Мемлекеттік борыш және оны басқару


Мемлексттік кредит қызметінің нәтижесінде мемлекеттік борыш түзіледі. Мемлекеттік борыш — бұл алынған және белгілі бір күнге өтелмеген мемлекеттік қарыздардың сомасы (олар бойынша ессптелген пайыздарды қоса). Мемлекеттік борыш үлғаймалы ұдайы өндірісті және қоғамдық қажеттіліктерді қанағаттандыру үшін ақша ресурстарын тарту нысандарының бірі ретінде мемлекеттік қарыздарды пайдаланудан туады. Мемлекеттік борышты мемлекет мемлекеттік бюджеттің қаражаттары есебінен өтейді. Орналастыру рыногына, қарыз валютасына және басқа сипаттамаларына қарай мемлекеттік борыш мемлекеттік ішкі және сыртқы борыш болып бөлінеді. Сондай-ақ күрделі және ағымдағы мемлекеттік борыш болып бөлінеді. Күрделі мемлекеттік борыш деп мемлекеттің шығарылған және өтслмегсн борышқорлық міндеттемелсрінң бүкіл сомасын (бұл міндеттемелер бойынша есептелген пайыздарды қоса) айтады. Ағымдағы борыш — бұл мемлскеттің барлық борырышқорлық міндеттемелері бойынша несиегерлергс табыс толсу және мерзімі келген міндеттемелерді өтеу жөніндегі шығыстар.
Қазақстан Республикасында мемлекеттк борыш өз кезегінде тікелей Үкіметтің Үлттық банктің және Үкіметтің кепілдігі уәдссін алған кәсіпорындардың борышы болып бөлінеді. Егер, борышты несиегерлердің түрлері (типтері) бойынша өзара бөліске салсақ көбінесе Дүниежүзілік банкке, Халықаралық валюта қорына және Қазақстандық экспорт қаржыландыратын ұйымдарға қарыз. Қарыз алудың едәуір көлемі жеке несиелерге де тиеді. Бұлар көбінесе Қазақстанның бағалы қағаздарын - қазынашылық міндеттемелерді, Ұлттық банктің ноттары мен сурооблигацияларын сатып алатын шетелдік жеке және заңи ұйымдар. Орналастырылған сурооблигацияларды өтеу мемлекеттік борышқа қызмет көрсетуге жұмсалатын шығыстардын негізі баптарының бірі болып отыр.
Мемлекеттік борыштың пайда болуы мен өсуінің есбебі мемлексттік бюджстгін тұрақты тапшІылығы болып табылады.
Экономкалық жағынан дамыған елдердің едәуір мемлекеттік ішкі борышы болады. Алайда борыштың бұл түрінің түзілу есбептеріндегі, әдістеріндегі жәнс жұмыс істсу ерекшеліктеріндегі айырмашылық елсулі болады. Дамыған елдерде мемлекеттік борыш жәнс оны тудырған бюджет тапшылықтары экономикалық циклге экономиканы түрақтандыру мен оны дамытудың біріктірілген факторлары болып табылады. Халықтан, корпорапиялардан, банктерден, басқа қаржы және кредит мекемелсрінен қарызға алынған ақша қаражаттары өнімді пайдалаылады және аталған

Пән: Мемлекеттік басқару
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 11 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге




Мемлекеттік борыш және оны басқару

Мемлексттік кредит қызметінің нәтижесінде мемлекеттік борыш түзіледі.
Мемлекеттік борыш — бұл алынған және белгілі бір күнге өтелмеген
мемлекеттік қарыздардың сомасы (олар бойынша ессптелген пайыздарды қоса).
Мемлекеттік борыш үлғаймалы ұдайы өндірісті және қоғамдық қажеттіліктерді
қанағаттандыру үшін ақша ресурстарын тарту нысандарының бірі ретінде
мемлекеттік қарыздарды пайдаланудан туады. Мемлекеттік борышты мемлекет
мемлекеттік бюджеттің қаражаттары есебінен өтейді. Орналастыру рыногына,
қарыз валютасына және басқа сипаттамаларына қарай мемлекеттік борыш
мемлекеттік ішкі және сыртқы борыш болып бөлінеді. Сондай-ақ күрделі және
ағымдағы мемлекеттік борыш болып бөлінеді. Күрделі мемлекеттік борыш деп
мемлекеттің шығарылған және өтслмегсн борышқорлық міндеттемелсрінң бүкіл
сомасын (бұл міндеттемелер бойынша есептелген пайыздарды қоса) айтады.
Ағымдағы борыш — бұл мемлскеттің барлық борырышқорлық міндеттемелері
бойынша несиегерлергс табыс толсу және мерзімі келген міндеттемелерді өтеу
жөніндегі шығыстар.
Қазақстан Республикасында мемлекеттк борыш өз кезегінде тікелей
Үкіметтің Үлттық банктің және Үкіметтің кепілдігі уәдссін алған
кәсіпорындардың борышы болып бөлінеді. Егер, борышты несиегерлердің түрлері
(типтері) бойынша өзара бөліске салсақ көбінесе Дүниежүзілік банкке,
Халықаралық валюта қорына және Қазақстандық экспорт қаржыландыратын
ұйымдарға қарыз. Қарыз алудың едәуір көлемі жеке несиелерге де тиеді. Бұлар
көбінесе Қазақстанның бағалы қағаздарын - қазынашылық міндеттемелерді,
Ұлттық банктің ноттары мен сурооблигацияларын сатып алатын шетелдік жеке
және заңи ұйымдар. Орналастырылған сурооблигацияларды өтеу мемлекеттік
борышқа қызмет көрсетуге жұмсалатын шығыстардын негізі баптарының бірі
болып отыр.
Мемлекеттік борыштың пайда болуы мен өсуінің есбебі мемлексттік
бюджстгін тұрақты тапшІылығы болып табылады.
Экономкалық жағынан дамыған елдердің едәуір мемлекеттік ішкі борышы
болады. Алайда борыштың бұл түрінің түзілу есбептеріндегі, әдістеріндегі
жәнс жұмыс істсу ерекшеліктеріндегі айырмашылық елсулі болады. Дамыған
елдерде мемлекеттік борыш жәнс оны тудырған бюджет тапшылықтары
экономикалық циклге экономиканы түрақтандыру мен оны дамытудың
біріктірілген факторлары болып табылады. Халықтан, корпорапиялардан,
банктерден, басқа қаржы және кредит мекемелсрінен қарызға алынған ақша
қаражаттары өнімді пайдалаылады және аталған қарызгерлердің актнвтері
ретіпде қаралады. Мемлскетіік борыш "ұлттың өзіне өзінің қарызы" ретінде
қаралады және ұлттың жиынтық байлығының жалпы мөлшеріне әсер етпейді. ішкі
борышты басқару жөніндегі пайызарды толсу қажеттігі түріндегі онын белгілі
бір теріс зардаптары иннсстицияларға немесе елдің экономикасын дамытуға
қосымша қаржы ресурстарын жұмылдырудан болатын онтайлы нәтижелермен
жабылады. Ішкі борыштың өсуі кезінде ұлттық табыс пен байлық кемімейді,
мұның өзі, әрине, табыстардың қайта бөлінісімсн байланысты болатын бірқатар
келеңсіз салдарларды жоққа шығармайды, олар мынаған саяды:
1. Берешекті өтеу мен пайыздарды толсу бюджет қаражаттарының есебінен,
яғни салық төлеушілердің есебінен жүргізіледі, сөйтіп, табыстар мемлексттік
:бағалы қағаздар иелеріне, өдсттсгідей, қоғамның дәулетті жіктеріне
ағылады.
2. Салықтарды кобейту жолымен мсемлекеттік борышты азайту
жөніндегі мемлекеттің іс-қимылы кезінде макроэкономикалық
тәуекелдіктер қосылады; жиынтық сұранымның қысқаруы тепе-теңді
таза ұлттық өнімнің азаюына ұрындырады, кәсіпксрлер тарапынан
қаражаттардың жұмсалымына деген ынталандырмалары төмендейді,
экономикаға қаражаттарды инвестициялау қысқарады.
3. Жеке меншік көсіпкерлердің "инвестицияларын ығыстыру" нәтижесі
іс-әрекет етеді. Бұл қүбылыс мынадан туып отыр.
Мемлекет бюджет тапшылығын немесе борышты жабу мақсатымен несие рыногына
шыға отырып, ақша рыногында бәсекені
күшейтеді, мұның нәтижссінде ақша капиталының пайыздық
мөлшерлемелері артады. Бұл жеке меншік секторды инвестициялардың бір
бөлігінен айырады, ал инвсстициялық шығыстардың төмендеуі тепе-тенді таза
ұлттық өнімді азайтады.
Егер мемлекет ақша рыногының оқшауландырылған қаражаттарын тұтыну
мақсаттарына емсс инвестициялық тауарларға бағыттаса, егер экономика
жұмыспен толық емес қамтылған жағдайда жүмыс істесе мұндай іс-әрекеттің
келеңсіз нәтижесі шектелуі мүмкін.
Қазақстан практикасында бюджеттердің тапшылықтары мен мемлекеттік
борыш қаржыландыру нысандары және туындайтын зардаптары бойынша айтарлықтай
ажыратылады. Мемлекеттік борыштың едәуір бөлігі үкімет тұргызатын өзгеше
"қаржы пирамидасы" болып табылатын мемлекеттік қазынашылық міндеттемелер
бойынша берешек нысанында көрестіледі. Мемлекеттің қолданыстағы жоғары
дисконтқа қарыз алған сомасы ішкі берешекті үнемі арттырады.
Мемлекеттік ішкі борыштың басқа нысандарына мыналар жатады:
бюджет тапшылығын жабу үшін бұрын алынған кредиттер бойынша Ұлттық
банкке берешек;
облигациялар және басқа бағалы қағаздар шығарумен ресімделген
халықтан, шаруашылық жургізуші субъектілерден алынған қарыздар бойынша
борыш.
Мемлекеттік ішкі борыштың пайда болуы мен үдей түсуі мемлекеттік
бюджеттің түрақты тапшылығынан туындайды.
Мемлекеттік сыртқы борыш — шетелдік несиегерлер турасында белгілі бір
күнге, белгіленген мерзімде өтеуге жататын еддің қаржылық міндеттемелерінің
сомасы.
Елдің сыртқы борышының болуы орынды дүнисжүзілік практика болып
саналады. Алайда, оның шегі болады, ол шектен мемлекеттік борыштың артуы
қауіпті бола бастайды.
Мемлекеттік сыртқы қарыз алу бойынша тартылатын қаражаттардың көлемі елдің
Үлттық банкісінің таза алтын-валюта резервтерінің 50 пайызынан аспауы тиіс.
Сыртқы қарыздарды көптен-көп ауқымда тарту несисегер елдерді экономикалық
және саяси тәуелділікке ұрындыруы мүмкін.
Дүнисжүзілік практикада мемлекеттік борыштың мөлшерін салыстырмалы
сипаттау үшін арнайы көрсеткіш — борышқа қызмет көрсетудің коэффициенті
пайдаланылады. Ол борыштық төлемдердің елдің валюталық түсімдеріне қатысы
ретінде ессптеп шығарылады. Мүндай қатыстың қауіпсіз деңгейі 25 пайыз болып
саналады.
Елдің экономикасының көлемімсен салыстырғандағы оның сыртқы борышының
мөлшері туралы түсінікті Дүнисжүзілік банктің сыныптамасы негізінде жасауға
болады. Осы халықаралық қаржы ұйымының анықтауы бойынша мемлекеттің
берешегі төмен деп есептелінеді, егер:
а) жалпы сыртқы борыштың жалпы ішкі өнімге қатысы 48 пайыздан аспаса
(Қазақстанда —33.8%); ә) жалпы сыртқы борыштың экспортқа қатысы 132 пайыз
(Қазақстанда —113%); б) берешекке қызмет қорсету сомасыныңэкспортқа қатысы
18 пайыз (Қазақстанда —22.8%); із) сыйақы төлемдерінің экспортқа қатысы 12
пайыз (Қазақстанда —5.1%). Сөйтіп, егер мезгілі өткен төлемдердің көптігін
есепке алмасақ, Қазақстанның берешеін әзірше төмен деп санауға болады.
Бірақ, республика борышының жоспарлы өсіп отырғанын, ал оның экспортынын
керісінше төмендеп отырғанын ескерсек ахуалдың нашарлауы мүмкін.
Алынған (игерілген) жәнс өтслмеген мемлскеттік және мемлекеттік емес
сыртқы қарыздардың, сондай-ақ Қазақстан Республикасы резидсенттерінің
Қазақстан Республикасы бейрезиденттерімен келісім-шарттары бойынша
берешектік міңдеттемелерінің белгілі бір күнгі сомасы жалпы сыртқы борышты
құрайды. Ол сыртқы мемлекеттік борышты және ішкі мемлекеттік борышты
кіріктіреді. Сыртқы мемлекеттік борыш - Қазақстан Республикасы өкіметінің,
жергілікті атқарушы орғандарының және Ұлттық банкінің Қазақстан
Рсспублиқасының бейрезидент несисгерлері алдындағы сыртқы мемлекеттік
борышының құрамдас бөлігі. Ішкі мемлекеттік борыш - Қазақстан Республикасы
өкімстінің, жергілікті атқарушы органдарының және Ұлттық банкінің Қазақстан
Республикасының қарызгер-резидснттері алдындағы ішкі мемлекеттік қарыздар
мен басқа да борыштық міндеттемелері бойынша мемлекеттік борыштың құрамдас
бөлігі.
1992 жылы бұрынғы КСРО-дан мұра болып қалған Қазақстанның сыртқы
борышы 3.2 миллиард долларды құрады. 1993 жылдың соңында Россия
Федерациясымен бұрынғы ҚСРО-ның сыртқы борышындағы Қазақстанның үлестік
борышы мәселесін реттеген "нөлдік вариантты" келіеімге қол қойылғаннан
кейін және берешектің бір болігі қайта ресімдкгеннен кейін Қазақстанның
сыртқы борышы 1.9 миллиард, долларды құрады. Бұл борыш экспорттық
мүмкіншілігі бар Қазақстан Республикасы үшін көп емес еді. 1995 жылдың
соңында Халықаралық валюта қорынан сатымды ресурстарды қоса жалпы сыртқы
борыш 3.09 миллиард долларды құрады (шамамен ЖІӨ-нің 19%). 1999 жылдың
басында жалпы сыртқы борыш ең жоғарғы мөлшерге — 8229.4 миллион долларға
жетті. 2001 жылдың басында Үкіметтің сыртқы борышы 3272 миллион долларға,
Үкімет кепілдендірген сыртқы борыш — 694.6 миллион долларға, жиыны — 3966.6
миллион долларға бағаланды. Бұл ішкі борышты қамтыған Үкіметтің барлық
борышының 86.8 пайызын құрады. 2003 жылдың басында Үкіметтің сыртқы борышы
мен Үкімет кепілдендірген сыртқы борыштың жиыны 3481.0 миллион долларға
жетті. Алайда, жекеменшік сектордың борышымен бірге - 14561 миллион доллар
(соның ішінде фирмааралық берешекті — 10547 миллион доллар) жалпы сыртқы
борыш 18024 миллонн долларға жетті. 2001 жылы Үкімет борышының ЖІӨ-ге
қатысты мөлшері 17.5 пайызды құрады, ал 2002 жылы ол 16 пайызға дейін
төмендеді.
Мемлекеттік борыштың болуы мезгілі келген пайыздарды және борыштық
міндеттемелерді өтеуді төлеу жөніндегі жыл сайынғы шығындарды қажет етеді,
олар мемлекеттік борышты басқару жөніндегі шығындар деп аталады.
Қазақстан Республикасының үкіметтік борышын өтеуді және оған қызмет
көрсетуді Қаржы министрлігі тиісті жылға арналған республикалық бюджет
туралы Қазақстан Республикасы Заңында коөзделген қаражат есебінен Ұлттық
банк арқылы, Үлттық банктің борышын өтеуді және оған қызмст көрсетуді
Ұлттық банк өзінің билігіндегі активтер есебінен, жергілікті атқарушы
органдардың мемлекеттік борышын отеуді және оған қызмет көрсетуді ол тиісті
жылға арналған мемлекеттік бюджетте көзделген қаражат ессебінсен Ұлттық
банктің келісімі бойынша жергілікті атқарушы органның қарыздарына қызмет
көрсету үшін тартылатын екінші деңгейдің банктері арқылы жүзеге асырылады.
Барлық мемлекеттік қарыздар Үкімет белгілеген тәртіпнен Қаржы
министрлігінде тіркеліп, ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Мемлекеттік кредит және мемлекеттік борыш
Мемлекеттік борыш
Мемлекеттік кредит пен мемлекеттік борыш
Мемлекеттік несие мен мемлекеттік борыш
Қазақстан Республикасының мемлекеттік қарызы және оны басқару
Мемлекеттік кредит пен мемлекеттік борыш туралы
Кәсіби борыш және абырой
Қаржы тәуекелі және оны басқару
Мемлекеттік басқару жүйесіндегі кадрлық саясат және оны жүзеге асыру механизмі
Мемлекеттік басқару
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь