпсіз өндірістік схемаға жатады, оған ... ... ... ... ... жаңа механизмі (экологиялық маркетинг және
менеджмент, ... ... ... ... және т.б.) жатады.
Қазақстанның индустриясының ... ... ... өндісістегі
технология стратегиялық бағыттағы кешендер, аз қалдықты ресурс және энергия
эфкетифтілігі, сонымен қоса өндірістік жүйенің максималды ... ... ... ... ... ... ... сериалы
өндірістен жоғары ... ... ... ... және ... қоршаған ортамен
қарымөқатынастармен ажыратылады.
3. Жаңалатылған қорды және альтернативті энергия көздерін ... ... ... ... су ... және альтернативті энергия
көздерін тиімді ... ... су, жер, ... ... және ... ресурстарды және
жаңаланған энергия көздерін қолдануда заманауый технологияны қолдануды
енгізу.
- Гидроэнерготехникалық ... күн ... ... және ... ... және ... ... көздерін рационалды
қолдану.
Өндірісте шикізатты қолданудың максимальды коэффиценті мен энергияны сақтау
түрлерін таңдау ... ... ... ... ... ... негізгі қолданушылары болып табылады. Себебі олардың
есебінде мемлекеттің қолданатын ... ... ... ... орташа коэффиценті шамамен 30пайыз. ... ... өте ... ... ... ... үнемді пайдаланудың бірінші маңызды қадамы болып
оны қолдануды қатаң бақылауға алу ... ... ... ... ... өзі ... ... дейін үнемді
пайдалануға, қосымша көмектер аз мүмкіндік береді. Олардың ішінде ең жаксы
нәтиже ... ... ... ұйымдастырылуы. Энергоресурстарды
рационалды бақылауға келесі жолдармен жетеді:
▪ Энергияны азайтуды бақылап отыратын ... ... ... ... ... ... эффективті режим жұмысына ауыстыру және оны көп ... ... ... ... сақтаушы іс-шаралардың эффективті табиғи (ГДж, кВтсағ және
т.б) және ақшалай қатаң бағалау.
Өндірістің ... ... ... және оның
жұмыс істеу ерекшеліктеріне қарамастан энергияны сақтау барлық өндірістерде
ұқсас болып келеді. Олар келеседей группалы категорияларға ... ... ... және ... ... көрсету стратегиясы;
2. Құрылғылардың модернизациясы мен технологиялық ... ... ... ... , ... ... ... немесе
жаңа технологиялы түріне ауыстыру стратегиясы.
Осы 1,2,3 сияқты түрлері болады.
Адам баласыының кез-келген шаруашылық әрекеті әр ... ... ... бұл ... ... мен ... ... мен фауна
түрлерінің қысқаруына, қоршаған ортадағы тепе-теңдікке қауіп-қатер
тудырады. Кең ... ... ... ... қала ... тек ... ... бұзатын ластағыштар деп санауға болмайды,
олар ... ... ... ... Қазіргі кезеңдегі ғылым мен техниканың
даму деңгейіне сәйкес әбден жетілдірілген технологияның ... ... ... ... ... алу ... жолға қойылмаған,
сондықтан бұларды сақтауға, ... ... ... зиянсыз түрде
айналдыруға көптеген ... ... ... жұмсалып отыр.Қалдықтар
шығаратын негізгі көздерге өнеркәсіп, ауыл-шаруашылығы, үй-жай шаруашылығы
жатады.  
Екінші ... ... ... ... ... ... зор. ... реттік энергоресурстар дегеніміз тікелей тап осы өндірістің
өнімдерінің, қалдықтарының, жанама жөне ... ... ... ... ... ... 3 топқа бөлінеді:
1)жанғыштар (Н2, СН4, СО, пеш ... май, ... ... ... ... жылу (бөлінген газдардыкі, өнімдердікі, жанама өнімдердікі,
суытылатын судыкі, экзотермиялык реакциялардыкі);
3) технологиялық аппараттардан ... газ бсн ... ... ... ... ... өндірістің азот күкірт, фосфор, хлор
қосылыстарын, соданы шығаратын және мұнай-химия салаларыңда пайдаланылады.
Жанғыштар қазандыктарда отын ретінде ... ... жылу ... ... жылу айырбастағыштарда кейбір заттарды кыздыруға
қолданылады, осы жағдайлармен ... ... ... ... Қысым утилизациялык турбиналарда компрессорларды, насостарды,
желдеткіштерді жүмыс істетуге қолданылады және ... ... ... энергетикалық ресурстарды жүзеге асыру жылу мен энергияны
үнемдеумен қатар, атмосфераға бөлінетін жылу ... ... ... қорғауға себебін тигізеді.
Череповец мсталлургиялық комбинатына карасты ... жылу ... ... ... екінші реттік ресурстарды пайдалану арқылы
жұмыс істеуде.
Құс ... ... ... ... отырған кұс жүндері жоғары сапалы мал
жемін - күрамында 85%-ке дейін белогі бар ұн алуға ... ... ... тауып жатыр. Мұндай өндіріс Германияда жаксы жолға қойылған, 3 т
қалдықтан 1,2 т ұн ... ... ... бар ... ... ... ... Бір көргенде, мысалы, күйіп кеткен лампалардан вольфрам алу
түкке тұрмайтын іс сияқты. Жанып ... бір ... 10 ... вольфрам
болады, ал оның миллионында ~ 10 кг. Өнеркәсіпте осы қымбат, ... ... кг алу үшін ... ... бар минераддар — вольфрамит, шеелиттің 1
тоннадан кем емес көлемі өңделеді, сонымсн ... ... ... мөлшері
жүмсалады. Вольфрам оксидінің геологиялық қоры не бәрі 1 млн. тоннадай. ... ... ... ... қор 50 жылға ғана жетуі мүмкін,
бұрынғы Одаққа ... ... ... ... ... ... ... рудасыньң 25 мьң тоннасы өндіріледі. Бұл мәлімет вольфрам
қосылыстарын тастауды азайту тиімді ... ... ... аударудың
қажеттілігін көрсетіп отыр.
Румынияның аяқ-киім өнеркәсіп институтында тері қалдықтарынан табиғи
терінің ... ... жоқ ... ... бағытталған
пластикалық масса алу жолы жасалып өндіріске енгізілген. 1 кг қалдыктан 0,9
кг материал ... ... ... және ... ... ... ... тұрмыстық
қалдықтар жатады, себебі осы қалдыктардың мөлшері мен ... ... ... ... байланыс бар. АҚШ-та тұрмыстық ... 41%-і ... ... ... топтастырылады, ал Венгрияда "
33,5%-і, Францияда — 6%-і, Ресейде — 10%-і, Ұлыбританияда - 3%-і, ... ... - 0,3%-і. ... ... қаласынан шығатын тұрмыстық қалдықтың
мөлщері 16 млн. м3 , Алматыдан — 3 млн. м3 ... ... ... ... ... ... ... 300 кг тұрмыстық қалдық келеді, оның ішінде ... ... ... ... 80-90 кг. 1 т ... ... орта есеппсн 250 кг дәнді жсм-шөптікіне пара-пар келеді. ... ... ... осы мөлшерді жем ретінде мал өсіру
саласында пайдаланғанда 45 ... ... ... етін ... ... ... ... тастайтын болсақ, онда әртүрлі ауруларды қоздыратын
ошақтың көзін ашуымен қатар, біраз жер көлемін пайдасыз ... ... ... ... ... ... ... массалық %-пен
алғандай: қағаз (30-40), азық-түлік қалдықтары (30-40), ... ... (1,5-3), ... (2-4), шыны (3-6), ... (1-2), ... ... ... пластмасса (1-1,5). Қала сыпырындысын жинайтын негізгі жер ... ... ... ... ... немесе арнайы ұйымдастырылған
зауыттарда жағылады.
  Тұрмыстық қалдықтарды ... ... ... ... бар, ... жанатын газ және синтетикалық мүнай, құрылыс плиталарын, қағаз
және тағы да көптеген заттарды алуға ... Ең ... ... ... ... 1975 жылы ... ... ашылған, оның жылдық өнімділігі
150 мың тонна шамасында. Жану процесінің нәтижесінде бөлінетін жылу ... бу ... ... ... ... ... жиналған
металл қалдықтары металлургия өнеркәсібіне, ал шыққан шлактар кұрылыс
материалдарын өндіруге ... ... ... жою, яғни ... ... ... ... басқа өндірістерге шикізат ретінде кажетті
өнімдерді — жылу, ... ... да ... Мысалы, Мәскеудің N1 қоқыс
жағатын зауытынан шыққан шлакты зерттеу арқылы алынған мәліметтерге (Г.И.
Сидоренко, 1990 ж.) ... ... ... қалдық, жинайтын жерге тек
Мәскеудің ... ... ... ... ... ... Мо - 8,3 т, Со -
11,4 т, V - 12,4 т, Аg - 27,6 т, Иі - 75 т, 5Ь - 115 т, 5п - 244 т, F - ... Сг - 689 т, РЬ - 1573 т, Сu - 2180 т, Zn - 6762 т. Бұл ... жыл ... кең ... ... мөлшерге эквивалентті.
Санкт-Петербург маңындағы Горелово поселкесінде 1972 жыддан бастап
тұрмыстық қокысты өндсйтін ... ... ... оның ең ... ... ... (тыңайткыш), бірақ-та қоқыстың 30%-і, яғни пластмасса,
резина, тері, ағаш, металдан тұратын бөлігі өнделінбейді.
Жылдық ... 110 мың ... ... ... 1975 ... ... іске қосылған. Жыл сайын тұрмыстык қоқыстан 400 т кара және 5 ... ... 20 мың т ... ... ... деп микроорганизмдермен
ыдырау нәтижесінде өсімдіктер мен жануарлар ... ... ... ... Оны ... көң, көң бөкпесі және құстар
саңғырығы, шьмтезек, қала сыпырындысы, ағаштардың түскен жапырақтары, ... т. б. ... ... колданылады. Қордаландыру ... ... ... ... ... ... қоректік
заттектер (азот, фосфор) түрлерінің мөлшері жоғарылайды, патогеңді
микрофлора ... ... мен ... ... азаяды, сонымен
катар тыңайткыш топырақка еңгізуге қолайлы сусымалы түрде алынады. Өте
тапшы ... ... (көң, ... орнына компост кеңінен
пайдалануға жатады.
Тұрмыстық қалдықтардың барлық түрі компост алуға жатпайды. Егерде қоқыстағы
азык-түлік қалдықтарының мөлшері ... ... ... ... ... ... Себебі қалдықтарды қордаландыру аэробты микробтардың
қатысуымен жүретін биохимилык процесс. Бұл ... өте көп ... ... ... ... 70 0С-ге дейін қызады. Бұл жағдайда ауру
қоздыратын микробтар жойылып, шикізат ... ... ... ... ... бұл ... ... жүрсе, зауыт жағдайыңда аэрадия
аркылы 2-3 күнде аякталады. Ал ... ... ... аз ... ... жүру ... күрт ... қоқысты қайта өндеу үшін магниттік сепарация әдісі де қолданылып
келеді.
Химиялық өндірістің негізгі ... бірі ... ... көп ... атап айтқанда 50 пайызы жылуға тәуелді. Бұл
мәселені шешу үшін комбонирленген ... ... ... мен ... энергетикалық және жылу ... ... ... ... ... ... түсініп,
тәжірибе жүзінде қолдана білу.
Көптеген химиялық технологиялық процесстер жылуды сіңіру немесе ... ... ... ... ... алынатын шикізат санымен де
сапасымен де анықтауға ... ... ... саны ... ... ... өндірісте алынатын техноголиялыө
процесстердің негізі ... ... ... ... ... ... ... тікелей сол
жуйенің өздерінің максимальды жылу рекуперациясына негізделген.
Қалдықсыз өндірістер жасаудың негізгі қағидалары және ... ... ... ... мен ... ... ... саласы
қалдықтарының физико – химиялық ерекшеліктері
1. Қалдықсыз өндірістердің негізгі қағидалары.
Негізгі жүйелік қағидасы ... ... ... ... әр жеке ... ... материалды өндіріс пен ... ... ... қызметінен басқа, табиғи ортаны (тірі ағзалар популяциясы,
атмосфера, гидросфера, литосфера, ... ... және адам ... тіршілік ортасын қосатын, экологты –экономикалық жүйе элементі ретінде
көбірек жоғары ... және ... (ТПК) ... ... динамикалық жүйенің элементі ретінде қарастырады. Осылайша,
қалдықсыз өндіріс жасаудың негізінде жатқан жүйелік ... ... және ... ... ... ... және ... және
күшейетін өзарабайланысын ескеруі тиіс.
Қалдықсыз өндіріс ... ... ... ... ресурстарды
пайдаланудың кешенділігі. Бұл қағида ... ... ... ... ... ... ... талап етеді. Белгілі
болғандай, шамамен барлық шикізат кешенді болып табылады, оның ... ... ... бірі ғана ... ... құрады, олар тек кешенді
өңдеуінде ғана алынуы мүмкін. Қазіргі таңда шамамен барлық күміс, висмут,
платина мен ... ... – ақ ... 20% көбі ... ... кезінде жанама алынады.
Қалдықсыз өндіріс жасаудың ортақ қағидасы оны ... ... ... ... ... ... ... теріс әсерін және оған келер зардапты төменету көп байланысты
болатын, жаңа ... ... ... және энергетикалық
технологияларды іздестіру және өндірістің энерго-, ... және ... ... ... шикізаттың барлық құрамдарын саналы пайдалану
талаптары мұнда анықтаушы болып табылады. Бұл ... ... ... экономикалық және экологиялық параметрлер бойынша бір
уақытта өндіріс оптимизациясы болып саналады. Бұл мақсатқа ... ... ... технологиялық үрдістер мен өндірістерді жетілудің және
жаңаларын ... ... ... Қалдықсыз өндірісті ұйымдастырудағы сондай
қадамдар ... бірі ... ... ... ... пиритті
огарокті утилизациялау болады. Қазіргі уақытта пиритті огаротер толықтай
цемент өндірісіне кетеді. Бірақ пиритті ... ... ...... ... ... ... Сонымен қатар, мысты, асыл металдарды
алумен және темірді ... ... ... ... ... өңдеудің экономикалық тиімді техникасы ұсынылған.
Қалдықсыз өндіріске қойылатын талаптар.
Істегілерді жетілдіру жолында және қағидалы жаңа технологиялық үрдістерді
өңдеуде жалпы талаптар ... ... ... Өндірістік үрдістерді технологиялық сатылаудың (аппараттардың)
минималді мүмкін санында ... ... ... ... ... ... және шикізат жайылады;
• Шикізат пен энергияны көбірек тиімді пайдалануға мүмкіндік беретін,
үздіксіз үрдістерді ... ... ... ... ... (оптимумге дейін);
• Өндірістік үрдістер интенсификациясы, олардың оптимизациясы ... ... ... ... ... энергетиканың
үйлесімділігі агрегаттар өндірушілігін ұлғайту, энергоресурстарды,
шикізаттар мен материалдарды үнемдеуге, химиялық айналулардың
энергиясын ... ... ... береді. Ондай өндіріске
мысал энерготехнологиялық сызба бойынша аммиактың ірі тонналы
өндірісі ... ... ... мен ... шлактар, кенөндіру салалары
қалдықтарының физико – ... ... ... ... ... өндіру, металлургиялық, өнеркәсіптің басқа да салалары дамуымен шлак
қоймалары, шлактар, шахта кендерінің үйінділері орын ала ... ... ... қалдықтар құрлыс материалдарын шығаруға шамамен дайын,
арзан шикізаттың бай көзі болып ... ... ... ... ... оларды байтуда,
шикізаттың концентратты өңдеуге және ... ... ... ... ... ... ... шатырлы, шахталы, сыйымдықты, тау
жыныстарының жанама алынуы жатады. ... ... ... ... ... түсті металдарды алу кезінде түзіледі.
Әртүрлі қалдықтар әдеттегі немесе ... ... ... ... үрдістер нәтижесінде, әр технологиялық операцияларда дайын өнімге
шикізатты концентратты ... ... ... ... ... және ... ... қалдықтарының екі жүзден астам атауы түзіледі,
мысалы, домналық, ферробалқымалы және болатбалқытылған шлактар, күлдер,
жанармай ... ... ... смалка, қышқыл гудрондар, т.б.
Кенөңдеу өнеркәсібінің қалдықтары.
Кенөңдеу өнеркәсібі – қатты, сұйық және шаң тәрізді қалдықтармен қоршаған
ортаны ірі ластаушылардың бірі.
Кен өндіру өнеркәсібінің ... ...... және жылуфизикалық
қасиеттері бойынша, органикалық заттар сипаты бойынша ерекшеленеді.
Шатырлы ... ... ... ... ... ерекшеденіп,
күлдігі бойыща кондициялы өнімді алумен, алдын ... ... ... ... үшін ... ... ... жердің
рекультивациясы үшін жапсырма ретінде қолданылуы мүмкін, ал шахталық
–шахталық ... ... ... ... ... ... ... құрлысында, тоғандар құрлысында, т.б. қышқылға ... ... ... ... ... ... үшін бос ... өндірісіне шикізат ... ... ... ... ... де қолданылуы мүмкін.
Шахталық жыныстар көбінесе өсімдіктер ... ... ... ... ие, ... ауыл ... мен ... нәтижесінде тепе –теңденуі жүретін, топырақ
тыңайытқыштары ретінде қолданылуы мүмкін.
Көмірбайыту қалдықтар, жанар массасының үлкен ... ие ... мен жағу үшін ... ... немесе күлдігі бойынша
кондициялы қатты ... ... ... ... ұшырауы мүмкін.
Көмірбайытудың жоғары ... ... ... ... ... ... ірілерде жандырылуы мүмкін, бұл кезде
қоршаған ортаға SOX және NOXқалдықтарының ... ... ... ... ... ... жоғары күлдікті бөліктерді
анықтауға болады, онда бастапқы көмірлерге қарағанда 1.3 – 1.4 есе ... ... (Ag, As, Cd, Mn, Mo, Ni, Pb және т.б.) ... ... ... ... ... байытудан немесе термиялық
өңдеу өнімдерінен алынуы мүмкін.
Биологиялық әдістер көмегімен көмірлерден және көмір ... ... және ... ... ... ... (Mn, Ni,
Co, Zn, Ca, Al, Cd), күлді, ... және ... ... ... ... ... ... бактерияларды қолданғанда 93 % ға алты
тәулікте жүзеге асады, мезофилді бактериялармен 18 тәулікте.
Металлургия өнеркәсібінің ... және ... ... ... өңдеу, байыту, құю, жаю, металөңдеу –
металдарда колоссалді сандарын шығындау көзі.
Металлургияда шикізатты кешенді ... ...... және ... ... ... толықтығы, алу қалдықтарын жою, қоршаған
ортаға зян ... ... ... ... ... ... тым жер– және
сусыйымды сала болып табылады. Темір кенінен бағалы жанама құрамдарды ... ... ... кешенді жер қазбаларында ... ... ... Қара ... ... құнды құрамдары
(Fe, Mn, Cr) ... ... ... да W, Ti, Co, Ni, ... ... ... мен ... қалдықтардың үлкен көлемі
сәйкесті өңдеуден кейін тауарлық өнімдер болуы мүмкін. Жанама алынатын
жыныста ... ... ашық ... ... көптеген рудалық емес
пайдалы қазбалар болады, алудың ішінде [10, 11]: бор, ... ... және ... ... ... ... тас ... арналған
сланцтар; саз бен сугілинкілер – фаянсті ... пен ... ... түсті шыны жасауға арналған шикізат; кварцты құмдар шыны
өнеркәсібі үшін; ... ... пен әк ... ... ... ... пеште кокс күлі мен кеннің бос жынысы есебінен шлактар түзіледі,
оның құрамына Р қосылыстар, CaO, SiO2, FeO, MgO, Al2O3, CaS, MnS, ... ... ... ... ... шлактар негізгі, байтарап және
қышқыл болып бөлінеді. ... ... ... ... ... үрдісінде
металдан фосфор мен күкірт қоспасын бөлуге қабілетті.
Шлак – құрылыс және жол – құрылыс ... үшін ... ... Табиғиға
қарағанда шлакты қиыршық тас 1.5 – 2есе арзан, шлакты ...... есе ... және аз ... ... ... ... Цемент өнеркәсібінде
түйіршіктелген шлакты пайдалану цемент ... ... ...... ... ... өндірісіне кететін үлестік шығындар
мен өздік құнын төмендетеді. Болат қышқылдануы үшін металдарды ... ... ... жетіспеушілікті ферросилицийдің шығынын азайтады.
Тіпті кемелер түбін тазалауға абразивті материал ретінде ... ... ... ... ... топырақ орнына тоғандарды
үюге гидротехникалық құрылыста қолданылуы мүмкін.[10].
Қалдықтардан темір алар алдында құйрықтардың кері флотациясы, кеннің тура
флотациясы, магнитті айыру, ...... әдіс ... ... ... домналық шихтада темір құрамын азайтады, домналық
пештердің өндірушілігін төмендетеді, кокс шығынын ... ... бай ... ... ... әдістермен жеткіліктіз
тиімділікте байытылған кендер немесе кедей кендерді байыту және алу бойынша
қуаттылықты үнемі өсіру қажетін тудырады. Ол үшін ... ... ... ... ... (630 – 750° С) ... ... (бөлшектері 15 мм ... кем) ... ... (0.1 мм – ге дейін), су суспензиясын даярлау, оның
карбонатталуы осылай кварцт пен кондициялы кен орнына көміртекті ... ... ... үрдістерде шаңның мәнді көлемі түзіледі, оны ауалы,
оның құрамындағы металдарды алу және ... ... ... ... ... мақсатында жою қажет.
Ол үшін құрғақ және дымқыл ... ... ... ... ... ... негізгі мәселе – мырыш , қорғасынның жоғары
құрамды, булар шаң ауалау ... ... ... ... ... ... ... шаң мен шламдарды Mn, Mg, Ca,
Cr, Ni, Cd т.б. элементтердің оксидтері бар, оларды қолдануға ... ... ... мен ... ... ... кремнийдің
аморфты диоксидінен тұрады, бұл ... және ... үй ... және NOX ... ... ерекше орынға ие, өйткені бұл үрдіс
осы заттардың төмен концентрациялары салдарынан өте күрделі.
Өңделген қалдықтары көбінесе әртүрлі ...... ... ... ... берікті емес, күрделі полиқұрамды қоспалары болып
табылып, улы, ... ... ... өрт –жарылыс қауіпті
болады.
Химиялық табиғаты түзілудің технологиялық ... ары ... ... ... ... ... қалдықтар жіктеледі. Бірдің елде зиянды заттар
өңдеуге және көмуге кететін шығындарына байланысты ... ... ... ... ... Тым қауіпті. Сынап және оның қослыстарына, сонымен қатар сулемаға
(HgCl2) хромдықышқылды және ... ... ... ... ... ... ... пиренге, т.б. ие қалдықтар.
2. Жоғары – қауіпті. Хлорлы мысқа, мыс ... ... ... ... ... ... ие ... Қалыпты – қауіпті. Қорғасын оксидтеріне (PbO, PbO2, Pb3O4), ... ... ... ие ... Аз – қауіпті. Мырыш қосылыстарына, фосфаттарға, магний сульфатына ... ... ... флотациялы әдіспен пайдалы қазбаларды
байытудың қалдықтары.
5.
Тау – кен өндірісінің қалдықтарын өндеудің қазіргі заманғы қалдықсыз ... ... ... ... қолдану.
Өндірісте қалдықтарды сақтаудың әдістері.
Жаңа ресурсақтау және ... ... ... ... ... шығу ... залалсыздандыру
керек, бірақта жаңа заманғы технологияларды қолданғанда қалдақтардың зиянды
заттарға ... ... ... ... Ол үшін арнайы өндірістік
қалдықтарды көметін жерлерде оларды болашақта қолдану үшін көмеді.
Зиянды ... ... ... ... ... сатыды утилизацияланатын қалдықтардың саның азайтатын
көптеген мүмкіндіктері ашылуда, олар күрделі химиялық құрамды, ... ... ... ... немесе жаңа заманғы ... ... ... ... фазалы тотықсыздандыру өндірістің сұйық қалдықтарын және ағынды
сулардың тұнбаларын залалсыздандыру үшін ... Бұл ... ... ... ... ... және элементті органикалық қоспаларын
150 – 350° ... және 2 – 28 МПа ... ... ... әдіс газ ... және сұйық қалдықтарды залалсыздандыру ... ... ... ... катализдеудің үш түрі
болады. Термокаталитикалық тотықсыздандыруды құрамында аз ... ... газ ... ... ... ... ... тотықсыздандыру процессі газ ұүрамындағы ... жану ... ... ... ... ... және ... тотығу активтілігіне байланысты 250 - 400° С
температурала және ... ... ... ... ... ... ... NOX –
нитрозды газдары бар қоспаларды ... үшін ... ... ... ... ... органикалық қоспаларын
бугазды қоспаға және ары қарай оттегімен тотықсыздандыруға қолданылады.
Тотықсыздандыру пиролизі.
Тотықсыздандыру пиролизі – ... ... ... ... заттармен термиялық ыдырау процесі.Данный метод применим для
обезвреживания многих ... в том ... ... для ... ... ... ... отходов, влажных осадков,
пластмасс, шламов с большим содержанием золы, ... ... и ... ... землю, сильно пылящих отходов. Бұл ... ... ... ... ... ... ... "ыңғайсыз" қалдықтар:созылмалы тұнбалар, , пластмасса,
құрамында көміртегі көп шалмдар және т.б.
Құрғақ пиролиз
Бұл ... ... ... қалдықтардың жоғары эффективті
залалсыздандырады және ... ... және ... шикізат ретінде
қолдануға мүмкіндік береді. Ол аз қалдықты және қалдықсыз технологиялардың
пайда болуына және ... ... ... ... ... ... пиролиз – оттегінсіз термиядық ыдырау ... ... ... жану жылу бар, ... өнім ... газ және ... ... түзіледі.
Жалындық қайта өндеу.
Жалындық қайта өндеу әдісінің негізінде жоғары температуралы ... ... ... ... ... Процесс нәтижесінде зиянды емес
немес аз зиянды түтін газ және күл түзіледі. Айтылға әдіс ... ... ... ... жер ... ... көмір, әктас, сода және
т.б. Химиялық құрамына байланысты түтін газдары құрамында SOХ, N2, H2SO4,
P, HCl, сілтілі және ... жер ... ... ... ... ... ... қайта өндеу және залалсыздандыру.
Ыдыраудың жоғары дәрежесін алу үшін пештердің құрылымы бірқалыпты
теиператураны ұзақ ... және ... ... ... заттарды
оттегімен жақсы араластырып тұру керек. Галогендердің түзілуіне бөгет болу
үшін және олардың галогенсутектерге айналуына жол ... үшін суды ... және ... аз ... болу ... ... ... түзілуіне себеп.
Хлорорганикалық өнімдерді ыдыратқанда температураның төмендеуі жогары
токсинді және тұрақты ...... ... ... ... ... ... зиянды қалдықтарды жоюдағы
перспективті бағыттардың бірі. Қалдықтарды залалсыздандыру үшін плазмалы
әдіс екі ... ... ... ... өте қауіпті қалдықтардың плазмохимиялық өндеуі;
- Тауарлық өнім алу үшін қалдықтарды плазмохимиялық өндеу.
Өндірістік қалдықтарды қолдана ... аз ... және ... және ... әдістерді ойлап табу.
Табиғи ресурстарды экономикалық және рационалды қолдануға негіз қажет
емес. Әлемде шикізатқа деген сұраныс ... ... ... ал ... алу
қымбатқа түсуде.
Екіншілік материалдар және ресурстар (ЕМР) – ... ... ... ... ... жіне ... қазіргі даму
сатысында халық шаруашылығынла қолданылуы ... ЕМР ... ... ... іске ... бірнеше әдісі бар:
1) Қалдықтарды түзбестен шикізатты комплексті қайта өндеу ... және ... ... ... ... қайта өндеу және қолдау, тауарлық
өнім алу;
3) Жаңа өнім түрлерін олардың қайта қолдану ... ... ... ;
4) ... ... ... етудін жабык түрлерін тазалау
қондырғыларының көмегімен қолану;
5) Қалдықсыз территориялы өндірістік комплекстерді және ... ...... ... ... өндірісті жүзеге асыру.
Таулы өнеркәсіпте міндетті түрде: пайдалы қазбаларды ашық ... асты ... да ... ... ... ... бойынша өңделген
технолоияларды еңгізу ... ... ... ... ... ... жер ... олардың тек бүтін компоненттерін
шығаруға тырыса кеңінен қолдану; ... ... ... ... ... мен ... қалдықсыз әдістерін қолдану; кендерді өңдеудің
гидрометаллургиялық әдістерін кеңінен қолдану.
✓ Қара және ... ... жаңа ... және ... өндірістерді қайтақұруда қалдықсыз
және аз қалдықты технологиялық ... ... жөн. ... ... ... үнемді, рационалды қолдануға мүмкіндік
береді:
... газ ... ... және ... ... өңдеуге
қатыстыр;
✓ кара және түсті металлдарды ... - ... және ... көп ... ... қатты қалдықтарын ... ... ... ... кеңістігінде өсеніш ретінде,
жол жабуда, қабырға блоктары және т.б ретінде ... ... ... ... және ... шлактарды толық көлемде
өңдеу, сонымен қоса ... ... мен ... ... ... ... таза судын шығынын күрт төмендету және қалдықсыз технологияны
ары қарай дамыту мен ... үшін ... ... ... ... тұрып ... су мен ... ... ... ... ... процестерінің қайта қалыптастырылуы ... ... ... металлургиялық өндіріс түрлері үшін газды шаңнан
тазалаудың құрғақ ... ... және ... ... ... ... да әдістерін қарастыру;
✓ Түсті металлургия өнеркәсіп орындарына эффективті әдіс – күкіртті
ангидриттің 2-лік контактілеу стационар емес ... ... ... ... ... ... 3,5% серы) күкіртқұрамды газдарды
пайдалану;
✓ металлургиялық кәсіпорындарына жоғары эффективті тазалау ... де ... ... ... ... ... ... еңгізу;
✓ түсті металлургияда болатты алу, ұнтақты металлургия, автогенді
процестер ... және ... ... ... жаңа аз
қалдықты және қалдықсыз процестерді тез өңдеу және еңгізу;
✓ металлургияда энергия мен материалды үнемдеу үшін және ... мен ... ... ... ... ... ТП кеңінен қолдану.
Территорияны өңдеудiң технологиялары
Көбінесе әртүрлі қалдықтардың қоймасы мен қоқыс жерлері ... ... ... ... ... ... қалыптасады.
Бұл карьерлердің көбі өзендердің жайылмаларында өте жағымсыз
гидрогеологиялық жағдайларда ... ... су ... ... ... деңгейінің жоғары орналасуымен, грунтты сулар ... су ... ... Бұл ... ... ортаға
жағымсыз әсер кауіпі арта түседі, ал кейбір жерлерде осы қоқыс ... ... ... мен ... ... ... болған.
Техногендi кiр басқан аумақтардың қайта өңдеу және ретке салуы – бұл
комплексті процесс, оны қалыптастыруда ... ... ... ... ... ... ... ауданның перспективті даму жоспары;
• органдардың талаптары, оның ... ... ... ... кіреді;
• аумақтың экономикалық жағдайлары;
Бұл тапсырманы тек жаңа құрылыс технологиялары мен материалдарын ... ... ... ... ... ... ... аумақтық құрылымға келтіруге ... ... ... мен ... қолдана отырып кана шешуге болады.
Қазіргі таңда ластанған ... ... ... ... ... ... шығарып тастау және арнайы полигондарда көміп тастау;
2. Қалдықтардың шығарылымы алдын ала сепарациядан кейiн ( ... ... және ... бір ... ... ... ... көму мен 2-лік қолдануқа жіберу;
3. Аумақтың ретке салуы қалдықтардың шығарылымысыз және ары ... ... үшiн ... және ... ... ... етуi.
Ретке салуды әдiс аумақтың нақты шарттарына байланысты таңдайды: оның
орналасу орнына , ... ... ... мен ... ... жоспарына, құнына, уақытша шығым және инвестор ... ... 1-ші ... аз ... ... ... және жақын
маңда көміу орындары бар болса қолдануға болады.
2-ші әдіс ... ... ... мен ... үшін ашу, ... жағдайда бөлгіш қондырғылыарды орналастыру мүмкіндігі болған жағдайда
қолданылады. Бұл жағдайда қалдықтарды органикалық, минералды, металлды және
пластмасалығы көмуге ... ... бір ... ... ... ... және мысалы, минералды құраушыдан 2-лік құрылыс
материалдарын (щебень) алу ... ... ... ... Бұл ... ... ... орындарын қайта ретеуде тиімді.
3-ші әдіс үлкен аудандар санациясында , қалдықты шығару қымбат ... ... етсе ... басқа жағдайларда мүмкіндік болмаса (мысалы,
территорияны су басып ккетсе немесе қоқыс үйіндісі қалыптасса) ... ... ... грунт жақсы меңгерілген болу керек, оның грунтқа
және грунтты ... ... ... ... ортаға қауіпті заттардың
таралыу және техникалық шешімі анықталу керек.
Террииторияның ары қарай қолдануының ... ... ... ... (индустриалды зонасы, қоймалар т. б) маңызды мәнге
ие.
Ретке ... ... бұл ... ... және ... ... ... технологиялық шешiмдер және құрылыс материалдарын
таңдауға ... ... ... да, инженерлiк-геологиялық iздеулер де ... және ... ... тек қана ... ... нақты
мәлiметтерiнiң негiзiнде анықтауға болатын қаптайтын судан қорғау және
құрғату материалдарының нақты үйетiн ... ... ... ... ... ... ... шешiмнiң маңызды факторларымен жұмыс ... ... ... ... ... ... Бұл ... техникалық
шешімнің талқылануымен бірге орындалу керек, өйткені кез келген ең жақсы
техникалық шешім тек ... ... ... егер оның ... базасы
болмаса.
Осылайша, техногендi ластанған аумақтың жаңа қолдануы туралы ... - ... ... және ... ... мiндет. Жетiстiк оны шешiмi және
жобалаушы және жобаның ... ... ... ... ... өте ерте кезеңдерiне iске асыруы керек болған жобалық
менеджменттiң деңгейiмен анықталады.
Бұл әзiрлеу және ... ... ... ... даярлауын талап
етедi, есептеу және техногендi ластанған ... ... ... ... ... ... жаңа ... базасы, жалпылау және шетел тәжiрибесiнiң игеруi, ... ... ... комплексті қалдықсыз
қайта өңдеудің қазіргі әдістері
1.1.Шаң және шлам жинау әдістері.
Барлық металлургиялық ... ... ... алу және ... ... ... деңгейді қолдау мақсатында алынған және қайта
өңделген шаңдардың нақты саны түзіледі. Майда ... шаң алу үшін ... ... шаң тұту ... ... ... ... соңғы процесінің
нәтижесінде құрғақ және дымқыл шламдар түседі.
Шаң алу және шаң ... ... ... ... ... ... ... шаң тұну камерасында шаңның ірі бөлшектерінің
тұнуында аяқталады.
•Өлшенген ... ... ... сеперациясы кезінде бағыты
өзгерген немесе ... ағын ... ... ... ... күші ... тепкіш сеперация
Центрден тепкіш шаң ... ... ... ... ... тазалау аппаратынан алынған.
Бұл құрылғыларда шаңды алу газды ағынның айналу ... ... ... ... ... ... негізделген.
•Газды дымқыл тазалау сұйық пен газдың контактісі нәтижесінде ... және ... ... ... әр түрін ұсынады.
1.2.Фильтрация процесі.
Жіптен,талшықтан,түйіршіктен және тұндырылған шаңнан ... ... ... ... ... орта арқылы оларды өткізгенде тазалау мақсатында
газдың ... ... ... ... инерциялық және гравитациялық
күш, газды молекулалардың жылулық қозғалысы және т.б. әсерінің нәтиесінде
бқлшектің тұндырылуы ... ... ... ... фильтратының
көмегімен іске асады. Өндірісті фильтрация құрылғылары жеңді маталы фильтр,
талшықты ... ... және мат, ... және ... тоқылған металдық елек, түйіршікті материалдан саптама түрінде
жасалады.
1.3.Ұсату.
Ұсату операциясы ұнтақты ЖСО-дан алу технологиясында маңызды мағына
береді.
Ұсату ... ... ... материалға әсер еткен кезде іске
асатын электроэрозиялық реакторлар агрегатты ұстаудың спецификалық ... ... ... ... ... ... ... құрамды шлам
аппараттарын ұстау үшін пайдалану мүмкіндігі қызықты. Бұл аппараттарды
сонымен қатар, ... ... ... ... және магнитті емес
компоненттерінің сепарациясы кезінде пайдалануға болады.
1.4.Жылулық ... ... ... ... ... дегазацияда, деформациялық
беріктендіруді жою, технологиялық ... ... ... ... ... күйежентектелу (спекание) ... ... ... ... ... бірімен-бірі және шахталы жылуалмастырғышпен
қосылған екі циклоннан ... ... ... ... жойылуы.
Илемдік орнақтан шаңды сарқынды су үшін тұндырғышқа тұндыру кезінде
пайда боған шламдарда ... 20-30%, ... ... мөлшері 2-3%
болады. Мұндай шламдар тек майлау ... ... ... ғана ... ... химиялық реагентпен немесе қарапайым сығыммен жуғанда жояды.
Майлау затын жоюдың химиялық әдісі ... ... ... ал ... ... ... ... шығынмен байланысты. Одан
басқа күйдіру кезінде (700-800°С) агломерация болады.
1.6.Брикеттеу.
Кен ... ... және ... ... ... шаң,илемдік отқабыршық (окалина) және т.б.) ... ... үшін бұл ... ... ... ... және ұсақ ... брикеттеу процесін кеңінен
зерттеу нәтижесінде көрсетілген. Сонымен бірге әртүрлі ... ... ... ... барда,шойынды
жоңқа,сұйық шыны және т.б.), байланыстырушысыз «ыстық» брикеттеу, әртүрлі
тотықсыздандырғыштарпен термобрикеттеу ... ... ... бойынша брикеттеу процесі шекемтеа (окатыш)
шикізаьымен соңғы күйдірілген қалдықтарды ... ... ... ... ... мүмкін.
Бұдан басқа брикеттеу процестері үнемң көбірек технологиялы, аз
деңгейде брикет сапасы гранулометриялық ... және ... ... ... ... ... шаңды пайдалану кезіндегі негізгі міселелер оларда
мырыштың, қорғасынның, әсіресе ... ... ... ... ... ... ... қатынасының жоғары мөлшері болып
табылады.
ЖС шаңдарын мырыш және қорғасыннан тазарту, олардың утилизациясы және
пайдалану мәселелері ... ... ... ... жұмыс істейді,
бірақ бұл тапсырмалар әр түрлі шешіледі. Жалпы шешімдер ... ... ... ... ... ... ұсынатын шаңға ғана ... тура ... онда ... және сілтілік металдың
жоғарылау мөлшерінен қиындатылады. Осы ... ... ... ... ... ... ... агломераттың, шекемтас
пен кокстың бұзылуына әкеледі, процестің газодинамикалық шарттарын жылдам
нашарлатады және ... ... ... төмендетеді.
1.8.Электрлік тазатру әдісі.
Электрофильтрде газды майдадисперсті шаңнан электрлік тазарту әдісі
электр өрісінде жоғары кернеуінің газды ... ... ... ... ... заттар, цементтер, гипстік тұтқыр
материалдар, керамикалық бұйымдар, жылуизоляционды материалдар,
шлакобетондар өндірісінде шикізаттық компоненттер мен шихта ретінде
қолдану.
Химиялық және минерологиялық құрамы бойынша өндірілетін ... ... ... ... ... көп ... қалдықтардың
әртүрлілігі, ал техногенді ресурстарды жаңартушы ретінде перспективті түрде
қолданылады.
Арнайы жабулар өндірісіндегі тұнба-шламды заттарды бөлудің ... ... ... ал кей кездерде осы бөлу ... ... ... залалсыздандырылғаннан кейінгі шламдарды
құрылыс индустриясында, цемент өндірісінде, ... ... ... ... тағы ... да ... шикізат қоспаларының
компоненті ретінде қолданады.
• Цемент өндірісінде. Күл және жағармайлық шлактар ... ... ... мен ... ... ... ... өндірісінде қолданылады. Күл және шлакпен
клинкер өндіру кезінде шикізаттық қоспа құрамын сары ... ... ... мен ... ... Кей ... ... клинкердің химиялық – минерологиялық құрамын және оның
жану жағдайын жақсартады.
Цемент өндірісіндегі технологиялық процестерде тұнбалы – шламдарды ... ... ... ықпал етеді:
- Цемент өндірісіндегі шикізат базасын кеңейту;
- Технологиялық процестердің интенсификациясы;
- Шикізат ресурстарының меншікті шығынының ... ... ... ... ... ... – техникалық құрамы жақсартылған жаңадан ... ... ... ... ... ... ... алу.
• Бетон өндірісінде. Шлакты және күлді қалдықтар ... ауыр ... ... ... өндіруде байытылған шикізат базасын
құрайды. Құраманың негізгі түрлері ... ... ... ... ... мен ... ... атап айтуға болады.
Жағармайлық шлактар мен ... ... ... ... ... Зольді гравий, саз балшықты керамзитті дайындайды.
Ауыр құрамды бетондардың ... ... ... құрылымы
жағынан басты орынға шығатын, құрамында тығыз табиғи тасты минералдар
қосылған өнім – құйылған ... ... ... ... ... ... ... және ыстыққа төзімділігімен
сипатталады. Оның құны табиғи тасты щебеньге қарағанда 3...4 есе ... Жол – ... ... ... Жағармайлық күл мен шлактың
көп тонналы тұтынушылары болып жол – құрылысы табылады. Онда күл мен
күлшлакты қоспаларды негізгі ... ... ... ... ... цемент және әктасты алмастыруда, асфальтті бетон мен
ерітінділерде ... ... ... цементті бетонның қоспалары
ретінде).
• Изоляционды ... ... ... және ... ... ... алынған күлдер кровель мен гидроизоляционды мастиктарда
толықтырғыш ретінде қолданылады.
Шлакты мақта – минералды мақталардың ... ... ... ...... ... ... басты орын ... ... ... Шыны ... ... ... хром ... шыны бояғыш ретінде қолдану қымбат тұратын және көп
кездеспейтін материалды – ... ... ... ... – шыны ... ... ... алынатын, шыны
кристаллдық материалдардың әртүрлілігі. Басқа ситаллдардан ... үшін ... ... ... қара және ... металлургия шлактары
және тас көмірді жағудағы күл қолданылады.
• Керамика өндірісінде. ЖЭС-ғы күл ... ... ... ... және ... керамика дайындауда негізгі қоспа
болып табылады. ... ... ... ... қоспа
ретінде жағармайлық күл мен шлакты кеңінен қолданады.
Минералдардың және т.б. материалдардың минералды ... ... ... ... ... ... өндірісінің
карьерсіз технологиямын өңдеу.
Өнеркәсіптік қалдықтарды қолдану ... ... ... ... қысқартады., бұл карерьсіз технология деп ... ... ... шығындар байланысты болады. Олардың қажеттілігі карьерсіз
технологияларды қолданғанда жойылады:
1) сазды және әкті карьерлер қажеттілігі жойылады.
2) Шатырлы жұмыстарды орындау ... ... алу ... және ... ... ... ... карьерсіз технологияларды қолдану. Карьерсіз
технологияларды қолдану әкті екі ... ... ... ... ... ... цемент шығаруда жол береді. Сонымен қатар,
өндіруші карьерлер жерінде ... ... ... ... ... қолднғананда шикізат шығыны төмендейді, яғни
клинкер өндірісіне кететін шығындар да. ... ... ... ... өңдеуге, шламнасостармен аз материал айдауға тура келеді бұл
өндірістік үрдістің барлық кезеңдерінде энергия өнімі ... ... ... қалдықтардың бөлшектей пайдалануында шығындардың мәнді қысқаруын
байқауға болады: карьерлер санын қысқартуға немесе істегі ... ... ... ... қолданылған қалдықтар санына байланысты
бұрғылау, жару, шатырлау, тасымалдау ... ... ... және ... ... ... ... коммуникацияларын
жүргізуде шығындардың оптимизациясы қәзіргі құрылыс трендісі. ... ... ... ... бағытталған
бұрғылау әдістемесін ойлап табу төңкеріс әкелді. Өнеркәсіптік қалдықтарды
пайдалану цемент өндірушіге ғана пайда әеклмейді. Егер ... ... ... яғни ... ... бас ... онда ... табиғатқа міндетті түрде келетін шығынды болдырмауға да болады.
Карьерсіз технологиялар шикізатты өңдеу бойынша жұмыс ... ... ... ... ... ... да қысқарады.
Карьерсіз технологиялар НЦ 10 және НЦ 20 жүктеуші цементке жеткізу
бағасын ... ... ... ... керек. Егер цемент
өндірісінде өнеркәсіп қалдықьарының мәнді көлемдері де қосылса, онда бұдан
қалдық ... де ... ... Олар үшін ... ... ... үшін жаңа жинақтаушылар құрлысының қажеттілігі жойылады.
Өнеркәсіп ... ... тек ... ғана ие ... ... өңдеуде цемент өндірісінің ресурссақтау технологиясы күрделенеді,
бірақ бұл қоршаған ортаның сауығуымен ... ... ... ... ластанулардан қоршаған ортаны қорғау бойынша
нормативтендіру қатарын ұмытпаған жөн Бұл ... ... ... ... әдіс ... ... өндірістегі ең күрделі сатылардың бірі болып
табылады. НЦ 10 және НЦ 20 жүктейтін цементтердің бір ... ... ... кВт сағ электрэнергияға шығады. Тарту интенсияикаторлары энергия шығынын
15-20% төмендетуге көмектеседі. Бұл кезде портландцемент ... ... ... ... да ... ... зауыттарында қолданылатын,
түзетудің жартылай ағымды ... бар. Ол ... ... ... ... ... ... сығылған ауа шығынын 20-30% ға
төмендетуге мүмкіндік береді. ... ... ... ... ... ... ... соңында, өндіріс
тиімділігін төмендетпей, өндіріс қалдықтармен алмастырып, ... ... ... жол ... ... карьерсіз технологияларды қолдану шикізат ретінде
технологиялық жолдан ... ... ... ... ... ... әкті техногенді өнімдерді ... ... ... карьерсіз технологияларды қолданғанда карьерлерде
әкті және сазды шикізат қажеттілігі жойылады. ... жару ... ... ... ... ... ... әкті ұнтақтаудың екі
сатылы үрдісінің, шаңбасудың, ұсақтаудың, ... ... ... ... ... өнеркәсіп қалдықтарына алмастырғанда шикізат шығыны
клинкердің бір тоннасына ... Бұл ... ... түзету үрдісінде
шламнасостармен айдалатын, шламды қауыздарда, диірмендерде өңделетін
материал массасын ... жол ... ... ... өндірісінің
барлық кезеңдерінде энергия шығындары ... ... ... ... жартылай алмастыруда пайдаланудан ... ... ... ... карьерде алуды төмендетеді. Бұл ... ... ... ... ... ... ... және шикізаттың ұсақталуы технологияда ... ... ... ... ... ... толық шығару табиғатты сақтауға, жыныстармен
қоршаған орта ластануын төмендетуге мүмкіндік береді. Цементтің ... ... ... ... қосу қалдықтарды өндірушілерді
жаңа қоймалар ... ... ... ... ... ... ... қалдықтар қоймасын өңдеуге жүктеуші портландцемент
өндірісінің ресурссақтайтын технологиясы күделенеді. Бірақ, ... ... ... дәрежесі есебімен қалдықтарды алуға және жүктеуге кететін
шығындар қоршаған ортаны қорғау бойынша нормативті талаптар ... ... ... ... ... ... құрамы
қымбаттауда екенін ескеру керек. Сондықтан өндіріс қалдықтарды тотальді
қолдану ... ... ... ... Цемент үгітілуі ең күрделі
операциялардың бірі. НЦ 10 және НЦ 20 ... ... бір ... үгітуге
электрэнергияның 40-60 кВт сағ жұмсалады. Үгітудің арнайы өңделген
интенсификалпрлары ... ... ... ... ... ... Бұл кезде портландцеметтің үлестік беті өседі,
түйіршікметрлі ... ... ... ... ... ... интенсификаторларын қолданғанда портландцемент
үгітуге кететін бронефутерлердің үлестік шығыны ... ... ... ... ... ... үрдісін
тездетуге, диірмендерде электрэнергия шығынын ... жол ... ... ... ... жартылай ағымды сызбасы ... ... ... ... шламдарын араластыруға кететін
энергия шығынын және ... ... ... ... ауа ... ... көмектеседі. Жүктеуші цемент өндірісінің өзіне кететін
электрэнергияны және ... ... ... ... ... ... НЦ 10 ... НЦ 20 новалді жүктейтін
цемент кубіне ... ... ... ... ... шыкізатты ұсақтауды жойып, өндіріс қалдықтарға ... ... ... технологиялық айналыстан шығарып, диірменді агрегаттар
өндірушілігін ұлғайтады. Осының бәрі цнмент ... ... ... ... ... ... табиғатты сауықтыруға жол береді.
Әдебиеттер
1. Протасов В.Ф., Молчанов А.В. «Экология, здоровье и природопользование
в России» - М., ... и ... ... ... и ... ... И.Н.Семёнов, А.С. Максимов,
А.А.Макареня.
3. Кикава О.Ш. и др. «Строительные материалы из отходов производства» -
«Экология и ... ... 12, ... Журналы «Нефтепереработка и нефтехимия» 2000г. №№ 1,2.
5. Алексеенко В.А. Экологическая геохимия: Учебник. – М.:, Логос, 2000. ... ... В.А. ... ... Казахстана // Экология и
устойчивое развитие: ... ... ... ... Т.1. ... 1998. – ... ... К.Д., Аханов Ж.У., Асанбаев И.К., Фаизов К.Ш. Проблемы
экологии почв ... // ... и ... ... ... ... Сб. – ... Изд-во ин-та почвоведения им.
У.У.Успанова МОН РК, 1998.
8. Лозановский И.Н., Орлов Д.С., Саков И.Н. Экология и ... ... ... загрязнении. Учебное пособие – М: Мир,1997. – 234 с.
9. Панин М.С. Экология Казахстана / ... для ... и ... ...... ... государственный
институт, 2005. – 548 с.
10. Программа «Рациональное использование и ... ... ... области» (на 2002-2005гг.) // Экологическое
состояние окружающей ... ... ... и меры по ... Гос. ... ... гг. ... 2000.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 46 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«АХҚЗ» АҚ өндірістік қалдықтарының және шығарындыларының аймақтың қоршаған орта компоненттеріне тигізетін антропогендік әсері53 бет
Өндірістік қалдықтардан галийді алу жолдары57 бет
Өндірістік қалдықтардың қоршаған ортаға әсері50 бет
Гальваникалық өндіріс қалдықтарынан асыл металдарды алу32 бет
Жаңажол кен орында электрлі ортадан тепкіш сораптардың тиімділігін арттыру93 бет
Кеңқияқ мұнай кен орының бу-жылулық өндеу арқылы игеру әдісі57 бет
Кәсіпорынның айналым активтерін басқару6 бет
Табиғатты ұтымды пайдалану мен қоршаған ортаны пайдаланудың ғылыми негіздерін жасау – биосфераны ноосфераға айналдырудың міндетті сатысы4 бет
Экстракциялық фосфор қышқылы өндірісінің қалдықтарын залалсыздандыратын жүйе құрастыру30 бет
Қоныс және бектас кен орнындағы өндірістік мониторинг (атмосфералық ауаның ластану мониторингі мысалында)30 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь