Органикалық заттардың алмасуы

Органикалық заттардың алмасуы
Биополимерлер
Белоктар
Кептеген белоктарға (гормондар)
Көмірсулар
Биологиялық полимерлер, немесе макромолекулалар, молекулалары көп мәрте қайталанып отыратын буындардан - мономерлерден -құралған жоғары молекулалы (молекулалық массасы 103-109 даль-тон) органикалық қосылыстар болып табылады. Биополимерлерге белоктар, нуклеин қышқылдары, көмірсулар мен олардың туыңдылары - крахмал, гликоген, целлюлоза, гемицеллюлоза, пектинді заттар, хитин т.б. – жатады. Тиісінше амин қышқылдары, нуклеотидтер және моносахаридтер олардың мономерлері болып табылады.

Жасушалар құрғақ затының 90 пайызға жуығы макромолекулалардан құралады. Жануарлар жасушаларында белоктар, ал өсімдік жасушаларында - полисахаридтер басым болады. Шамамен бактериялар құрамында 3 мыңға жуық белок, 1 мыңға жуық нуклеин қышқылдары болса, адамда белоктар саны 5 млн. жетеді. Олардың барлығы тірі организмдердің құрылымдық негізі болады да, тіршілік әрекеттерін қамтамасыз етуде маңызды қызмет атқарады.
        
        Органикалық заттардың алмасуы
Биологиялық полимерлер, немесе макромолекулалар, молекулалары көп мәрте
қайталанып ... ... - ... ... ... молекулалы
(молекулалық массасы 103-109 даль-тон) органикалық қосылыстар болып
табылады. Биополимерлерге ... ... ... ... мен
олардың туыңдылары - крахмал, гликоген, целлюлоза, гемицеллюлоза, пектинді
заттар, хитин т.б. – жатады. ... амин ... ... және
моносахаридтер олардың мономерлері болып табылады.
Жасушалар құрғақ затының 90 пайызға жуығы макромолекулалардан құралады.
Жануарлар жасушаларында белоктар, ал ... ... - ... ... ... бактериялар құрамында 3 мыңға жуық белок, 1 мыңға
жуық нуклеин қышқылдары болса, адамда белоктар саны 5 млн. жетеді. Олардың
барлығы тірі организмдердің ... ... ... да, тіршілік
әрекеттерін қамтамасыз етуде маңызды қызмет атқарады.
Биополимерлер ... ... ... ... ... қышқылдары,
целлюлоза) немесе тармақты (гликоген) тізбек болып табылады. Осымен
байланысты олар тамаша қасиеттерге ие болады. Біріншіден, ... ... ... ... топтарының бір-бірімен тығыз байланысуымен -
кооперативтігімен, -ерекшеленеді. Осынан полимердің бір тобының ... оның ... ... өзара әсерлесу сипаты өзгереді. Оған мысал
ретіңде гемоглобин белогының оттегі молекуласын байланыстыруын келтіруге
болады. Екіншіден, ... ішкі ... ... ... ... Олар ... әр түрлі бөліктері немесе әр түрлі
молекулалар арасында пайда болуы мүмкін. Осындай ... ... ... ... ... да ... ... белоктар мен
нуклеин қышқылдары биосинтезі, зат алмасу процесінің реттелуі, иммундық
реакциялар және ... да ... ... ... ... - ... ... оттегі және азот, кейде күкірт элементтерінен
құралған күрделі органикалық қосылыстар - биопо-лимерлер. Олар әрбір
жасуша мен оның ... ... ... сол ... өмір текіті
болып саналады, белоксыз тіршілік тоқ-тайды. Белок организм үшін ең маңызды
органикалық заттар тобына ... Әр ... ... ғана тән құрылымдық
ерекшеліктері бо-лады, совдықтан да олар нуклеин қышқылдарымен бірлесе
отырып, тірі табиғаттың, түрлік әртектіліюің материалдық ... ... ... табиғатына байланысты бір-бірімен берік ковалентті азот-
көміртегі байланысы - пептидтік байланыс (-СО-N11-), ... ... ... амин ... ... үзын ... құралады. Осының
нәтижесінде полипептидтік тізбек -белоктардың бастапқы құрылымы д пайда
болады. Сонымен, белок молекуласы молекулалық массасы 5-150 мың дальтон не
одан да көп ... ... ... ... белоктар қарапайым және күрделі болып бөлінеді. Қарапайым
белоктар тек амин қышқылдарынан ... ал ... ... құрамы нда
амин қышқылдарымен қатар нукле-ин қышқылдары (нуклепротеиндер), липидтер
(липопротеиндер), көмірсулар ... ... ... ... және ... ... олардың
құрамындағы белоктардың ерекшеліктеріне бай-ланысты. Әр организмнің, әр
гүрлі малдың, тіпті әр ұлпа мен ... ... ғана тән ... ... ет ... ... басқа жасушаларда кездеспейтін актин
және миозин белоктары, дәнекер ұлпада - коллаген белогы, қан құрамында -
альбумин, глобулин, фибриноген, ... - ... ... ... кездеседі.
Осьп-ан байланысты белоктарға иңдивидтік, түліктік, түрлік, мүшелік, ұлпа
лық ерекшеліктер тән ... Міне осы ... бір ... малы ... ... ... болмайды, немесе бір организмнен екітапі организмге мүшелерді
аударып ... ... ... ... ерекшеліктері оның құрамы на енген амин қышқылдарының
құрамы на, ... ... ... ... ... тәртібіне
байланысты. Белок құрамындағы бір ғана амин қышқылы ауыстырылса немесе оның
орналасу тәртібі езгерсе, онда белоктың қызметі өзгереді. Белоктардың осы
мүмкіндітін табиғат тамаша ... ... ... тірі ... ... бір ... атқару үшін арнаулы белокты пайдаланады және
организмнің бұл бағыттағы мүмкіндіті шексіз ... ... ... ... ... кеңістікте орналасу тәртібіне де
байланысты. Тірі жасушада полипептидтік тізбектер бүктеліп не иіліп екішді
және үшінші құрылым түзеді. Белоктардың екінші деңгейлік ... ... ... ... ... ... ... қатар оралымдарда
орналасқан СО — және топтары арасындағы сугеютік байланыстар үстап түрады.
Спиральдерді одан өрі ... ... ... деңгейлік құрылым деген
атпен белгілі әр белокқа тән ... ... ... болады. Ол амин қышқылдық
қалдықтардың белокты радикалдарының өзара байла-ныстары - цистеин
қалдыктары арасындағы ковалентті қос күкіртті (дисульфатты байланыстар
арқылы (-8-8-) және де сутектік, ... және ... ... ... ... ... амин ... зарядталмаған (үйексіз) бүйір
тармақтары маңызды рөл атқарады. Олардың әрекеттесуінің нәтижесінде амин
қышқылдары ... ... ... сулы ... ... ... гидрофобты бүйір тізбектер молеку-ласының іш жағында қалып, сумен
жанаса алмайтын болып бүрала-ды да, ... ... ... ... Әр ... ... мен ... радикалды амин қышқылдары
молекулаларының саны мен полилептидтік тізбекте орналасу төртібі әр түрлі
болады.
Белок молекуласының пішіні атомдар тобының өздеріне тән ... ... ... т.б. атқара алатындай етіп орнығуына
мүмкіндік береді. Сондықтан глобулалардың тұрақтылығы кездейсоқ нәрсе ... ... ... ... ... ... ... үшінші деңгейлі құрылымы ғана байқатады, сондықтан полипептидтік
тізбекте тек бір амин ... ... өзі ... ... ... өзгертіп, оның биологиялық белсенділігін төмендетуге немесе жоюға
соқтырады.
Кейбір жағдайда екі, үш, төрт, тілті одан да көп ... ... ... ... бір ... ... белоктың төртінші деңгейлі
құрылымы пайда болады. Мысал ретінде төрт ... пен гем атты ... ... күрделі гемоглобин белогын айтуға болады. Тек осындай
түрде ғана ол өз қызметін атқара алады. Төртінші ... ... ... бір-бірімен химиялық жолмен байланыспайды, бірақ құрылымның
беріктіті әлсіз молекула аралық күштің әсерімен сақталады.
Әр ... ... және ... ... ... ... ... жоғары температура, сәуле, жоғары қысым т.с.с.) әсерімен сутекті
кжәне иондық байланыстар үзіліп, белоктың ... және ... ... өзгереді, бүлінеді, белоктың табиғи құрылымы бұзылады . Бұл
құбылысты денатурация деп атайды. Мұндай ... ... ... оның ... ... мен мөлшері өзгереді, ферменттік
белсеңділік жойылады т.с.с. Белоктын бірінші деңгейлік ... ... ... қалпына келсе белок молекуласының табиғи құрылымы кайта
қалпына оралуы мүмкін. Мұндай процесті ренатурация дейді.
Белоктардың құрылымы күрделі, ... ... ... келеді. Осымен
байланысты олардың организмде атқаратын қызметі маңызды әрі көп қырлы
болады.
Белок молекулаларының маңызды қызметінің бірі - ... ... ... ... ... жасуша мембраналары мен органеллаларының құрамы
на енеді. Тіпті жоғары сатыда дамыған жануарлар организміңдегі шеміршектер
мен сіңірлердің езі белоктардан құралады. ... ... ... материал
және қуат көзі болып табылады. Олар организмде аралық зат алмасу процесінің
барысында ... мен ... ... ... ... ... дейін
ыңырағанда 1 г белоктан 17,6 кДж (4,1 ккал) қуат бөлінеді, оны организм өз
мұқтаждығы үшін пайдаланады.
Жоғары сатыда дамыған ... ... ... физиологиялық
функциялардың атқарылуын қамтамасыз етеді. Ерекше жиырылғыш белоктар қимыл-
әрекеттердің (кірпікшелер мен ... ... бұл шық ... ... ... ... жылжуын т.б.) атқарылуына
мүмкіндік береді. Белоктар организмде әртүрлі заттарды ... ... ... ... ... мен көмір қышқыл газды, қан плазмасының
белоктары — липидтерді, май қышқылдарын, түрлі ... ... ... ... ... ... молекулалары — жасушаға
қажетті заттарды тасымалдау процестеріне қатысады.
Белоктарға қорғаушы қызмет те тән. Денеге бөгде ... ... ... ... ... ерекше белоктар -иммуноглобулиндер
(антиденелер) түзіледі де, олар бөгде заттарды залалсыздандырып, организмді
қолайсыз жағдайлардан қорғайды. Белоктар сигналдық қызмет те атқарады.
Жасуша мембранасыңда сыргқы орта ... ... ... үшінші
деңгейлі құрылымын өзгерте алатын белок молекулалары ... Олар ... ... ... жасушаға бұйрық жеткізіп отырады.
Кептеген белоктарға (гормондар) реттеуші ... тән ... ... ішкі ... ... зат ... ... қарқынын реттеп
отырады. Организмде белок (ферменттер) катализдік қызмет те атқарады.
Атқаратын қызметтеріне байланысты белоктар бірнеше топқа бөлінеді. Олар
жасушалардағы әр ... ... ... ... ... ... ... ішшдегі процестерді реттеуге қатысатын белоктар -
гормондар; қорғаушы белоктар - антиденелер; улы белоктар - ... ... ... ... бұлшық еттің жиырылуын қамтамасыз
етегін белоктар; ДНК-ның қызметін реттейтін белоктар.
Нуклеин қышқылдары - маңызды ... ... 1869 жылы ірің ... лейкоциттер ядросынан швейдария химигі Ф.Мишер бөліп алған.
Кейінірек бұл қосылыстар өсімдік пен барлық жануарлар жасушалары, вирустар
мен бактериялар құрамында табылған.
Табиғатта нуклеин ... екі түрі - ... (ДНК) ... (РНК) қышқылдары кездеседі. Олардың аттары құрамыңдағы
пентозалы қанттың табиғатына байланысты. ДНК молекуласында пентозды қант
дезоксирибоза, ал РНК молекуласында - рибоза кездеседі. ДНК мен ... түрі ... Олар ... мен қызметі жағынан ерекшеленеді. Әр
орга-низм тек өзіне ғана тән нуклеин қышқылдарының жиынтығын ... ... ... ... ... жэне ... ұрпаққа берілуін
қамтамасыз етеді. ДНК негізінен жасуша ядросының хромосолаларында
(жасушадағы ДНК-ның 99%-ы) және ... ... ... ... ... мен ... құрамы на енеді.
ДНК молекуласы бір-біріне спираль (шиыршық) ... ... ... ... ... ... ... ... ... нуклеотидтер саны
әртүрлі. Тасымалдаушы РНК молекуласында олардың саны 80-ге жуық болса, ДНК
молекуласында ондаған мыңға жетеді. ДНК-ның кез келген нуклеотидінің
құрамына аденин, ... ... ... ... ... ... және ... қышқылының қалдығы енеді. РНК-ның
нуклеотидтерінің кұрамына азотты негіздер - аденин, гуанин, урацил,
цитозиннің бірі, рибоза және фосфор қышқылының қалдығы енеді. Демек,
нуклеотидтер тек ... ... ... ... ... ... - ... негіздеріне, ал аденин мен гуанин - пурин негіздеріне
жатады.
ДНК мен РНК тек кұрылысы, жасушада орнығуы жағынан ғана емес, ... ... ... ... да ерекшеленеді.
ДНК молекуласы бір-біріне спираль түрінде бұрала орналасқан қос
полинуклеотидтік тізбектен құралса, РНК молекуласы жалғыз полинуклеотидтік
тізбектен құралады. ДНК ... - ... ... ... ... ... ... тимин, цитозин), дезоксирибоза және
фосфор қышқылының қалдығы болса, рибонуклеотид құрамы на ... ... ... ... цитозин), рибоза және фосфор қышқылының қалдығы
енеді.
ДНК нуклеотидтері аденилді (А), гуанилді (Г), тимидилді (Т), ... ... ... ... (А), гуанилді (Г), уридилді (У) және цитидильді
(Ц) типке жатады.
ДНК молекуласы тұрақты және репликациялануға (еселенуге) қабілетті, ал ... ... ... және ... ... ДНК ... мен ... ал РНК -ядрода, цитоплазмада, рибосома мен
митохондрияларда орналасады.
ДНК ... ... ... ... ... ал РНК ... және
тасымалдаушы РНК) белок биосинтезін қамтамасыз етеді. ДНК РНК-ның құрылымын
, ал РНК түзілетін белок молекуласының құрылысын анықтайды.
Жасуша құрамында ... ... түрі ... Олар ... ... құрылымы мен, орнығу жағдайымен және қызметімен
ерекшеленеді. Жасуша құрамындағы РНК-ның шамамен 10%-ын кіші молекулалы
тасымалдаушы РНК ... ... ... ақпаратқа сәйкес т-РНК белок
түзілетін жерге — рибосомаға белгілі бір амин қышқылын ... ... ... ... саны жиырмадан асады. Олар бір-бірінен
нуклеотидтердің тізбектелу ретімен ерекшеленеді.
Жасуша РНК-сының 85%-на жуығын рибосомалық РНК (рРНК) құрайды. Олар
рибосомалар құрамына ... де, ... ... ... ... бұл ... ... барысында амин қышқылдарын пептлдтік тізбекке біріктіретін
рибосоманың белсенді орталыгын құрауға қатысады.
РНК түрлерінің арасында маңызды ... ... ... ... ... ... РНК-ның жалпы мөлшерінің 5% шамасында ғана болғанымен, олар
белок синтезінің ДНК кодына сәйкес жүруін қамтамасыз етеді. Әр иРНК
белоктың белгілі бір ... ... ... ... иРНК ... ДНК-
ның белгілі бірген орныққан бөлігіңде түзіледі де, болашақ синтезделетін
белоктың құрылымы жайлы ақпаратты нуклеотидтердің тізбектегі орналасу реті
түрінде ... ... ... Олар осы ... ... ... ... кезінде оны жүзеге асырады.
Сонымен, жасушада РНК-ның барлық тобы ... ... ... жүйе құрып,
сол жасушаға тән белоктардың синтезделу процесін қамтамасыз етеді.
Көмірсулар немесе қанттар, - организмдегі органикалық қосылыстардың ... ... Олар ... тірі ... ... кұрамына енеді.
Адам мен жануарлар жасушаларында олардың мөлшері 1-2%, ал өсімдіктер
жасушасы құрғақ затының 85-90%-ы көмірсулардан құралады.
Көмірсулар молекуласы көміртегінен, сутегінен, ... ... ... ... мен ... ара ... су кұрамындағы деңгейде
сақталады. Мысалы, глюкоза - С6Н12О6, сахароза - ... ... ... деп ... ... ... ... және курделі (полисахаридтер)
болып бөлінеді. Моносахаридтер құрамы көміртегі атомының санымен байланысты
триозалар (ЗС), тетрозалар (4С), ... (5С), ... (6С) ... (7С) ... ... ... пентозалар (рибоза,
дезоксирибоза, рибулоза) және гексозалар (глюкоза, фруктоза, галактоза) кең
тараған. Рибоза мен дезоксирибоза нуклеин қышқылдары мен ... ... рөл ... ... ... негізгі қуат көзі болып табылады.
Моносахаридтер тек қана қуат көзі ғана емес, көптеген органикалық заттарды
синтездеуде, организмге сырттан ... ... оның ... ... улы
заттарды (белоктың шіру өнімдері) зарарсыздандыруда маңызды рөл атқарады.
Екі және одан да көп моносахаридтердің (глюкоза, галактоза, ман-ноза,
арабиноза немесе ... ... ... ди- және ... ... ... мальтоза, лактоза (сүт қанты) жатады.
Дисахаридтер қасиеттері жағынан моносахаридтерге ұқсас суда ... ... ... ... ... ... гликоген, целлюлоза, хитин,
каллоза, инулин т.б. жатады. Құрамыңда мономерлер саны ... ... ... , ... дәмі ... организмде негізінен қуат көзі ретінде пайдаланылады (глюкоза)
немесе энергия қорына ... ... ... ... олар күрделі
қосылыстардың (нуклепротеидтердің, гликопротеидтердің) құрамы на кіреді.
Көмірсулар бұлшық еттердегі биохимиялық процестер мен энергия алмасуында
маңызды қызмет ... Сол ... қан ... ... ... ... дене температурасы төмендеп, организм әлсірейді, орталық
нерв жүйесі мен бұлшық ет қызметі бұзылып, жүрек ... ... ... тер бөлінеді. Қандағы қант мөлшері күрт төмендесе,
глипогликемиялык талықсу (шок) ... ... ... та ... қорыту жолында көмірсулар негізінен моносахаридтерге айналып, фосфорлану
процесінен еткен соң қанға сіңеді. Қанға өткен моносахаридтер қақпалық
венамен бауырға тасымалданып, оңда гликогенге ... да ... ... жиналады. Гликогенез процесі бұлшық етте де жүреді. Бауырда
гликогеннің мөлшері 2-8, ал ... етте 1%-ға ... ... ... бауырда тотығу процесіне ұшырап, энергияға айналады немесе әртүрлі
улы заттарды ... ... ... ... ... түзу үшін ... мұқтаждығы на сәйкес бауырда көмірсулардың бір түрі екінші түрге
(галактоза мен ...... ... ... айналып отырады.
Бауырда гликогенез процесімен қатар глюконеогенез (көмірсулардың май мен
белоктардың ыдырау өнімдерінен -сүт қышқылынан, ҮМҚ, амин қышқылдарының
алмасу өнімдерінен түзілуі) процестері де ... ... ... аркасында қанның құрамыңдағы қантың мөлшері
(гликемия) бір деңгейде сақгалады. Кандағы глюкоза ... ... түзу ... ... ал ... - гликоген глюкозаға айналады.
Адам қаныңда глюкоза деңгейі 100-120 мг% шамасы.
Ұлпаларда көмірсулар фосфорлану процесінен ... ... 6 - ... де, оның бір ... тотығып, көмір қышқыл газы мен су бөлінеді.
Бұл реакция кезінде босанған энергия АТФ ... ... ... ... ... ... ... болады да, ол ацетил - КоА,
альфа-кетоқышқылдар түзуге пайдаланылады.
Бұлшық етте анаэробты ыдырау кезінде глюкозадан сут қышқылының екі
молекуласы түзіледі. Бұл ... ... ... ... бір ... айналып, қалған бөлігі АТФ түзуге жұмсалады. Айта кетер жайт,
гликолиз (глюкозаның ... ... сүт ... екі ... мен ... екі молекуласы босанса, гликогенолиз кезінде сүт қышқылының екі, АТФ-
тің үш молекуласы босайды.
Ұлпадағы алмасу кезінде пайда болған сүт қышқылының 85 ... ... ... ... айналады да, тек 15 пайызы алдымен пируватқа
айналып, соңынан толык, тотығып, көмір қышқыл газы мен су ... ... ... ... ... ... ... процесі
басымырақ жүреді. Глюкоза фосфотриозаның екі молекуласына ажырап, пируват
түзіледі. Пируват ацетил - ... ... ... ... ... да, ... ... көмір қышқыл газы, су түзіліп, энергия
бөлінеді.
Организмде көмірсулардың алмасуын ... нерв ... ... нервтер
мен эндокрирдік жүйе арқылы реттейді. Қан құрамындағы қант мөлшерін
реттеудегі нерв жүйесінің маңызын К. Бернар дәлелдеген. Ол тәжірибе үстіңде
сопақша ... ... ... инемен шанышқанда бауырда гликогенолиз
процесі күшейіп, қанда глюкоза денгейінің жоғарылайтынын байқаған. Бұл
өзгерістер симпатикалық нерв пен ... ... ... ... ... ... орналасқан орталық маңызды рөл
атқарады. Бұл орталық гипофиз арқылы ішкі секреция бездеріне ықпал етіп,
организмдегі көмірсулар ... ... Қан ... ... ... ... алты гормон қатысады. Олар - инсулин, глюкагон, адреналин,
өсу гормоны, кор-тизол және тироксин. Аталған гормондардың тек біреуі —
инсулин, -ғана қан ... ... ... ... ал ... бе-
сеуі - оны жоғарылатады. Ал, гормондардың бөліну қарқыны қан-дағы глюкоза
деңгейіне байланысты өзгеріп отырады
Липидтер — барлық жасушалар құрамы ңда ... ... ... ... Олар суда ... ... ... еріткіштерде (эфир,
хлороформ, бензол, бензин т.б.) жақсы ериді. Химиялық тұрғы ңан липидттер
спирт пен май қышқылдарының күрделі ... ... ... Май ... мен сутегінің үзын тізбетінен (көбінесе 16-18) және карбоксил
тобынан құралады. ... ... май ... көміртегіні бір, немесе
бірнеше қос байланыстары болады. Мұндай май қышқылдары мен олар ... ... ... май ... не ... лишдтер деп аталады.
Молекуласында қос байланыс болмайтын май қышқылдары мен ... ... ... май қышқылдарының, қаныққан қышқылдармен салыстырғанда еру
температурасы төмен болады. Мысалы, олеин қышқылының ... ... °С ... ... температурасы жағдайында ол сұйық күйде болады,
ал пальмитин және стеарин ... ... ... ... ... 69,6 °С, соңдықтан олар бөлме температурасында қатқан күйде қалады.
Липидтердің көпшілігі үш атомды спирт — глицерол мен үш май ... ... ... ... ... үш гли-церидтер деп атайды.
Бұл қосылыстар тоң май (жиры) және сұйық май (масло) болып бөлінеді.
Липидтің ... ... май ... ... көп ... соғүрлым
оның балқу температу-расы төмен болады. Суық аймақты мекендейтін жануарлар
денесінде (мысалы, ... ... ... ... үш гли-
церидтер көбірек болады. Соңдықтан да олардың денесі төмен тем-пература
жағдайыңда өзінің икемділігін жоғалтпайды.
Липидтер стероидтар (өт қышқылдары, холестерол, ... ... ... т.б.), ... (өсімдіктердің өсу фактор-лары -
гиббереллиндер, каротиноидтар, К дәрмендәрісі), балауыз, ... ... ... ... ... маңызды қуат көзі болып табылады, олар тотыққанда көмірсулар және
белоктармен салыстырғанда қуатты 2 есе артық (38,9кДж, немесе 9,3 ... Оның ... ... құрамында көмірсулар мен белоктарға қарағанда
сутегі көп, оттегі өте аз болады.
Суда ерімейтін қасиетімен байланысты липидтер (фосфолипидтер) жасуша
мембранасының ... ... ... на ... ... ... касиеттеріне байланысты липидтер жылу тұмшалағышы (изоляторы)
болып табылады. Сондықтан да тері шелі ... ... ... ... ... ... организмде тузілетін судың көзі, 100 г май тотытққаңда 107 г су
бөлінеді. Бұл құбылыстың шөлді өңірді мекеңдейтін, құмда тіршілік етегін
жануарлар үшін ... зор. ... ... май қыш-қылдары (линол,
линолен, арахидин) организмде түзілмейді, сондықтан олар қорекпен міндетті
түрде қабылдануы керек. Бұл қышқылдарды алмастырылмайтын май қышқылдары
деп ... Олар ... ... ... ... алмасуы, өсу, көбею
процестері бұзылып тері ауруға шалдығады. Сонымен қатар майлар ... ... ... ... линол қышқылының, биологиялық белсенді
заттардың (лростагландиндер, стероидты гормондар, холин) көзі. Олар майда
еритін А,Д,Е ... ... ... ... ... ... құстардың тері майының құрамы на енеді.
Денедегі май протоплазмалық және қордағы болып ... ... ... ... ... ... микросоманың құрамы на енетін
майлар жатады. Оның құрамы мен ... ... ... ... Май ми жасушалары, жыныс бездері және шәует құрамыңда ... ... ... тері ... ... ... бүйрек, жүрек сияқты ағзалардың
маңында жиналған майлар жатады. Май жасушалары -аденоциттер - альвеолалы
ұлпалар мен ет талшықтары арасында да орналасады. Аденоциттер құрамындағы
майлар ... ... ... ерекше түрі.
Ас қорыту жолында (ішек қусында) қорек құрамындағы ... бір ... ... ... моно- және диглицеридтер мен май қыш-қылдарына ыдырайды.
Глицерин ішектен оңай ... ал май ... өт ... ... ... ... соң ғана сіңеді. Ішек қабырғасыңда
глииерин, май қышкылдары, моно, ди- және үшглицеридтер мен ... ... ... мен ... ... липопротеидтер
түзіледі. Хиломикрон деп жұқа белокты қабықпен қапталған бейтарап май
молекулаларын айтады. Хиломикрондар мен ... ... ... ... ... ... арқылы жалпы қан айналым шеңберіне қосылады.
Эфирленбеген май қышқылдарының қалдықтары (негізінен ... ... ... қанға сіңіп, бауырға тасымалданады. Орта есеппен
майлардың ыдырау енімдерінің 70 пайызы лимфаға, ал 30 ... ... ... ... ыдырау өнімдері толығымен қанға сіңіп,
бауыр арқылы жалпы ... ... ... май ... ... ... мен май қышқылдарына ыдырайды.
Глицерин глюкозаға айналып, гликоген түрінде қорға жиналады. Ал ... ... ... ... өтіп, сірке қышқылына
айналады да, ол тотығып, су, көмір қышқыл газы және энергия бөлінеді. Бауыр
жасушаларында (гепа-тоцштерде) ... тән ... ... ... мен кетонды заттар да түзіліп, олар канға шығарылып
отырады.
Лимфаға сіңген хиломикрондар мен липопротеидтердің көп мөлшерін өкпенің
ерекше жасушалары - гистиоциттер сүзіп апады да, олар осы ... ... ... ... ... Бұл процестің суық аймақта тіршілік
етегін жануарлар үшін маңызы зор. Өкпеден өткен хиломикрондар бүкіл денеге
тарап, олар май ... ... Май ... ... ... мен бе-локтардың азотсыз қалдығынан да түзіледі. Әрбір
организмде оның өзіне ғана тән май ... Олар еру ... ... ... ... және қанықпаған май қышқылдарының
санымен ерекшеленеді. Осыдан әр түрлі жануарлар майының еру температурасы
өртүрлі. Ол мына ... ... сиыр майы - 19-24,5 °С, ... - 28-32 °С, ... майы - 36-46 °С, ... майы - 33-40 °С, қаз майы ... °С, қой майы - 44-50 °С, ... тоң майы - 31-38 °С, ит майы - ... ... ... ... көзі аз мөлшерде түссе, онда ол қуатты
қорға жиналған майлардан алады. Бұл жағдайда ұлпалардағы май ... ... ... мен май ... ... да, тотығу
процесінен кейін су мен көмір қышқыл газы түзіліп, энергия бөлінеді.
Қордағы май басқа жолмен де пайдаланылуы мүмкін. Бұл ... май ... ... ... ... ... да, оңда глицерин мен май
қышқылдарына ыдырағаннан кейін энергия көзіне айналады. Ұлпалардан майлар
липотропты заттардың (холин, коламин, серин, инозит, ... ... ... Бұл ... ... шырланудан сақтап, майдың
басқа ұлпаларға тасымалдануын жеңілдетеді. Баурда май гидрогенизация,
дегидрогенизация процестеріне ұшырап, май қышқылдарының тізбектері үзарып,
не қысқарыл отыруы да мүмкін.
Май ... ... ... ... ... ке-тонды заттар -
ацетон, ацетон-сірке, бета-окси май қышқылдары түзіледі. Липидтердің
алмасуы бұзылса, немесе мал рационында көмірсулар тапшы болса бұл
қосылыстар организмде көп мөлшерде ... ... ... ... ... реттейтін орталық гипоталамуста (аралық лш) орналасады.
Бұл орталық липогенез (майдың ... және ... ... ... ... Қан құрамында қант деңгейі
жоғарыласа липолиз баяулап, липогенез күшейеді, ал ол төмендесе -онда кері
құбылыс байқалады. Симпатикалық нерв ... ... нерв ... ... ... әсер ... норадреналин,
соматотропты гормон (СТТ), тиреотропты гор-мон (ТГ), тироксин, глюкагон
гормондарына тән, ал инсулин -липогенезді күшейтеді. Инсулин май жасушалары
мембранасы рецепторларымен ... ... мен ... ... де, ... ... белсенділігін төмендетеді. Глкжокортикоидтар
да глюконеогенез процесін күшейтіп, қандағы глюкоза деңгейін жоғарылату
арқылы майлардың лайдалануын (шығынын) баяулатады. Липокаин май
қышқылдарының тотығуын күшейтіп, ... ... ... алмасу қарқынына олардың ыдырау өнімдері де әсер етеді.
Глицерин майлардың ыдырауын шапшандатса, май ... оны ...

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 14 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жасушадағы зат алмасу және энергияның айналымы7 бет
Фосфор қышқылы, оны алу әдістері. Азот тыңайтқышы және оның классификациясы6 бет
Өсімдіктердің мерзімді дамуы және фитоценоздың ерекшеліктері7 бет
Стенобионттық және эврибионттық организмдер. абиотикалық факторлардың сигналдық мәні. организмдердің индикаторлық мәні4 бет
Зат алмасудың типтік бұзылуының патологиясы жайлы ақпарат11 бет
Тірі ағзалардың химиялық құрамы6 бет
"ауыл шаруашылығы саласында қолданылатын токсиндік заттардың жануарлар организіміне түсу жолдары"14 бет
"Ауыл шаруашылығы саласында қолданылатын токсиндік заттардың жануарлар организіміне түсу жолдары."4 бет
"Органикалық химия."10 бет
Statistic analytic system (SAS) бағдарламалық өнімін қолдана отырып әр бақылау бекетіндегі уақыттың әр түрлі кезеңіндегі (тәулік, ай, жыл), қала кескініндегі (ауданында) атмосфералық ауаны ластайтын заттардың орта шоғырын есептеу бойынша бағдарламалық қамтама өңдеу43 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь