Тамақтанудың негізгі ережелері

Кіріспе 3
1 Тамақтану тәртібі 4
2 Тамақтанудың негізгі ережелері 5
3 Тамақтану процесінің принциптері 6
4 Тамақ ішу тәртібі 8
Қорытынды 13
Қолданылған әдебиеттер тізімі 14
Балалар мен жасөспірімді дұрыс тамақтандыру олардың денсаулығын нығайтып, дене және ой қабілетінің дамуына мүмкіндік береді, еңбек ету мен сабақ үлгеру қабілетін артырады. Егер тамақтану дұрыс ұйымдастырылмаса, тиімсіз, яғни жеткіліксіз болса, организмде метаболизм, зат алмасу бұзылып, оның айналадағы ортаның зиянды әсеріне және әртүрлі жұқпалы ауруларға қарсы тұрарлық қабілеті төмендейді.
Балалардың тамақтануының үлкендерге қарағанда, едәуір айырмасы болады. Үлкендерге тамақ организмдегі тіршілік процестерін қолдану үшін, әртүрлі жұмыстарға жұмсалған күш қуатты қалпына келтіру үшін қажет болса, өсіп келе жатқан жас организмге тек өмірлік процестерді ғана қолдану үшін емес, сонымен бірге бүкіл организмнің өсу, даму, қалыптасу процесіне қажет.
1. Ордабеков С. Медициналық валеология. Тараз, 2005.
2. Брехман И. И. Валеология — наука о здоровье — М.: ФиС, 1990.
3. Вайнер Э. Н. Валеология: Учебник для вузов. — 3-е изд.. — М.: Флинта: Наука, 2005.
4. Дорошкевич М. П., Нашкевич М. А., Муравьева Д. М. и др. Основы валеологии и школьной гигиены: Учебное пособие для вузов. 2003, 238 с.
5. Дыхан Л. Б., Кукушин В. С., Трушкин А. Г. Педагогическая валеология. Март, 2005, 527 с.
6. Мохнач Н. Н. Валеология. Конспект лекций: Учебное пособие для вузов. 2004.
7. Қожанов В.В. Гигиена школьника. Алматы. 1981.
        
        Тамақтанудың негізгі ережелері
Мазмұны
|Кіріспе |3 |
|1 ... ... |4 |
|2 ... ... ережелері |5 |
|3 ... ... ... |6 |
|4 ... ішу ... |8 ... |13 ... ... ... |14 ... мен жасөспірімді дұрыс тамақтандыру олардың денсаулығын
нығайтып, дене және ой қабілетінің дамуына мүмкіндік береді, ... ету ... ... ... ... Егер ... дұрыс ұйымдастырылмаса,
тиімсіз, яғни жеткіліксіз болса, организмде метаболизм, зат алмасу бұзылып,
оның айналадағы ортаның ... ... және ... ... ... ... ... төмендейді.
Балалардың тамақтануының үлкендерге қарағанда, едәуір айырмасы болады.
Үлкендерге тамақ организмдегі тіршілік процестерін қолдану үшін, әртүрлі
жұмыстарға жұмсалған күш ... ... ... үшін ... ... өсіп ... жас организмге тек өмірлік процестерді ғана ... үшін ... ... ... ... өсу, даму, қалыптасу процесіне қажет.
Тамақтану сауаттылығының бес негізі бар:
1) Тамақ құрамында негізгі ... ... ... ... ... ... рационында қосымша заттардың ... ... ... ... адам ... ... ... табиғат климатына
байланысты;
4) Тәулік бойынша тамақтану тәртібінің мөлшерін сақтау;
5) Тамақтанудың санитарлық – гигиеналық нормаға сай болуы.
1 Тамақтану ... ... ... – ас ... белгілі бір уақытқа
бағыну, сондай - ақ тамақтану кезінде астың мөлшерін және ... ... ... ... ... ... мына ... принциптер енеді.
Бірінші, тамақтану барысында тәуліктік кесте белгілеу.
Екінші, тәулігіне бір - екі рет қана ... ... ... ... үш – ... төрт рет тамақтану керек.
Үшінші, тамақ құнарлы болғаны жөн. Себебі, адам ... ... оны ... еш ... қорытатын тағам түрлері, яғни белок,
майлар, витаминдер, минералды заттарға бай болғанын адам өзі ... ... Бұл ... ... - ... да ... ... болмайды.
Тәуліктік ас мәзірі әртүрлі болуы керек. Тамақтану кезінде адам өзінің
ас қабылдау ... ... - ... баса ... ... жөн. Кей ретте
тамақ жеңіл жүрсе, кей ретте ол керісінше бұл ... ... ... ... деп те ... дегеніміз – аштыққа қарсы тұратын ... Ол мына ... ... Атап ... тамақ қабылдау мезгіліне,
тағамның ... дәмі ... ... ... ... тіпті бұл ретте адам ойы
да өзіндік рөл атқарады. Адамның тәбеті шылымға, кофеге, ... ... тағы ... ... ... Бірақ, мұндай физиологиялық
қажеттіліктен аулақ болған дұрыс.
Тәбет кей ретте асқазанның шұрылдап, маза бермеуі, бос, еш ... ... Бұл ... ... тән. Бұл ... ... ... адамдарға бірнеше күн өзіне аштық жариялағанды ұсынады.
Тамаққа деген ... сыр ... де ... Ол сыртқы фактролардан
делдал іздемейді. Адам белгілі тамақты құмартқанда, тәбеті өздігінен ... ... осы ... адам ... өзі қалаған ас әзірлеп, дастархан
басына жайғасып, ... не ... ... Және ... да ... Бұл
адамның организмі шын мәнінде ас қабылдауға дайын ... ... ... ... негізгі ережелері
Аштық – «табиғаттың дауысы», немесе, асқазан тамақ қажет ... ... Бұл ... тамақ ішетін уақыттың келгендігін білдіреді. Ертеректе
тамақ ішетін кесікті бір кесте, уақыт жоқ – тын. ... ... ... ... болғанда ол өзінде ауыз бен өңешінің барын сезінеді. Ал, ... ... ... ... пен ... ... хабар береді.
Тәбет дегеніміз – аштыққа қарсы ... ... Ол мына ... дәлелденеді. Атап айтқанда, тамақ қабылдау мезгіліне,
тағамның түрі, дәмі немесе иісі, түрлі ... ... бұл ... адам ... өзіндік рөл атқарады. Адамның тәбеті шылымға, кофеге, ... ... тағы ... ... ... Бірақ, мұндай физиологиялық
қажеттіліктен аулақ болған дұрыс.
Тәбет кей ... ... ... маза ... бос, еш ... ... Бұл ... мешкейлерге тән. Бұл орайда халықтық
медицина ондай ... ... күн ... аштық жариялағанды ұсынады.
Тамаққа деген тәбет сыр білдірмей де келеді. Ол ... ... ... Адам ... ... ... ... өздігінен пайда
болады. Міне, осы кезде адам асханада өзі қалаған ас әзірлеп, дастархан
басына ... ... не ... ... Және ... да ... ... организмі шын мәнінде ас қабылдауға дайын екендігінен жақсы ... адам бір ... нан мен суды да ... ... Бұл орайда оның
тәбеті жоғары болады. Ал, ашқарақ адамға келсек, ол алдына ... ... ... ... ... ... ондай адамдарға белгілі рацион,
кесікті ... ... ... ... ... ... өз қажетін алды делік. Бірақ, тәбет ... тұр. Бұл ... ... де ... «Өзі ... көзі тоймай тұрғанын
қараша» деген қызғаныш осыны білдірсе ... ... ... ... бос болуы керек деп жазылады. Бұл ас қорыту процесін жеңілдетеді.
Екіншіден, тақыл – тақыл ... ... ... ... ... ... оның асқа деген құмартулығын артырады дейді.
Тойып тамақ ішуге болмайды. Тағамның мөлшері, оның сапасы, ... ... ... және ... ... ... ... Тамаққа
деген тәбетіңіз болмай тұрып, ас қабылдамаңыз. Тамақтану тәртібі дегеніміз
– ас қабылдауда белгілі бір ... ... ... - ақ ... ... ... және ... сақтау деген ұғымды білдіреді.
3 Тамақтану процесінің принциптері
Тамақтану режиміне мына төмендегі принциптер енеді.
Бірінші, тамақтану барысында ... ... ... ... бір - екі рет қана ... дұрыс емес, белгілі
мөлшерде үш – немесе төрт рет тамақтану керек.
Үшінші, тамақ құнарлы ... жөн. ... адам ... ... оны асқазан еш қиындықсыз қорытатын тағам түрлері, яғни ... ... ... заттарға бай болғанын адам өзі таңдай алуы
шарт. Бұл ретте дәрігер - диетологтың да кеңесі ... ... ... ... ... болуы керек. Тамақтану кезінде адам өзінің ас қабылдау
қабілеті, көңіл - күйіне баса ... ... жөн. Кей ... ... ... кей ... ол ... бұл процесті бәсеңдетеді.Мұны мамандар
физиологиялық процесс деп те атайды.
Аштық – ... ... ... асқазан тамақ қажет етеді деген
ұғымі. Бұл қағида ... ... ... келгендігін білдіреді. Ертеректе
тамақ ішетін кесікті бір кесте, уақыт жоқ – тын. Адамда тамаққа деген ... ... ол ... ауыз бен ... ... ... Ал, асқазандағы
бұлшық еттердің жұмылуы аштық пен тәбеттің ашылғанынан хабар береді.
Аш адам бір ... нан мен суды да ... ... Бұл ... ... ... болады. Ал, ашқарақ адамға келсек, ол алдына келгеннің бәрін
опыруға дайын. Мұндайда ... ... ... ... ... ... ... тамақты қанағатықпен тұтыну керектігін ұсынады.
Асқазан өз қажетін алды делік. Бірақ, ... ... тұр. Бұл ... әзірленгендінен де болады. «Өзі тойғанмен, көзі ... ... ... ... ... білдірсе керек. Көптеген әдебиеттерде асқазан
жартылай бос ... ... деп ... Бұл ас ... ... ... ... – тақыл тағам қабылдауға мүмкіндік береді. Адамның тәбеті
мен оның асқа деген ... ... ... тамақ ішуге болмайды. Тағамның мөлшері, оның сапасы, ... ... ... және ... этикасымен реттелуі керек. Тамаққа
деген тәбетіңіз болмай тұрып, ас қабылдамаңыз.    ... ... ... ... ... мен ... ... барлық мүшелері  ... ... ... ... жағдайларының  біріТамақ  көлемі 
бойынша  жеткілікті, оның  ... ... ... үшін ... ... ... адамның  жасына, оның  ... ... ... ... күш- ... ... ... болуы 
керек.Оңтайлы  тамақ  ішудің  маңызды принципі режим болып табылады,яғни
тамақ ... бір  ... ... ... ... ... ішілген тамақтан  шамамен 4 сағат шамасында  ... ... ... ... ... 3-3,5 ... кем  және 4-4,5 ... жиірек ішкен  сайын  асқазан –ішек  ... ... ... Егер ... ішу аралығында үзіліс  өте үзаққа  ... ... ... ... ... ... және  оны  қанағаттандыру үшін
 көп  тамақ ішу  қажет болады, бұл да ... ... ... ... ішу тәртібі
Тамақ ішу  тәртібін жүйелі  түрде сақтамау  ... ... ... ... ... зат  ... бұзылуын
туындатады.Осындай ретсіз тамақтану  ... көп  ішу  ... ... дене ... ... , ал  кейде  семіруге 
әкеп  соқтырады. Әсіресе, организмі ... мен ... ... ... жеткіншектер  дұрыс  тамақтану тәртібін  ... , ал  ... ... ... жоғары сыныптарындағы
(қурстарындағы) сабақтарда  ... ... ... ... ... елдерінің  жетекші  ғалымдары  балалар  мен  жеткіншектердін
тамақтық заттар  мен  қаутқа ( яғни  күнделікті  рационының ... ... ... жасаған . Осы  ... ... ... 14-17 ... ... тәуліктік  тамақ  рационының
калориялығы 2900 килокалорияны , осы  ... ... ... керек.Тамақ калориялығы  күш-қуатты жұмсаукөлеміне
байланысты белгіленеді,  сондықтан  да КТМ ... үшін ... ... ... ... есептей  отырып,  осы  норманы 10-15%-ке
артгыру қарастырылған. 
Белгілі  бір  ... ... ... ішу  ... Бұл  ... уақытқа  шартты рефлекс қалыптасады, яғни  тамақ  ішу  белгіленген
уақытта  ... ... ... ... ... ... тамақты  жақсы 
қорытуға жағдай  жасалады.
Тамақ  ішудің  жекелеген уақыттарды  мектептегі  сабақтың басталуына,
олардың  ұзақтығына,  мектеп  пен  үй  арасындағы  ... ... ... біршама  ауысуы  мүмкін . Дегенменде  бұл айырмашылық 30-40
минуттен ... ... ... ... ... ... ... қажеттілігін  атап 
өткен жөн. Жоғары  сынып оқушылары  мектепте 5-6  сағаттан, егер ... және т.б. ... ... ... кейде одан да көп  ... ... ... ... пен  ... ... арасындағы  үзіліс 7
сағатқа, тіпті  одан да  көпке  созылып  кетуі  мүмкін.Бутерброд, бәліш,
тәтті  тағамдар  ыстық асқа ... ... ... ... ... тамақ  жеу де  зиянды. Мектептегі  дұрыс  ... ... ... мен  жұмыс  қабілеттілігінің артуына  
жәрдемдеседі. Мектептегі  ... ... ... ... ...... өмірде режим  сақтау  әдетін  баянды  етеді.
Қазіргі мектептерде оқушыларды ыстық  тамақпен  қамтитын асханалар 
бар. Оқушылар  санына байланысты  ... не сол ... ... ... ... ... ... мектеп асханасында 
ысытылады. Өзге бір маңызды  талап – көлемі  және калориялығы  ... ... ... ... ас қою, ... болсын; түскі  аста негізгі  тамақ
қабылданады; ... ас ... ... ... ... ... ұйқыға  кемі 1,5-2 сағат  қалғанда  ішілуі  керек. Тамақты  өте жәй,
ұйықтар  алдында қабылдау зиянды, ол ... ... ас ... май  жиналуына  себепші  болады.Кейде үйықтар  алдында  бір 
стакан ... ... ... . Бұл ... ... ас жеңілдеу  болғаны жөн.
Дұрыс  құрастырылған  тамақтану рационының ... ... ... ... ... денеге  елеулі  ауырлық  түскенде,
жорық  күндері ,жазда  сүйық-сусынның  қажеттілігі  артады , өйткені   тер
бөлінуі күшейеді  де, ... ... ... ... ... ... су, шәй ішіп ... керек. Лимонадты, газдандырылған суды ... ... бар өзге де ... ... ... ... керек.
Жоғарғы сынып  оқушысынының  тамақтану  ... ... ... ... көрелік. Күн жеткілікті  тығыз және  калориялы 
ыстық  ... ... ... Бұл  ... онша  қиын емес
сосиска, жұмыртқа, омлет, ботка, сүт қатылған шәй немесе  кофе, ... ... ... ... асты ... ... ... сабақтан
кейін,  яғни  таңертеңгі бірінші  астан  кейін 3-3,5 сағат  өткеннен 
кейін  қабылдайды . Бұл  ас ет не  ... бар, ... ... ас ... ... асқа ... немесе венегрет, сорпа, ет не балығы бар ... ... ... немесе кисель ұсынылады. Кешкі ... ... ... ... Кешкі  асқа шөлдетіндей 
тамақ даярлауға болмайды.
Ет  немесе  балық, сүт, жеміс- жидектер, нан ... ... ... ас ... ал өзге – ... ... ... күнде емес етіп ас
мәзіріне қосу керек , ... ... бәрі де ... рационда болуы
керек.  
Тамақ  әр түрлі болуы үшін азық-түліктің  түрін көбейтіп  қана қоймай,
сондай- ақ  олардан түрліше тағамдар дайындау ... ... ... ... оқушыларының тамақтану  режимі мен сииаты
туралы айтылғандар КТМ-де оқитын ... де  ... ... ... ... рационы  кәсіби  қызметіне, теориялық
сабақтарды өндірістік оқумен үйлестіру  ... ... ... ... . Егер орта ... пен КТМ-пің  кейбір  оқушылары 
диета тағамдарына мұқтаж  болса, онда дәрігердің қортындысы бойынша  олар 
үшін диета  ... ... ... ... элементтерінің  бірі- тамақтың  қайда 
ішілетіндігі, тазалығы т.б. «Жүріп  ... ... не өте  ... ... қалған тамақты ішуге  болмайды. Бірінші және екінші ... ... ... 50  С  ... тиіс. Негізгі  тағамдарды  ішу 
арасында  тәтті тағамдарды  жемеу  керек, ... ... ... ... жолы жұмысының ырғағын  бұзады. Спортпен  ... ... ... ... ... ... ... дастарханға  отыру 
ұсынылмайды.
Әрбір  оқушы  тамақтану  тәртібін  сақтанудың маңыздылығын, мектепте
немесе КТМ-де ыстық тамақ бар, жоқтығын есте үстауы ... ... ... ... және ... ... түсіндіру  жұмыстарына  сәйкес  мектептегі, КТМ-дағы
тамақтану жүмыстары дұрыс ұйымдастырылады.
Балалар мен ... ... ... ... ... дене және ой ... ... мүмкіндік береді, еңбек ету мен
сабақ үлгеру қабілетін артырады. Егер ... ... ... яғни жеткіліксіз болса, организмде метаболизм, зат алмасу бұзылып,
оның айналадағы ортаның зиянды әсеріне және әртүрлі ... ... ... ... ... тамақтануының үлкендерге қарағанда, едәуір айырмасы болады.
Үлкендерге тамақ организмдегі тіршілік процестерін ... ... ... ... күш ... ... ... үшін қажет болса, өсіп келе
жатқан жас организмге тек ... ... ғана ... үшін ... бірге бүкіл организмнің өсу, даму, қалыптасу процесіне қажет.
Тамақтану ... бес ... ... ... ... ... оректік заттардың болуы (нәруыз, май,
көмірсу);
2) Тамақ ... ... ... ... (витаминдер,
микроэлемент);
3) Тамақ нәрлігі адам ... ... ... табиғат климатына
байланысты;
4) Тәулік бойынша тамақтану тәртібінің мөлшерін сақтау;
5) Тамақтанудың санитарлық – гигиеналық нормаға сай болуы.
Тамақтану режимі және ... ... ... ... ... ... ... ас |7.30 – 8.00 |25% |
|2 ... ас |11.00 – 11.30 |10% |
|3 ... ас |14.00 – 14.30 |35% |
|4 ... ... ас |16.30 – 17.00 |10% |
|5 ... ас |19.00 – 20.00 |20% ... ... ... ... ... 70% ... сабақ уақытына сәйкес келеді екен, сондықтан мектеп асханасынан
таматану ережелері мен гигиенасын бақылау және ... ... ... ... ... мен ... ... сай болуы керек. Бала
немесе жасөспірім тәулігіне 80 – 100 гр нәруыз, 100 гр май, 380 гр ... ету ... ... ... ... – дақылдардан, еттен, көмірсуды
нан, ... ... ... ... май, ... сүттен,
витаминдерді өсімдік және жануар ... ... ... ... шай, ... компот және жеміс – жидек сияты заттардан
алады. Осыған байланысты асхананың ... ... 2 – 6 ... тамақ құрамы 1 кг салмағына шаққанда 70 – 75 ккал, 11 – ... ккал – сы 44 – 55, ал ... ... ... ... 35 – 40
ккал болуы қажет. Біздің асханамыздағы апталық тама ... ... ас 507 ... түскі ас 794 ккал, түстен кейінгі ас 545 ... яғни ... сай ... деп есептеледі.
Қорытынды
Егер денсаулықты қалыптастыратын факторлар: қозғалыс белсенділігі,
жұмыс арқындылығы, ауруға қарсы тұру, ... ... алу, ... бұлшық
еттерінің жұысы, зат алмасу, еңбек пен демалысты ұштастыру және рационалды
тамақтану десек, ... ... бір ... орын ... ... аталған
факторлардың орындалуына себепші болады.
Тамақтану тәртібі дегеніміз – ас ... ... бір ... ... - ақ ... ... ... мөлшерін және мәзірін сақтау
деген ұғымды білдіреді. Тамақтану режиміне мына төиендегі принциптер енеді.
Бірінші, тамақтану ... ... ... ... ... бір - екі рет қана тамақтану ... ... ... үш – ... төрт рет ... керек.
Үшінші, тамақ құнарлы болғаны жөн. Себебі, адам ағзасы ... оны ... еш ... ... ... ... яғни белок,
майлар, витаминдер, минералды заттарға бай болғанын адам өзі таңдай алуы
шарт. Бұл ... ... - ... да ... артық болмайды.
Тәуліктік ас мәзірі әртүрлі болуы керек. Тамақтану кезінде адам өзінің
ас қабылдау қабілеті, көңіл - күйіне баса ... ... жөн. Кей ... ... жүрсе, кей ретте ол керісінше бұл процесті бәсеңдетеді.Мұны
мамандар физиологиялық процесс деп те ... ... ... ... С. Медициналық валеология. Тараз, 2005.
2. Брехман И. И. Валеология — наука о здоровье — М.: ФиС, 1990.
3. Вайнер ... ... для ... 3-е ... М.: ... 2005.
4. Дорошкевич М. П., Нашкевич М. А., Муравьева Д. М. и др. ... и ... ... ... ... для вузов. 2003, 238 с.
5. Дыхан Л. Б., Кукушин В. С., Трушкин А. Г. Педагогическая валеология.
Март, 2005, ... ... ... ... лекций: Учебное пособие для вузов.
2004.
7. ... В.В. ... ... ... 1981.

Пән: Валеология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Диеталар сипаттамасы19 бет
Екі адамға арналған романтикалық кештің ас мәзірі21 бет
Тамақтану тәртібі мен ережелері6 бет
Адам өміріндегі саясаттың ролі6 бет
Компьютердің бағдарламалық құралдары. Бағдарламалауды автоматтандыру әдістері. Алгоритмдік тілдер. Алгоритмдік тілдің қолдануы және оған қойылатын талаптар.6 бет
Мазмұн мен пішін8 бет
Сарып – катерлі ауру3 бет
Қазақ тіліндегі мезгіл пысықтауыштар6 бет
Қоректік заттар және денсаулық9 бет
Денсаулық үшін ұтымды тамақтанудың маңызы11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь