Түйсік


Түйсік түрлері
Ерекшеліктері
Көру туйсіктері
Есту түйсіктері
Дәм түйсіктері
Тері түйсіктері
Органикалық түйсіктер
Кинестезиялық түйсіктер
Тең басу түйсіктері
Вибрациялық түйсіктер
Түйсік дегеніміз – дүниедегі заттар мен құбылыстардың біздің сезім мүшелерімізге тікелей әсер ету нәтижесінде сол заттар мен құбылыстардың кейбір ерекшеліктерінің миымызда бейнелеуі.
Физиологиялық негіз.
Түйсіктің физиологиялық негізін Павлов анықтады. Түйсік сыртқы тітіркендіргіштердің анализаторға әсер етуі арқылы пайда болады. Анализатор деп – сыртқы қабылдау аппоратынан басталып, миға барып аяқталатын күрделі нерв механизмін айтамыз. Анализатордың қайсысы болса да 3 бөліктен тұрады:
1)Сезім мүшелері немесе рецепторлар.
2)Орталыққа баратын нервтер.
3)Мидағы нервтер.
Түйсік пайда болу үшін бір анализатор ғана қызмет етеді. Адамның сезім мүшелері сана жағынан жануарлардан жоғары тұрады. Өйткені адамның сезім мүшелері қоғамдық қатынастың әсерінен еңбек ету нәтижесінде қалыптасып дамиды.
Түйсіктің топтары.

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




Түйсік дегеніміз – дүниедегі заттар мен құбылыстардың біздің сезім
мүшелерімізге тікелей әсер ету нәтижесінде сол заттар мен құбылыстардың
кейбір ерекшеліктерінің миымызда бейнелеуі.
Физиологиялық негіз.
Түйсіктің физиологиялық негізін Павлов анықтады. Түйсік сыртқы
тітіркендіргіштердің анализаторға әсер етуі арқылы пайда болады. Анализатор
деп – сыртқы қабылдау аппоратынан басталып, миға барып аяқталатын күрделі
нерв механизмін айтамыз. Анализатордың қайсысы болса да 3 бөліктен тұрады:
1)Сезім мүшелері немесе рецепторлар.
2)Орталыққа баратын нервтер.
3)Мидағы нервтер.
Түйсік пайда болу үшін бір анализатор ғана қызмет етеді. Адамның сезім
мүшелері сана жағынан жануарлардан жоғары тұрады. Өйткені адамның сезім
мүшелері қоғамдық қатынастың әсерінен еңбек ету нәтижесінде қалыптасып
дамиды.
Түйсіктің топтары.
Түйсік 3 топқа бөлінеді: 1)Экстероцептивтік. 2)Интотоцептивтік.
3)Пропраоцептивтік.
1. Экстероцептивтік түйсіктер – бұл түйсіктер организмнің сыртында
орналасады. Жататындар: көру, есту, иіс сезу, сипап сезу.
2. Интотоцептивтік түйсікткр – бұл организмнің ішінде орналасады.
Жататындар: дәм түйсінуі, ауруды түйсіну, барлық органикалық түйсінулер
(шөлдеу, қарны ашуы)
3. Пропраоцептивтік түйсінулер – бұл бұлшықетте, сіңіруде және нерв
системасының ішкі жағында орналасады. Жататындар: дірілдеу, тамыр тартылып
қалу.
Экстероцептік түйсіктер 2-ге бөлінеді: Дистонгтік және контонгтік.
Түйсіктің түрлері. 1. Көру. 2.Есту. 3.Иіс. 4.Дәм. 5.Тері. 6.Қозғалыс.
7.Органикалық. 8.Ауруды түйсіктену.
Адамдардың түйсіне алу қабілетін – сезгіштік деп атайды. Түйсік қарқыны
мен тітіркендіргіш күші арасындағы тәуелділік сипаты түйсік табалдырығы деп
аталады. Түйсік табалдырығының 2 түрі бар: 1.төменгі абсолюттік . 2.жоғарғы
абсолюттік . Төменгі абсолюттік табалдырық деп – сәл білінерлік түйсік
туғызытын тітіркендіргіштердің ең аз күшін айтамыз.
Жоғарғы абсолюттік табалдырық деп – тітіркендіргіштердің туғызатын ең
жоғарғы күшін айтамыз.
Ерекшеліктері.
1.Адоптация – бейімделу
Адоптация дегеніміз – сезім мүшелеріне ұзақ әсер еткен тітіркендіргішке
байланысты адамдардың түйсігінің бейімделуінін айтамыз. Түрлері: қараңғы,
жарық, иіс және тері.
2.Синезтезия – гректің қосрласқан түйсік. Синезтезия деп – бір түйсіктің
екінші түйсіктің пайда болуына әсер етуін айтамыз.
3.Сенсибилизация латынның сезгіштік деген мағынаны білдіреді.
Сенсибилизация деп – бір түйсіктің екінші түйсіктің сапасын арттыруын
айтамыз.
Адамның түйсігі оның жаттығуына, мамандығына байланысты әруақытта өзгеріп
отырады. Түйсік сапасын ажырату жаттығуына байланысты. Адамның сезгіштігі,
олардың өмір барысында қалыптасады. Жануарлар түйсігінде сезгіштіктің
артығырақ даму дәрежесі тектік белгі болып есептеледі
Түйсіктердің түрлерін үлкен үш топқа бөлуге болады.
1. Сыртқы дүниедегі заттар мен қүбылыстардың жеке қасиеттерінің бейнесі
болыи табылатын түйсіктер.Бүлардың рецепторлары дененің бетінде немесе оған
жақын орналасқан. Осындай сыртқы анализаторлардың рецепторларын
экстероцептор дсп атайды. Бүган көру, есту, иіс, дом, тері туйсіктері
жатады.
2. Ішкі мүшелеріміздің күйін бейнелейтін"(хабарлайтын)
түйсіктерге түрлі органикалық түйсіктер"жатады. Олардың рецепторларын
интероцептор деп атайды.
3. Дене мүшелерінің қозғалысы мен бірқалыпты орналасуын қозгалыс немесе
кинестезиялық туйсіктер хабарлап отырады. Мүның рецепторы проприоцептор деп
аталынады. Енді осы топ-тағы түйсіктерге жеке тоқталып өтейік.

А. Көру туйсіктері
Көру түйсіктері біздің көзімізге электромагнит толқындарының әсер етуінің
нәтижесінде пайда болады. Егер бір уақыттың ішінде көзімізге үзындығы 380-
нен 780 миллимикронға дейін (миллимикрон мм-дің 11000 000 бөлімі)
электромагнит толқындары әсер етсе, біз жарықты сеземіз. Белгілі үзындығы
бар әр түрлі толқындар әсер етсе ғана көз заттардың түсін (бояуыы)
ажыратады. Мәселен, қызыл түс үзындығы 700 миллимикрон, жасыл түс 300
миллимикрондай үзындықтағы электромагнит толкындарының әсер етуінен пайда
болады.
Спектрге қараған кезде одан табиғаттағы жеті негізгі тусті және олардың
сансыз реңцерін айыруға болады. Ересек адам түстің 180-дей жеке түрлерін
және он мыңнан астам реңктерін ажырата алады.
Түстер хроматикалық, яғни бояулы (қызыл, кошқыл сары, жа-сыл, көгілдір,
көк, күлгін), ахроматикалық, яғни бояусыз (ақ, кара және барлық сүр
түстері) болып екіге бөлінеді.
Хроматикалық түстер үш түрлі сапамен (түстің жарықтылығы, өңі, қоюлығы),
ахроматикалық түстер тек жарықтылығымен ғана ажыратылады.
Түстің жарықтылығы — түстердің қара түстен айырмашылық дәрежесі. Мәселен,
ақ түс ең жарық түс, қара түс жарықтылығы ең төмен түс болып табылады.
Түстердің өңі дегеніміз бір түстің екінші түстен өзіндік ерекшелігін
көрсететін сапасы.
Түстің қоюлығы — жарықтылығы бірдей сүр түстерден жеке түстердің айырмашы-
лығы. Ең қою түс — қызыл түс болады.
Көру мүшесі — көз. Оның негізгі бөлімі — көз алмасы. Көз алмасы үш түрлі
қабықпен (ақ түсті,тамырлы және торлы) қапталған шар тәріздес нәрсе.

Ә. Есту түйсіктері
Есту мүшесін ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
«Түйсік»
Түйсік жайлы
Түйсік түсінігі
Түйсік туралы
Түйсік түсінігі туралы
Оқу материалдары және түйсік
"Түйсік пен қабылдаудың патологиясы."
Түйсік пен қабылдау
Түйсік және оның негіздері
Түйсік тұралы ұғым
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь