Метрология және техникалық өлшеу

1.Метрология және техникалық өлшеу негізгі анықтамалары, мақсатары
2. Өлшеу және бақылау аспаптарының классификациясы.
3.Негізгі метрологиялық көрсеткіштер
Метрикалық жүйе, метрология және прогресс ұғымдары бір-бірімен тығыз байланысты. Метрикалық жүйе қолданылуы метрологияның ең басты жетістігі.
Метрология - өлшеу жұмыстарын жүргізу, олардың бірлігін қамтамасыз ету әдістері мен құралдары және қажетті дәлдікке жету тәсілдері туралы ғылым.
Қазіргі замандағы өлшеу жұмыстары ғылыми-техникалық білім негізі болып, материалдық ресурстарды есепке алу және жоспарлау, өнім сапасын қамтамасыз ету, бөлшектер мен тораптардың өзара ауыстырымдылығын қамтамасыз ету және технологияларды дамыту, еңбек қауіпсіздігін қамтамасыз ету және басқа мәселелерді шешуге бағытталады.
Қандай да болса талдау, жобалау, жоспарлау, бақылау, реттеу барысында әрқашан да шикізат, дайын өнім көлемі және сапасы туралы, технологиялық әрекет немесе тұтас өндірістік цикл туралы ақпарат қажетті. Бұл ақпарат әр түрлі көптеген физикалық шамаларды, көрсеткіштерді және параметрлерді өлшеп анықтауын талап етеді.
1. Акишев К., Дарибаева Г. Стандарттау, метрология және сәйкестікті бағалау/ Астана: Фолиант, 2008
2. Жанзақов М.М., Мырзабек К.А. Стандарттау / Қызылорда: Тұмар, 2007
3. Каржаубаев К.Е. Стандарттау, сертификаттау және менеджмент жүйелері/ Алматы: Нур-Принт, 2011
4. Асқаров Е.С. Стандарттау, метрология, сертификаттау және сапаны басқару/ Алматы: Экономика, 2013
        
        Қорқыт Ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университеті
Тақырыбы: Метрология және техникалық өлшеу
Орындаған: ... ... ... Д
Қызылорда, 2015ж
Мазмұны:
1.Метрология және техникалық өлшеу негізгі анықтамалары, мақсатары
2. Өлшеу және бақылау аспаптарының ... ... ... ... метрология және прогресс ұғымдары бір-бірімен тығыз байланысты. Метрикалық жүйе қолданылуы метрологияның ең басты жетістігі.
Метрология - өлшеу жұмыстарын ... ... ... ... ету әдістері мен құралдары және қажетті дәлдікке жету тәсілдері ... ... ... ... ... ғылыми-техникалық білім негізі болып, материалдық ресурстарды есепке алу және ... өнім ... ... ету, ... мен ... ... ауыстырымдылығын қамтамасыз ету және технологияларды дамыту, еңбек қауіпсіздігін қамтамасыз ету және басқа мәселелерді шешуге бағытталады.
Қандай да болса талдау, жобалау, ... ... ... ... ... да ... дайын өнім көлемі және сапасы туралы, технологиялық әрекет немесе тұтас өндірістік цикл туралы ақпарат ... Бұл ... әр ... ... ... ... көрсеткіштерді және параметрлерді өлшеп анықтауын талап етеді.
Қажетті дәлдікпен анықталған нақты ақпарат дұрыс шешім қабылдануына әсер етеді, ал керісінше, жалған ақпарат өнім ... ... әр ... ... ... ... болуы мүмкін көптеген қателіктерге апарады.
Кейбір мәселелер әртүрлі жерде, әртүрлі кезде, әр түрлі өлшеу жабдықтарымен ... ... ... қорытындалады. Сондықтан өлшеу нәтижелерін қолдануға болады, егер олар бір-бірімен сәйкес болса.
Өндіріс саласында түпкі өнімді ... ... ... да ... ... ... өнім сапасына қатысты көрсеткіштерді өлшеу және бақылау жағдайларын қарастыру маңызды.
Жаңа өнім шығару және технологиялық процессін дайындау кезінде, өндірістің метрологиялық ... ... ... ... ... ... ... өлшеу және сынау әдістер мен жабдықтары негізінде атқарылуы тиісті.
Қолдану тапқан өлшеу техникасының деңгейі бойынша өндіріс саласының, мемлекеттің ғылыми және техникалық даму ... ... ... ... ... физикалық шамалар мәндерін, мемлекеттік эталондарын және үлгілі өлшеу жабдықтарын орнату;
* өлшеу теориясын, ... және ... мен ... ... ... өлшеу бірлігін қамтамасыз ету;
* өлшеу қателіктерін, өлшеу және бақылау жабдықтарының дәлдігін анықтау әдістерін дайындау;
* өлшемдерді эталондардан немесе үлгілі өлшеу ... ... ... ... беру әдістерін дайындау.
Негізгі анықтамалар мен ұғымдар
Өлшеу - белгілі бip физикалық ... ... ... ... ... анықтау.
Өлшеу жабдықтары - мөлшерленген метрологиялық қасиеттерімен бөлінген техникалық жабдықтар.
Өлшеу жабдықтары ... ... ... ... эталондары, үлгілі мөлшерлер, үлгілі өлшеу жабдықтары және жұмысшы өлшеу жабдықтары.
Физикалық шамалар эталондары - ... ... ... ... эталондарымен бекітілген ең жоғары болуы мүмкін дәлдікті қамтамасыз ... ... ... ... ... ... жабдықтарының кешені.
Үлгілі мөлшерлер - берілген физикалық шаманы қамтамасыз етуге негізделген өлшеу жабдықтары.
Үлгілі өлшеу жабдықтары - үлгілі есебінде бекітілген мөлшерлер, өлшегіш ... ... ... ... ... - физикалық шаманы беруімен байланысты емес өлшеуге қолданылатын мөлшерлер, құрылғылар немесе аспаптар.
Өлшеу ... ... ... ... өлшенетін өлшемнің кейбір сан мәніне тең өлшеу межелігіндегі сан түріндегі бөлік белгісі (белгі нүкте,сызықша болуы ... ... ... бөлігі - өлшеу межелігіндегі екі көрші тұрған бөліктер белгілерінің аралығы.
Өлшеу межелігінің ұзындығы - өлшеу межелігіндегі екі көрші ... ең ... ... белгіленген бөліктер белгісі осьтерінің арасындағы арақашықтық.
Өлшеу межелігінің бөлім бағасы - өлшеу межелігіндегі екі көрші тұрған бөліктер белгісі мәндерінің ... ... - ... ... бастапқы және соңғы мәндермен шектелген аудан.
Өлшеу ауқымы - өлшеу аспабының бойында ... ... ... ... ... ... ... шегі - өлшеу межелігінің ең үлкен немесе ең кіші ... ... ... ... шегі - ... ... жарамды және қолдануға мүмкін болып есептелуіне сәйкес ... ... ең ... мәні.
Өлшеу дәлдігі - өлшеу нәтижелері қателігінің нольге жақын болуын сипаттайтын өлшеу аспабының сапалық көрсеткіші.
Өлшеу аспабының дәлдігі - қателіктер нольге ... ... ... ... ... ... - өлшеу аспабының көрсеткішіне немесе мөлшерлегіш номиналды өлшеміне алгебралық қосылуына тиісті мән. Бұл мән ... ... ... ... және ... өлшем немесе мөлшер мәнің, нақты мәнге жақындатып алуға негізделген.
Нақты дәлдік және машиналар мөлшерленетін параметрлерінің ауытқуы ... ... ... ... ... ... өлшеу техникасын қолданбай қорынтындылау мүмкін емес, яғни әрбір өнімді өндеп шығару кезінде өлшеу жұмыстары қажет.
Өлшеу кезінде қолданылатын өлшеу аспаптары дәлдікті ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін, уақытылы тексерілген болса, сол кезде дайын өнімнің өлшемдері (есептеу немесе стандарттау негізінде орнатылған) дұрыс болады.
Еліміздің өндіріс кәсіпорындарында өзара ... ... ... және ... ... үшін, өлшеулердің қажетті дәлдігін және өлшеу бірлігін қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... орнатылған өлшем бірліктерімен және нормаланған дәлдікпен анықталған нәтижелер.
Ұзындық өлшемдерін беру және оларды тексеру әдістері жүйесі ғылыми дәлелденген және ол ... ... ... ... ... ... ... байланысты барлық өлшеу жабдықтары келесі топтарға бөлінеді: физикалық ... ... ... ... және ... ... ... және аспаптар.
Эталондар - ең жоғары дәлдікті қамтамасыз ету және сақтау үшін ... ... ... және аспаптар. Олардың қатарына метрдің үлгісі, эталондық ... ... ... ... (реттілігі бойынша бірінші, екінші және үшінші) жатады. Бірінші реттілікті эталондарды метр үлгісі бойынша, ал екінші ... ... ... ... ал ... ... екінші реттілікті бойынша тексереді.
Үлгілі мөлшерлер және аспаптар лабораториялық және зауыттық мөлшерлерді баламалау және тексеру үшін арналады. Олар разрядтарға бөлінеді және ... ... ... ... және ... өнімдерді тексеру үшін қолданылады. Оларды әрбір өндіріс ... ... ... ... ... ... және аспаптар бойынша тексереді.
Еліміздегі барлық өлшеулер бірлігін және ... ... ... қызметі біртұтас метрологиялық жүйесі бойынша атқарады.
Өлшеу жабдықтары мезгіл ... ... ... және олар ... техникалық талаптарға сәйкестігі / қолдануға жарамды немесе жарамсыз/ қорытындыланады.
қорытындалады: ... ... және ... жабдықтары құрылымы және қолдану сипаттары бойынша келесі топтарға бөлінеді: мөлшерлер, өлшеу аспаптары, ... ... мен ... деп ... ... мәннің шамасын өлшеуге қажетті дәлдікпен нақты көрсетуге арналған денелерді немесе құрылғыларды атайды.
Өндірісте көбінесе ... ... ... мөлшері болып жазық параллельді шетті ұзындықтар мөлшерлері болады, ал бұрыштық өлшемдер үшін бұрыштық мөлшерлер.
Мөлшерлер ... ... ... ... ... ... бұйымдардың өлшемдерін, пішіндерін, беттерін, осьтер бір-біріне қатысты орналасуын және сапаны, қойылған техникалық талаптарға ... ... ... ең жиі қолданылатын калибрлер құрылымдары (калибр-тығын, калибр-қапсырма) ... ... ... ... ... және ... өнімділігін қамтамасыз етеді. Сондықтан олар машинажасау саласында бақылау үшін қолданылатын негізгі техникалық ... ... ... Калибрлердің басты кемшілігі, олар тек қана бұйымдар өлшемдерінің ақауын қорытындылайды. Олардың көмегімен ақауды ... ... ... анықтауға мүмкін емес. Келесі маңызды кемшілігі олар тек қана бір өлшемді бақылайды. Сондықтан ірі ... және ... ... ... ... ... ... (индикаторлар, рычагті бастиектер, микрокаторлар т.б.) өлшеуші айлабұйымдар кеңінең ... ... ... және ... деп анықталатын өлшемді тікелей немесе жанамалы түрде өлшем бірлігімен салыстырып ... ... ... ... немесе құрал деп бөлінуі шартты. Қарапайым түрлері құралдар қатарына, ал күрделі түрлері аспаптар қатарына жатады.
Өлшеу жабдықтары қолдану сипатына байланысты әмбебап және ... ... ... ... және ... өлшемдерді өлшеуге арналған әмбебап өлшеу аспаптары құрылымы және жұмыс атқару принциптері бойынша түрлері көп, сондықтан оларды келесі топтарға бөледі:
... ... ... ... ... ішкі өлшемдер өлшегіш т.б.);
 сызықтық нониуспен жабдықталған штрихты құралдар (штангенқұралдар, әмбебап бұрышөлшегіштер);
 микрометрлік аспаптар ... ... ішкі ... және ... ... ... аспаптар, индикаторлар, микрокаторлар;
 рычагті-оптикалық және оптикалық аспаптар (оптиметрлер, құралдық микроскоптар, проекторлар, өлшеуші микроскоптар);
 пневматикалық ... ... ... жоғары қысымды) аспаптар, қондырғылар және жүйелер;
... ... және ... ... аспаптар, қондырғылар және жүйелер.
Арнаулы негізделген өлшеу аспаптары ... ... ... ... ... және горизонтальдықты өлшеу аспаптары (тексеру сызғыштары, тақталар, деңғейөлшегіштер);
 беттер кедір-бұдырлығын бақылау аспаптары (профилометрлер, профилографтар, қос микроскоп, ... ... ... аспаптары (бұрандалық микрометрлер, адым өлшегіштер т.б.);
 цилиндрлік және конустық тісті донғалақтар элементтерін, бұрамдықты беріліс элементтерін ... ... ... тісөлшегіш, тангенциалдық тісөлшегіш, нормаль өлшегіш, соққы өлшегіш, ось арақашықтығын өлшегіш т.б.).
Әмбебап өлшегіш аспаптарымен сызықтық және бұрыштық өлшемдерді кең ... және әр ... ... ... болады. Бір құралды немесе аспапты әр түрлі өлшемдерді өлшеуге қолдануға болады. Осы ... ... ... өлшеу аспаптары өндірістің жөндеу саласында кеңінен қолдану тапқан және ... ... олар ... ... ... ... табылады.
Өлшеу түрлері және әдістері
Өлшеу жұмыстарын жүргізу үшін қажетті:
... ... ... ... ... ... жұмысты атқарушы;
 өлшеу жұмыстарын атқару ... ... ... мән ... ... ... ... байланысты өлшеу әдістері бөлінеді:
 статикалық өлшенетін мән уақытқа байланысты тұрақты (дене өлшемдері; тұрақты қысым);
 динамикалық өлшенетін мән өзгермелі және ... ... ... ... ... ... Өлшеу нәтижелерін табуына (өлшеу теңдеуі түріне) байланысты ... ... ... ... ... ... өлшеу нәтижесін тікелей оқып анықтау (бұрыш өлшемінің мәні ... ... ... штангенқұралмен анықталған, салмақты таразымен өлшеу);
 жанамалы өлшеу өлшеу нәтижесін бір белгілі осы мән және ... ... ... ... ... ... орташа диаметрі өлшемін үш сым, бұрыш мәнін синустық сызғыш көмегімен, дененің қаттылығын Бриннель немесе Роквелл өлшеу межелігі бойынша) анықтау;
... ... ... ... ... екі немесе бірнеше өлшемдерді бірден (тікелей немесе жанамалы) өлшеп анықтау. Өлшеу нәтижесінде мәндер ... ... ... ... ... дене ұзындығына қатысты температура; қысымға байланысты өткізгіш дене электркедергісінің; қысымға байланысты қайнау және балқу температурасының ... ... ... ... бірлігі бірдей екі немесе бірнеше өлшемдерді әртүрлі мөлшерлерді қолданып қайталап ... ... ... Қосынды өлшеу нәтижесі тікелей өлшеу нәтижелері бойынша құрастырылған теңдеулерді біріктіріп шешімін табу арқылы анықтайды (таразы ... ... жеке тас ... ... белгілі бір тас арқылы немесе әртүрлі жинақталған тастардың салмағын тікелей салыстыру арқылы анықтау).
3. Өлшеу нәтижесінің дәлдігін ... ету ... ... ... ... ... ... кезеңдегі техника деңгейіне байланысты максималды мүмкін дәлдікті өлшеулер. Бұл өлшеулер ... ... ... ... ... ... ... - еркін түсу удеуінің абсолютты мәні). Бұл өлшеулер қатарына ... ... ... ... ... ... өлшеулер жатады.
 орнатылған қателік ықтималдығымен кейбір берілген мәннен аспайтын бақылау- тексеру өлшеулері. ... ... және ... өлшеу техникасының және зауыттық өлшеу лабораторияларының күй-жағдайын қадағалауы жүктелген мемлекеттік лабораториялары орындайтын өлшеулер осы қатарға жатады.
 өлшеу нәтижесінің ... ... ... ... ... техникалық өлшеулер. Бұл өлшеулер машинажасау саласының кәсіпорындарында өнімдер шығару кезінде жүргізіледі.
4. Өлшеу ... ... ... ... ... ... және ... болып бөлінеді:
 абсолюттіқ өлшеулер кезінде мәндерді тікелей өлшеу немесе ... ... ... негізделген (бөлшек өлшемін штангенқұрал немесе микрометр көмегімен анықтау; күшті F ... үшін ... m ... ... және ... түсу удеуін g қолдану арқылы табады).
 салыстырмалы өлшеулер кезінде аттас өлшем бірлігі болып ... оның ... ... ... ... ... (шетті өлшемдер бойынша келтірілген ішкі өлшемдерді өлшегіш аспаппен тесік өлшемін; білік ... ... ... ... ... ... өлшенетін параметрлер жиынтығына байланысты өлшеулер әдістері жеке көрсеткішті және кешенді болып бөлінеді:
 жеке көрсеткішті өлшеулер кезінде элемент әрбір параметрін жеке ... ... ... ... ... эксцентриситетін; кілтекті біріктірудегі өлшемдер)
 кешенді өлшеулер ... ... ... ... ... мән ... ... әдістері
1. Өлшенетін өлшемдер мәндерін анықтауының негізгі екі әдісі бар: тікелей бағалау әдісі және мөлшерлермен салыстыру ... ... ... ... ... ... мәнін аспап өлшеу қондырғысы бойынша тікелей анықтайды (сызғышпен өлшеген
өлшем ұзындығы, микрометрмен анықталған бұйым өлшемдері).
 Мөлшерлермен салыстыру әдісі ... ... ... ... ... мәнімен салыстырады. Мысалы: микрокаторды нольдік сызықшаға шетті өлшемдер көмегімен орнатады, одан кейін өлшенген өлшем ... осы ... ... ... ... ... Сызықтық өлшемдерді өлшеу кезінде жоғарыда көрсетілген әдістерден басқа түйіспелі және түйіспелі емес өлшеу ... ... ... емес ... ... ... ... аспабы бөлшек бетімен түйіспейді, сондықтан олардың беттерінде деформация ... Осы ... ... бұл әдіс ... ... Осы әдіс ... ... микроскоптар, өлшеуші проекторлар және пневматикалық ұзындықтарды өлшегіштер жұмысын атқарады.
Казіргі заман машинажасау саласындағы бөлшектер пішіндері күрделі ... ... ... көп ... ... т.б.). Осы ... ... анықтау үшін, бүкіл өлшемдерін және беттер өзара орналасуын бірден бақылау қажет. Ол үшін ... ... ... ... ал ... ... орындайды. Егер олар өзара сәйкестенбесе, онда бүкіл өлшемдері және беттер өзара орналасуы қате, ал ... ... Бұл ... ... ... деп ... ... әдісі тек қана немесе деген ... ... ал ... ... ... Сондықтан осы себепті анықтау үшін жеке элементті немесе дифференциялданған бақылау әдісін қолданады.
3. Өлшеу кезінде қолданылатын өлшеу жабдықтарына байланысты ... ... ... және органолептикалық өлшеу әдістері болады.
 Құралдық өлшеу әдісі автоматты немесе автоматты емес арнайы техникалық ... ... ... ... ... ... ... сарапшылар мәліметтерін қолдануына негізделген. Бұл әдіс медицина, өнер, спорт салаларында кеңінен қолданылады.
... ... ... ішкі ... (интуиция) қолдануына негізделген. Бұл әдісті қолдану кезінде өлшенетін мәндерді жұптап өзара салыстырады, одан ... ... ... реті ... орналастырады.
 Органолептикалық өлшеу әдісі адамның сезім мүшелерін (сезу, иіс ... ... есту және ... ... ... ... да болса дәлдікпен және мұқият орындалған өлшеу жұмыстарының нәтижесінде өлшеу қателіктері болады. Сондықтан өлшенетін ... ... мәні және ... ... ... ... да ... болады.
Өлшеу нәтижесі Dизм және өлшенетін өлшем нақты мәні Dе ... ... ... ... деп ... қателіктері келесі негізгі себептерге байланысты: өлшеу аспабының қателігі; орнатушы мөлшерлердің қателігі; өлшеу күшіне байланысты қателік; температуралық деформацияға ... ... ... ... ... ... ... үш топқа бөледі: өрескел, жүйелік және кездейсоқ.
Өрескел қателіктер деп өлшеу жағдайына сәйкес емес және әлдеқайда астам өлшеу нәтижесін ... ... ... ... ... 8 сан мән көрсеткіші 0 сан мәні көрсеткішімен немесе 1 сан мән көрсеткіші 4 сан мәні ... ... ... ... ... ... қайталап өлшеу кезінде айқындалынады, оларды есеп нәтижесіне ескермейді.
Қайталап өлшеу кезінде өлшенетін мән тұрақты немесе басқа заңдылық ... ... ... - жүйелік қателіктер деп аталады. Мысалы, өлшеу жағдайындағы температура нормальдік температурадан ауытқуына байланысты ... ... ... ... ... белгісі нольдік сызықшасынан ауытқуына байланысты болуы мүмкін.
Жүйелік қателіктерді анықтап жою үшін ... ... ... немесе салалық метрологиялық қызмет орындарында тексереді, арнайы өлшеу әдістерін ... ... рет ... және ... ... өзгертіп, өлшеу аспаптарын ауыстырып өлшеу жұмыстарын орындайды.
Жүйелік қателіктерді өлшеу санын арттыру арқылы азайтуға болмайды.
Өлшеу жүйелік қателіктерінің ... - ... ... және ... ... ... ... аспабының дәлдігіне байланысты: кинематикалық сұлбасының кемшіліктері; аспап бөлшектері өлшемдерінің, пішін және беттер орналасуының ... ... ... ... ... ... қолданылатын өлшеу әдістемелерінің кемшіліктеріне байланысты: өлшеу жұмыстарының ... ... ... ... ... ... ... әдістемесінің қателігі; дәлдікті емес есептеу байланыстарын қолдануы.
Бір мәнді қайталап өлшеу кезінде, әсер етуші факторлар кездейсоқ заңдылық бойынша өзгеруіне байланысты ... ... ... ... ... деп ... Мысалы, аспап көрсеткіштерінің тұрақсыздығы, өлшемдерді оқып алу кезіндегі дөңғелету.
Өлшеу барысында кездейсоқ қателіктердің шамасы мен бағыты тұрақты болмайды. Өлшеулер ... ... ... ... ... біріншіден мұқият өлшеу, екіншіден өлшеулер санын арттыру қажет.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. Акишев К., Дарибаева Г. Стандарттау, ... және ... ... ... ... 2008
2. Жанзақов М.М., Мырзабек К.А. Стандарттау / Қызылорда: Тұмар, 2007
3. Каржаубаев К.Е. Стандарттау, сертификаттау және менеджмент жүйелері/ Алматы: Нур-Принт, ... ... Е.С. ... ... ... және ... басқару/ Алматы: Экономика, 2013

Пән: Сертификаттау, стандарттау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Геодезиялық аспаптардың метрологиялық сипаттамасы, стандарттары44 бет
Метрология- өлшем туралы ғылым9 бет
Төменгі температураларды термоэлектрлік термометрмен өлшеуді метрологиялық қамтамасыз ету66 бет
Өлшеу құралдарын метрологиялық аттестациялау және сынау16 бет
Өлшеу құралдарының метрологиялық сипаттамалары16 бет
GPS құрылғылары және геодезиялық аспаптар мен жабдықтар51 бет
«Алекс» ЖШС ыдысқа құю бөліміне сапа менеджмент жүйесін әзірлеу және енгізу негізінде сапаны басқару процесін жетілдіру70 бет
Біріншілік өлшеу түрлендіргіштерін монтаждау7 бет
Геодезия (сұрақ-жауап)11 бет
Геодезияның даму тарихы жайлы10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь