Химиялық байланыс түрлері

1. Химиялық байланыс түрлері
2. Ионды байланыс
3. Ковалентті байланыс
4. Ковалентті полюссіз байланыс
5. Ковалентті полюсті байланыс
6. Металдық байланыс
7. Сутектік байланыс
8. Химиялық байланыстың беріктігі
9. Химиялық байланыс энергиясы
10. Байланыс энергиясы
11. Химиялық байланыстың негізгі типтері
12. Ковалентті байланыстың қанығуы
13. Ковалентті байланыстың бағытталуы
Химиялық байланыс – атомдардың бір-бірімен жай және күрделі заттар түзіп қосылатынын айтамыз. Онда әр түрлі химиялық байланыс түзіледі: ионды, ковалентті (полюсті және полюссіз), металдық және сутектік. Атомдар арасында ионды немесе ковалентті байланыстың қайсысы түзілетінін анықтайтын элемент атомдарының ең негізгі қасиеттерінің бірі – терісэлектрлік, яғни атомдардың қосылыстарда өзіне электрондарды тарту бейімділігі.
Терісэлектрліктің шартты сан мәнін салыстырмалы терісэлектрлік шкаласы береді.
Периодтарда элементтердің терісэлектрлігі жалпы өсу теңденциясы байқалады, ал топтарда – ол кемиді. Элементтерді терісэлектрлігі бойынша қатарға орналастырады, оның негізінде әр түрлі периодта болатын элементтердің терісэлектрлігін салыстыруға болады.
1. Ф. Г. Фельдман, Г.Е. Рудзитис 11 класс

Алматы «Рауан» баспасы 1996 ж.
        
        Жоспар:
1. Химиялық байланыс түрлері
2. Ионды байланыс
3. Ковалентті байланыс
4. ... ... ... ... ... ... ... байланыс
7. Сутектік байланыс
8. Химиялық байланыстың беріктігі
9. Химиялық байланыс энергиясы
10. Байланыс энергиясы
11. Химиялық байланыстың негізгі типтері
12. Ковалентті байланыстың қанығуы
13. ... ... ... ...... бір-бірімен жай және күрделі заттар түзіп
қосылатынын айтамыз. Онда әр түрлі химиялық байланыс түзіледі: ионды,
ковалентті (полюсті және полюссіз), металдық және ... ... ... немесе ковалентті байланыстың қайсысы түзілетінін анықтайтын
элемент атомдарының ең негізгі қасиеттерінің бірі – ... ... ... ... ... тарту бейімділігі.
Терісэлектрліктің шартты сан мәнін салыстырмалы терісэлектрлік
шкаласы береді.
Периодтарда элементтердің терісэлектрлігі жалпы өсу ... ал ... – ол ... ... ... ... орналастырады, оның негізінде әр түрлі периодта болатын
элементтердің терісэлектрлігін салыстыруға болады.
F > O > N > Cl > Br > S > P > C > H > Si > Al > Mq > Ca > Na > K > ... ... ... ... ... ... шамаларының айырмасы қанша үлкен болатынына тәуелді.
Байланыс түзуші ... ... ... ... ... ... химиялық байланыс соғұрлым полюсті болады. Химиялық байланыс
типтерінің арасында бірден бөліп, шек ... ... ... Көптеген
қосылыстарда химиялық байланыс түрлері аралық болады. Мысалы, күшті полюсті
ковалентті химиялық байланыс ионды ... ... ... ... өз
сипаты бойынша шекті жағдайдың қайсысына жақын болса, оны не ионды, ... ... ... ... ... ... байланыс бір-бірімен терісэлектрлігі бойынша
үлкен айырмашылығы бар атомдар ... ... ... ... ... Li , ... Na, калий K, кальций Ca, стронций Sr, барий Ba
бейметалдармен негізінен галогендермен ионды байланыс түзеді. Бірақ
сілтілік металдар оттегі және күкірт ... ... ... ... ... байланыс бұл ұғымның толық мәнінде түзілмейтінін
есте тұту керек.
Сілтілік металдар галогенидтерінен басқа ионды байланыс тағы ... мен ... ... ... да ... Мысалы, натрий
гидроксидінде NaOH және натрий сульфатында Na2SO4 ионды байланыстар тек
натрий мен оттегі атомдары ... ... ... ... – ковалентті
полюсті).
Міне сондықтан су ерітінділерінде сілті мен тұздар диссоциацияланады:
NaOH = Na + OH
Na2SO4 = 2Na + ... ... ... ... ... жұбы ... ... асады.
Химиялық байланыстың түзілуін электртерістілік ұғымын қолданып түсіндіруге
болады.
Электртерістіліктері бірдей элемент атомдарының арасында (Н2, О2, N2, С12)
байланыста болатын сутек молекуласының түзілу мысалында ... ... ... ... 1s1. ... электротерістілігі 2,1. S-
электрондарының электрон бұлттары сфера (шар) тәрізді, олардың өзара
әсерлесуін былай көрсетуге болады:
Cонда s электрондарының бұлттары өзара қабысып, екі ... екі ... ... ... ... ... орналасады. Бірдей атомдардың арасындағы
байланыс полюссіз ковалентті байланыс деп аталады. Электрон бұлттары
қабысуы нәтижесінде энергия бөлініп, молекула түзіледі. Бұл энергия шамасы
молекуладағы байланыс ... ... олай ... ... ... қарағанда тұрақты жүйе болғаны.
Полюссіз ковалентті байланыста байланыстырушы электрон жұбының бұлты
ядролардан бірдей қашықтықта орналасады.
Молекулалардың ... ... бір ... ... бір сызықшаға
( - ) сейкес келеді. Сутек атомдарының валенттіліктері I, себебі
валенттілік байланыс ... ... ... ... ... ... ... тотығу дәрежелері нөлге тең, себебі
атомдардың электртерістіліктері бірдей, электрондар жұптары екі элемент
ядросынан бірдей қашықтықта ... ... ... ... түзілуін қарастырайық.
Оттек атомының электрондық формуласы 1s22s22p4, валенттілік
электрондары 2s22p4, электртерістілігі 3,5.
Электронды-графикалық формуласын қарасақ, валенттілік электрондар саны 6,
оның ... дара ... ... осы ... ... оттек атомындағы дәл
осындай электрондармен екі жұп түзеді, яғни байланыс саны екі. Енді әр атом
ядросын 8 ... ... ... ... бұл ... да ... түзілгенде аяқталған 8 электронды қабаттың пайда болуы.
Оттек атомдарының тотығу дәрежелері нөлге тең, ... ... ... ... ... дара байланысқа қарағанда беріктеу болады.
Электрондардың электрон бұлттарының формаларын қолданып ... ... - ... ... ... бұлттарының қабысу ауданы ядролардың қосылу
сызығының бойында жатқанда түзілетін байланыс (а). Ал π ... ... ... ... ауданы ядроларды қосатын сызықтың екі жағында
орналасқанда түзіледі ... ... ... ... екі ... ... ... - α болса, екіншісінің - пи –байланыс екендігін байқайсыңдар.
Олай болса пи -байланыс, тек қайталанған байланыстарда болса, α -байланыс
дара байланыс ... ... ... ... ... ... электрон жұбының
бұлты электртерістігі басым элемент атомына қарай ығыса орналасқан
байланыс.
Ковалентті полюссіз байланыс. Теріс электрліктері бірдей атомдар
әрекеттескенде ... ... бар ... түзіледі. Ондай
байланыстар төмендегі жай заттар молекулаларында H , F , Cl , O , ... еске ... Бұл ... ... байланыс ортақ электрондар
жұптары арқылы түзіледі, яғни жақындасқанда байқалатын электронды ... ... ... ... ... ... болады.
Ковалентті полюссіз байланысы бар заттардың электрондық формуласын
құрастыру тәртібін қарастырайық (азот N молекуласы мысалында):
1. Азот атомының ... ... мен ... таралып орналасу схемасын жазамыз:
1s 2s 2p
N
2. Азот атомында үш ... ... бар ... ... сондықтан молекуладағы азот атомдарының арасында үш байланыстырушы
электрон жұбы түзіледі:
.
.
N . ... ... әр ... сыртқы энергетикалық деңгейінде қалған
бөлінбеген электрон жұбын белгілейміз:
.
.
.
N . ... ... ... құрастырғанда есте сақтайтын жағдай,
ол әрбір ортақ электрон жұбы – сәйкес электрон бұлттарының қабаттасуы
нәтижесінде пайда ... ... ... өскенін шартты белгілеу.
Ковалентті полюсті байланыс. Терісэлектрлік шамаларының аса көп
айырмашылығы жоқ атомдар әрекеттескенде, терісэлектрлігі үлкенірек ... ... ... ... ... Сөйтіп ковалентті полюсті байланыс
түзіледі. Бұл – ең кең тараған ... ... ... ол ... ... та ... ... байланыстарға донорлы – акцепторлы механизммен түзілген
байланыстар да жатады: гидроксоний және аммоний иондарындағы байланыстар.
Металдық байланыс. ... бос ... ... иондарымен
әрекеттесу нәтижесінде түзілетін байланысты металдық байланыс деп атайды.
Бұл байланыс түрі жай заттар – металдарға тән.
металл атомдары
металл ... ... ... байланыс
Металдық байланыс түзілу процесінің мәні былай деп қарастырылды:
металл ... ... ... оңай ... және оң ... айналады. Салыстырмалы бос жүрген электрондар атомнан ажырағаннан
кейін металдардың оң ... ... ... ... ... ... байланыс туады, яғни электрондар металдардың кристалдық торындағы
оң иондарды цементтегендей болады.
Сутекті байланыс. Бір молекуладағы сутегі ... ... ... ... ... ... (O, N, F) ... сутекті байланыс дейді.
Мынадай сұрақ тууы мүмкін: не себептен тек сутегі ... ... ... ... ... ... ... радиусының өте кіші болуымен түсіндіріледі. Бұдан
басқа, өзінің жалғыз электроны ығысқанда немесе толық беріп жібергенде
сутегі ... ... оң ... ие ... сол ... ... сутегі басқа молекулалар (HF, H O, NH ) құрамына кіретін
бөлшекті теріс заряды бар ... ... ... ... мысалдарды қарастырайық. Әдетте біз судың құрамын H O химиялық
формуласымен көрсетеміз. Бірақ ол өте дәл емес. Судың құрамын (H O)n
формуласымен ... ... ... еді, мұндағы n= 2,3,4 және т.т. Ол
былай түсіндіріледі: судың жеке ... ... ... ... ... ... ... оны былай көрсетеміз:
Н Н . . . О
. . . Н ... . . . Н Н
. . . ... ... нүктелермен белгілеу қабылданған. Ол ионды немесе
ковалентті байланыстан әлдеқайда әлсіз; ал әдеттегі молекулааралық
әсерлесуден күштірек.
Температураны төмендеткенде су көлемінің ... ... ... түсіндіріледі. Ол температура төмендегенде молекулалардың үлкеюіне
байланысты, міне сондықтан олардың «қабаттасу» тығыздығы кемиді.
Органикалық ... ... ... да ... ... не ... қайнау температурасы сәйкес көмірсутектерден әлдеқайда жоғары?
Оны спирт молекулаларының арасында да сутектік байланыстың ... ... оны ... көрсетеміз.
R O R
H O ... ... ... ... да ... ... ... болады.
Д.И. Менделеевтің спирттің суда еру процесін зерттегені сендерге
белгілі. Ол мынадай қорытындыға келеді, ерігенде бір ... ... ... та ... ... оны су ... спирт
молекулаларымен әсерлесуімен түсіндіреміз:
R O H R O . . ... O H H .
. . O ... ... ... басқа органикалық қосылыстарға тән
(фенолдар, карбон қышқылдары және т.б.). Сутектік ... ... ... ... ... қос спиральді құрылысы, яғни
комплементарлық құбылыстың түсіндірілетін сендерге органикалық ... және ... ... ... ... ... толығырақ қарастырамыз.
Ковалентті байланыстың негізгі өзіне тән қасиеттері – оның энергиясы,
беріктігі, қанығуы және бағытталуы.
Ковалентті химиялық байланыстың беріктігі. Химияны оқу ... ... әр ... ... ... σ – және π – ... туралы
алғашқы ұғымдармен танысқансыңдар. Бұл сұрақты этилен мен ацетилен
молекулаларының құрылысын және ... ... ... ... ... ... байланыстыратын сызық бойында электрон
бұлттары қаптасқан жағдайда ғана ең берік байланыс түзіледі. Электрон
бұлттарының қаптасуының толықтығына ... σ – ... ... ... дәрежеде болатынын атап өткен жөн. Мынадай заңдылық байқалады:
неғұрлым атомдар ядроларының арасында электрондық ... ... ... ... ... ... ... беріктігі көбінесе мынаған:
1) электрон бұлттарының қаптасуы нәтижесінде қандай ... (σ – ... –) ... ... бұлттарының қаптасуының толықтығына;
3) қандай ковалентті байланыс – полюсті немесе полюссіз түзілуіне
тәуелді.
Химиялық байланыс энергиясы. Химиялық байланыстың негізгі
сипаттаушысы оның ... ... ... ... ... Байланыс
беріктігінің өлшемі, молекуланы жеке атомдарға дейін ыдыратып, яғни
байланысты үзуге жұмсалған энергия мөлшері болып табылады.
Байланыс энергиясы деп байланысты үзу үшін ... ... ... ... 1 моль ... ... ... өлшеу қабылданған.
Мысалы, 1 моль сутегінің байланыс энергиясы 435 кДж/моль. Байланыстың
ыдырау процесін ... ... ... ... ... ... – Н = 2Н – 435 к Дж / моль
Әлбетте, жеке атомдарда 1 моль сутегі түзілгенде, дәл осындай ... + Н = Н + 435 кДж / ... ... ... ... қалыпты жағдайдағы агрегаттық күйі
Келтірген реакциялардың термохимиялық теңдеулеріндегі энергияның сан
мәні бір молекулаға ... ол 1 моль ... ... . 10 молекулаға қатысты екенін есте ұстау керек. Бір молекуладағы
жеке байланыс энергиясын есептеу үшін килоджоульдің мольге қатысымен
берілген энергияның сан ... ... ... бөлу ... ... бір ... Н – Н ... энергиясын
есептеу үшін 435 кДж/мольді 6,02. 10 мольге – бөлу керек. Осыдан жеке
молекулалардың байланыс жүзінде байланыс ... сан мәні өте ... ... тұр, ... іс ... байланыс энергиясының сан мәнін бір
молекулаға емес, 1 моль затқа қолданып пайдаланады.
Көпатомды молекуладағы ... ... ... ... метан
СН молекуласында, ең алдымен барлық төрт байланыстың С – Н үзілу
энергиясын анықтайды:
СН = С + 4Н – 1647 ... соң бір ... ... энергиясының орташа мәнін есептейді:
Ол: 1647: 4= 412 кДж / моль тең.
Бірақ әрбір жеке байланыстың энергиясының дәл мәні оның ... ... ... ... ... білімді «байланыс энергиясы» ұғымын қолданып
кеңітуге болады. Мысалы: енді сендер мына сұраққа жауап бере аласыңдар: не
себептен кейбір химиялық реакциялар экзотермиялық, ал ... ... ... ... ... арасындағы байланыс энергияларының қосынды
мәні аз, сондықтан реакция нәтижесінде ... ... ... ... ... ... жатады. Осы тұрғыдан бізге
белгілі метан мен хлор ... ... ... орынбасу реакциясын
қарастырайық:
Н ... – С – Н + Cl – Cl = H – C – Cl + H – Cl
H ... ... С – Н пен Cl - Cl ... ... сәйкес
анықмалықтан табуға болады (ол 242 кДж/моль-ға тең). Сонымен бастапқы
заттағы С – Н және Cl – Cl байланыстарын үзуге жұмсалатын жалпы ... + 242 кДж = 654 кДж ... ... екі жаңа ... ... С – Сl ... 328 кДж/моль) және Н – Cl (байланыс 426 кДЖ/моль-ға тең). Бұл
байланыстардың энергияларының сан ... ... мына шама ... кДж + 426 кДж = 754 ... ... заттағы байланыстарды үзуге 654 кДж энергия
жұмсалды, ал жаңа байланыстар түзілгенде 754 кДж бөлінді. Ендеше, ұтқан
энергиямыз 100 ... кДж – 654 ... ... ... СН ... реакциясының термохимиялық теңдеуін былай жазады:
СН + Сl = CH Cl + HCl + ... ... ... ... ... ... оқығанда (12-бет) атомдар ковалентті байланыстың тек белгілі
санын түзе ... ... ... оны ... ... мүмкіндігімен
түсіндіреді. Біріншіден, ковалентті байланыс түзу мүмкіндігі жұптасқанда
электрондар санына байланысты. Мысалы, көміртегі атомында қозған күйінде
төрт жұптаспаған электрондары бар, ... ... ... төрт ... байланыс түзе алады. Екіншіден, атомдардың валенттілік
мүмкіндігі сыртқы энергетикалық деңгейлерінде бос орбиталары бар басқа
атомдарға беретін бөлінбеген электрон жұптарының санымен анықталады.
Мысалы, азот ... үш ... ... бар, олар үш ковалентті
байланыс түзе алады. Төртінші ковалентті байланыс азот атомының ... ... ... ионымен өзара әрекеттесуі арқылы, нәтижесінде
аммоний ионы түзіледі. Онда азот атомының барлық валенттілік мүмкіндігі
қаныққан. Сонымен, ... ... ... ... валенттілік
мүмкіндіктері анықтайды.
Ковалентті байланыстан ерекше, ионды байланыс қанықпайды.
Ковалентті ... ... ... бұл ... ... құрылысын білдіреді.
Н ... ... s – р ... байланыстың түзілуі
Кеңістікте электтрон бұлттары өзара қаптасқан кезде қандай пішінде
және қандай бағытта болуына ... ... ... ... ... қосылыстар түзе алады.
Молекулаларыныңы құрылысы сызықтық қосылыстардың мысал ретінде
фторсутек НF молекуласының кеңістіктік ... ... ... атомы мен фтор атомының орбитальдарына электрондардың қалай
орналасатынын еске түсірейік.
1s 1s 2s ... ... ... ... ... түрде кескіндейді:
Н – О – Н
Су молекуласының сутегі атомының s-электрон бұлттарының ... ... ... ... - Гибриттелу және метан молекуласындағы химиялық байланыстың
түзілуі.
+
+
Этилен молекуласының ... а) sp – ... б) ... ... ... ... ... пи-байланыстың түзілуі
Бұндай жазу су молекуласының құрылысы да сызықтық ... ой ... ... ... ... ... және оттегі атомдарының
орбитальдарында электрондардың орналасуын схемамен көрсетейік:
1s 1s 2 s ... ... ... екі ... ... ... ... екі атомынмен екі ковалентті байланыс түзе алады. р- Электрон
бұлттарының пішіні гантель тәрізді және кеңістікте өзара перпендикуляр
бағытта орналасатынын еске түсірейік. ... ... ... ... ... ... ... s- электрондық бұлттарымен қаптасуы
тек көрсетілгендей бұрыш болуы мүмкін. Су молекуласындағы ... ... 90 ... 104,5 ... ... ... Осыдан су
молекуласының құрылысы сызықтық емес, бұрыштық екені ... ... ... ... ... ... әр түрлі орналасуымен түсіндіріледі.
Электрон бұлттары өздерінің пішінін гибридтелу нәтижесінде өзгерте
алатыны бізге белгілі. Гибридті электрон бұлттары да ... әр ... бұл ... көптеген бейорганикалық қосылыстарда да
кездеседі. Кеңістікте гибридті бұлттардың орналасуына байланысты құрылысы
сызықтық немесе бұрыштық молекулалар түзіледі.
Қаныққан көмірсутектердің ... ... ... ... бір-бірімен түзу тізбек түзіп қосылысатындай болып көрінеді.
Мысалы пропан формуласын былай жазады:
Н Н ... – С – С - С – ... Н ... ... атомының гибридті электрондық бұлттары тетраэдр
төбелеріне бағытталатыны белгілі және пропан молекуласы С Н түзілгенде,
екінші, үшінші көміртегі атомдарының арасындағы химиялық ... ... ... ... атомдарының арасындағы байланыс бағытымен сәйкес
келмейді. Сондықтан көміртегі атомдары ... ... 109 28 ... көмірсутектердің құрылысын қарастырғанда, алкендер үшін
кеңістік изомерия тән екенін көз жеткіздіңдер. Оның пайда болуы атомдардың
қос байланыс маңында еркін айнала ... ... ... бутен-2 цис
және транс – изомерле түрінде болады.
СН СН ... = C C = C
H H ... ... Ф. Г. ... Г.Е. ... 11 ... ... баспасы 1996 ж.
-----------------------
+
+
+
+
+
+
Сутектік
байланыс
Металдық
байланыс
Ковалентті байланыс
Ионды байланыс
Ковалентті полюссіз байланыс
Ковалентті полюсті байланыс
Анықтамалар
Бір молекулада-ғы сутегі ато-мымен ... ... ... ... ... ... (О, N, F) ... түзілетін байланыс
Салыстырмалы бос электрон-дардың металл ионымен әрекеттесу нәтижесінде
түзілетін байланыс
Ортақ (байланыстырушы) электрон жұптарының түзілуі нәтижесінде пайда
болатын байланыс
Бір-бірінен ... мәні ... ... айырмашылығы бар атомдардың
әрекеттесуінен түзілетін байла-ныс. Әрекеттесу нәтижесінде иондар түзіледі.
Бірдей терісэлектрліктері бар атомдардың әрекеттесуінен түзілетін байланыс
Әр түрлі, ... ... ... аз ... бар ... ... және ... заттар Н О, спирт, аминқышқыл-дар және т.б. молекулалар
арасында түзіледі
Сұйық және газ ... ... ... NCl, N O)
Қатты заттар (Hq басқа барлық металл)
Газдар, қатты; сирек сұйық заттар (F , ... ... Br ... ... ... NaF)

Пән: Химия
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
10 сынып бағдарламасындағы элементтер химиясы курсы бойынша табиғатқа әсері бар деген негізгі тақырыптар бөліп алып, осы элементтердің адам ағзасымен, қоршаған ортамен байланысты экологиялық, химиялық және табиғатты қорғау ұғымдарының проблемалары негізінде бағдарламалар дайындау58 бет
Химиялық байланыс10 бет
Адам қоғамының шаруашылық әрекетінен табиғи биогеохимиялық циклдердiн деформациясы14 бет
Ауыспалы егісте өсірілген мақта қозасының өнімділігіне тыңайтқыштар қолдану жүйесінің әсері48 бет
Молекула құрылысы және спектрлері14 бет
Организмнің арнйы және арнайы емес қорғаныс реакциялары. Қан топтарына сипаттама7 бет
Төмен температуралар кезінде болаттардың механикалық қасиеттерінің өзгерісі8 бет
Химиялык байланыстың табиғаты4 бет
Химияны жаратылыстану ғылымдарымен байланыстыра оқытудың ерекшеліктері60 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь