Сақтар туралы

Сақ тайпалары
Көне көшпелілердің мәдениеті
Шайқастары
Б.з.д. І мың. Ортасынан бастап Қазақстан жеріндегі көшпелі тайпалар “сақ” атауымен белгілі. Жазба деректердің мәліметі бойынша олар Қазақстанның барлық этникалық территориясында қоныстанып, бірнеше топқа бөлінген: оңтүстікте тиграхауда сақтары (грек деректерінде массагеттер, дон тайпалары), Бактрия мен Маржанада құрамына парасогда сақтары кірген хаумаварга сақтары.
Солтүстік шығыста — аримаспы, Орта Қазақстан — исседондар, Батыс савроматтар, Геродот бойынша савроматтардың аржағында “биіктаулардың етегінде”, оңтүстік шығыс Орал таулары болуы мүмкін, аргипей тайпалары өмір сүрген.
Сақ тайпалары мал шаруашылығының үш түрімен айналысты: көшпелі, жартылай көшпелі, отырықшы. Малдың негізгі түрі қой болды. Шаруашылықта және күнделікті тұрмыста жылқы жиі пайдаланылды, мұны археологиялық деректер де растайды. Сақ жауынгерлері мен көсемдерінің қабірін ашқанда жылқылардың да болды, олар аса биік емес, аяқтары қысқа, бірақ өте төзімді болды.сүйектері табылған. Асыл тұқымды жылқымен бірге қарапайым жылқылар
        
        Сақтар
  
Б.з.д. І мың. Ортасынан бастап Қазақстан жеріндегі көшпелі тайпалар
“сақ” атауымен ... ... ... ... бойынша олар
Қазақстанның барлық ... ... ... ... ... ... ... сақтары (грек деректерінде массагеттер, дон
тайпалары), Бактрия мен ... ... ... ... ... ... ... — аримаспы, Орта Қазақстан — исседондар, Батыс
савроматтар, Геродот ... ... ... ... ... ... Орал таулары болуы мүмкін, аргипей тайпалары өмір
сүрген.
Сақ тайпалары мал шаруашылығының үш ... ... ... ... отырықшы. Малдың негізгі түрі қой болды. Шаруашылықта
және күнделікті тұрмыста ... жиі ... мұны ... де ... Сақ ... мен ... ... ашқанда
жылқылардың сүйектері табылған. Асыл ... ... ... ... да болды, олар аса биік емес, аяқтары қысқа, бірақ өте төзімді
болды.
Тиграхаудалардың ... ұлы ... өз ... өзінің батырлығын ,
қайсарлығы мен танымал болып , әкесінің тіректі әскері ... ... ... әкесі , патша каводттың сүйікті ұлы болған. Татши ... ... ... ... етіп ... ... ... тең келмейтін. Рустаммен күрескен ... , тез ... ... Осы ... ... шашы ... , ... беліне былғары белдік таққан , белдігінде ... ... бұл ... ер қыз ... ... ... Оның оң қлында қылыш , ... ... ... Рустам не істерін білмей тұрып қалды, ол жекпе – жекке
шықпайын десе тағы да болмайды . ... ... түсе ... оның ... ... оның жай ғана сұлу ... емес , ... бірге қылыш пен
семсерде ойнай білетін ер қызды көрді . Екеуі қызыл майдан ... ... ... – жек ... ... Рустам қылышын Томиристің қылышына
тақап қалып, оның ... ... емес , ашу мен ... толы ... Оны түсінген Рустам күшін әлсірете түседі. Сонда Томирис ... , ... ... оның ... ... ... , өзінің Рустамға әйелі
ретінде берілгендігін білдіреді.
Томиристі туғанға дейінгі жүз жылдықта ... ... ... ... ... ... ... Әдетте жинды жинау қиынға
соғатын. Себебі сақ тайпасы ұрыстық қатынаста тұрып жататын . ... мен ... ... ылғи да ұрыс – ... ... ... ... сақтарды біріктіру Чипакидің қолына тиді . Чипакай өзінің елін тек
байлықпен ғана алдау арқылы біріктіретінін біліп , ... ... ... ... ... ... аты скифтер деп те аталып жүрді.
Көшпенді шигуздардың ... аты ... ... ... да қайратты ,
тосқауыл бола алатын Ассирия тұрды. Бірақ көшпенді шигуздар Ассирияға ... , ... ... ... . Жасыл түске боялған шөп пен гүлді аттың
тұяғы ... ... ... ... ... қаланың өз пайдасына
түсетінін біліп әрекет жасамайды.
Жылдар өтіп жатты , шигуздар осы жерде ... ... . ... ... ... тұтқанмен оның мұрагеріПартатуа бүкіл қауымның патшасы
болғысы ... ... көне ... ... ... патшалығын құрады.
Сонымен бірге Ассирияның қызын Ассархаддананы әйелдікке алады.
Партатуаның орнын батыр Мадий басады. Бірақ ол қолындағыны ... , ... ... елдеріне көз сала қарайды бірақ бұл мақсатына жету
үшін , ол мидия , ... ... ... алу ... болды. Мадий Мидияны ,
Сирияны
Палистинаны ала келе ... да ... ... ... ... ... және оның қарамағындағылар Мадияның
жорықтарынан қорқып, оған арнайы елші жіберіп , не ... соны ... ... ... ... , ... көп нәрсе сұрайды. Египет
қолындағысының бәрін береді. Шигуздар бұл ... ... ... ... ... бағалы заттардың бәрін өздерімен бірге алып , қаланың
быт – шытыншығарып кетеді. Сөйтіп урарту патшалығы құлайды. ... ... ... бағытталады . Бірақ вавилонды алу үшін оған көп ... ... . ... Вавилон өте күшті жеңіліс таппайтын елдің бірі болатын
. Мадий ақыры дегенде күшті ... ... баса ... ... ... заттарын тастап , қорғанның артына тығыла жөнеледі. Бірақ ,
оларға көмекке клаксар келеді.
Клаксар ... ... ... жаулайтын отары болатын.
Клаксар Мадияны қақпанға түсіру үшін бір үйір жылқы береді ... ... . ... ... , оның ... көтеру үшін арнайы той думан
ұйымдастырады. Мадий оған келісіп тойға келеді.
Мадий және оның ... ... толы ... ... ... ... жауынгерге бір -бір сұлудан беріп бастарын ... . Ал ... бір кесе ... ... мас ... , ... ... . Класкар осы
сәтті пайдаланып , Мадийді пышақтап өлтіреді . Мадий өлгеннен ... ... ... ... , оның ... және баласы Спаргаппис қалады.
Осыдан кейін сақтар үш топқа бөлініп кетеді.Олар : Оңтүстік сақтар –
хаомоварго, екінші ... ...... , ... ...... құрады . Спаргаппис әрең дегенде тірі қалып , бай ел –
хорезмде тығылып жүрді . ... оны өлді деп ... ол ... ... ... патшасы Алматтаның қол астында өмір сүріп жатты . Ол
бұл сарайда тұрып жатып , көсемдерден ... ... ... ... ... ... көп жыл өткеннен кейін , атақты ... ... Ол ... атақты делдал болса да , оның ... оның ... ... көре ... , жек ... . Сол
көсемдердің бірі – Фарзана болатын. ... ... ... ... ... әйелдікке алады. Себебі, Ферзана қызын бергісі келмейді, сол
себепті тартып ... ... ... ... ... ... ... , сол себепті тартып алып қашқан. Ол қыздың аты Зарина болатын.
Фарзана өз қызының жағдайын нашар деп ... ... сол ... отынымен
кіріп, Күлімен шығып жүр деп есептеді.Содан Ферзананың жек көрушілігі
күннен - күнге өрши ... ол шын ... бұл ... олай еместін. Зарина Спаргапписвпен
бақытты өмір сүріп ... Оған куә ... ... ... Скинур
болатын.Бірде Скинур Жездесімен ... ... ... ... ... екеніне көзі жетіп, жездесін жақсы көріп қалады.
Көне ... ... ... ... мен ... ... ... сирек кездесетін құбылыс. Оның мыңдаған километр бір-
бірінен алшақ жатқан ... ... еш ... ... ... ... әскери-көшпелі өмір салтына тән бұйымдар: әбзелдері,
қару, қола қазандар, дала батырларының тас мүсіндері. Көне көшпелі ...... Қола ... ... ... көбінің өнері —
геометриялық фигуралар болды, тек ... ... адам ... ... берілген. Көшпелілердің өнері негізінен қолданбалы
болды, олар әртүрлі бұйымдарды ... Көне ... ... ... ... Оны ... адам ... аңдарды көп бейнеледі.
Сондықтан да көне көшпелілердің өнері скиф-сібір аң ... деп ... ... себебі көне көшпелілер өнерінің екі ... ... ... Қара ... бен ... ... табылған. Тек содан
кейін ғана археологтар скиф-сібір ... ... ... ... ... ... табылған. Бүгінгі күні көне ... ... ... бассейінінен Тынық мұхит жағалауына дейінгі кең
алқапта табылып отыр. Скиф-сібір аң ... ... ... көне ... ... ... мен Балқандағы фракиялықтар, Оңтүстік Шығыс Европа
скифтері, сармат пен совроматтар, Солтүстік Кавказдағы ... ... Орта Азия сақ; ... ... исседондар, Оңтүстік Сібір мен
монғолияның ... мен ... ... солтүстік шығысындағы жун мен ди
халықтары. Аң стилінің ең көне үлгілері б.з.д. І мың. ортасына (әр ... ... ... ... ал ең ... б.з. ... жатады.
Спаргаппис абиалармен соғысып жататын. Абия – бұл Заринаның шыққан тегі
екен. Сол ... ... ... қыз ... , бала ... қайтыс болып
кетеді. Бұл жағдайды әкесі Фарзана естігенде есінен ауысып, ... ... ... ... ... ... киіп көше ... кеткенде кешке жыртық,
алақ – салақ болып келіп жүрді.
Спаргаппистің қызы Томирис болатын. Ол бойжетіп өскенде , ... ... ... ... ... өз ... мақсатына жеткісі келеді. Сөйтіп
қасақана Батразға оның патша болуын ... ... деп ... себебім,
Батраз Спаргаппис қатарындағы көсемдердің бірі болатын . ... ... ... тұспа – тұс келетін. Оны жек көретін болады.
Бірақ Спаргаппис Батразға оның қолы жете ... ... ... басын әкеліп береді. Осыдан бастап батраз Спаргаппистің ауына
түсіп ... ... ... жақсы тұрып кетеді. Сөйтіп, патша бол деген
сөзін мақұл көрмей, тек сен ғана ... – деп ... ... ... ұйғарады..
Сөйтіп, массагет тайпасының патшасы етіп тағайындайды. Олнағыз патша
боламын десе біздің тапсырмамызды орындасын деген көсемдерден ұсыныс ... ... ... ... ... ... ... Ол үшін Спаргаппис
өзінің балдызы Скимурды ... ... Ал ... ... ... ... бұл ... орындағаннан кейін Спаргапис ақ киіздің үстіне бүкіл
сақ тайпасының ... ... ... ... ... ... хаомоваргалар оған бағынбайды. Сөйтіп, тиграхауда сақтарымен
бірігіп хаомоваргаларға ... ... ... ... Кавад, баласы
Рустам болатын . Ковад баласының арасында көптеген ... ... ... мен Томирис үйленеді. Томирис Рустамның тірегімен темірлі
сауытқа, ... ... ие ... ... ... бірге тұрғанмен ол
ешқандай махаббат сезімін көре ... ... оны ... ... ол өзіне лайық сақшы болып, сүйе алатын адам іздейді.Ол –
Бақтияр болатын, бірнеше айлар өткеннен ... ... екі ... ... ұл әкеледі. Оның атын Спаргаппис деп қояды. Ол әрине Бақтиярдың
баласы болатын. Бірақ ... ... ... ... да ... ... ... парсыелінің патшасы Кир туралы әңгімелер естіліп жатты.
Оның күшті батыр екендігі жайлы бүкіл елге ... ... Бұны ... Кир ... көп ... келеді
Айтқандай-ақ Кирдің өмірі қызықты болып шықты ... ... өзі өзен ... , ... әкесі билеп тұрған елді , өзенмен шайып
жібергені жйлы түс ... Ол ... ... ол ... ... беруге арнайы
адамдар шақыртады. Ол түсте былай деп айтылады:кейініректе Астиактың қызы
болады, олқыз ұл ... ол ұл өз ... ... ... ... сол ... өзінен төмен адам Комбизоға беруді шешеді. Ондағы
мақсаты: баланың батыр әрі мықты ... ... . ... ол ... тәрбиеші
Барпоққа беріп,оны тез арада өлтіруін бұйырады. Бірақ Гапачтың бұған қолы
бармай оны қойшылардың жанұясына асырауға береді. Ал ... ... ... ... ... аяқ ... ... шетінеп кеткенін жалған етіп
жеткізеді.
Біршама жылдар өткеннен кейін , Астиак ... тірі ... Оның ... ... ... ... ... баланы ата – анасына
жеткізуді ойлап, сарайға шақырады. ... ... ... түрде сарайда
қарсы алып , оған барша құрметпен, махаббатпен қарайды.Бірақ Кир ... ... көре ... Оның ... ... әрқашанда қойшының әйелі
Спако қалды.Күндердің күнінде ... ... ... ... ... жинап ,
олардың Кирмен бірге, парсылар үшін алға деп ... ... ... ... Астиак естіп , жай ғана мысқылдап қойды. Ал бұл кезде Кир
Мидияға жетіп қалған болатын. Оның ... ... ... зор ... ... ... көмекке Гарпаг келеді.Гарпаг баласының кегін алу ... ... ... ... ... жаулап, атасын тұтқындап,
өзінің жеңісін тойлайды.
Археоологиялық мәліметтерге қарағанда Қазақстан тайпаларында күн мен
отқа табыну болған, ол ... ... та, ерте иран ... ... ... қатар бұрыннан қалған анимизм, тотемизм, ... ... да орын ... ... да, ... да ... ... Кирдің азия еліне сапары
басталды . Ол ливия,Вавилон , Египед елдерін ... ... ... , ... ол ... түспеді. Бұны алғаннан кейін Вавилонға қарсы
келді. Бірақ оған атасы Астиаго: Ала алмайсың, - деп мін ... ... ... нақты әрі сенімді айтады.
Бұл жайлы естіген Рустам ... өзі ... ... ... ... ... ... алды. Кир Рустамның құрметіне той-думан жасайды. Бұл
тойда Кирдің де Рустамның да ... бір- ... ... майдан
алаңында соғысқанын көріп, Кир риза ... ... ... ... ... ... ұйымдастырады. Ал ... ... онда ... ... етіп ... ... Сөйтіп Кир мен Рустам
Вавилонға сапарын бастайды.бұл кездері Вавилон елі сонғы күндерін ... ... ... ... ... ... соғыстан қашып,
тығылып соғысқа дайын болмады. Бірақ, бұған жыны келген Кир ... ... ... ... ... ... жібереді.қала ешқандай
қарсылықсыз беріледі.ваталар өлтіріліп,Кир қаламен мен қандықты өз мойнына
алады.
Рустам Кирдің батырлығына, күшіне көзі жетіп, енді өзі ... ... ... ... жорығы сақтарға бағытталғанын біліп, еліне қайтады.
Еліне келіп Томириске Кирдің жақындап қалғанын ... ... ... жолы Кавказдан асып өту болды. Бірақ олар онда аранға ... Тек ... ... ... тірі ... ... жетем деген жолға ... көп ... ... ... маскуттардың соққысына үшырайды. Каспи теңізінен өте келе,
оның алдынан ... ... ... ... ... ... Рустамның
ерліктері туралы көп естіген, оның ерлігіне таң қалып, оны ... ... ... қара үй ... ... толы дастарқанға отырғызып,
бір түнін соған арнайды. Алмага Рустамға қал дегенмен Рустам оған ... ... Ал ... ... ... ... ... барады.
Рустам өз еліне келгенде оны « сен парсылардың қызметшісі долдың»-
деп ... ... ... ... ... таяп ... ... Кирдің келгенін күтеді.
Кир сақтардың жеріне таяп қалғанда қулық ... ... ... ойы ... басып кірмей, амал жасап демалыс отырысын ... ол ... ... жауынгерлерін тастап, өздері жақын аралықта тығылып
қалады. Рустамның ... бұл ... ... ... ... ... ... Түскенде сол жерде олар дем алып, дастарқандарын жайып ,
әлсіз Кирдің жасақтарын өлтіріп тастайды. Сол ... ... ... ... ... ... Ал ол ... ұйықтататын дәрі қосылған еді. ... ... ... ... ... ... Артынша Бақтияр да өзінің
жасақтарымен ... ,бұл ... ... көзі ... осы ... ... Сөйтіп Спаргапписке: « мен сенің туған әкеңмін
менімен ... ... деп ... ... Ал ... болса , оны әкемдеп
мойындамайды. Менің әкем Рустам, мен тек Рустамның баласы болып ... сол ... ... ... Ал ... ... ... қалады. Үйқыдан
түрған Спаргаппис жан- жағын парсылар жаулап алғанын сезіп, Рустамды оята
бастайды. Бәрі кеш ... ... өте көп, ал ... ... ақ ... Сол ... шабуыл кезінде Рустамға оқ тиіп жан тапсырады, ал
Спаргаппис ... ... ... ... Спаргаппис өз-өзіне қол жұмсап
, жүрегіне қанжар тығып өледі. Бұл ... ... ... мүлдем
басқаша, керсінше естіп Рустамның сатқындығына жыны келеді. Оның қалған
жасақтарын қолдамай жайлауды тастап кетеді.
Кир ауыл ... ... келе ... ... ... таң ... Ауылға
баса көктеп кіре бергенде сақтар жан – жақтан тойтарыс бере бере бастайды.
Қырғын соғыс басталып кетеді. Екі ... ... ... ... ... ... Шайқас соңында «өлім дегенді білмейтін»- Кирдің жасақтары
шайқас десе жанын беретін Томирис өзі де ... ... ... ... ... жеңе ... ... соңында Томирис өлуге сәл – ақ қалғанда
фарнакадан Рустамның ... қаза ... ... ... ... бүндай сатқындығын естігенде оны және оның жасақтарын өлтіруге
бұйырады, олардың ... ... ... ... Ал ... тауып, оны
қадірлеп, атасы ұқсап жерлеуді өтінеді. Әбден шаршаған Томирис жерге құлай
кетеді. Оның қасына ... ... ... ... Томиристің шашы
ағарып картайғаны көрінеді.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Сақтар12 бет
Сақтар (скифтер)17 бет
Сақтар (скифтер) массагеттер, дактар (дайлар) аримаспылар7 бет
Сақтар жайлы11 бет
Сақтар мен ғұндар9 бет
Сақтар мен ғұндардың әскери өнері мен мемлекеттік ұйымы: салыстырмалы талдау11 бет
Сақтар тағылымы мен тәрбие тәлімі11 бет
Сақтар туралы жазба деректер, сақтардың зерттелуі13 бет
Сақтар өмірі16 бет
Сақтардың ескерткіштері. Тасмола мәдениеті, Бесшатыр обасы, Есік қорғаны11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь