Парсылар

Парсылар
1. Парсы мәдениеті
2. .Салт.Дәстүрі
Парсылар (өз атауы – фарсы, ирани) – ұлт, Иранның негізгі халқы. АҚШ, Ирак, Ауғанстан, Пәкістан, ГФР, Австрия,Франция, Ұлыбритания, ТМД елдері, т.б. мемлекеттерде де тұрады. Жалпы саны 33 млн. адам (2002). Антропология жағынан үлкен еуропоидтық нәсілдің үнді-жерортатеңіздік тобына жатады. Парсы тілінде сөйлейді. Ислам дінінің шиит тармағын ұстанады. Ежелгі иран тайпалары Орталық Азиядан б.з.б. 2-мыңжылдық соңында оңтүстік-батыс өңірлерге қоныстанған. Олар Мидия мемлекетінде, Ахемен әулеті құрған мемлекетте негізгі рөл атқарды. 7 ғасырдағы араб шапқыншылығынан кейін парсылар арасында ислам діні тарала бастады. Парсылардың этникалық тарихында арабтардан соң түріктер (11 – 12 ғасырлар, салжұқтар), түркі-моңғолдар (13 –14 ғасырлар, Хұлағу әулеті) өз іздерін қалдырды. 16 ғасырдың бас кезінде парсылар ирандық Сефеви әулетіне бағынса, 19 ғасырдың орта тұсында оларға қаджарлар өз үстемдігін орнатты. 19 ғасыдың ортасында ұлт болып қалыптасуы аяқталды. Парсылар ежелден суармалы егіншілікпен айналысты; бидай, тары, күріш, мақта, арпа, шай, қызылша, т.б. дәнді дақылдар екті. Қой өсірді. Қалалық жерлерде қолөнер мен сауда дамыды. Парсы шеберлері жасаған кілемдер, керамик. ыдыстар, зергерлік бұйымдар көп елдерде жоғары бағаланады. Баспаналары саз балшықтан, кірпіштен тұрғызылып, төбесі қамыспен жабылды.
1. Қазақ энциклопедиясы 7 т,
2. Жоғарыға көтеріліңіз↑ Н.Атығаев
3. Қазақ энциклопедиясы 7 т,
4. Жоғарыға көтеріліңіз↑ Литература Востока в средние века, М., 1970
5. Жоғарыға көтеріліңіз↑ Мухаммад Жағфар Яххақи, Чун сабу-е тешне, Тегеран, 1997
6. Жоғарыға көтеріліңіз↑ Прозалық әдебиет. // Маусымдық жинақ. ғ 51, Тегеран, 2000.
7. Жоғарыға көтеріліңіз↑ Ө. Күмісбаев, Т. Қыдыр
        
        Қорқыт Ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университеті
Тақырыбы: Парсылар
Орындаған: Амангелді Ж.
Қабылдаған: ... ... ... Парсы мәдениеті
* .Салт-Дәстүрі
Парсылар
Парсылар (өз атауы - ... ... - ұлт, ... ... ... АҚШ, ... Ауғанстан, Пәкістан, ГФР, Австрия,Франция, Ұлыбритания, ТМД елдері, т.б. мемлекеттерде де тұрады. Жалпы саны 33 млн. адам (2002). Антропология жағынан үлкен ... ... ... ... жатады. Парсы тілінде сөйлейді. Ислам дінінің шиит тармағын ұстанады. Ежелгі иран ... ... ... ... ... ... ... өңірлерге қоныстанған. Олар Мидия мемлекетінде, Ахемен әулеті құрған мемлекетте негізгі рөл атқарды. 7 ... араб ... ... ... ... ... діні тарала бастады. Парсылардың этникалық тарихында арабтардан соң түріктер (11 - 12 ... ... ... (13 - 14 ... ... әулеті) өз іздерін қалдырды. 16 ғасырдың бас ... ... ... ... ... ... 19 ... орта тұсында оларға қаджарлар өз үстемдігін орнатты. 19 ... ... ұлт ... ... ... ... ... суармалы егіншілікпен айналысты; бидай, тары, күріш, мақта, арпа, шай, қызылша, т.б. дәнді дақылдар екті. Қой өсірді. Қалалық ... ... мен ... ... ... ... ... кілемдер, керамик. ыдыстар, зергерлік бұйымдар көп елдерде жоғары бағаланады. Баспаналары саз балшықтан, кірпіштен тұрғызылып, төбесі қамыспен ... ... ... ... хауз ... ... Ерлер матадан тігілген көйлек, шалбар, үстіңгі жағына жеңсіз каба, қой терісінен ... ... ... киіз ... ... Әйелдердің негізгі киімі - көйлек, кофта, дамбал, бүкіл денесін жауып тұратын чадра болды. Дәстүрлі тағамдары ... ... және ... жасалды. Мұсылмандық мерекелерден басқа Наурыз мейрамын да тойлайды. Өте бай ауыз ... ... ... ... ... жігіт қалыңдығын көшеде танысып, қосылмайды. Ата-аналары арнайы рұқсат беріп, құда түсіп екі жасқа батасын бергеннен кейін ғана қосылып, некелері қиылған күні ғана ... ... ... ... ... ... жиі ... Бұл сөз тегін айтылмаған сияқты. Жылқы да өз үйіріне өзге үйірдің ... ... ... ... ... ол үйірден бөлініп кетуі неғайбыл. Осы орайдан келгенде қазақтарда ежелден ата-атаға бөлініп өздерінің ұлттық қасиетті қағидаларын сақтап келеді. Рулық топ жеті ... ... ... ... ру ... екі ... жастарын боз биенің сүтіне шомылдырып, қол жайып бата беріп олардың қосылуларына рұқсат берген. Содан барып қазақ ұлтында жаңа ру ... ... ... ... ... ... ... рулық қатынастарының маңызы зор болғандықтан әр қазақ өзінің аталық ... ... ... тиіс. Сондықтан қазақтар аталық шежіресін есте сақтауды мықтап меңгеріп, ... ... ... ... тілі - ... ... пен ... тілі. Ол өзінің осы тартымдылығы арқылы көптеген шекараларды асып ... ... ... мен ... ... ... ирандық-исламдық мәдениет пен өнер жайлы сөз бола қалған барлық жерде парсы тілі теңдессіз асыл тастай жарқырайды.
Осыдан біраз уақыт бұрын ... ... ... Әлем ... және ... қатынастар университеті Иран, Қазақстан, Ресей, Армения мен ... ... ... тілі мен әдебиетінің 30 ұстазын қабылдады. Қазақстандағы ИИР-ның мәдени өкілдігі, әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті мен Абылайхан ... Әлем ... және ... ... ... ... ... және Қазақстан мен Иранның жауапты қайраткерлерінің қатысуымен "Парсы ... ... Орта Азия мен ... ... ... мен ... атты форум өтті.
ИИР-ның Парсы тілі мен әдебиеті мәдени орталығының басшысы доктор Ғұламәли ... осы ... ... ... "Парсы тілі мен әдебиеті ұстаздарының парсы тілі, оны үйретудің жолдары мен тәсілдері, сондай-ақ оны дамытып-нығайту жөнінде ой бөлісіп, пікір ... үшін ... ... ... ... ... Парсы тілі өткен ғасырларда Азияның кең ауқымды ... ... Таяу ... Орта ... ... ... Қытайдың оңтүстігі мен Үндістан түбегінде көптеген ғалымдар, әдебиетшілер мен мәдениет сүюшілердің тілі болды",-деді. ИИР-ның мәдени ... ... ... шыққан доктор Ғұламәли Хаддадәділ өз жолдауының соңында: "Көптеген айтулы тұлғалар, ұстаздар мен зерттеушілердің осы форумда бас қосуы парсы тілінің ... даму ... ... септігін тигізеді деген үміттеміз. ИИР-ның Парсы тілі мен ... ... ... ... өз ... осы ... ... өзінің барлық тәжірибелері мен жетістіктерін бөлісіп, аталмыш мақсаттың орындалуына көмектесуге дайын",-делінген.
Абылайхан атындағы университет ректорының ғылыми-зерттеу істері жөніндегі орынбасары Эльмира ... ... ... 1-2 ... ... ... ... тілі" форумында парсы тілінің әлемдегі ең үлкен әдебиетті өз атына тіркей алғандығын айта ... ... ... қол ... бері ... тілі осы ... ... оқытылады. Қазақстан тарихының 80 пайыздан астамы парсы тілінде жазылған. Жүргізілген зерттеулер нәтижесі бойынша қазақ ... ... ... ... 3060 сөз бар",-деді.
ИИР-ның Мәдениет және исламдық байланыстар ұйымының төрағасы доктор Мұхаммад ... ... ... ... ... Орта Азия мен ... өткені, бүгіні мен ертеңі" атты форумда сөйлеген сөзінде парсы тілін атақты шайырлардың тілі деп атады, сондай-ақ аталмыш шайырлардың ... мен ... ғана ... ... де ... екендігін атап өтіп: "Қытай, Үндістан, Пәкістан, Орта Азия ... ... ... бен ... елдерінің кітапханаларында парсы тілінде жазылған әртүрлі қолжазбалар бар. Парсы тілінде жазу және каллиграфия жаңа өнер түрін тудырды. Қазір де ... ... өлең жазу ... ... ... тұлғаларының арқасында жалғасын табуда. Шахриярдың өлеңдер жинағы - солардың ... ... ... ... соның ішінде Латын Америкасы елдерінде парсы тілін ... ... ынта ... ... тілі мен ... ертеңгі мақсаттарын санамалай келіп: "Парсы тілі ресми тілдердің бірі ... ... ... мен ... дамуына байланысты қайтадан Ислам әлемінің екінші тілі саналады. ... ... ... ... таралуы аясы кеңейтіледі деп үміттенеміз",-деді. Ол, сондай-ақ: "Қазақстандағы ИИР-ның мәдени өкілдігі университеттер мен Мәдени өкілдіктің ... ... ... үйрету курстарын өткізуге дайын",-деп мәлімдеді.
Парсы тілінің мүмкіндіктері және жаһандану кедергілері, шетелдіктерге парсы тілін үйрету тәсілдері, Ислам діні мен ... ... ... ... ... ... ... Иранның тарихи болмыс-бітімін сақтаудағы парсы тілінің рөлі мен ұлттық сана-сезім - ... ... ... ... Қазақстан, Орта Азия мен Кавказдағы өткені, бүгіні мен ертеңі" атты форумға қатысушы парсы тілі мен ... ... екі күн бойы ... ... жаңа ... ұсынған өзекті тақырыптар болды.
Ардақты ағайын, "Парсы тілінің Қазақстан, Орта Азия мен ... ... ... мен ... атты форумы негізінде парсы тілі мен әдебиетінің рухани тартымдылығы мен парсы тілінің Қазақстандағы қазіргі жағдайы жайлы сөз қозғауды жөн ... ... тілі мен ... ... ... бай мәдениетінің түрлі түсті нақыштарын көрсетуші құрал болып табылады. Парсы тілі - ... ... пен ... ... Ол ... осы тартымдылығы арқылы көптеген шекараларды асып өтіп, әртүрлі елдер мен құрлықтарға таралды. Ислам, ирандық-исламдық ... пен өнер ... сөз бола ... ... ... ... тілі теңдессіз асыл тастай жарқырайды.
Құран, хадис пен фикх, философия және ... ұлы ... ... ... тілі мен ... ажырағысыз бөлігі болып табылады. Парсы әдебиетінің барлық құнды туындылары адам баласының болмысымен астасып, оның рухын биіктете ... ... ... ... ... "Маснавиінің" әрбір парағы, Хафиз өлеңдерінің әрбір құнды бейті, Сағдидің хикметке толы насихаттары, Фердоуси "Шахнамасының" даналыққа толы ... - ... ... ... ... парсы әдебиетінің миуалы бағына кіргізіп, шындық, дұрыстық пен рухани биіктіктен дәм тарттырады.
Мәскеу университетінің ... ... ... ... ... ... мен ... рухани өсу мен мистика жайлы сөз қозғау мүмкін ... ... осы ... ... ... ... "Ләйлі-Мәжнүн" мен "Хосроу-Шырын" сияқты поэмалары мен Иранның ең маңызды эпикалық кітабы болып табылатын Фердоусидің "Шахнамасы" да ... ... ... Бұл ... ... мағынаға толы бейттерді көптеп кездестіруге болады",-дейді. Доктор ... ... ... ... пен адам - ... ... маңызды үш рухани тартымдылығы. Бүкіл болмысты қамтитын құдайды тану, ... пен ... ... ... ... ... ... оның кемелденуі үшін жаралған адамды парсы тілі мен ... ... ... ... байтақ жері бар қазақ елі тарих бойында Иран мәдениеті және өркениетімен үнемі байланыста болған. Бұл ұлан-ғайыр ... Иран мен ... ... ... жасап отырған. Әлі де осы кең байтақ жердің түкпір-түкпірінен Иранның бай мәдениеті мен өркениетінің белгілерін көруге болады. Қазақтар ... ... ... ең ... ... - ... ... Қазақ халқының көпшілігі әлі күнге дейін өз ... ... ... мен ... ... ... ... батырларының аттарын таңдап қояды. Мыңдаған парсы сөздерінің қазақ тілінде болуы ... мен ... ... қатынастардың ежелден келе жатқандығынан хабар береді. Намаз, ораза, пайғамбар, періште мен басқа да көптеген сөздер мен ... ... ... ... ... ... Бұл сөздер әлі күнге дейін қазақ тілінде қолданылады. ... ... ... ... ... өтсеңіз, дәріхана, асхана, шайхана, көше және осы тектес басқа да ондаған сөздерді кездестіресіз. Бұл сөздердің барлығы парсы тілінен алынған.
Осы күнге ... ... ... ... ... ... қазыналарының бірі - осы елдің әртүрлі кітапханаларында сақтаулы жатқан әртүрлі қолжазбалар мен кітаби ... Осы ... ... әлі күнге дейін ғылыми тұрғыдан тізімге алынбаған көптеген құнды еңбектер бар. Осы ... 85-90 ... ... ... парсы жазуымен жазылған. Қазақ зерттеушілерінің бірі: "Қазақтар жайлы сөз етілген ортағасырлық тарихи-мәдени дереккөздердің 90 ... ... ... ... ... ұлы ... Мұхтар Әуезов: "Қазақтар арасында "Шахнама" мен "Ләйлі-Мәжнүн" дастандары ... ... ... салынған. Олар ел арасында ерекше ықыласқа ие болған. Қазақтың ұлы ойшылы әрі ақыны Абай Құнанбаев араб-парсы тілдерін біліп, дін ... мен ... ... ... ... ... әдебиеті, Фердоуси, Сағди, Хафиз, Моулави және Низами сынды парсы тілдес шайырлармен таныс ... және өз ... ... ... ... үшін осы ... ... сұраған. Абай мен басқа да қазақ ақындарының шығармашылығын зерттеген кезде қазақ-парсы ақындары арасында мазмұн-мағыналық ... ... ... барлығына көз жеткізуге болады",-деген пікірде.
Парсы тілі мен әдебиетінің қазақ ... мен ... ... мен ... ... ... ала ... Қазақстанның қазіргі жас ұрпағы өз ата-бабаларының еңбектерін оқып, тану үшін парсы тілін үйренулері ... және ... ... сөйлетін адамдармен танысуы тиіс. Осы себепті соңғы жылдары Қазақстанда парсы тілі мен әдебиетін үйрету айтарлықтай дамыды. Парсы тілі мен әдебиеті ... ... ... бақылауынан шыққаннан кейін х.қ.ж.с.б. 1368 жылы (1989 жылы) профессор Л.Рүстемовтың көмегімен Қазақ ұлттық университетінің шығыстану факультетінде оқытыла ... ... ... бұл тіл ... да ... атап айтқанда Абылайхан атындағы Әлем тілдері және халықаралық қатынастар университеті, Халықаралық журналистика униерситеті, Қожа ... ... мен ... ... ... ...
Парсы империясы
* Ежелгі Парсы патшалығы
Парсы империясы деген терминмен парсылармен құрылған бірнеше мемлекетті атайды:
* Ахеменилер империясы (б.з.д. 550 жыл -- ... 330 ... ... Парфия империясы, Парфия патшалығы, Парфия державасы немесе Аршакилер империясы
* Сасанилер ... (226 -- ... деп ... мен ... ... ... ... патшалығының құрылуы
Ежелгі Парсы патшалығының картасы
Иран үстіртінің оңтүстігінде, Вавилонның ... ... ... өмір ... еді. Олар ... ... ... күрестің барысында бірігіп, тайпалар одағын құрды. Парсы тайпалары одағын ахемен деп аталған рудан ... ... ... ... ... Кир есімді қабілетті көсем болды. Кейбір аңыз бойынша, оны кішкентай кезінде бір ерекше аң емізіп асырапты. Одан соң мал бағып ... ... ... ... ... ... Сөйтіп, құдіретті аң сүтінен нәр алып, өзі де ... ... Кир ... ... ... ... Оның ... жүйесін жетілдірді. Содан соң өзін парсылардың патшасымын деп ... Бұл ... ... ... ... ... пайда болған еді. Ассирия мемлекетінің әлсіреу мидиялықтардың күшеюіне мүмкіндік берді. ... ... ... ... Ассирия мемлекетін талқандайды. Одан соң мидиялықтар Кіші Азияға, оңтүстігіндегі парсыларға да өктемдік жүргізеді. Бірақ Мидияның Вавилонмен одақтастық, достық қарым-қатынасы ... ... ... ... ... қанды соғысқа ұласты. Мидияның патшасы Астиаг (вавилонша Иштубек) пен Вавилон билеушісі Набонид соғысып жатқан ... Кир ... ... өктемдікке қарсы көтерді. Ол Мидия патшасы Астиагты оңай жеңді. Мидияны жаулап алғаннан кейін, Кир жаулаушылық саясатын кеңейте ... Кіші ... ... ... басып алды. Бұл кезде Вавилонның өз ішінде алауыздықтар басталған еді.Әсіресе, абыздар мен саудагерлер елдегі жиі болып жатқан ... мен ... ... ... ... ... болды. Оны білетін Кир өзін Вавилон дінінің, мәдениетінің қамқоршысы боламын, елде тыныштық орнатамын деп ... ... оны ... ... ... Саудагерлер де үмітпен қарады. Кир оларға арқа сүйей отырып, барлық әскерін бастап ... ... ... ... Парсы патшалығына қосқаннан кейін, Кир әскерлерімен батысқа аттанды. Кешегі Египетке тәуелді болған Финикия мен Палестина халықтары парсыларға қарсылық ... ... ... соң Кир Орта ... ... сақ тайпаларының жерін өзіне қаратуға ұмтылды. Бірақ оның сақтарға қарсы жорығы сәтсіздікпен аяқталады. Ол жорығының барысында ... ... ... өзі де қаза табады. Оның орнына ұлы Камбиз патша болады. Ол ... ... ... оны ... Сөйтіп, шығысы Орта Азияға, батысы Жерорта теңізі мен ... ... ... алып ... ірі ... патшалығы құрылды.
I Дарий, оның ішкі және сыртқы саясаты
I Дарий
Камбиз Египеттен қайтып келе жатқанда қайтыс болды. Бағындырылған халықтар парсы ... ... ... ... ... ... тағына Б.з.д. 522 жылы I Дарий (парсыша Дарайявауш) отырды. Оның билігінің алғашқы жылдары көтерілістерді басумен өтті. Көтерілістер орасан зор ... ... ... ... байланыстың нашар екенін, мемлекеттерді басқару жүйесін реттеу қажеттігін көрсетті. Көтерілсітерді басып, тағына мықтап отырғаннан кейін I ... ... ... ... ... ... қолға алды. Алдымен 20 аймаққа бөлді. Әрбір ... ... ... ... ... ... белгілі бір көлемде патша қазынасына салық төлеп отыратын болды. Әрбір аймақта ... ... ... ... тікелей патша тағайындайтын әскербасылар басқарды. Олар аймақ ... ... ... ... ... ... олар, әскербасылар аймақ хакімдерінің үстінен патшаға шағым айта алады. Ал аймақ хакімдері де ... ... ... ... ... болды. Бұл жергілікті билеушілерді патшаға тәуелді ете түсті. Барлық билік ... ... ... берді. I Дарий енгізген үлкен жаңалықтардың бірі әлемдегі ең таза ... ... ... болды. Ол дарик де аталды. Оны Парсы мемлекеті ғана емес, көптеген басқа елдер де құнды ақша ... ... ... дарик, бүгінгі таңда дағы америкалық доллар сияқты, халықаралық ... ... ақша ... атқарды. Бұл халықаралық саудадағы Парсы елінің беделін көтерді. Елдегі сауданың дамуы, әрбір аймақтар арасындағы ... ... үшін ... жол ... Ол жол сонау Сарды қаласынан басталып, бүкіл Кіші Азияны басып өте отырып, Тигр өзенінің бойымен оңтүстікке қарай Вавилон мен Сузы ... ... ... Жол ... ... 20 ... ... бекеттер мен керуен сарайлар орнатылды. Оларда шабармандар мен хат тасушылар аттарымен, ... ... ... ... ... тұрды. Осы жол арқылы елдің орталығынан патша жарлықтары оның шеткері аймақтарына тез жеткізіліп отырды. Бұл жолды сол себепті кейде "патша ... деп те ... Бұл ... сауда керуендері де ағылып, жұріп жатты.
Парсы тілі
Парсы тілі үнді-еуропа тілдік семьясы иран тобының оңтүстік-батыс тармағына жатады. Иран ... ... ... ... Орта ... ... тіл ... Иранмен шекаралас жатқан Ауғанстанға, Орталық Азияның кей өңірлеріне, Үндістан мен Әзербайжанға тарады. Парсы тілі тарихы көне, ... жаңа ... үш ... ... ... ... тілі көне парсы (жазба ескерткіштері б.з.б. 6 - 4 ғасырлардан белгілі), орта парсы (3 - 7 ... ... ... жаңа ... (7 - 15 ғасырлар) тілдерінің заңды жалғасы. ... ... ... ... ... ... және дархи тілдері дамыды (айырмашылықтары 16 - 17 ... ... ... классикалық парсы тіліндегі әдеби мұра Ауғанстан, Тәжікстан және Иранхалықтарына ортақ болып табылады. Парсы тілі бай ... ... ие ... ... ... ... ... Бұл тілдегі жазба ескерткіштердің 2500 жылдан астам тарихы бар. Парсы тілі бірнеше диалектіге бөлінеді, әдеби тілі тегеран диалектісі негізінде ... ... ... 6 ... 2 ... 23 дауыссыз фонеманың болуымен, тіл арты (фарингаль), көмей (увуляр) дыбыстардың сақталуымен айқындалады. Сөз басында дауыссыздар ... ... ... ... соңғы буынына түседі. Есімдер септелмейді, род категориясы жоқ. Күрделі етістіктің есімді тіркесі мен аналитикалық ... жиі ... ... түркі тілдерінің сөздері көп кездеспегенімен, 19 ғасырдан француз, ағылшын, орыс ... ... ... ... ... араб ... ... патшасы І Дарийдің Бехистундік жазуы
Скиф жеріне жорығы кезінде парсы патшасы І Дарий әрбір есте ... елді ... ... оның ... есте қалдыру қажет болған оқиғалар өткен жерлерде өзінің болғандығын білдіретін "із" қалдырып ... ... ... ... ... ... ... Понт (Қара теңіз) арқылы өтетін қылтада парсылар патшасы жағалауда ақ тастан екі ... ... және ... ... оның скифтерге жасаған ұлы жорықтарын және әскерлерін мадақтайтын біріне ассирииялық, екіншісіне грек ... ... ... . ... ол ... еткен барлық тайпалардың аттары тізіледі: ал ол жеңген халықтарының бәрін жорыққа бастап отырған. Осы жазуларға сай парсылардың армиясында атты әскерімен, ... ... 700 мың адам ... ал ... ... алты жүз. Осы ... қалаға алып кетіп, кейінірек византиялықтар оларды Артемида Ортосийдің мехрап бөлмесінде пайдаланды, ал ассириялық жазумен (сына жазу) бір тас Византиядағы ... ... ... ... ... мен ... ... тұрған қалқымалы көпірмен парсылардың әскерлері өте бастағанда, патшаның өзі - мақтан сүйгіш жаулап алушы ... биік ... ... алып, өткелді паңдана бақылады. "Боспор бойыша жүзу" деген жағырапиялық шығарманың авторы Диониси Византийский: "Тарихи ескерткіштердің арасында бұл ... ... ... ... сақталған, өйткені онда өз әскерінің Азиядан Еуропаға өткенін бақылап, көрермен ретінде Дарий отырған деседі",-деп жазды. Көріп ... ... ... ... ... ұқсаған болуы керек. Кейінірек ол табылмады. Дарийдің скифтерге жорығына ... ... ... ... ... Ол ... ... 152 м. биіктікте Керманшах қаласы төңірегіндегі Бехистун жартасына ойып жазылған. Жазудың үстінде үлкен барельеф тұр. Онда ... ... ... ... ... 9 ... мен патшалары тұрғаны бейнеленген, оныншысын патша аяғымен итеріп тұр. Басқа болжам бойынша, бұлар тайпалардың көсемдері емес, патшаға қарсы сәтсіз ... ... және ... ... оған ... ... Жазу бес ... 414 жол. Ол үш тілде (элам, вавилон, ежелгі парсы) ойылып жазылған. . "Дарий патша сөйлейді: содан кейін мен әскермен ... ... ... аттандым. Содан кейін үшкір тұмақ киетін сақтар шайқасуға шықты. Мен өзенге келіп, оның арғы бетіне бүкіл әскеріммен өттім. ... ... мен ... бір бөлігінің быт-шытын шығардым, ал басқа бөлігін тұтқынға алдым ... Олардың Скунха есімді көсемін тұтқындап, маған алып ... ... ... мен ... ... етіп ... ... бұл менің тілегім еді. Содан кейін ел менікі болды". Жазудың мәтінінен скифтермен шайқастардың бірінде парсылар ... қол ... атап ... олар ... сақтары тайпаларын, шошақ қалпақты сақтарды жеңгенін аңғаруға болады. . Бұл тайпаның киіміндегі биік ... ... ... тән ... атап ... ... оларды "тиграхаудтар" деп парсылардың өздері атаған. Бұл жеңіс Дарий мөрлерінің бірінде ойып жасалған болуы ... - ... жау ... ... ... ал шошақ қалпақты басқасын парсылардың басшысы оған қысқа семсермен соққы ... деп, ... ... тұр. Шын ... І ... Орта Азия ... бір емес, бірнеше жорық жасаған . Ол жорықтар бірі сақтарға қарсы б.д.дейінгі 518-517, скифтерге ... 513-512 ... ... ... бірі ... ... да, сонда Бехистун стелласында оқиғаға сәйкес жеңісті жазу қашалды. Биік тұмақты адам басының жоғарғы жағында sk-un-ha-s-ak (ск-ун-ха-с-ак) деген жазуының бар ... ... Бұл жазу ... ... ... ... ... көзқарасын білдіреді. . Бехистун тауларындағы барельефті бірінші ашқан және ондағы жазулардың ... ... ... екі ... - s-ak ... ... ... деп жазады ол, алынған дыбыс үндестігін антропоним деп санауды ұсынып, қалғандарын қосып жазады: skunha-sak (скунка-сақ). Сөйтіп, Скунка-сақ тарихқа енді. Бір ... әр есім ... ... ... ономастикада және сондай-ақ сөздіктерде skunha (скунка)-ға сәйкес ештеңе табылмайды". (Сулейменов О.) Одан әрі ол: "Егер біз буындарды басқаша бөлуге ... ... ... ... СКУН ... ... және ... "Көсем (әскер басы) хасах ". Бұрынғы пішіні *i skun kasak болуы мүмкін. Дәлме-дәл "Екінші касак", ал егер дауыстылар арасындағы ... ... онда ол ... - ... ... ... kosak деп те айтыла алады, бұл ертедегі гректің *kosak (os) > ' osak(os) қай жіктелуіне әкелді. Әзірге kasak (kasak , gasak, gsak, kozak) ... ... YI ... Бехистун жазуындағы hasak дауыс үйлесімінде өз бастауын ... ... деп ... Skun hasak (СКУН ХАСАХ) - "Көсем (әскер басы) хасах."
Алматыда парсы-сақ мәдениетінің этно-тарихи саябағы пайда болады
Алматының солтүстік-батысы, ... ... ... ... ... ... этно саябағын құрушылар жобаны ары қарай дамыту мақсатында инвестиция іздестіруде. Бұл туралы Марғұлан атындағы археология Институтының директоры Карл ... ... деп ... ., - деді ... 22 ... ... І Алматы мәдениет форумында Байпақов.
Боралдай сақ қорғаны сақ дәуіріне жататын (б.э.д VI-III) 47 ірі қорғаннан ... Осы ... ... ... мәдениетін, табиғи ландшафтарын сақтап, құлдыраудан аман қалған. Сақ қорғанының ... 10-14 м. Ал ... 80-100 м ... Оның ... ... ... сақинасы мен құрбан шалатын жерлер бар.
Қолданылған әдебиеттер:
* Қазақ энциклопедиясы 7 ... ... ... Н.Атығаев
* Қазақ энциклопедиясы 7 т,
* Жоғарыға көтеріліңіз↑ Литература Востока в ... ... М., ... Жоғарыға көтеріліңіз↑ Мухаммад Жағфар Яххақи, Чун сабу-е тешне, Тегеран, 1997
* Жоғарыға көтеріліңіз↑ Прозалық әдебиет. // Маусымдық жинақ. ғ 51, ... ... ... ... Ө. ... Т. ...

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Білім эволюциясы17 бет
Египет5 бет
Ежелгі шығыс елдеріндегі саяси және құқықтық ілімдер.7 бет
Ежелгі қосеөзен мәдениеті15 бет
Классикалық кезеңдегі грек мәдениеті, Октавиан Август принципаты (талдау жасау)10 бет
Сайрам4 бет
Сақтар мен ғұндар9 бет
Сақтардың саяси тарихы4 бет
Темір дәуіріндегі Қазақстандағы тайпалар мен одақтар10 бет
Тоқтарбайұлы қобыланды7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь