Сақтар туралы


Сақ тайпалары
Көне көшпелілердің мәдениеті
Шайқастары
Б.з.д. І мың. Ортасынан бастап Қазақстан жеріндегі көшпелі тайпалар “сақ” атауымен белгілі. Жазба деректердің мәліметі бойынша олар Қазақстанның барлық этникалық территориясында қоныстанып, бірнеше топқа бөлінген: оңтүстікте тиграхауда сақтары (грек деректерінде массагеттер, дон тайпалары), Бактрия мен Маржанада құрамына парасогда сақтары кірген хаумаварга сақтары.
Солтүстік шығыста — аримаспы, Орта Қазақстан — исседондар, Батыс савроматтар, Геродот бойынша савроматтардың аржағында “биіктаулардың етегінде”, оңтүстік шығыс Орал таулары болуы мүмкін, аргипей тайпалары өмір сүрген.
Сақ тайпалары мал шаруашылығының үш түрімен айналысты: көшпелі, жартылай көшпелі, отырықшы. Малдың негізгі түрі қой болды. Шаруашылықта және күнделікті тұрмыста жылқы жиі пайдаланылды, мұны археологиялық деректер де растайды. Сақ жауынгерлері мен көсемдерінің қабірін ашқанда жылқылардың да болды, олар аса биік емес, аяқтары қысқа, бірақ өте төзімді болды.сүйектері табылған. Асыл тұқымды жылқымен бірге қарапайым жылқылар

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




Сақтар
  
Б.з.д. І мың. Ортасынан бастап Қазақстан жеріндегі көшпелі тайпалар
“сақ” атауымен белгілі. Жазба деректердің мәліметі бойынша олар
Қазақстанның барлық этникалық территориясында қоныстанып, бірнеше топқа
бөлінген: оңтүстікте тиграхауда сақтары (грек деректерінде массагеттер, дон
тайпалары), Бактрия мен Маржанада құрамына парасогда сақтары кірген
хаумаварга сақтары.
Солтүстік шығыста — аримаспы, Орта Қазақстан — исседондар, Батыс
савроматтар, Геродот бойынша савроматтардың аржағында “биіктаулардың
етегінде”, оңтүстік шығыс Орал таулары болуы мүмкін, аргипей тайпалары өмір
сүрген.
Сақ тайпалары мал шаруашылығының үш түрімен айналысты: көшпелі,
жартылай көшпелі, отырықшы. Малдың негізгі түрі қой болды. Шаруашылықта
және күнделікті тұрмыста жылқы жиі пайдаланылды, мұны археологиялық
деректер де растайды. Сақ жауынгерлері мен көсемдерінің қабірін ашқанда
жылқылардың сүйектері табылған. Асыл тұқымды жылқымен бірге қарапайым
жылқылар да болды, олар аса биік емес, аяқтары қысқа, бірақ өте төзімді
болды.
Тиграхаудалардың үлкен ұлы Рустам өз елінде өзінің батырлығын ,
қайсарлығы мен танымал болып , әкесінің тіректі әскері болды. Сонымен бірге
Рустам әкесі , патша каводттың сүйікті ұлы болған. Татши Кавод Рустамды
тиграхауда патшалығының мұрагері етіп сайлайды.
Ешкім Рустамның күшімен тең келмейтін. Рустаммен күрескен жас
жауынгерлер , тез жеңіліп қалатын. Осы майдан алаңына шашы иығына
төгілген , қыпша беліне былғары белдік таққан , белдігінде қолдан жасалған
айна, бұл батырдың ер қыз екенін айтып тұрды. Оның оң қлында қылыш , сол
қолында сауыт болды. Рустам не істерін білмей тұрып қалды, ол жекпе – жекке
шықпайын десе тағы да болмайды . Томирис аттан түсе бергенде оның әрбір
қимылынан Рустам оның жай ғана сұлу қызды емес , сонымен бірге қылыш пен
семсерде ойнай білетін ер қызды көрді . Екеуі қызыл майдан шайқасқа түсіп
жатады. Жекпе – жек шайқастың үстінде Рустам қылышын Томиристің қылышына
тақап қалып, оның көзінін қорқыныш емес , ашу мен ызаға толы қарсылықты
көреді. Оны түсінген Рустам күшін әлсірете түседі. Сонда Томирис шайқасты
тоқтатып , белдігін алып, оның атының үстіне қойып , өзінің Рустамға әйелі
ретінде берілгендігін білдіреді.
Томиристі туғанға дейінгі жүз жылдықта қаратаудың бойында ауыл
ақсақалдарымен көсемдерінің жиыны болып тұратын. Әдетте жинды жинау қиынға
соғатын. Себебі сақ тайпасы ұрыстық қатынаста тұрып жататын . Сондықтанда
көсемдер мен ақсақалдардың арасында ылғи да ұрыс – жанжал болып тұратын .
Көшпелі сақтарды біріктіру Чипакидің қолына тиді . Чипакай өзінің елін тек
байлықпен ғана алдау арқылы біріктіретінін біліп , әйгілі сапарға аттанады.
Алдыңғы Азияда көшпелі сақтардың аты скифтер деп те аталып жүрді.
Көшпенді шигуздардың жолына аты бүкілге мәлім айбарлы да қайратты ,
тосқауыл бола алатын Ассирия тұрды. Бірақ көшпенді шигуздар Ассирияға басып
кіріп , оларды талқандай түседі . Жасыл түске боялған шөп пен гүлді аттың
тұяғы таптап тастайды. Бірақ көшпенді шигуздар қаланың өз пайдасына
түсетінін біліп әрекет жасамайды.
Жылдар өтіп жатты , шигуздар осы жерде тұрып жатты . Чиипакай өзінің
атағын қанағат тұтқанмен оның мұрагеріПартатуа бүкіл қауымның патшасы
болғысы келді. Сөйтіп көне Каспийдің қасына өзінің патшалығын құрады.
Сонымен бірге Ассирияның қызын Ассархаддананы әйелдікке алады.
Партатуаның орнын батыр Мадий басады. Бірақ ол қолындағыны қанағат
тұтпай , басқа египет елдеріне көз сала қарайды бірақ бұл мақсатына жету
үшін , ол мидия , Вавилон елдеріне жаулап алу керек болды. Мадий Мидияны ,
Сирияны
Палистинаны ала келе Египетттің да шекарасына жетіп қалды.
Египеттің фараоны Псалимтих және оның қарамағындағылар Мадияның
жорықтарынан қорқып, оған арнайы елші жіберіп , не сүраса соны беретінін
айтады. Мадий египетке бармады , бірақ көп нәрсе сұрайды. Египет
қолындағысының бәрін береді. Шигуздар бұл шабуылдан кейін қаланы жаулап
алады.Сөйтіп барлық бағалы заттардың бәрін өздерімен бірге алып , қаланың
быт – шытыншығарып кетеді. Сөйтіп урарту патшалығы құлайды. Мадияның келесі
жорығы Вавилонға бағытталады . Бірақ вавилонды алу үшін оған көп дайындық
керек болды . Себебі Вавилон өте күшті жеңіліс таппайтын елдің бірі болатын
. Мадий ақыры дегенде күшті дайындықпен Мезопотамияға баса көктеп кірді.
Барша халық заттарын тастап , қорғанның артына тығыла жөнеледі. Бірақ ,
оларға көмекке клаксар келеді.
Клаксар Вавилоннан кейінгі Мадианың жаулайтын отары болатын.
Клаксар Мадияны қақпанға түсіру үшін бір үйір жылқы береді .Оған Мадий
көнеді . Сонан кейін , оның көңілін көтеру үшін арнайы той думан
ұйымдастырады. Мадий оған келісіп тойға келеді.
Мадий және оның жауынгері дастархан толы шарапқа тойға келіп отырады.
Әрбір жауынгерге бір -бір сұлудан беріп бастарын айналдырады . Ал Мадий
болса бір кесе шараптан кейін мас болып , ұйықтап қалады . Класкар осы
сәтті пайдаланып , Мадийді пышақтап өлтіреді . Мадий өлгеннен кейін оның
артында кішкене әскері , оның ағасы және баласы Спаргаппис қалады.
Осыдан кейін сақтар үш топқа бөлініп кетеді.Олар : Оңтүстік сақтар –
хаомоварго, екінші тиграхауда, үшіншісі – парадария , олардың негізін
сақтар – массагеттер құрады . Спаргаппис әрең дегенде тірі қалып , бай ел –
хорезмде тығылып жүрді . Қарсыластары оны өлді деп ойлағанмен, ол –
қарсыластарын ұмытпады.
Спагаппис Мадидің патшасы Алматтаның қол астында өмір сүріп жатты . Ол
бұл сарайда тұрып жатып , көсемдерден шешендікті, айлакерлікті ,
делдалдықты үйреніп жүрді. Сөйтіп көп жыл өткеннен кейін , атақты делдал
болып шығады. Ол қаншалықты атақты делдал болса да , оның қарамағындағы
көсемдер оның айлакер делдалдығын көре алмай , жек көретін . Сол
көсемдердің бірі – Фарзана болатын. Спаргаппис Ферзананың жалғыз қызын
тартып алып, әйелдікке алады. Себебі, Ферзана қызын бергісі келмейді, сол
себепті тартып алып, әйелдікке алады. Себебі, Ферзана қызын бергісі
келмеген , сол себепті тартып алып қашқан. Ол қыздың аты Зарина болатын.
Фарзана өз қызының жағдайын нашар деп есептеді. Заринаны сол үйдің отынымен
кіріп, Күлімен шығып жүр деп есептеді.Содан Ферзананың жек көрушілігі
күннен - күнге өрши түседі.
Бірақ, ол шын мәнінде бұл жағдай олай еместін. Зарина Спаргапписвпен
бақытты өмір сүріп жататын. Оған куә болған Заринаның ағасы Скинур
болатын.Бірде Скинур Жездесімен апасына қонаққа келгенде барлық жағдай
жасалған екеніне көзі жетіп, жездесін жақсы көріп қалады.
Көне көшпелілердің мәдениеті өзінің ауқымы мен таралу жылдамдығы
жөнінде дүниеде сирек кездесетін құбылыс. Оның мыңдаған километр бір-
бірінен алшақ жатқан мәдени ошақтарында еш өзгеріссіз, бір-бірін айнытпай
қайталайтын көптеген әскери-көшпелі өмір салтына тән бұйымдар: әбзелдері,
қару, қола қазандар, дала батырларының тас мүсіндері. Көне көшпелі дәуірдің
феномені — өнері. Қола ғасырында көшпелі тайпалардың көбінің өнері —
геометриялық фигуралар болды, тек петроглифтерде жануарлардың, адам мен
құдайлардың бейнелері берілген. Көшпелілердің өнері негізінен қолданбалы
болды, олар әртүрлі бұйымдарды әшекейледі. Көне көшпелілердің дүниесі бұл
жануарлар дүниесі. Оны жасаушылар адам бейнесінен аңдарды көп бейнеледі.
Сондықтан да көне көшпелілердің өнері скиф-сібір аң стилі деп аталды.
Бұлай аталу себебі көне көшпелілер өнерінің екі массиві скифтер
қоныстанған Солтүстік Қара теңіз бен шығыста Сібірде табылған. Тек содан
кейін ғана археологтар скиф-сібір өнерінің үлгілері Евразия кеңістігінің әр
жерлерінен көптеп табылған. Бүгінгі күні көне көшпелілер өнерінің
ескерткіштері Карпато-Дунай бассейінінен Тынық мұхит жағалауына дейінгі кең
алқапта табылып отыр. Скиф-сібір аң стилін жасап дамытуда көне халықтар
қатысты, олар: Дунай мен Балқандағы фракиялықтар, Оңтүстік Шығыс Европа
скифтері, сармат пен совроматтар, Солтүстік Кавказдағы меоттар, Қазақстан
мен Орта Азия сақ; массагет, дахи, исседондар, Оңтүстік Сібір мен
монғолияның динлин мен ғұндары, Қытайдың солтүстік шығысындағы жун мен ди
халықтары. Аң стилінің ең көне үлгілері б.з.д. І мың. ортасына (әр түрлі
хронология бойынша б.з.д. IX—VІғғ.), ал ең кейінгілері б.з. алғашқы
ғасырларына жатады.
Спаргаппис абиалармен соғысып жататын. Абия – бұл Заринаның шыққан тегі
екен. Сол соғыс кезінде Зарина қыз тауып , бала үстінде қайтыс болып
кетеді. Бұл жағдайды әкесі Фарзана естігенде есінен ауысып, жұнырып ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Сақтар
Сақтар мәдениеті
Сақтар (сақалар)
Сақтар (скифтер)
Сақтар өмірі
Сақтар жазуы
Сақтар жайлы
Сақтар туралы жазба деректер, сақтардың зерттелуі
Сақтар мен ғұндар
Ғұндар, сақтар, қаңлылар, үйсіндер тарихы
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь