Ұлтын ұлықтаған қайраткер

Сұлтанбек Қожанұлы . өмірбаяны
Сұлтанбек Қожанұлы еңбектері
Сұлтанбек Қожанұлы . әдебиет пен мәдениеттің талғампаз жанашыры
Сұлтанбек Қожанұлы - қазаққа, жалпы түркі жұртына айтулы еңбек сіңіріп, өшпес із қалдырған ірі тарихи тұлға. Ол алаш қайраткерлерінің аға толқынына жас шағында қолғанат, есейген уағында қамқор болды. Кеңес заманында басшылық орындарда отырып, Ахмет пен Міржақып бастаған ұлт зиялыларына ешкімнен тайсалмастан қызмет берді. Сау басына сақина тілеп, Мағжан Жұмабайұлының өлеңдер жинағына алғысөз жазып, баспадан шығартты. Оның ұйымдастыруымен жарық көрген атақты “Ақ жол” газетін Сталин өзінің тікелей тапсырмасымен жаптырды. Қоқан автономиясы тұсында Мұстафа Шоқаймен тізе қосып, түркі бірлігінің туын көтерді. Өзбек ағайындардың берідегі оннан астам техникалық жоғары оқу орны Сұлтанбек Қожанұлы өз қолымен қабырғасын қалап, тұңғыш ректоры болған Орта Азия мақта-ирригация политехникалық институтынан бөлініп шықты. Қарымды азамат біршама уақыт Өзбекстанның мақта шаруашылығына да жетекшілік етті.
        
        Ұлтын ұлықтаған қайраткер
Сұлтанбек Қожанұлы - қазаққа, жалпы түркі ... ... ... ... із ... ірі ... ... Ол алаш қайраткерлерінің аға
толқынына жас шағында қолғанат, есейген уағында қамқор ... ... ... орындарда отырып, Ахмет пен Міржақып ... ... ... ... ... ... Сау басына сақина тілеп,
Мағжан Жұмабайұлының өлеңдер ... ... ... ... шығартты.
Оның ұйымдастыруымен жарық көрген атақты “Ақ жол” газетін ... ... ... ... Қоқан автономиясы тұсында Мұстафа Шоқаймен
тізе қосып, ... ... туын ... ... ... ... ... техникалық жоғары оқу орны Сұлтанбек Қожанұлы өз ... ... ... ... ... Орта Азия ... ... бөлініп шықты. Қарымды азамат біршама ... ... ... да ... ...... ... оқу-ағарту саласын, жер-су мәселесін
және ішкі істерін басқарған үш мәрте халық комиссары, Қазақ өлкелік ... ... ... ... ... ... публицист, педагог.
Тіпті “Есептану” атты оқу құралының авторы.
Міне, 44 ... ... ... кешкен Сұлтанбек ... ... ... ... ... жылы ... ... бүкілресейлік ІХ съезі болып ... ... ... ... қатысқан Сұлтанбек Қожанұлының осы
жиында сөйлеген сөзіне революция ... ... ... ... ... ... ... оны президиумға шақырып алады да: “Сіз ерекше
қызуқанды әрі өте білімді қырғыз екенсіз”, – ... ... ... ... ... ... сіз сәл ... тұрсыз. Мен соншалықты қызуқанды
және айтарлықтай білімді қазақ емеспін. Олар әлі Ұлы ... ... ... ... болашақта өздерін танытпай қоймайды”, - деп жауап
қайтарған екен.
Сөйтіп, өз халқын ... ... ... ... ... ... кейінірек жазған “Жаназа маршы” атты өлеңінде:
Зорлық, зұлым жығылар ... ... ... алып жұрт ... ... ... босаған жұрт қабіріне кеп,
Сендерді айтып адал көз жасын ... – деп тағы бір ... ... ... ... ... жардың шетінде өткен, есімі ... өзі дәл ... ... ... алған кезеңде ғана
еленіп-ескеріле бастаған ... ... 1894 жылы 10 ... ... ... ... Созақ ауданына қарасты Ақсүмбе елді ... ... ... зеректігін аңғарған көзіқарақты Қожан ... ... төрт ... ... ... ... Зерделі
бала алғашқы тәлім-тәрбие ордасын ... ... ... үш ... ... ... ... Сол уақытта Сұлтанбектің сақа ... ... ... ... біріншіден, ол Сыр бойындағы ағартушылық
мектептің Қалжан Қоңыратбайұлы, Қоңырқұлжа Қожықұлы, Ахмет ишан Оразайұлы,
Ералы Қасымұлы, ... ... ... Ақайұлы секілді белді
өкілдерінен ақыл-кеңес тыңдап, оң-солын ... ... ... ... жылы тағдырдың тәлкегімен Түркістан қаласына сапар ... ... ... ... ... ... дүркін дидарласуы саяси
таным-түсінігіне талай ... ... ... ... ... ... ... қарай “Ұзынсақал” атанып кеткен орыс тілінің
оқытушысы, ойы оқшау ұстаз Иван Михайлович Яковлев ішкі Ресейдегі ... ... ... хабардар етіп, сауатын саралады. Міне, сол
Ұзынсақал-Яковлев сүйікті шәкірті Сұлтанбекті Ташкенттегі ... ... ... үшін көп жәрдем жасайды. Әйтпесе, ... ... ... ... ... ... бұл ... табалдырығын отар өлкенің талапкер жастары оңайлықпен ... ... да ... ... ... ... 25 жыл ішінде
жергілікті жұрттардың ... ... 65 адам ғана ... ... олардың 11-і өзбек, түркімен және татар ұлттарының өкілдері
болса, 54-і қазақ пен ... ... ... ... сол аз топтың
ішінде Сұлтанбек те бар. Ол 1913 жылы ... пен ... ... өтіп,
студент қатарына ілігеді.
Жігерлі жас семинарияда оқып ... ... ... ... ... Сол ... талай халықтың санасын билеген түрікшілдік ... ... ... елтіп, ықыласы ауады. Оның үстіне 1908 ... ... ... ... ... ... орындарға аялдап өткен
атақты ойшыл Ысмағұлбек Гаспринскийдің соңынан шұбырған даңқты да дақпыртты
әңгімелердің ізі әлі ... еді. ... ... ... – “Костры” журналында (1923 жыл, №3-4) жарық көрген өмірбаяндық
деректеріне сүйенсек, ... ... 1915 жылы ... “Кеңес” атты
жасырын үйірмесін құрған. Оған ... ... ... ... ірі ... ... ... Х.Сахатмурадов,
И.Теджибаев, А.Рахымбаев, т.с.с. ... ... ... ... ... Асқар Мұстафиннің мәліметі бойынша, осы іске ... ... ... ... ... ... Ұйым мүшелері ара-арасында тағы
бір алаш ардақтысы Санжар Аспандияровтың әкесінің үйінде өздерінің ... ... ... “Кеңес” атты қолжазба журнал шығарған.
Сұлтанбек семинарияны аяқтаған соң, Әндіжан уезіне барып бала ... ... ... төңкерісі туралы хабарды осында жүріп есітеді. Өзінің
жорықтас жолдасы, түркімен ... ... ... ... Орынбордағы
“Қазақ” газетінің басқармасына: “Қоқан-21/ІІІ. Мың басылыққа кісі керек
болса, біз ... - ... ... ... ... - деген
мәтінмен жеделхат жолдап, ол аталған басылымның 1917 ... 24 ... ... ... ... идеясының буына бой алдырған ... ... ... соны өріс ... ... ... ... заманында ол Түркістан
аймағындағы саяси қозғалыстардың қайнаған шебінде ... Ұлт ... ... салынған тұста жергілікті халықтың жолбасшылары түрлі-
түрлі топқа, тарапқа, тармаққа бөлініп ... еді. ... ... ... жөнінде жеке тұғыры, өзінше түсінігі,
бөгде талабы бар әлденеше ұлттық ұйым дүниеге ... ... ... және ... қоғам­дары шариғат жолына шырағдан жағып,
мемлекеттің мәртебесін мұсылманшылықтан іздеді. Бірақ, ... ... ... ... ... ... Сұлтанбек Қожанұлы мен Санжар
Аспандияров ... топ ... ... ... ... 1917 ... өлкедегі орыс жұмысшы­ларының одағымен терезе теңестіру ниетінде
мұсылман жұмысшыларының мекемесін аяқтандырды. Олар өз ... ... ... ... ... мен ... арасында жаңаша қарым-
қатынастар қалыптастыра аламыз ба ... ... ... ... ... ғана ... ... келмекші және жергілікті жұрттың
орыстарға сенімсіздігін жоймақшы. ... ... ... ... ... бола отырып, біз өз халқымыздың болашақта
бостандық пен теңдікке ... зор ... ... ... ... - деп ... мүддесін жоқтаған Сұлтанбек Қожанұлы 1917 ... ... ... ... ... ... жалпықазақ съезіне делегат болып
қатысты. Соның ...... ... ... Түркістан аймағы
қырғыз-қазақтарының жалпы жиылысында хатшылық жасап, Тұрар ... ... ... ... Иса ... ... Өтегенов
секілді азаматтармен бірге ... ... ... комитетіне
мүшелікке және Бүкілресейлік құрылтай жиналысына өкілдікке сайланды. Мұнан
арғы қайраткерлік іс-қимылына тоқталсақ, Хасен ... ... ... ... ... ... “Қоқан автономиясы” үкіметінің
негізін қалаушылардың бірі болды. Осы саяси құрылымның ... ... ... ... ... ... міндетін 1917 жылғы желтоқсанның
16-сынан бастап басылым жабылғанға дейін, яғни 1918 жылғы сәуірдің ортасына
дейін атқарды. ... ... ... ... ... ... ... И.Тоқтыбайұлы белсене атсалысты.
Мұстафа Шоқай бастаған өзінің саяси серіктері секілді, Сұлтанбек Қожанұлы
да Қазан ... ... ... ... жоқ. ... ... ... газетінде
жарық көрген “Түркістанда орыс сиездері”, “Өзіміздің большевиксінгендерге”,
т.б. мақалалары – ... Ол сол ... ... атты торығыс пен
түңіліске толы өлең жазып:
Қу заман, ит тіршілік қорладың ... де ... ... болмадың ғой.
Жете алмай дегенімнің жалғызына,
Талап көп, талайсыз боп сорладым ... ... ... жас,
Іс етпей, құр талаппен қатырып бас.
Табиғат, тағдыр, заман тізе қосып,
Болғандай маған қарсы ынтымақтас, -
деп сары ... да ... ... туы, 1917 жыл, 25 ... автономиясы қан-жоса болып таратылған соң, Сұлтанбек Қожанұлы аз
ғана уақыт саясаттан сырттаңқырап, ... ... ... Мұғалімдік мамандығына кірісіп, Түркістандағы халыққа білім ... ... ... ... ... ... аштыққа ұшыраған
қазақтарға жәрдем беру комитетін басқарады. Ташкентке барып, педагогикалық
училище мен ... ... ... ... ... ... ... ұштастырып, Қазақ-қырғыз институтының қабырғасын
қаласады. 1919 жылы қайтадан ... ... ... ... ... төрағасының орынбасары қызметіне бекітіледі. Ал 1920 жылдың
наурызында Алашорда қайраткерлеріне кешірім жарияланған ... ... ... ... көп ұзамай Сырдария облыстық ... ... ... ... ... ... ірі саяси-қоғамдық тұлға ретінде
қалыптастырған 1920-1924 жылдардың аралығын қамтитын Түркістан автономиялық
кеңестік ... ... ... ... ... 1920 ... ... айында қазақтар С.Аспандияров, О.Жандосов,
Н.Төреқұлов, түркімен Қ.Атабаев, ... ... ... ... ... ... ... коммунистік партиясы
орталық комитетінің толық мүшелігіне енгізіліп, өлкедегі ... ... ... ... ... ... ... кейінгі мерзім ішінде
Түркістан коммунистік партиясы V-VІІІ съездерінің, Түркістан республикасы
кеңестері ІХ-ХІІІ ... ... ... ... партиясы Х, ХІІІ,
ХІV съездерінің делегаты болып сайланды.
Мұрағат құжаттарына ... ... ... ... ... ... қойған міндеттерді халық тұрмысына лайықтап шешу,
республикалық бюджетті орталық ұйымдардың алдында тиесілі ... ... басы ... ... ... ... ауыл
шаруашылығы кооперацияларын тиімді ұйымдастыру, оқу-ағарту ... алу және ... ... ойластыру, мұғалімдер даярлау
сапасына көңіл бөлу, билер мен қазылар сотын қаржыландыруды ұмыт ... ... ... ... ету, көшпелі және жартылай көшпелі елдің
әлеуметтік-экономикалық дамуын бағдарлау, Түркімен облысына, оның ішінде,
әсіресе, ... ... ... ... Ферғанадағы жер-су
проблемаларын уақытылы талқыға салу, ... ... ... ... бағаны
реттеу, т.б. қыруар шаруамен қатар айналысқандығын көреміз. Ол кеңседе көп
отырғанды қаламайтын, ел ішін аралап, жағдайды өз көзімен ... ... ... Тапсырылған қай істі де абыроймен атқарып, білгірлігі мен
тындырымдылығының арқасында әріптестері мен қалың жұртшылықтың ... ... ... ең ... ... ... шиеленісті ұлт мәселесі
Сұлтанбек Қожанұлының назарынан тыс қалмады. Ол лениндік ұлт ... ... ... ... жоқ десек, жалған айтқан болар
едік. Бірақ, бұл бағыттағы қисын мен шындықтың, сөз бен ... ... ... оның ... ... сөзсіз. Әсіресе, 1921-1922 жылдары
Жетісудағы жер ... ... ... ... ... ... ... аумалы-төкпелі заманда зорлықпен тартып
алған келімсек жуан жұдырықтарды ... ... ... ... ... кедергілерге жолықты. Мәскеудегі билік тарапынан “таптық емес, ұлттық
тұғырды жоғары қойып, асыра сілтегендігі үшін” қысымға ұшырап, ресми ... ... ... ... ... мәселесінде
“отаршылдықтың қалдықтарын жою” ... ұран ... ... ... ... ... кетті. Алайда, Сұлтанбек ұлт теңдігіне қатысты өзекті
ойларын алға тартуды ... Ол, ... ... ОК ұлт республикалары
мен облыстары жауапты қызметкерлерінің ІV кеңесінде (1923 жыл, 9-12 маусым)
сөйлеген ... ... ... ... ... ... ... ұлғайғандығын айтамын деп, Сталиннің сынына ілікті. Бас
хатшы: ... ... ... ... Икрамов та (өзбек қайраткері) жаман
сөйлеген жоқ. Бірақ мен бұл ... ... ойға ... ... атап өтуге тиістімін. Олардың екеуі де бүгінгі Түркістан мен ... ... ... ... жоқ, тек ... жазу ғана
өзгерді, Түркістан патша тұсындағы бәз-баяғы қалпында ... ... егер бұл ... ... кесіп-пішілген және бастан-аяқ
саналы түрде сөйленген сөз болса, онда ... ... ... ... бұрыс деуіміз керек... Егер бұл рас ... ... ... ... өтіп ... ... – деп
тиісті. Тап осы басқосудың үстінде ... ... ... ... ... хат та жіберді: “Жолдас Қожанов! Бүгін сіз ... Егер сіз ... ... дәл ... ... ... ... жатқан
болсаңыз (бұған менің көзім толық жетпейді), онда мен сізге дос-жолдас
болуға әзірмін. И.Сталин”. ... ... ... ... ... жабу, “Ортаазиялық Шыңғысханға” теңеу, кейіннен “қожановшылдық”
деген ат қойып, айдар тағу ... ... ... бастау
алған болатын.
1924 жылы Орта Азия республикаларын ... ... ... ... мен ... ... ... қаратылды.
Түркі дүниесін дүр сілкіндерген бұл өзгерістің барысында талас-тартыс,
қарама-қайшылық көп кездесті. ... мен ... ... ... жүріп
жатты. Тарихы мен тағдыры жақын ұлттардың ... сына ... ... Қожанұлының сол мезгілдегі көзқарасынан да басқалардан өзгешелік
байқалды. 1924 ... 10 ... ... ... ... ... ... коми­тетінің хатшысы А.Рахымбаев “Түркістанның ұлттық-территориялық
межеленуі туралы” деген тақырыпта баяндама жасап, Орта ... ... ... ... ... жол деп бағалады. Оны Н.Айтақов,
С.Аспандияров, Қ.Атабаев секілді қайраткерлер сөйлеген сөздерінде қолдады.
Ал Ортаазиялық ... ... ... ... мен ... ... ... ісін мақұлдамады. Олар экономикалық және саяси-
әкімшілік ... ... Орта Азия ... ... жақтады. Сұлтанбек
“түркі тайпалары бірыңғай түркі тектес халықтарды құраған”, “оларды жасанды
түрде айыруға болмайды” деп дәлелдеп бақты. ... ... мен ... ... аспай, қолдаусыз қалдырылды. Орта Азия республикаларын
межелеу жөніндегі ... ... 1924 ... 17 тамыздағы
пленумда да, одан кейін Түркістан республикасы басшы ұйымдарының сол ... ... ... ... ... да ... Орта ... туралы талап-тілектеріне тойтарыс берілді. Кейінгі басқосуда
РК(б)П ОК-і Орта Азия бюросының ... ... ТКП ... ... ... ... ... бәрінің көңіл-күйі бірігуге емес,
бөлінуге бейім тұр”, - деп кесіп тастады. Сөз жоқ, ... ... ... ... ... ең алдымен, өз жұртының жайын қамдап, жоғын
түгендеуді қолға алды. Ол сол ... ... ... ... іс ... ... ... күнге дейін бір болып келген, шаруа жағынан жігі
ашылмаған Түркістан енді ... ... ... болып отыр. Басқалар Орта
Азия шаруа бірлігін жасап, ... ... ... ... ... бір
жөнмен жүргізбек болып отырғанда, Орта Азиядан қазақ облыстары шықты
саналып отыр. ... мен ... ... ... әлі де ... ... Орта Азия мемлекеттеріне байланысты” (Ақ жол, 1924, 14 қараша), -
деп, қазақ жұртының әрі-сәрі күй кешіп ... ... ... 1924 ... ... ... өткен РК(б)П ОК саяси
бюросының мәжілісінде (бұл ... ... ... те ... КСРО құрамына шарттық негізде кіргізілуін және Қазөлкекомның
Қазақстан ... ... ... ... ұсыныс етіп енгізіпті.
Бірақ мәжілісте мына мазмұндағы қаулы ... ... ... КСРО ... ... ... кіргізілуіне негізінде
қарсылық жоқ болғанымен, бұл ... іс ... ... ... ... жаңа бастамалар мен жаңа шекаралар жағдайында жұмыс
тәжірибесі айқындалғанға дейін ... тұру ... деп ... ... ... органдары арқылы осыған сәйкес қаулыны өткізу ұсынылсын.
Қазобкомға бұл мәселені партия ұйымдарында да, ... жоқ ... да әрі ... ... жол ... ... Аталған мәселенің
РК(б)П ОК-нің алдын-ала мақұлдауынсыз кеңес жолы арқылы ... ... ... ... ... ... ... отырып, бұл істің кеңес бағыты
бойынша қалай өріс алып ... ... және ... партиялық
тәртіпті бұзғаны үшін жауапкершілікке тартылсын. Тап осы ... ... ... ... ұйымының атын Қырғыз (Қазақ) коммунистік партиясы деп
өзгерту қисынсыз деп табылсын”.
Осының бәріне қарамастан, 1924 ... 27 ... ... ... ал 1925 ... 19 ақпанда Қазөлкекомның жауапты хатшысы
(республикадағы екінші дәрежелі лауазым) ... ... ... сол ... бір ... еңбегі – астананың Ақмешітке көшуіне
мұрындық болуы. Ол Түркістан ... ... ... төрағасының орынбасары
болып тұрған уақытында – 1922 жылғы 12 сәуірде арнайы қаулы шығарып, ... ... ... берген Ақмешіт қаласын ел кіндігі етуге күш салды.
“Қазақтың астанасы орыстың туы тігілген қалада ... ... ... киіз ... ... да, ... ұлты жұртшылығына жуық болуы керек.
Қазақ ұлт мемлекетшілігіне әдемі қала, ыңғайлы үйлер керек ... ... ... өз ... ... ... Орынбордан көшпей, қазақ ұлтының ... ... ... еңбекшілерінің көпшілігінің қамына керекті шаралар
іс жүзінде істелуі қиын”, – деп жазды. Ол өз заманы үшін ең ... ... ... ... ... ... ... де, баспасөз
беттерінде де қайта-қайта қозғады. Сұлтанбектің тілегі қабыл ... ... ... ... 15-19 ... аралығында Қазақ кеңестерінің V съезі болып
өтті. Оған ... ... ... ... күн ... екі мәселе
енгізді де, біріншіден, делегаттардың ... ... ... ... шын ... қайтарылды, екіншіден, сол кісінің ұсынысы бойынша
“Ақмешіт” қаласының аты “Қызылорда” болып өзгертілді.
Әрине, Сталин мен оның ... ... ... ... ұлттық
серпіліс пен сілкініс дереу елең еткізді. Алашшылдарды ауыздықтауға ... ... ... жетпесін сезген “халықтар көсемі” оның орнына
Қазөлкекомның біріншісі хатшысы етіп әккі де қатыгез ... Гая ... ... ... ... 1925 ... ... республикаға
басшы болып келген ол өзіне ә дегеннен ұнамаған Қызылорданың ойран-ботқасын
шығарып, елге ... ... ... оның ... ... да ... шырақ алып түсті. Оның түпкі мақсаты – ... ... ... ... қазақ қоғамындағы “ұлтшылдық”
тенденциясын тұншықтырып, содан соң ... ... ... ... салу еді. “Тәртіптілікке тәрбиелеу” үшін Мәскеуге қызметке жіберу
тәжірибесінің жай-жапсарынан жақсы ... ... бұл ... қарсы
табан тіреп, қасарысып бақты. 1924 жылы сөйлеген сөздерінің бірінде ... ... ... ... көбі ... жұмақты Мәскеуде
орналасқан деп ойлайды және бәріміз сол жұмаққа жетуіміз қажет деп қате
түсінеді”, - деп ... еді. ... ... ... ... ... ... өзі жақтырмайтын “жұмаққа” жіберілді.
Құтылғанына қуанған Голощекин оған: ... – Орта Азия мен ... ... ең ірі ... бірі. Барлық уақытта да партия-
кеңес ... ... ... ... және соңғы уақытта БК(б)П Қазақ
өлкелік комитетінің хатшысы болды. Саяси ой-өрісі зор ...... ... Қожановтың орнына болашақтағы “37-нің ұлы ұйымдастырушысы”
- Ежов отырғызылды. Қожанұлы үшін Қазақстанға қайтар жол мәңгіге жабылды.
Өмірінің қалған ... ... мен ... ... ... мекемелерінде қызмет істеген Сұлтанбек Қожанұлының
соңынан “Қазақстан қазақтар үшін” ұранының ... ... ... т.б. ... ... ... ... елесімен күресіп жүрген ... ... ... ... алдында жария түрде кешірім сұрағаны қажет еді. Ол
талаптары да ... Бұл ... ... ... ... ... жиі ... егжей-тегжейіне
тоқталуды артық санадық. Қысқасы, 1928 жылдың ... Ораз ... ... ... төрт мәселе төңірегінде сауалдар қойып, олардың
жауабын алып ... ... ... ... сол жылғы 2 қарашадағы
санында бастырады. Бұл жарияланым “Сұлтанбек Қожанұлы ... ... ... ... ... ... ... деген үлкен бас
тақырыппен берілді. Қойылған сұрақтардың ... ... ... ... ... ... ... болғанын
мойныңызға аласыз ба?” деген сауалға ол: “... ... ... ... ... ... ... рас. Қожановшылдықтың саяси
жолын тексергенде, жер мәселесінде, ұлт арасының ... тағы ... ... ... ... Орындарда іс жүзінде тап ... аз ... ... Тап ... ұлтшылдық жолы үстем ... ... жоқ. ... жүзіндегі, партия ішіндегі
алашор­дашылардың әсері, ... ... - ... ... ... Ал ... ... соңына Сталиннің: “Қожанұлы
ылғи да қазақ елінің өзгешелігін тым ... ... ... ... ... мен ... ... кәсібі күшті аудандардың тағдыры,
тілегі бір ... ... ... жұмыстарды ескермейді. Бар жұмысы –
ұлт тілегін үстем қылу, ... ... қана ... Бұл ... ұлт ... ұлт ... ... аз көңіл бөледі.
Ісінің бұл жағын бұлар өз бетімен өше берсін деп біледі. Мұны ... ... ... ... ең ... жұмыс – республиканың шегін кеңейту,
“сыртқы” саясатпен шұғылдану – іргелес отырған республикалармен ... ... ... елін ... ... алу; ... өз ... ұлтшылдарға жақсы кісі болып көріну. Бұл пікірдің аяғы ... ... ... тілектен – жолдан алыстатады. ... ... ... ... бірі болып шығады”, - деген “саяси
бағасы” басылған. Сөз жоқ, бұл жерде Сталин әбден ... ... ... ... ... Орта Азияны межелеу ... ... ... ... ... ... ... қалайтын пікірді
ұстанғанын меңзеп, өзге ұлттардың алдындағы ... ... ... ақырында оны байшыл-ұлтшыл қайраткерлердің “тілеуқоры” есебінде ғана
емес, нақ солардың өзінен айырмасы жоқ адам етіп ... ... ... ... ... айында өткен Қазөлкекомның ІІІ ... ... ... ... ... ... ... Қазақстанға қайтып келе
алады” дегенді айтты. Әбдірахман Байділдин ... ... ... ... наразылығын білдіріп: “Қожанов жолдасты баспасөз
бетінде “қожановшылдықты” өз ... ... ... ету керек”, – деді.
Оның ойынша, Қожанұлы мен “қожановшылдық” екі ... ... ... қатесін мойындағанымен, “қожановшылдыққа” қарсы күресті тоқтатуға
болмайды. Демек, “қожановшылдық” деген ұғым Қожанұлынан аражігін ажыратып,
дербес өмір сүруге ... ... сөз еді ... соң Сұлтанбекке қарсы іс-қимылдар бір сәт те ... ... есіл ... 1937 ... ... ... қамауға алынып, 1938 жылғы
ақпанның 10-ында атылып кетті. ... ... ... бірге, қаламгерлігін де танытатын мол мұра қалды.
1921 жылы толтырған анкеталарының біріндегі “Әдеби жұмысқа араластыңыз
ба?” деген сауалға ол: “Қырғыз ... ... ... ... және
редакторлық етіп келемін”, - деп жауап қайтарыпты. Оның ... ...... туы”, ал “редакторлық етіп келемін” деп айтып отырғаны –
“Ақ жол” газеті. Сұлтанбектің қаламынан ... ... ... осы екінші
басылымның беттерінен табылады.
Сәбит Мұқанов өзінің ... ... ... ... ... ... жылы шыраймен қарсы алып, ... ... ... да өлең жазатынын сонда ғана білдім. Ташкентте қазақ тілінде ... ... ... мен ... журналындағы “Тоқпақ” және “Замандас” - соның
псевдонимі екен. Ол ... ... оның ... ... ... ... адам екен”, - деп суреткерлікпен айналысқаны ... сыр ... ... ... атты ... ... “Ол - өткір тілді,
тапқыр, кең тұлғалы кісі-тін. Қызыл тілге келгенде, мен ондай ... ... ... Ашуы жоқ, ... ... ... ... етіп айтатын
арыстан туған кемеңгер адам еді”, - деп ауыз ... ... да ... ... көріп, сөзін тыңдаған өзге де - Ғалым Ахмедов, ... ... ... ... ... ... ... азаматтардың естелік
жазбаларындағы пікірлер де осы төңіректе тоғысады.
Сұлтанбектің публицистикалық және әдеби мақалалары, ... сол ... ... ... ... ... ... “Тарпаң” деген бүркеншек аттармен жарияланып тұрған. Оның көсемсөздік
шығармаларында дәуірдің тынысы, қоғамның мұқтажы, елдің ... ... ... әлеуметтік әуезділік, азаматтық және адамгершілік
ауан, пәлсапалық пайым тән. Ол ... ... ... А.Безымянский,
Д.Бедный секілді пролетариат ақындарымен қоса, орыс символизмінің көрнекті
өкілдерінің бірі К.Бальмонттың өлеңін де қазақшалаған.
Сұлтанбек Қожанұлы – ... пен ... ... ... ол Ахмет Байтұрсынұлына “тіл тазартуға тынбай еңбек ... ... амал ... іс жүзінде шешіп, тіл құралдарын жазып, қазақтың ұлт
мектебіне негіз қалап, ұлт мәдениетінің түп ... ... ... ... ... қазақ ұлт мәдениетінің бірінші қайраткері” деп
жоғары баға берген (Ақ жол, 1924 жыл, 3 ... Ал ... ... ... ... өлеңдері қазақ әдебиетінде үлкен орын
алған деп ... ... ... ... ... ... ... 10-15 жылдағы ағымдарды тексеруге де жақсы құрал бола
алады деп ойлаймыз... М.Жұмабайұлы ... тіл ... ... ... ... көп ... деп сенеміз... Мағжан өлеңдерінің ішінде ... ... ... ... ұйқаспайтын жерлерін оқушылар көре салып
үрікпей, көркемдік жағына, сыршылдық ... ... ... ... көз
салуы керек, тарихи мәнісіне жете түсінуі ...... Олай ... Сұлтанбек туралы: “Совет өкіметіне ... ... ... келе ... алашордашыл ақын – Мағжан Жұмабаевтың Қазақстанда
бастыра алмаған өлең, поэмаларын 1923 жылы ... ... ... ... ... сөз ... ... аспанға шығара мақтады; “Алаш” лидері Ахмет
Байтұрсыновтың 1923 жылдың күзінде ... ... 50 ... юбилейін
Ташкентте өткізіп, Түркістан республикасының басқарушы газеті – “Ақ жолда”
Байтұрсыновты мақтаған мақалалар бастырды, портретін жария­лады...”, – ... ... ... ... ... ... ... Қожанұлы-ның өзі де жоқтаусыз қалған
жоқ. Әкесінің ... ... ... шығуына жанын салып қызмет етіп,
әрбір табылған дерекке балаша қуанып, өле-өлгенше бәйек болып өткен ...... ... ... Зиба ... ... есітудің сәті
түсті. Сұлтанбектің есімі мен еңбегін жұртқа танытуда зайыбы Гүләндам,
профессорлар ... пен ... ... ... жазушы
Б.Қойшыбаев, журналистер Ж.Әлмашұлы мен А.Тасымбеков, ... ... ... Р.Раджапова елеулі ... ... ... ... ... ... ... ұлықтаған қайраткердің сөзі мен ісі халқымен бірге жасай
беретініне еш шүбә келтірмейміз.
Авторы: ... ... ... ғылымдарының докторы.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 14 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ардағым –ата жұрт4 бет
А. Байтұрсынұлы8 бет
Міржақып Дулатов шығармаларындағы елдік рух8 бет
Ұлттық саясаттың мақсаты мен мiндеттерi16 бет
«АСЫЛ МҰРА» Қазақтың аса көрнекті композиторы, қоғам қайраткері, КСРО халық артисі Мұқан Төлебаевтың туғанына 100 жыл (1913-1960 ж.) Лекция25 бет
Абылай хан: мемлекеттік қайраткер, әскери қолбасшы және дипломат12 бет
Алаш қайраткерлері14 бет
Алаш қозғалысының қайраткері – Жанша Досмұхамедов14 бет
Алашорда үкіметі, қайраткерлері10 бет
Ахмет Байтұрсынұлы - ғалым, ағартушы, қоғам қайраткері6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь