Түйсік

Түйсік түрлері
Ерекшеліктері
Көру туйсіктері
Есту түйсіктері
Дәм түйсіктері
Тері түйсіктері
Органикалық түйсіктер
Кинестезиялық түйсіктер
Тең басу түйсіктері
Вибрациялық түйсіктер
Түйсік дегеніміз – дүниедегі заттар мен құбылыстардың біздің сезім мүшелерімізге тікелей әсер ету нәтижесінде сол заттар мен құбылыстардың кейбір ерекшеліктерінің миымызда бейнелеуі.
Физиологиялық негіз.
Түйсіктің физиологиялық негізін Павлов анықтады. Түйсік сыртқы тітіркендіргіштердің анализаторға әсер етуі арқылы пайда болады. Анализатор деп – сыртқы қабылдау аппоратынан басталып, миға барып аяқталатын күрделі нерв механизмін айтамыз. Анализатордың қайсысы болса да 3 бөліктен тұрады:
1)Сезім мүшелері немесе рецепторлар.
2)Орталыққа баратын нервтер.
3)Мидағы нервтер.
Түйсік пайда болу үшін бір анализатор ғана қызмет етеді. Адамның сезім мүшелері сана жағынан жануарлардан жоғары тұрады. Өйткені адамның сезім мүшелері қоғамдық қатынастың әсерінен еңбек ету нәтижесінде қалыптасып дамиды.
Түйсіктің топтары.
        
        Түйсік дегеніміз – дүниедегі заттар мен құбылыстардың біздің сезім
мүшелерімізге тікелей әсер ету нәтижесінде сол ... мен ... ... миымызда бейнелеуі.
Физиологиялық негіз.
Түйсіктің физиологиялық негізін Павлов анықтады. Түйсік сыртқы
тітіркендіргіштердің анализаторға әсер етуі арқылы пайда ... ...... ... ... басталып, миға барып аяқталатын күрделі
нерв механизмін айтамыз. Анализатордың қайсысы болса да 3 бөліктен тұрады:
1)Сезім мүшелері немесе рецепторлар.
2)Орталыққа баратын нервтер.
3)Мидағы нервтер.
Түйсік ... болу үшін бір ... ғана ... ... Адамның сезім
мүшелері сана жағынан жануарлардан жоғары тұрады. Өйткені адамның сезім
мүшелері қоғамдық қатынастың әсерінен еңбек ету нәтижесінде ... ... 3 ... ... ... ... ... түйсіктер – бұл түйсіктер организмнің сыртында
орналасады. Жататындар: көру, есту, иіс сезу, сипап сезу.
2. Интотоцептивтік түйсікткр – бұл ... ... ... дәм ... ... ... ... органикалық түйсінулер
(шөлдеу, қарны ашуы)
3. Пропраоцептивтік түйсінулер – бұл бұлшықетте, сіңіруде және нерв
системасының ішкі жағында орналасады. Жататындар: дірілдеу, тамыр тартылып
қалу.
Экстероцептік түйсіктер 2-ге ... ... және ... ... 1. ... ... 3.Иіс. 4.Дәм. 5.Тері. 6.Қозғалыс.
7.Органикалық. 8.Ауруды түйсіктену.
Адамдардың түйсіне алу қабілетін – сезгіштік деп атайды. Түйсік қарқыны
мен тітіркендіргіш күші арасындағы ... ... ... ... деп
аталады. Түйсік табалдырығының 2 түрі бар: 1.төменгі абсолюттік . 2.жоғарғы
абсолюттік . Төменгі абсолюттік ... деп – сәл ... ... ... ең аз ... айтамыз.
Жоғарғы абсолюттік табалдырық деп – тітіркендіргіштердің туғызатын ... ... ... – «бейімделу»
Адоптация дегеніміз – сезім мүшелеріне ұзақ әсер еткен тітіркендіргішке
байланысты адамдардың түйсігінің бейімделуінін айтамыз. Түрлері: қараңғы,
жарық, иіс және тері.
2.Синезтезия – ... ... ... ... деп – бір ... ... пайда болуына әсер етуін айтамыз.
3.Сенсибилизация латынның «сезгіштік» деген мағынаны білдіреді.
Сенсибилизация деп – бір ... ... ... ... ... ... оның ... мамандығына байланысты әруақытта өзгеріп
отырады. Түйсік сапасын ажырату жаттығуына байланысты. ... ... өмір ... ... ... түйсігінде сезгіштіктің
артығырақ даму дәрежесі тектік белгі болып есептеледі
Түйсіктердің ... ... үш ... ... ... Сыртқы дүниедегі заттар мен қүбылыстардың жеке қасиеттерінің бейнесі
болыи табылатын түйсіктер.Бүлардың ... ... ... немесе оған
жақын орналасқан. Осындай сыртқы анализаторлардың рецепторларын
экстероцептор дсп атайды. Бүган көру, есту, иіс, дом, тері ... Ішкі ... ... ... ... органикалық түйсіктер"жатады. Олардың рецепторларын
интероцептор деп атайды.
3. Дене мүшелерінің қозғалысы мен бірқалыпты орналасуын қозгалыс немесе
кинестезиялық туйсіктер ... ... ... ... ... ... Енді осы топ-тағы түйсіктерге жеке тоқталып өтейік.
А. Көру туйсіктері
Көру түйсіктері біздің көзімізге электромагнит ... әсер ... ... ... Егер бір уақыттың ішінде көзімізге үзындығы 380-
нен 780 миллимикронға ... ... ... 1/1000 000 бөлімі)
электромагнит толқындары әсер етсе, біз жарықты сеземіз. Белгілі үзындығы
бар әр ... ... әсер етсе ғана көз ... ... (бояуыы)
ажыратады. Мәселен, қызыл түс үзындығы 700 миллимикрон, ... түс ... ... ... ... әсер етуінен пайда
болады.
Спектрге қараған кезде одан ... жеті ... ... және олардың
сансыз реңцерін айыруға болады. Ересек адам түстің 180-дей жеке түрлерін
және он мыңнан астам реңктерін ажырата алады.
Түстер хроматикалық, яғни ... ... ... ... ... ... күлгін), ахроматикалық, яғни бояусыз (ақ, кара және барлық сүр
түстері) болып екіге ... ... үш ... сапамен (түстің жарықтылығы, өңі, қоюлығы),
ахроматикалық түстер тек жарықтылығымен ғана ажыратылады.
Түстің жарықтылығы — түстердің қара түстен айырмашылық дәрежесі. ... түс ең ... түс, қара түс ... ең ... түс ... ... өңі дегеніміз бір түстің екінші түстен өзіндік ерекшелігін
көрсететін сапасы.
Түстің қоюлығы — жарықтылығы бірдей сүр түстерден жеке ... ... Ең қою түс — ... түс ... ... — көз. Оның негізгі бөлімі — көз алмасы. Көз алмасы үш түрлі
қабықпен (ақ ... және ... ... шар ... ... Есту түйсіктері
Есту мүшесін тітіркендіретін ауа бөлшектерінің тербелістері — дыбыс
толқындары. Ауа ... ... ... ... ... және тербелудің түріне қарай ажыратылады. Осыған сәйкес есту
түйсіктерінің үш жағы болады. Олар: дыбыстың жоғарылығы — бұл тербелу
жиілігінің сәулеленуі, дыбыстың ... — бұл ... ... ...... түрінің сәулеленуі. Біздің құлағымыз бір
секунд ішінде 16 тербелістен немесе герцтен 22 мың герц ... ... ... сезе ... ... бұдан асатын тербелістерді
кұлақ шала алмайды. Өйткені бұлар өте жіңішке, ультрадыбыстар. 16 герцтен
төменгі дыбыстарды да құлақ шала алмайды. Дыбыстардың мұндай түрін
инфрадыбыстар деп ... ... ең ... ... ең ... ... ... белгілі. Оның есту
қабілеті 175 мың Гц, одан соң ит — 100 мың Гц, шегіртке — 90 мың Гц, ... 38 мың Гц ... ... естігіштік қабілеті — сайрауық кұстармен бір
деңгейде — 20 мың Гц болады екен.
В. Дәм туйсіктері
Дәмді айыратын мүше — тіліміздегі дәм ... Оны ... дәмі бар, суға ... ... ... зат-тар. Дәмді тәтті, ащы,
түзды, қышқыл деп төртке бөледі. Дәм, иіс түйсіктері бірімен-бірі араласып
жататындықтан, адам көбінесе дәмді де ... ... ... Мәселен,
тұмауратқан адамның дәмді айыруы бәсең болатындығы — дәм, иіс түйсіктерінің
араласып жататындығына жақсы мысал. Тілдің түрлі бөліктері дәмнің ... төрт ... ... ... Мәселен, тәтті дәмді — тілдің үшы, ащыны
— тілдің түбі, қышқылды — тілдің екі жақ ... ... ... үшы мен екі
шеті жақсы сезеді. Егер дәмі бар ... ... ... салса, адам көпке
дейін оның дәмін ажыра-та алмайды. Өйткені, дәм сезетін бүршіктер тілдің
ортасында ... Тері ... ... ...... ... өн бойына орналасқан. Тері
түйсігі, сондай-ақ тілдің, мүрынның кілегей кабықтарында да мол. ... өзі ... ... ... тактиль (сүйкеніс), қысым, дуыл
түйсіктері), температура (жылыны, салқынды білдіретін түйсіктер) және
ауырганды білдіретін туйсіктер. Тері түйсігі рецепторларының есебі жоқ. Тек
ауырғанды білдіретін нүктелердің өзі ғана ... 900 ... асып ... ... ... ... бірдей емес.
Ғ. Сипай сезу туйсіктері
Адамдардың еңбек әрекетінде ерекше орын ... ... бірі — ... (осязание) туйсігі. Мұның екі түрі бар. Біріншісі — пассив сипай сезу.
Бүған тері түйсігі түгелдей ... ...... ... ... Актив
сипай сезу тері және қозғалыс түйсіктерінің ұштасып келуінен көрінеді.
Актив сипай сезу түйсігінің рецепторы адамның қолында (саусақ, алақан)
орналасқан. Осы түйсік — ... ... бір ... ... ... ... сезу ... жалпы еңбек процесінің «ұсақтүйек» ерекшеліктерін
меңгеруде, мектепте оқушыларды қол еңбегінің дағдыларына үйретуде, сондай-
ак, ... ... ... адамдардың тіршілігінде ерекше орын алатыны
түсінікті.
Д. Органикалық туйсіктер
Түйсіктердің екінші тобына — ... ... ... ... ішкі ... қабаттарына (өңеш, қарын, ішек, тамыр, өкпе,
жүрек т. б.) орналасқан. Ашыққанда, шөлдегенде не сусын қанғанда, жүрек
айнығанда, іш ауырғанда және т. б. ... ... ... ... ... ... Адам тоқ, деыі сау ... немесе іс-әрекет
үстінде түйсіктердің бүл түрін байқай бермейді.
И. М. Сеченов ... да ... бүл ... ... ... ... И. П. Павлов мектебінің зерттеулері көрсеткендей, дені сау ... ... оның ... «хал-күйінің» негізі болып табылады.
Е. Кинестезиялық туйсіктер
Кинестезиялық туйсіктер дененің жеке мүшелерінің бір күйдегі қалпын,
қозғалысын білдіреді. Кинестезиялық түйсіктерді ... ... ... ... ... Оның рецепторлары – ет, тарамыс, сіңірлердегі жүйкелерінің
ұштары.
Ж. Тең басу шуйсіктері
Мұндай — туйсіктерді статикалық туйсіктер деп те ... ... ... ішкі ... ... аппаратга
орналасқан. Статикалық туйсік — бастың қоз-ғалысын, дененің ... ... ... яғни ... тең ... ... ... туйсіктер
Вибрациялық түйсіктер қозғалған дененің ауаны толқытуын бүкіл өн бойымызбен
сезінген кезде пайда болады. Негізгі ... ... ... сау
адамдар көбінесе өздерінде бүл түйсіктердің болуын байқамайды. Көзі,
қүлағы, тілінен бірдей айрылған ... ... ... мен орыстың ғылыми
қызметкері Ольга Скороходованың өмірі мен творчестволық әрекеті
анализаторлардың адам қаларлық жағдайда бір-бірімен ... ... ... ... ... ... ... жақсы көрсетеді.

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Түйсік пен қабылдаудың патологиясы."3 бет
Адам түйсіктерінің түрлері мен рөлі9 бет
Түйсік бейнелеудің алғашқы процесі және қоршаған болмысты тану29 бет
Түйсік жайлы16 бет
Түйсік және оның негіздері25 бет
Түйсік және қабылдауға жалпы сипаттама19 бет
Түйсік пен қабылдау17 бет
Түйсік пен қабылдаудың патологиясы3 бет
Түйсік пен қабылдаудың патологиясы жайлы3 бет
Түйсік пен қабылдаудың патологиясы жайлы мәлімет4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь