Материалдық емес активтер жайлы

Кіріспе
1 Нарық шарттарындағы материалдық емес активтердің рөлі
1.1 Материалдық емес активтердің мінездемесі және топталуы
1.2 Материалдық емес активтерді бағалау және қайта бағалау, бағалаудың негізгі экономикалық әдістері
2 Материалдық емес активтердің есебі «Ақсораң.2030» ЖШС мысалында
2.1 Кәсіпорынның қысқаша сипаттамасы
2.2 Материалдық емес активтердің қозғалысы бойынша операциялардың құжаттық ресімделуі
2.3 Матриаладық емес активтердің синтетикалық және аналитикалық есебі
3 Материалдық емес активтердің аудитін жүргізу тәртіптері және салықтық есебі «Ақсораң . 2030» ЖШС мысалында
3.1 Материалдық емес активтер аудитінің ақпараттық көздері мен тәртіптері
3.2 Материалдық емес активтер есебін аудиторлық тексеру
3.3 Материалдық емес активтер аудитін жетілдіру жолдары
3.4 Материалдық емес активтердің салықтық есебі
Қорытынды
Қолданылатын әдебиеттер тізімі
Тақырыптың өзектілігі - қазіргі таңда кәсіпорындардың меншігіндегі материалдық емес активтердің рөлі біртіндеп артылып келеді. Бұл құбылысқа бір кәсіпорынның келесі бір кәсіпорынмен «жұтылып» кетуі, технологиялық өзгерістердің масштабтары мен жылдамдығы, ақпараттық технологияның таралуымен Қазақстанның қаржы нарығының интеграциясы мен қиындауы әсер етсе керек. Әдіс сұрақтары мен иеліктердің берілген түрлерінің есебін ұйымдастыру бүкіл әлемде қызу талқылануда. Осы тұрғыдан алып қарағанда диплом жобасының тақырыбы өзекті болып табылады. Материалдық емес активтер-Қазақстандық бухгалтерлік есептеу әдістемесінің ең бір шешілмеген мәселесі болып отыр деп батыл айтуға болады. Материалдық емес активтер отандық бухгалтерлік тәжірибеде 1988 жылдың мамыр айында пайда болды. Бірақ, тек шетелдік кәсіпорындармен біріккен кәсіпорындар үшін. 1990 жылдың шілде айында материалдық емес активтерді бухгалтерлік есепте қолдану акционерлік қоғамдар мен жауапкершілігі шектеулі серіктестіктерге де рұқсат етілді. Бұл енгізілген жаңалық СССР-дің жаңа заңында материалдық емес меншіктердің заңды тұлғалардың жарғылық капиталына енгізу қаралғандықтан ұйымдастырылды. Бұған дейін, тіпті ЭЕМ-ға арналған машиналардың өзі негізгі құралдар-электронды есептеуіш машиналар құрамында болды.
1. Халықаралық қаржылық есеп стандарттары 2013 ж. Алматы, Юрист 2013ж.
2. Толпаков Ж.С. «Бухгалтерлік есеп» - Қарағанды, «Қарағанды полиграфиясы», 2004 жыл, оқулық, I бөлім. – 568 б.
3. Бухгалтерлік есептің типтік шоттар жоспары.
4. Мырзалиев Б.С., Сәтмырзаев А.А., Әбдішүкіров Р.С. Бухгалтерлік есеп теориясы және тәжірибесі: Оқу құралы. – Алматы: Экономика, 2008. – 832 б.
5. Попова Л.А. «Шаруашылық субъектілеріндегі қаржылық есеп» Қарағанды 2009 ж. – 400б.
6. Қаржылық есеп әдістемелік оқулық, Алматы, корпорация Прага 2010 ж.
7. Бухгалтерлік есеп регистрлері, ҚРҚМ бұйрығы 22.06.2013 ж.
8. Бастапқы құжаттар формасы ҚРҚМ бұйрығы 22.06.2013 ж.
9. Бухгалтерлік есепті жүргізу ережесі ҚР Үкіметі қаулысы № 1172, 14.10.2011ж.
10. Халықаралық қаржылық есептілік стандарттары (басқа да атаулары). Қаржыландыру әрі мекемелердің Бухгалтерлік есеп және есептілік мамандарына, 2011 ж www.bankslifrs.ru
11. Толмаков Ж.Е. «Бухгалтерлік есеп», Қарағанды 2010 ж. – 369 б.
12. Радостовец В.К. «Кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп». 2010. – 423 б.
13. Нургалиева Р.Н. «Аралық қаржылық есеп» әдістемелік оқулық 1, 2 Қарағанды 2009 ж. – 476 б.
14. Бюллетень бухгалтера 2009, 2010, 2011 жж., 2012 ж.
15. Файл бухгалтера 2010, 2011 жж., 2012 ж.
16. Библиотека бухгалтера и предпринимателя 2009, 2010, 2011 гг.
17. Бухгалтерский учет и аудит 2009 г, 2010, 2011, 2012 гг.
18. Кеулімжаев К.К. Кәсіпорындағы қаржылық есеп. Оқулық – Алматы: Экономика, 2009 жыл. – 395 б.
19. Кеулімжаев К.К., Әжібаева З.Н., Құдайбергенов Н.А., Жантаева А.Ә. Қаржылық есеп: Оқу құралы. – Алматы: Экономика, 2008 жыл. – 438 б.
20. Кеулімжаев К.К., Құдайбергенов Н.А. Бухгалтерлік есеп теориясы және негіздері. Оқулық. – Алматы: Экономика, 2009 жыл. – 597 б.
21. Баймуханова С.Б., Балапанова Е.Ж. Бухгалтерлік есеп. – Алматы, 2010 жыл. – 469 б.
22. Типтік бухгалтерлік есеп шоттар жоспары. ҚР Қаржы министрлігінің № 185 бұйрығы 23.05. 2007ж. бекітілді, 01.01.2008 ж қолданысқа енгізілді.
23. Дүйсенбаев К.Ш., Төлегенов Э.Т., Жұмағалиев Ж.Г. Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау \ Оқу құралы. - Алматы: Экономика, 2012 ж. – 605б.
24. Баймұханова С.Б., Балапанова Ә.Ж. Бухгалтерлік есеп: Оқу құралы. -Алматы, Қазақ университеті, 2011 ж. 13.ҚР Ұлттық комиссиясының 13 қаңтар 2008 ж № 3 қаулысымен бекітілген. – 468 б.
25. ҚР «Бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы» Заңы, 28.02.2007 ж. 234 - 
26. Толпаков Ж.С. «Бухгалтерлік есеп» - Қарағанды, «Қарағанды полиграфиясы», 2009 жыл, оқулық, IІ бөлім. – 568 б.
27. «Бухгалтерлік есеп» С.Б.Баймұханова, Ә.Ж.Балапанова, 2008. – 347 б.
28. «Бухгалтерлік есеп» В.Л.Назарова, 2009. – 236 б.
29. «Басқару есебі» В.Л. Назарова, М.С.Жапбарханова, С.Д.Фурсова, Д.А.Фурсов. Экономика, 2008. – 574 б.
30. «Қаржылық есеп» С.Б.Баймұханова, 2008. – 253 б.
31. Аудит: оқу құралы. / Шарипов А.Қ. – Алматы: Экономика, 2010. – 288б.
32. «Бухгалтерлік есеп стандарттары» Бухгалтерлік есеп әдістемесі мен аудиті департаменті.
33. Б.Б. Сұлтанова. Салық есебі: оқу құралы. – Алматы: «Экономика», 2008. – 240 б.
34. ҚР Салық кодексі 01.01.2015ж.
        
        Кіріспе
Тақырыптың өзектілігі - қазіргі таңда кәсіпорындардың меншігіндегі
материалдық емес активтердің рөлі біртіндеп артылып ... Бұл ... ... ... бір ... «жұтылып» кетуі, технологиялық
өзгерістердің масштабтары мен ... ... ... ... ... нарығының интеграциясы мен қиындауы әсер етсе
керек. Әдіс ... мен ... ... ... ... ... ... қызу талқылануда. Осы тұрғыдан алып қарағанда
диплом ... ... ... ... ... Материалдық емес активтер-
Қазақстандық бухгалтерлік есептеу әдістемесінің ең бір ... ... отыр деп ... ... ... Материалдық емес активтер отандық
бухгалтерлік тәжірибеде 1988 жылдың мамыр айында ... ... ... ... ... ... ... үшін. 1990 жылдың шілде
айында материалдық емес активтерді бухгалтерлік есепте қолдану ... мен ... ... ... де рұқсат етілді. Бұл
енгізілген жаңалық СССР-дің жаңа ... ... емес ... ... ... капиталына енгізу қаралғандықтан ұйымдастырылды.
Бұған дейін, тіпті ЭЕМ-ға арналған машиналардың өзі ... ... ... ... ... ... ... елбасы Н.Ә.Назарбаевтың «Қазақстан 2030» атты
халыққа жолдауында «Еліміздің экономикасының өсуі-елдің өсуінің кепілі
болады» деп ... ... ... өсу бүгінгі және ертеңгі,
сондай-ақ  алдағы жиырма жыл ішіндегі алға қойған мақсат. Елімізде ... ... оңды ... ... озық ... сана деңгейіне
көтеріліп, жан – жақты өркендеп, ғылыми – техникалық прогресті барынша
дамытып, кәсіпорынның ... жаңа ... ... көшу ... нақты
мәліметтер қажет. Нақты мәлімет экономикалық өсу кепілі ғана емес, сонымен
қоса әлеуметтік ... ... ... ... ... [1].
Нарықтық қатынастардың даму салдарынан кәсіпорын мүлкінің ... қоса ... емес ... ... ... ... емес ... есебін жүргізу табиғи және заттай үлгілердің
есебінен жүргізілмейді.
Соңғы ... ... ... емес ... ... ... ... көрсеткіштерге жатпайды, кейбір көрсеткіштер
классикалық белгісі, яғни заттық құрылымы болмаса да табыстылықтың ... ... де ... ... ... ... онда көптеген елдерде
нарықтық экономикаға жататын материалдық емес активтер, яғни ішкі ... ... ... деген теңестірулері жақын келгенімен олардың
мекеме баланысына ... ... ... амортизациясы шешілмеген мәселеге
жатады.
Материалдық емес активтер ... ... ... есептегі
қазақстандық әдістемелер қолданудың өзекті мәселесі. Осы саладағы есепшінің
тәжірибелік қызметін төмендегі екі мәселе қиындатады:
- ... ... ... әдіс ... ... ... есеп ... заң түрінде немесе экономикалық маңызы бар
операциялармен байланысының және ... ... ... ... ... ... келуі, кейбір актілердің заңға сәйкес келмеуі,
заңнамаларға қайшы келуі.
Дипломдық ... ...... емес активтердің теориялық
негіздерін, мәнін ашу, ... ... емес ... құжаттық
рәсімделуін, аналитикалық және синтетикалық есебінің және аудиторлық
тексерістердің ... ... ... ... ... мақсатымыз төмендегі міндеттерді
зерттеуді талап етеді:
- материалдық емес активтердің ... ... ашу, ... ... ... ... ... емес активтерді бағалау
әдістеріне талдау жасау, ғылыми негізде жіктеу;
- ... емес ... ... ... мен тиімді
көрсеткіштерін анықтау, материалдық емес ... ... ... ... ... ... ... «Ақсораң – 2030» жауапкершілігі шектеулі серіктестегі материалдық емес
активтерін тиімді қолдануға талдау жасау, олардың есебін жүргізудің ... ... жаңа ... ... есеп ... ... табу, материалдық емес актив ... ... ... жұмыс ғылым мен тәжірибеге сүйене отырып, бухгалтерлік есепті
түсініп, оны игеруге мүмкіндік береді. Дипломдық жұмыс үш ... ... ... ... ... ... бухгалтерлік есепті ұйымдастыру
тәжірибесіне сәйкес келеді.
Дипломдықжұмыстың зерттеу обьектісі — «Ақсораң–2030» жауапкершелігі
шектеулі серіктестік.
Дипломдық ... ... ... ... Республикасында
бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілікті, аудитті реттейтін нормативті-
құқықтық ... ... ... ... ... ... мәселе бойынша шетел және отандық экономистердің ғылыми еңбектері
қолданылды. Зерттеу монографиялық, экономика-статистикалық тағы ... ... ... ... шарттарындағы материалдық емес активтердің рөлі
1.1 Материалдық емес активтердің мінездемесі және топталуы
38 «Материалдық емес ... ХҚЕС ... ... ... ... материалдық емес активтер әкімшілік мақсатта және
басқа субъектілерге ... ... ... және ... ... ұзақ
уақыт бойы (бір жылдан астам) қолдануға ... ... ... ... ақшалай емес активтер, оларды:
а) анықтауға болады;
ә) субъект бақылайды;
б) қолданудан субъект болашақта пайда ... ... емес бап ... емес ... ... ... ... материалдық актив анықтамаларына сәйкес келсе;
ә) белгі - өлшемдерге сай келеді және мынадай жағдайда ... ... осы ... тікелей байланысты күтілетін экономикалық
пайда алу ықтималдығы жоғары болса;
- актив құнын күмәнсіз сеніммен анықтауға болса;
- материалдық емес ... тану ... ... бастапқы құн бойынша
бағаланғанында.
«Материалдық емес (көрінбейтін) активтер» ұғымы дүние жүзілік тәжірибеде
әдетте зияткерлік әрекет нәтижесі болып ... ... ... ... ... қолданылады. Олардың заттай құрылымы болмаса
да кәсіпорын үшін құны бар болады.
Материалдық емес активтер құрамы бойынша, қолданылуына ... ... ... ... ... қаржылық жағдай мен шаруашылық
қызмет нәтижелеріне әсер ету дәрежесіне ... ... ... ... ... жұмыс істеу барысында олардың қалыптасу негіздерін ескеру
қажет:
1. Кәсіпорынның қаржылық нәтижелеріне әсері ... ... ... ... тікелей табыс әкелетін материалдық ... ... ... нәтижеге жанама әсер ететін материалдық емес ... ... ... ... ... ... ... (авторлық құқықтар) қамтамасыз етілген;
- қорғаушы құжаттармен (авторлық құқықтар) қамтамасыз етілмеген.
3. Кәсіпорынның ... ... ... ... ... қызметкерлерімен немесе құрылтайшыларымен жасалған
материалдық емес актив объектілері;
- басқа жеке немесе заңды тұлғалармен бірлесе отырып ... ... ... емес ... ... ... алынған, яғни басқа жеке немесе заңды тұлғалардан ақысына
немесе қайтарымсыз алынған материалдық емес ... ... емес ... ... құны ... ... алу ... тең
болады, бұған оларды алуға кеткен және қолдануға әзірлейтін жағдайға
(сатып алу ... орны ... ... ... мен ... және ... ... жұмсалған шығындар кіреді.
Материалдық емес активтерді мынандай түрлерге бөліп, жіктеуге болады:
Лицензиялық келісімдер – кәсіпорынға ... ... ... ... және қоғамдық меншікті монополиялық ... ... үшін ... ... ... және т.б.) ... – бұл ... – заңдармен қорғалатын өнертабыстарды,
техникалық білімдерді, өндірістік ... және т.б. ... ... жеке ... ... ... ... қағаз, екіншіден –
мемлекеттік органдардың ... да бір ... ... ... ... рұқсатнамасы.
Лицензия ұйымдардың (фирмалардың) сыртқы сауда қызметін, ... ... ... мен ... ... мемлекет тарапынан
бақылау нысаны болып табылады.
Айрықша лицензия – ... ... ... лицензияда көрсетілген шекте
пайдалануға құқық береді. Бұл шектеулер лицензиялық келісімнің мерзімі мен
әрекет ету ... ... ... Айрықша лицензияның
негізгі ерекшелігі лицензиар (лицензияны сатушы) өз ... ... өзі ... ... ... ... бір тұлғаға бере алмайды.
Жай лицензия – лицензиар лицензиатқа ... ... ... ... ... ... ... пайдалануға рұқсат
беріп, сол аймақта лицензияны пайдалану құқығын, сонымен қатар лицензияны
ұқсас шарттармен өзге ... ... сату ... сақтап қалады.
Толық лицензия – лицензиар лицензиатқа келісімшарт объектісін
лицензиялық ... ... ... ... ... береді және сол
мерзімге оны пайдаланудан толық бас тартады. ... ... ... ... құқығын толық бергенімен, лицензияның
меншік иесі болып қала ...... және жай ... бір түрі. Сублицензияны
лицензиар емес, сублицензия келісімі бойынша ... ... ... ие ... ... ... ... айрықша лицензияның
иесі келісімшарт затын сублицензиатқа келісімшарт бойынша белгіленген
мерзім мен ... ... ... ... ... береді. Сублицензиар бұл
әрекеттерді толық немесе айрықша лицензия бойынша берілген құқықтар шегінде
жүзеге ... ... ... ... ... ... өндіріс құпияларының және тағы басқаларының ... ... осы ... ... ... ... ... құқығын береді. Лицензиялық келісімде лицензияның түрі, лицензия
объектісін пайдалану құқықтарының көлемі, өндірістік сферасы, ... ... беру ... ... ... ... – бұл келісімнің объектісі патенттермен
немесе басқа құжаттармен қорғалған ғылыми–технологиялық ... ... ... ету – ол әлде ... ... не болмаса
субъектінің өзі жасайды және сыртқы немесе ішкі ... ...... ... ... және ... ... құқықтар.
Патент белгілі бір өнімді шығаруға, не болмаса арнайы ... ... ... ... эксклюзивтік құқық береді;
Ұйымдастыру шығындары (қалдырылған шығындар) – субъект шеккен шығындар,
олардан тек болашақта ғана ... ... ... ... ... ... ... ауыстыруына байланысты шығындар, ұзақ
мерзімді алдын ала төлеу – ... жыл ... ... ... төленетін)
сақтандыру;
Гудвилл – субъектінің жағымды сипаттамасына байланысты сатып алуышының
сауда сәтінде пайда ... ... Яғни ... есеп тұрғысынан
қарағанда компанияларды біріктіріп немесе сатып алған ... ... ... ... және оның дербес бірлік болып тұрған ... ... ... (міндеттемелерін қоспағанда) арасындағы айырмасын
көрсетеді. Ол сатып алушының бухгалтерлік балансында сатылым (субъектінің
тұтастай алғандағы құны) мен таза ... ... ... құн ... ... ... ... Есеп мақсаттары үшін гудвилл
фирманың алған нақты бағасы мен таза активтердің сәйкес теңестірілген әділ
нарықтық ... ... ... ... ... Таза ... минус міндеттемемлер» болып анықталады.
Материалдық емес активтердің бұл түрі бүтіндей ... ... ... ... олардың құрылымдық бөлімдерінің бір тобын сатып
алғанда пайда болады. Гудвиллдің пайда болу себептері әрқилы ... ... ... ... ... баланстық құнымен емес,
аукционда (конкурста), кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... нарығындағы беделіне және басқа факторларға байланысты
анықталған бағасына, сатылатыны немесе сатып ... ... ... ... ... ... ... Кәсіпорынның (бөлімшенің) сатылу
құны оның балансындағы активтерінен асып түсуі «Фирма бағасын» құрайды.
Авторлық құқықтар (копирайт) – әдебиет пен өнер ... ... өз ... ... етуі мен ... таратуы заңмен
кепілдендірілген монополиялық құқықтары болып табылады, яғни ... және т.б. ... ... ... ... ... ... шығармашылық іс-әрекет нәтижелері болып табылатын ғылым, ... ... ... ... авторлық құқық объектілері ... ... ... ... ... ғылыми-техникалық туындылар,
электронды есептеуіш машиналарына арналған бағдарламалар, мәліметтер
базалары, лекциялар, баяндамалар және ... ... ... шығармалар, мәтіні бар және мәтінсіз музыкалық
шығармалар;
- хореографиялық шығармалар мен пантомимолар;
- аудиокөрнекті туындыларлар ... ... ... ... ... және ... да ... телетуындылар);
- көркемсурет, мүсіндік, графикалық, дизайнерлік шығармалар, графикалық
әңгімелер, комикстер және басқа да көркемсурет өнерінің туындылары;
- ... қала ... ... ... ... және ... да карталар, эскиздер пластикалық
туындылар және т.б.;
- басқа туындылар.
Көптеген елдерде авторлық құқықтың жарамдылық мерзімі автор ... ... 50 ... созылады. Авторлық құқықпен қорғалатын туындының
негізінде жатқан идеяларға, процесстерге, жүйелерге, ... ... ... ... таратылмайды.
Басқадай (сауда маркалары немесе тауарлық белгілер – ұйымдарға, ... ... ... ... ... ... ... басқалары); франшизалар – мемлекеттік ... ... ие болу ... ... қызмет көрсету және т.б. үшін үкіметтік
органдар береді; франчайзинг – бір ұйымның ... ... ... ... тауар маркасын және басқа материалдық және материалдық
емес активтерді арналуы ... ... ... ... мен
қызметтер үшін анықталған сапалық стандарттарды ұстану ... ... ... ... Бұл үшін ... жақ ... ... кіру үшін салым
төлейді және табысының белгіленген пайызын төлеп отырады [2, 342 бет].
Материалдық емес активтер (МЕА) шартты түрде ... ... ... ... материалдық емес активтер. Бұл топқа «ноу-
хау», ЭЕМ мен ... ... ... ... интегралды
микросхемалар технологиясы, ұйымдастыру шығындары, белгілі бір
формуланы пайдалану технологиясы ... ... ... ... ... ... және тағы басқалары жатады. «Ноу-
хау» - кұжаттама өндірістік озық тәжірибесін кұжатталған түрінде
көрсетілген нысан және т.б. ... ... ... ... үшін ... ... ... термин.
Кең мағынасында «ноу-хау» техникалық құжаттама түрінде ... ... ... бір өндірістің түрін ұйымдастыруға қажетті
өндірістік тәжірибесінің техникалық, коммерциялық және басқа да ... ... ... ... ... ... ынтымақтастық туралы шарттарда, лизинтте, «кілті қолма-қол»
тапсырылатын құрылыста және т.б. ... ... ... түрлерінде
кеңінен қолданылады. Жаңалықтар патентті, ... ... ... мен ... ... ... ... болып табылады.
Кәсіпорын «ноу-хаудың» құпиясын сақтап, оны пайдаланудан түскен табыстарын
бакылай алған жағдайда ғана материалдық емес ... ... ... алады.
Субьект белгілі бір ақыға сатып алатын лицензиялар мен патенттерден «ноу-
хаудың» өзгешелігі, ол ... ... ... ... ... ... ... ретінде салынуы мүмкін. «Ноу-хаудың»
субъект балансына алынатын құны құрылтайшылар немесе ... ... ... ... ... ... құқықтарын есепке алу. Оған материалдық
емес активтер қатарына белгілі бір уакыт кезеңі ішінде ... ... ... ... өндірістік ақпарат немесе субъектінің өнімін болашақ
кезеңдегі тұтынушылары туралы; шикізатпен, материалдармен және қызметтермен
жабдықтау ... ... және ... ... туралы мәліметтер
жатады.
Ұйымдастыру шығындары, бірлескен немесе акционерлік кәсіпорындарды құру
кезеңінде пайда болған шығындар ұйымдастыру ... ... ... ... болған кезеңінен бастап, материалдық емес активтер болып
есептелінеді. Бұған ... ... ... ... шығындар мен
кәсіпорынның әрбір қатысушысының ... ... ... ... шығындарға жарнамаларға кеткен шығын, кеңесшілерге теленген ... ... ... ... банктерде шоттарды ашу
т.б.шығындары жатады.
Электронды ... ... (ЭЕМ) ... ...
кәсіпорын иемденген, ұзақ ... бойы ... ... ... пайдалануға қажетті мәліметтерді талдау және бағдарламалық
құжаттар жүйесінің жиынтығы.
2. Коммерциялық қызметпен байланысты материалдық емес активтер.
Бұл топқа тауар таңбалары мен ... ... ... ... Тауар
таңбалары мен қызмет көрсету таңбалары деп – ... ... ... ... ... белгісін айтады. Кәсіпкерлікті жүзеге асырушы заңды
немесе жеке ... ... ... тауардың таңбасы құқықтық заңдармен
қорғалады. ... ... ... иесі тауар таңбасын қалай
пайдаланамын десе де толық құқығы бар, ... ... ... ... алады. Тауар таңбасын немесе тауарды рұқсатсыз жасау, қолдану, әкелу,
сатуға ұсыныс жасау, ... ... ... ... тағы ... ... әрекет жасалса, онда ол тауар иесінің құқықтарына қол сұғу болып
есептелінеді
Таңбалар сөз түрінде, ... ... ... ... немесе бәрінің
комбинациясы түрінде болуы мүмкін: олар ... ... ... ... ... белгісі жоқ, тек бір ғана белгіден тұратын, сондай-ақ мемлекеттік
елтаңба, ту, эмблемалар, мемлекеттердің ресми аттары, ... ... ... ... ... немесе қысқартылған аттары,
ресми қабылданған бақылау, кепілдік және ... ... ... ... ... белгілері және басқа да айырым ... ... өте ... ... ... белгілерден тұратын тауар
таңбалары рұқсат етілмейді. Тауарды, ... ... ... ... бар, ... ... мен ... қайшы келетін тауар таңбалары да тіркелмейді.
Занды немесе жеке тұлға ... ... ... немесе оның бір
бөлігіне қатысты тауар таңбасын, оның ... ... ... бере ... ... ... келісім бойынша белгіленген тәртіпке сай істелінеді.
Тауардың шыққан жерінің атауы — тауарды таңбалау үшін пайдаланылатын
елдің, елді ... ... ... ... ... объектінің атын қоса
және басқа да ерекшеліктері ... ... ... ... ... географиялық объектінің тарихи атауы болуы
мүмкін. Ол белгіленген тәртіп бойынша тіркеледі. ... ... ... ... деп оны ... қорабында, жарнамада, проспектілерде,
банкілерде және басқа да тауарды шаруашылык айналымына енгізуге байланысты
басқа да ... ... ... ... нарықтық экономика
жағдайында тауар таңбасы кәсіпорынның өте қымбат ... ... ... ... компания оны сата алады немесе жарғылық капиталға косқан
үлесі ретінде пайдалану құқығын береді. ... ол үшін ... ... білу керек. Есеп тәжірибесінде кәсіпорынның тауар таңбасын ... ... бар: ... кұн, ... алу ... нарықтық құны бойынша
бағалау. Алайда меншікті тауар таңбаларын ... құны ... ... ... ... ... алынған тауар таңбасын немесе тауар таңбасын пайдалану
лицензиясын сатып алу құқымен, ал ... ... үлес ... салынған
тауар таңбасын нарықтық кұнымен есепке алған жөн. Тауар таңбасының ... ... үшін ... ... ... ... Тауарлық таңбалар,
кызмет көрсету таңбалары, тауардың шығу ... ... ... ... байланысты туындаған кұқықтық, экономикалық және ұйымдастыру
қарым-қатынастары 1993 жылғы каңтардың 18-і күні ... ... ... ... ... ... ... көрсету таңбалары және
тауарлар шығарылған жерлердің атауы ... ... ... Заңымен
реттеледі [3].
Қолдану (пайдалану) құқықтары мен байланысты материалдық емес активтер.
Бұл топқа жаңалық ашу ... ... ... қолдану құқықтары,
копирайт (көшіру құқығы) лицензиялар және басқалар жатады.
3. Патенттер. ... оны ... ... ... ... немесе кызмет түрін және дәл сондай әрекетті басқа тұлғаның
жүзеге асыруына тиым салатын, бақылайтын, сататын, ... ... ... ... ... Патенттің күші оны ... ... ғана ... ... ... мерзімі (15-20
жыл) ұлттық заңдармен белгіленеді. Сонымен қатар, патент деп белгілі
кәсіппен, ... ... ... алумен шұғылданатын тұлғаларға
берілген құжат саналады. Патент берілгенде патенттік алым (пошлина)
ұсталынады.
Патентті алуға көптеген ірі ... ... ... ... ... ... ... да, патенттелінген жаңалықтарды өндіріске енгізуге ... ... ... ... ... ... ... айрықша құқықты
растайтын патенттер қолданылып жүрген ... ... ... үлгілері: модельдерімен, суреттерімен немесе екеуінің
қосындысымен берілуі мүмкін. Егер ... ... ... ... ... ... ... болып келсе, онда ол жаңа
өнеркәсіптік үлгі болып ... Егер ... үлгі ... ... ... жасалынып, шаруашылық айналымына түсуге дайын болса,
онда оның өнеркәсіпте қолданылуға ... ... ... ... ... еңбегі ретінде мойындалады. Егер
өнеркәсіптік үлгі бірнеше азаматтардың бірлескен еңбегінің ... ... ... бәрі ... ... ... болып есептелінеді.
Өнеркәсіптік үлгілерге патент Казакстан ... ... ... соң ... Лицензиялық келісім бойынша патент иесі
(лицензиялар) өнеркәсіптік үлгіні пайдалану кұкығын ... ... ... бере ... ал ... ... ... беріп тұруы және
келісімде қарастырылған басқа да іс-әрекеттерді орындауға ... ... ... ... және ... ... ... зандарымен реттеледі. Лицензия (еркіндік, құқық
деген латын сөздерінен алынған) — ... да бір ... ... ... мемлекеттік органдардың берген рұқсаты [4, 156 бет].
1.2 Материалдық емес активтерді бағалау және қайта бағалау, ... ... ... ... — бұл өндірісте ұзақ мерзім бойына пайдалану
үшін немесе тауарларды (жұмыстарды, қызметтерді) ... ... ... ... ... ... беруге арналған табиғи нысаны (мәні) ... емес ... Бұл ... ... ... олар субъектінің
күшімен бақыланады және оларды пайдаланудан субъект болашақта экономикалық
олжа табады деп ... емес ... ... ... егер де ... жалға
берсе, сатса, айырбастаса, болашақта алынатын экономикалық ... ... ... болса. Материалдық емес активтерді субъект ... ... онда оның ... олжа табу ... ... ... олжа, осы материалдық емес ... ... егер олар ... ... ... болашақ экономикалық олжаны
өсіруде материалдық емес активтердің рөлі анықталса; ... ... ... ... мен ... ... ... күнге пара-пар
қаржылық, техникалық және басқа да ... бар ... ... күтілетін экономикалық олжаны алуға қолайлы жағдай туғызса.
Материалдық емес (ұстап көруге болмайтын) активтер — нақты табиғи нысаны
жоқ сезілмейтін құндылыққа ие ... ... ... ... емес ... де ... ... мүмкін. Мысалға,
кәсіпорын технологиялық ... ... ... оны компьютерлік
бағдарламамен қамтамасыз ету керек, өйткені онсыз құрал-жабдықтар қызмет
ете ... ... ... ... ... ... болып
саналады. Осыдан, компьютерлік бағдарламамен қамтамасыз етуді ненің
құрамында ... ... ... ... керек, өйткені ол негізгі
құралдың да, материалдық емес активтің де құрамында есептелуі ... – 2030» ... ... ... ... емес ... ... заттың (алып жүрушілердің) құрамында
болады, атап айтсақ: компьютерлік бағдарламамен қамтамасыз ... ... ... ... ... — қағазда болады, бірақ
дискет те, лента да, қағаз да өз ... ... ... болып
табылады және олар активтің мәнін анықтау үшін негіз бола алмайды.
«Материалдық емес активтер» Халықаралық қаржы есептілігінің ... ... емес ... ... ... ... келесі құн
түрлері қолданылады.
Теңгерімдік (баланстық) құн – бұл кез келген ... ... ... ... ... залалдарды шегеруден кейін
материалдық емес актив танылатын сома.
Өзіндік құн – ... ақша ... ... ... ... сомасы,
немесе сатып алу немесе құру уақытына материалдық емес активтің құнын төлеу
есебіне өзге ... ... әділ ... не ... ... сай ... мұндай активке, ол алғашқы рет басқа Халықаралық қаржы есептілігі
стандартының, мысалы, «Үлестік құралдар ... ... ... ... стандартының нақты талаптарына сәйкес танылған ... ... құн – ... емес ... ... құны ... ... шегеріп тастағанда көрсетілген сома.
Нақты мекеме үшін арнайы құн – ақша ... ... ... ол ... ... сәйкес материалдық емес активтің
пайдаланушымен және оның ... ... ... ... ... ... не міндеттемені өтеуімен байланысты туындайды.
Әділ құн – бұл жақсы ақпараттандырылған, шарт жасауға ниеті бар және ... ... ... ... ... шарт негізінде материалдық
емес активті ... ... ... ... ...... емес ... теңгерімдік
(баланстық) құны оның өтем құнынан астын сомасы.
Материалдық емес активтің тарату құны – бұл, егер бұл ... ... ... ... ... деп ... болатын жасқа (мерзімге – Ж.Т.)
және жағдайға жетсе, шығаруға болжанған шығындарды ... ... ... ... ... ... мекеме алуы мүмкін есептік сома [5,
286 бет].
Материалдық емес активтің жою құны үшінші тараптың ... оны ... ... соңында сатып алу міндеттемесі болған; немесе активтің
белсенді нарығы болған жағдайларды қоспағанда, нөлге тең ... ... және жою құны ... ... ... Нөлдік құннан айырмашылығы бар
жою құны мекеменің соңына дейін сатуды межелеп отырғандығын түсіндіреді.
Материалдық емес ... жою ... ... оны ... күні ұқсас
активті сатудың пайдалы ... ... ... осы ... ... ... шартпен пайдалануға жеткізілген басым бағасы
бойынша сату есебінен өтелетін соманы негізге ала ... ... ... кем ... ... ... жылдың аяғында қайта қаралады. Активтің
жою құнының өзгерісі ... 8 – ... ... ... ... ... және ... атты Халықаралық қаржы
есептілігінің стандартына сәйкес ... ... ... ... ... емес ... жою құны оның ... (баланстық) құнына
тең немесе одан асатын сомаға дейін ұлғаюы мүмкін. Егер ... ... құны ... оның ... (баланстық) құнынан азаймайтын болса,
осы актив бойынша амартизациялық аударымдар нөлге тең болады.
Айта кету керек, материалдық емес актив ең алдымен ... құны ... ... «Ақсораң – 2030» ЖШС қандайда бір ... ... емес ... танитын болса, ол мұндай баптың материалдық емес активтің жоғарыда
айтылған анықтамасы және тану ... ... ... Бұл ... ... емес ... ... алумен немесе ішкі өндірумен
байланысты бастапқы кезеңде шеккен шығындарға, сондай-ақ оны өсіруге,
ішінара алмастыруға ... ... ... ... ... шығындарға
қолданылады.
Материалдық емес активтер түсу көздеріне ... тану ... ... – 2030» ЖШС материалдық емес активтерді ... ... ... ... құн осы ... ... экономикалық табыстың келу
мүмкіндігіне қатысты күтулерді көрсетеді. Басқаша айтқанда, ... ... емес ... өзіндік құнында көрініс табады.
Тиісінше бөлек сатып алынған материалдық емес активтерге қатысты тану ... ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Бөлек сатып алынған материалдық емес активтің өзіндік құны оның сатып
алу құнынан, ... ... ... ... және ... ... ... сатып алуға салынатын және материалдық емес активті
мақсаты бойынша пайдалану үшін ... ... ... келтіруге жұмсалған
кез-келген тікелей шығындардан тұрады.
Тікелей ... ... ... материалдық емес активті жұмыс істеу
жай-күйіне келтіруге байланысты пайда болатын қызметкерлерге ... ... ... ... ... ... ... пайда болатын кәсіби
қызметтерді өтеу бойынша шығындар және ... емес ... ... ... ... жұмсалған шығындар болып табылады.
Материалдық емес активтердің өзіндік құнының бөлігі ... ... ... ... ... қарастырылады:
- жаңа өнімді немесе қызметті енгізуге жұмсалған ... ... және ... жұмсалған шығындарды қоса алғанда);
- шаруашылық қызметті жаңа жерде немесе клиенттердің жаңа ... ... ... ... ... ... ... жұмсалған шығындарды қоса алғанда);
- әкімшілік және басқа да жалпы үстеме шығындар.
Материалдық емес активтің теңгерімдік (баланстық) ... ... ... ... мақсатына сәйкес пайдалану қалпына келтірілген
кезде тоқтатылады. Осылайша материалдық емес активті пайдалану немесе ... ... ... ... ... ... (баланстық) құнына
енгізілмейді. Мысал үшін мына ... ... емес ... ... ... ... ... мақсатына сәйкес пайдалануға жарамды актив
пайдаланылмаған кезде орын ... ... ... операциялық шығындар, мысалы, актив қызметінің ... ... ... орын ... ... – 2030» ЖШС ... операциялары материалдық емес активті
әзірлеуге байланысты орын алады, бірақ бұл активті ... ... ... үшін ... ... келтіру міндетті болып табылмайды. Бұл
операциялар әзірлеу кезеңіне дейін немесе әзірлеу кезеңінде ... ... ... ... ... ... ... сәйкес пайдалану
қалпына келтіру үшін қажетті ... ... ... ... ... және оған жұмсалған шығындар тиісінше табыста
немесе ... ... және ... мен ... ... ... ... - «Бизнес бірлестіктері» атты Халықаралық қаржылық есеп стандартына
сәйкес, егер материалдық емес актив ... ... ... ... ... онда мұндай материалдық емес активтің өзіндік құны сатып ... ... әділ ... тең. ... емес ... әділ құны бұл
активтегі мекемеге болашақ экономикалық ... ... ... ... ... ... ... сөзбен айтқанда,
ықтималдық тиімділігі мұндай материалдық емес активтің әділ құнын бағалауда
көрініс табады. Тиісінше, кәсіпорындарды ... ... ... ... емес ... ... ... экономикалық табыстар келетіні
ықтималдық критерийі әрқашан қанағаттандырылған болып танылады.
Осылайша жоғарыда қарастырылған стандарттарға ... ... ... ... ... ... ... материалдық емес активін іскерлік беделден
бөлек бұл активтің әділ құны шынайы бағалауға келу ... ... ... кәсіпорындар біріктірілгенге дейін сатып алынатын тараптың ... ... ... ... алу ... ... Бұл сатып алушы –
мекеме іскерлік беделден ... ... ... ... ... ... жүзеге
асыру процесіндегі зерттеулердің немесе әзірлеулердің ... егер ... емес ... анықтамасына сәйкес келіп, оның әділ құны шынайы
бағалана алатын болса, танитынын білдіреді. Сатып алынатын тараптың ... ... ... және ... ... егер ... сәйкес келсе және бірегелендірілетін болса, ... ... ... ... өзге ... ... туындаса, материалдық емес
активтің анықтамасына сәйкес келеді.
Бір немесе одан да көп ... емес ... ... емес ... ... айырбастау арқылы немесе ақшалай ақшалай және ақшасыз
активтердің ... ... ... мүмкін. Төменде айтылған ойлар бір
ақшалай еме активті басқа активке алмастыруға ғана ... ... ... ... ... да қатысты. Мұндай активтің бастапқы
құны айырбастау операциясының коммерциялық ... ... ... ... және ... ... активтің әділ құны шынайы ... ... ... әділ құны ... ... ... Егер мекеме
табыс етілген материалдық емес активтің танылуын тоқтата алмаса да сатып
алынған ... дәл осы ... ... Егер ... ... ... актив әділ құны бойынша бағаланбаса, оның алғашқы құны табыс ... ... ... құны ... ... емес ... өзіндік құнын шынайы бағалау материалдық емес
активті тану үшін шарт болып табылады. Теңдес нарықтық ... ... емес ... әділ ... егер осы активке қатысты әділ құнның
негізделген бағалар диопазонның ... ... ... ... ... түрлі бағалар ықтималдығы негізде белгіленіп және әділ құнды
бағалау кезінде қолданылса, шынайы бағалауға ... Егер ... ... ... ... материалдық емес активтің әділ құнын шынайы анықтай
алса, алғашқы құнын анықтау үшін алынған активтің әділ құны ... ... ... табыс етілген активтің әділ құны қолданылады.
Материалдық емес активтен алынған пайданы анықтау, пайдалану және алуға
арналған ресурстардың қол ... ... ... ... ... және ... ресурстарын және осы ресурстардың болуын қамтамасыз
ететін қабілетін көрсететін, мәселен, ... ... анық ... ... – 2030» ЖШС белгілі бір жағдайларда кредитордың ... ... даяр ... ... уәде бере ... сыртқы
қаржыландырудың қол жететіндей болуын айғақтайды.
Мекемеде өзіндік құнды есептеу жүйесі көптеген жаңдайларда осы мекеменің
ішінде материалдық емес ... ... ... ... шынайы бағалануды
қамтамасыз етуге қабілетті. Мысалы, жалақыға және ... ... ... алу ... ... ... әзірлеу үшін
жұмсалған басқа да шығындарға қатысты.
Ішкі құрылған материалдық емес ... ... ... ... сәйкес активтерді құру, жасау және пайдалануға дайындау үшін
қажетті барлық тікелей ... ... ... ... ... мысал
бола алады:
- материалдық емес активті құру кезінде ... ... ... және ... ... шығындар;
- қызметтерге материалдық емес активті құруға байланысты туындаған
сыйақыларға ... ... ... ... ХҚЕС ... сәйкес);
- заңды құқықты тіркегені үшін баж;
- материалдық емес активтерді құру үшін пайдаланылған патенттерді және
лицензияларды амортизациялау.
Материалдық емес ... ... құны ... ... ... кейін
оны қайта бағалау келесі екі үлгі бойынша жүргізіліп, ... ... ... емес ... ... ... ... жиналған
амортизацияны және құнсызданудан болған кез келген ... ... ... ... құны ... материалдық емес актив бастапқы танудан кейін оның ... ... ... білдіретін қайта бағаланатын сома минус кез ... ... ... және кез келген кейіннен
жинақталған құнсызданудан болған залалдарды білдіретін қайта бағалау
сомасы бойынша.
Осы ... ... ... ... ... үшін әділ құн активтік
нарыққа сілтеме жасау арқылы айқындалуы тиіс. Қайта бағалаулар ... ... құны мен оның әділ құны ... ... ... ... алуы үшін барынша тұрақты жүргізілуе тиіс.
Қайта бағалау үлгісі материалдық емес актив өзіндік құн ... ... ... қолданылады. Алайда, материалдық емес активтің өзіндік
құнының бір бөлігі актив ... бір ... ... ... тану
критерийлеріне жауап бермегені үшін материалдық емес актив ретінде танылған
жағдайда, қайта бағалау үлгісі осы активтердің барлығына қолданылуы ... ... ... ... үлгісі мемлекеттік субсидия арқылы алынған және
номиналдың сомасы бойынша танылған материалдық емес ... ... ... жиі ... қайта бағаланатын материалдық емес
активтердің әділ құндары оның ... ... ... ... ... емес активтердің әділ құны мен оның теңгерімдік
(баланстық) құнының айтарлықтай айырмашылығы болмаса, қосымша қайта бағалау
жүргізілуі ... ... ... емес ... әділ құны айтарлықтай
және волатильді өзгерістерге ұшырауы мүмкін, мұның өзі жыл сайынға ... ... ... ... ... жиі ... әділ ... ғана өзгеріске ұшыраған материалдық емес активтер үшін қажет емес.
Егер қайта бағаланатын материалдық емес активтердің класына жатқызылатын
материалдық емес ... осы ... үшін ... ... ... себепті
қайта бағалау мүмкін болмаса, мұндай ... кез ... ... және ... ... ... ... тастағанда оның
өзіндік құны бойынша есепке алынуы тиіс.
Егер қайта бағаланатын материалдық емес активтің әділ құны ... ... ... арқылы айқындалуы мүмкін болмағанда, активтің
теңгерімдік (баланстық) құны кез-келген ... ... ... ... ... ... кейінгі жинақталған залалдарды
шегеріптастағандағы оның қайта бағалау күнгі қайта ... ... ... ... ... емес ... үшін бұдан әрі активтік нарықтың
болмау фактісі активтің құнсыздану белгісі болып табылады және оны 36 ... ... ... ... есеп ... ... ... көрсетеді.
Егер материалдық емес активтердің теңгерімдік (баланстық) құны ... ... ... онда ... ... ... «қайта
бағалаудан болған өсу» тақырыбымен тікелей көрсетілуге тиіс. ... ... ... ... ... ... танылған материалдық емес актив бойынша
қайта бағаланудан болған залалды міндеттейтін (реверстейтін) ... ... ... ... ... ... емес ... теңгерімдік (баланстық) құны қайта
бағалау нәтижесінде ... онда ... азаю ... ... ... ... ... Алайда, қайта бағалаудан ... ... ... емес активтің өзіне қатысты қайта бағалаудан ... ... ... ... ... ... ... тақырыбымен дебеттелуге
тиіс.
Қайта бағалау нәтижесінде жинақталған, ... ... өсім ... асырғаннан кейін бөлінгебен пайда шотына тікелей ауыстырылуы тиіс.
Құнның қайта бағалаудан барлық өсім ... ... ... ... ... ... іске ... мүмкін. Алайда, осы соманың бір бөлігі
мекеменің материалдық емес активін пайдалану барысында іске ... ... ... қайта бағалаудан болған құн өсімінің іске асырылған
шамасы материалдық емес активтің қайта бағаланған теңгерімдік ... ... ... мен материалдық емес активті нақты сатып алу
құны негізінде танылған амортизация арасындағы ... ... ... ... ... құнның өсімін бөлінбеген пайда шотына ауыстыру ... ... ... ... көрсетілмейді.
Материалдық емес активтердің бухгалтерлік есебі мыналарды қамтамасыз
етуі керек:
- олардың ... ... және ... ... ... уақытылы және дұрыс құжаттық ресімдеу және есепке
көрсету;
- материалдық емес активтердің ... ... ... ... ... бақылау;
- материалдық емес активтердің амортизцияланатын сомасын уақытылы
және дұрыс ... және ... ... материалдық емес активтерді өткізу (сату) және ... да ... ... нақты және дұрыс көрсету;
- материалдық емес активтерді түгендеуді уақытылы және толық ... оның ... ... ... емес ... ... алу тәртібін көрсетілген жүйілі түрде
қарастырамыз.
Маңызды шарттың бірі материалдық емес ... ... ... және ... ... ақша қаражаты ретінде бағалау, ... ... және ... ... матриалдық емес активтердің
экономикалық тиімділігін көрсетеді. Атап өтетін жайт, заңның 6 ... «ҚР ... ... ... заңы ... ... бағалау салық
салу үшін міндетті болып табылады, сенімді басқаруға немесе арендаға беруге
ипотекалық несиелендіру ... атып алу ... емес ... ... бухгалтерлік есеп теориясына күрделі
жағдайларды туғызады. Бұны ... ... ... яғни ... құнының анықталмауы және тәжірибеде есеп айырысу әдісінің
болмауымен, және ол ешқашан бағаланбаған және ... алу ... ... ... тікелей инфляциялық процесспен байланысты, ... ... ... функцияланады.
Қазақстанның ХҚЕС сай 38 ... емес ... ... және ... ... ... түрлері бар: бастапқы, баланстық,
есептен шығару құны, сатылу құны. Әрбір бұл әдіс ... ... ие ... сәйкес шаруашылық қызметті атқарады.
Бастапқы құнды толық анықтау қаржының есебіндей керек, материалдық емес
активтердің объектісіне ... және ... емес ... есебіне, сонымен қатар толық қызмет ету мерзіміне байланысты.
Бастапқы құн бойынша амортизациялық аударымдар ... ... және ... да ... жатады. Бірақ бұл бағалау
динамиканы үйренуге қажет емес, сол ... ... ... әр ... ... әр түрлі құнды игеруі мүмкін. ... ... ... ... ... ... тапсырмалар және экономикалық
ақпараттар жатады. Материалдық емес активтерді тану бастапқы ... ... құн бұл ... сома ... ... құн ... шығарылған материалдық емес активтердің сомасы.
Бастапқы құнды келесідей әдістерге ... ... ... емес ... ... ... алу нәтижесінде тұтыну
субъектілердің нақты шығындарынан бөлек, салықтар мен ... және ... да ... материалдық емес активтердің
дайындалу мақсатымен байланысты;
- материалдық емес активтер бойынша субъектінің өзінің ... ... ... және ... ... ... және ... бойынша құрастырылуы;
- материалдық емес активтер бойынша, яғни ұйымның бір бөлігі ретінде
және сатылу құны бойынша мойындау;
- ... емес ... ... ... ... ... төменгі құны бойынша немесе мемлекеттік субсидия ретінде сатылу
құнына бөлек.
Егер ол активті ... ... ... ... яғни материалдық
емес активтер нарығында осындай нарықтың болмауынан материалдық ... ... құны ... немесе номиналды құнда немее нақты
шығындарда көрсетіледі.
Қазіргі уақытта «Ақсораң – 2030» ЖШС-де ... емес ... ... анықтау мәселесі тұр – гудвилл де осы ... ... ... етеді. Гудвиллді бағалаудың бірнеше ... бар. ... ... ... оның ... ... анықтау үшін біраз
тәжірибе батыстық ... ... ... ... ... үш әдісі бөлінген:
1) Жалпы бағалау (master valuation approach);
2) Қосымша табыстар ... (excess caming ... ... ... күтілетін таза табыс орташа табыстың нормасы.
Жалпы бағалау әдісі субъектілердің міндеті және активтердің нарықтық
бағасы анық болғанда қолданылады. Бұл ... ... ... ... алынуы мүмкін. Бұл тікелей гудвиллді есептеу ...... ... мен жеке активтің таза нарықтық құны ... ... бұл ... (1) ... есептелінеді.
Гбаст = СБ – ТАҚнарық
(1),
СБ-сатылу бағасы
ТАҚ-таза актив құны
Немесе формула (2):
Гбаст = СБ –(Анарық – ... жеке ... ... ... ... өте қиын, сондықтан
қосыша табыс әдісін қолдануға болады, яғни базалықты ағымдағы норма табысын
орташа сала ... ... ... (3, 4) бойынша есептелінеді.
М Табыс нормасы = таза ... / таза ... ... = (ТТ – ... ... ... орташа сала табысы
n- жылдар саны, ағымдағы табытың орта саладан өсуі. Осы сан ... ... ... айырмашылығын көрсетеді. Ол 2 жылдан 4 жылға дейін созылады.
Бұл ... жеке ... ... ... деп те ... ... тұрғыдан
гудвиллді дұрыс есептеу жолы – бұл күтілетін таза табыстың өсуі (ТТ) ... ... (ОСА) орта сала ... ... (ОНТ) формула (5) бойынша
есептелінеді.
Гбаст = ТТ – ОСТ : ... әдіс ... ... табу үшін ... ... қаржыны қосымша
инвестициялауға салса, соғұрлым орташа сала табысынан ... ... ... ойы ... гудвиллді бағалау процесінде келесідей
негізгі екі әдіті қолдану қажет дейді:
1) Гудвиллді бағалау орта сала табысының негізінде;
2) Гудвиллді бағалау ... ... ... ... сәйкес, гудвиллмен есеп айырысу формула (6) бойынша
есептелінеді:
Г = ТТф – (А х ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның нақты табыс сомасы.
ТТф- орта жылдық сома ... таза ... ... ... ... кәсіпорынның орта жылдық активінің құны.
ТНс- орта саланың ... ... ... ... ... ... ... табысы ретінде қарастырылады,
бөлінген синергетикалық эффект сомасы, орта табыс нормасына қатынасы.
Күтпеген ... ... ... ... және ... үш жылдағы
орта бағалануы алынады. Гудвилл құнын бағалау процесінде ... ... ... формула (7) бойынша көрсетеді:
Г = ТТ – (РК х М)
(7),
Г-тауар көлемін бағалау кезіндегі ... ... ... сома және ... таза ... (салық салынғаннан
кейінгі табыс).
РК-кәсіпорынның орта жылдық тауарының реакция көлемі.
М-табыс мультипликаторы (сатылу көлемі немесе орта сала коэффициентінің
тауарды ... ... ... он мыңдаған (дробые).
Гудвиллді бағалау негізін қазіргі жағдайда «табыс мультипликаторы»
атқарады (сатылу көлемі), таза табысты тауардың ... ... ... ... Бұл мультипликаторлы мақсатты кейіпте қолданады, ... ... ... ... ... ... рентабельділік деңгейі
тауардың тұрақты динамикасына әсер етеді. Гудвиллді бағалауда ... ... ... ... ... ... ... бойынша, тәжірибеде бухгалтерлік есепте
материалдық емес ... ... да бір ... емес ... ... басқа қатар әдістерді қолдану керек. Сонымен қоса
қолданылған әдістер ... және ... ... ... етіп
анықтау, оның нақты мағынасына жақындау үшін қажет. Ақшалай ... ... ... кәсіпорынның бухгалтерлік есебінен бөлінеді
және жеке меншіктің нарықтық бағалау құнымен анықталады. Осы аталған ... ... ... ... тек қана ... ... шығындар
ескеріледі, ал екіншісінде басқа да факторлар ескеріледі, соның ішінде
ескерілетін табыста.
Қазіргі ... ... ... және талдауда материалдық емес
активтерді стандарттау жоқ, жеке меншікті регламенттік бағалау және ... есеп ... және ... ... ... Жеке ... ... әр түрлі әдістері бар. жеке меншіктің құнын мүмкіндігінше
нақты және толық анықтау, және жарғылық капиталға салынған ... ... ... мақсатты әдісті қолдану әр түрлі әрекетті бағалауға
негізделген. Экономикалық теорияда ... үш ... бар: ... және ... Оның әр ... ... ... әр түрлі құндық
мінездемені көрсетеді. Салыстырмалы талдау әдістері көрсеткендей ... мен ... және жеке ... ... ... ... арқылы алынған және бағалауға сәйкес таңдалған. Шығындарды бағалау
әдістері әдетте объектінің құнын ... ... және ... ... соғылған жеке меншіктік объектіні бағалау немесе альтернативті
тұтыну. Негізгі және тәжірибеде қолданылатын ... ... ... ... ... сомаланған шығындар әдісі, толық қалпына келтіру құнын
есептеу әдісі, келтірілген шығындар әдісі.
Орнынбасу құнын есептеу әдісі:
1) ... ... ... ... Ол ... жеке ... ... құнын анықтауда бухгалтерлік есепте кәсіпорын мүлігі
ретінде қолданылады;
2) Толық қалпына ... ... ... ... Ол барлық шығындарды
бағалау күнін анықтаумен жабылады және қажет өндірістік объектінің
сапасын бағалайды;
3) Келтірілген ... ... Оның ...... ... ... бағалайды және нарықтық құнмен қайта
есептеу, не болмаса күндік құнына бағалау;
4) ... ... ... ... Ол ... мен объектіні тұтыну
мүмкіншілігін негіздейді, сатып алушы өзінің міндетін ескере отырып,
оған көп сома төлемейді. Бұл әдіс ... ... ... Егер ... ... ... ... болса объектінің
құрылуы және оған тозу ... ... ... қатысты
сұраныста міндетті шартталады. Сатудың салыстырмалы талдау әдісі
нарықта сату – ... алу ... ... Осы әдіс (замещение)
принципімен байланысты. Басқаша сөзбен айтқанда өзінің астарында
мынандай жобаны ... ... ... ... алушы кәсіпорын
шығарған тауарға үлкен емес сома ... ... та ... ... ... объект алуы мүмкін. Бұл әдіс өзіне нарықтағы сату ... ... ... ... объектінің бағасы есеп
параметрінде корректеледі және олар осы ... бір ... ... ... ... соң ... ... анықтауға қолдануға болады.
Бағалаудағы негізгі әдістер этапының негізгілерін атап көрсетейік.
1) Объектілерді сату мақсатында нарықта ... ... ... ... ... ... ... қарастыру.
2) Оның сенімділігін жоғарылату мақсатында ... ... ... ... ... келісімдер еркін нарықтық шартта қарастырылады.
3) Жүйеге сәйкес іріктеу және салыстырмалы талдау ... үшін ... ... Бағаланып отырған объектіні салыстыру және анологты салыстыруға
арналған және нарықта сатылған немесе сатылайын деп ... ... ... ... ... коррекциясы.
5) Талдау жолымен объектілердің бағалану құнын анықтау, салыстырмалы
сипаттама немесе біреуінің құнын көрсету.
Нарық жайлы ақпараттың ... ... ... ... ... көрсеткіш ретінде бағалау құнын көрсетуі мүмкін. Табысты ... ... ... Бұл ... ... ... инвестор
немесе сатып алушы объектіні алады және күту ... ... ... ... ... ... ... объектінің құны анықталуы
мүмкін, яғни оның болашақтағы табыс әкелу мүмкіндігімен.
Негізгі әдіс этаптары мыналар:
- талдау негізінде күтілетін ... ... ... ... ... объект арқылы анықталады.
- объектілердің ағымдағы құны табысты есептеуді көрсетеді. Қайта
есептеу әдісі ... ... және ... ... ... болады. Бастапқы бағаны анықтау үшін басқа да бағалау
әдістері қолданылады, яғни ... ... ... ... ... қолданылуы бастапқы құнды нақтылауға бағытталған,
нарықтық тауарға, қызметке, жұмысқа сәйкестеледі. Нақты жеке ... емес ... ... ... ... ... емес басқарушылық
шешімдерге әкеп соғуы мүмкін. Бағалық инфляциялық әсерді анықтау ХҚЕС 38
«Материалдық емес активтердің есебі» ... оны ... ... ... ... ... сома ... аспауы тура құнды анықтауды
растауы тиіс». Мұндай, қайта бағалау нарықтағы ... ... ... Бұл ... ... емес ... қайта
бағалау басқа да объектінің кластарының қайта бағалауынан өтуі тиіс, бірақ
та мұндай нарықтың болмауынан материалдық емес активтердің бір ... ... ... ... ХҚЕС ... 38 оның ... құны ... барлық
жиналған амортизация және зиян мен құнсыздануы». ... ... ... ... ... құнының төмендеуінен жоғалтылған сома болады, егер
материалдық емес активтердің ірі нарығы болмаса. Егер «Ақсораң – 2030» ЖШС-
де материалдық емес ... ... ... ... және ол ... ... осы ... емес активтерді бағалануы сол бағаланудың
көлемінде бөлімінде және соңғы өту шығын ретінде ... Атап ... бір ... егер ... емес активтерді шығарылатын болса, ХҚЕС-ке
сәйкес 38 «капиталға ... ... сома ... ... тиуі
мүмкін». ҚР бухгалтерлік есептің тәжірибесінде материалдық емес активтердің
бұндай түрі ... ... емес ... ... ... қандай да бір мағынада қарастырылмаған. Мемлекетте соңғы
уақытта ХҚЕС жоба ... ... ХҚЕС 38 ... емес ... таза ... мынадай анықтама береді. Материалдық емес активтер басқа
тараптарға жалға өткізу немесе әкімшілік мақсаттар үшін өндірісте немесе
тауарлар мен ... ... ... мәні жоқ ... ... ... болып табылады. Бірақ та қазірге кезде интерпретацияға нақты
анықтама жоқ. ХХІ Еуропалық бухгалтерлер конгресінде көрсеткендей (Бордо ... 1999ж ... ... ... де және ... ... ... материалдық емес активтерді бағалау таза құнды ... ... ... ... жаңа онжылдықтағысы осы деп көрсетті.
Жалпы отандық ХҚЕС 38 «Материалдық емес ... ... ... ... ... ... яғни «таза құн» сияқты [7].
2 Материалдық емес активтердің есебі «Ақсораң-2030» ЖШС мысалында
2.1 Кәсіпорынның қысқаша сипаттамасы
«Ақсораң-2030» ЖШС Қазақстан Республикасы ... 2004 жылы 1 ... ... істейді. Директоры – Ахметов М.Ж.
«Ақсораң-2030» ЖШС азаматтық құқыққа ие коммерциялық ұйым ... ... ... орны ... оның ... ... ... орны
бар. Басқа жерлерде ЖШС филиалдар мен өкілеттіктер аша алады.
ЖШС құру оның құрылтайшыларымен құрылтайшылық келісім-шарт жасасу ... ... ... ... ... ... тіркеуімен аяқталады.
Қазақстан Республикасының «Жауапкершiлiгi шектеулi және ... бар ... ... ... сәйкес жауапкершiлiгi
шектеулi серiктестiктiң серiктестiк атауын, сондай-ақ «жауапкершiлiгi
шектеулi серiктестiк» деген ... ... ... деген аббревиатураны
қамтуға тиiс фирмалық атауы ... ... бар ... ... ... тиiсiнше
«қосымша жауапкершiлiгi бар серiктестiк» деген сөздер немесе «ҚЖС» ... ... ... ... ... коммерциялық ұйым болып табылады,
азаматтық құқықтары болады. Жауапкершiлiгi шектеулi ... жерi деп оның ... ... ... ... ... жерi
танылады. Жауапкершiлiгi шектеулi серiктестiк өзi орналасқан жерден тыс
жерлерде филиалдар құрып, өкiлдiктер ашуға құқылы. 
Жауапкершiлiгi шектеулi ... құру оның ... ... ... ... ... ... тұлға ретiнде мемлекеттiк
тiркеуден өткiзумен аяқталады [8].
Жауапкершiлiгi шектеулi серiктестiктiң құрылтай шарты:
– жазбаша нысанда,
... ... ... оның ... ... шартқа қол
қоюы арқылы жасалады.
– құрылтай шартын нотариат куәландыруға тиiс.
Құрылтайшылар қатарына ... ... ... ... ... ... атынан сенiмхатсыз әрекет етуге құқылы басшылары ... ... қол ... бас ... ... ... бас ... бiлдiредi.
Шартқа ескертпелер жасай отырып қол қоюға жол берiлмейдi. Серiктестiктiң
жекелеген қатысушылары мәртебесiнiң ерекшелiктерi барлық ... ... ... ... ... тиiс. ... шартын нотариат
куәландыруға тиiс.
Жауапкершiлiгi шектеулi серiктестiктiң жарғысы ... ... ... құқықтық мәртебесiн белгiлейтiн құжат болып табылады.
Серiктестiктi мемлекеттiк тiркеу кезiнде оның ... ... ... ... ... шектеулi серiктестiктiң жарғысында:
– серiктестiктiң фирмалық атауы, орналасқан жерi мен мекен-жайы;
... ... ... ... ... ... жүзеге асыратын серiктестiктердi
қоспағанда) олардың ... ... жерi, ... ... (eгep құрылтайшы заңды тұлға болса) немесе аты-жөнi,
тұратын жерi және жеке ... ... ... деректерi
(eгep құрылтайшы жеке тұлға болса) көрсетiлген ... ... ... капиталының мөлшерi туралы мәлiметтер;
– серiктестiк органдарын құру тәртiбi мен олардың құзыретi;
– серiктестiктi қайта ұйымдастыру және оның ... ... ... ... ... ... тiркеушi жүзеге
асыратын жағдайда серiктестiктiң таза кiрiсiн бөлудiң тәртiбi;
... ... және ... сатып алушыларға
серiктестiктiң қызметi туралы ақпаратты ұсыну тәртiбi және
мерзiмi;
– серiктестiкке ... ... мен ... болуға
тиiс.
Жарғыда Қазақстан Республикасының заңдарына қайшы келмейтiн ... де ... ... ... оның ... мәнi мен ... көзделуi
мүмкiн.
Серiктестiктiң нотариат куәландырған жарғысында даналары, сондай-ақ оның
кейiнгi өзгерiстерi туралы ... ... ... ... ... асырған органда сақталады.
Жауапкершiлiгi шектеулi серiктестiктiң жарғылық капиталы. Жарғылық
капиталдың ... ... ... ... ... тең ... серiктестiктi мемлекеттiк тiркеу үшiн құжаттар ... ... ... жүз ... ... ... ... сомадан кем болмауы
керек. Жауапкершiлiгi шектеулi ... ... ... ... ... ... заттар, мүлiктiк құқықтар, оның iшiнде жер ... мен ... ... нәтижелерiне құқық және өзге де мүлiк
болуы ... ... ... емес активтердің қозғалысы бойынша операциялардың
құжаттық ресімделуі
«Ақсораң – 2030» ... ... емес ... түсуі «Ұзақ
мерзімді активтерді қабылдау-тапсыру актісімен» рәсімделеді.
Актінің кестелік бөлігінде активті ... ... ... деректемесі туралы мәліметтер бойынша қайталанатын ақпараттар
көрсетілген болғандықтан екі алғашқы графаны алыптастады. Сонымен қатар ... ... ... ... ... ... қарастырды.
Актіде материалдық емес активтер түрінің дәл атауы, оның мемлекеттік
мекемеге тапсырылу ... ... ... оның ... тозу нормасы және басқа қажетті деректер көрсетіледі.
Материалдық емес объектілердің ... ... ... ... емес ... ... бір ... жасалады. Бірнеше бір үлгідегі
материалдық емес объектілердің қабылдануын ресімдейтін жалпы акт жасауға
рұқсат ... Акт ... соң ... емес ... ... оны ... ... сипаттайтын қосымша құжаттармен
бірге ... ... ... осы объектіге мүліктік құқықтарын
растайтын басқа құжаттармен бірге бухгалтерлік қызметке тапсырылады, оған
бас ... ... ол ... ... ... қол қояды және мемлекеттік
мекеменің басшысы қол қояды [10].
Материалдық емес ... бір ... ... ... ... акт ... және қабылдаушы тараптар үшін екі данада жасалады.
Материалдық емес ... ... ... ... ... ... барлық материалдық емес активтерді есепке алу ... Ұзақ ... ... ... ... мерзімді активтерді
түгендеу карточкасында» жүргізіледі. ... ... ... ... емес ... әр объектісіне ашады. Түгендеу
карточкасында материалдық емес активтің толық атауы, қабылдау ... ... ... ... ... нормасы, құнсыздану сомасы және есептен
шығу себебі көрсетіледі.
Нысан мемлекеттік мекеменің материалдық емес активтер объектісін алу
фактісін ... ... ... ... ... қабылдау-тапсыру
актісі», техникалық және басқа құжаттамалардың негізінде бір ... Бұл ... ... ... емес ... ... жүргізілген.
Ұзақ мерзімді активтерді түгендеу карточкалары мемлекеттік мекемелерде
ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... бір данада жүргізіледі. Ондағы жазбалар карточкаларды ашу ... ... ұзақ ... ... ... ... жүргізіледі.
Әрбір топ үшін тиісті беттер саны беріледі. Нөмірлеу 1-нөмірден бастап
әрбір топ ... ... ... ... ... ... мемлекеттік мекеме бойынша осы тәртіппен жүргізіледі.
Ұзақ мерзімді активтер ... ... және ... ... ... ... ... ордерінің күні (күні, айы, ... ... ... ... – 2030» ЖШС-де материалдық емес активтер
істен шыққанда «Ұзақ мерзімді активтердің істен шығуы ... ... ... ... Ал материалдық емес активтердің орнын
ауыстырғанда «Ұзақ мерзімді активтерді ішкі ... ... ... карточкалары бухгалтерлік қызмет картотекаларында сақталады,
онда олар өз ішінде материалдық жауапты тұлғалар бойынша бөле отырып ... ... мен ... ... ал ... бухгалтерияларда –
қосымша қызмет көрсетілетін ... ... ... ... ... активтерді қабылдау-тапсыру актісі» материалдық емес
активтерді басқа мемлекеттік мекемеге тапсыру кезінде есептен шығуы ... ... ... ... табылады [11, 322 бет].
2.3 Матриаладық емес активтердің ... және ... ... ... Қаржы министрінің 2007 жылғы 23 мамырдағы №
185 бұйрығы бойынша «Бухгалтерлік есеп шоттарының ... ... ... 2700 ... емес ... кіші ... ... емес
активтерді есепке алуға арналған. Осы кіші бөлім мынадай шоттардың топтарын
қамтиды:
2710 - «Гудвилл», онда гудвиллдің болуымен және ... ... ... ... құнсыздануы», онда құнсызданудан болуы мүмкін залалдар
тұрғысынан жүйелі жүргізілетін тестілеу ... ... ... ... жөніндегі операциялар ескеріледі;
2730 - «Өзге материалдық емес активтер», онда сипаты және ... ... ... ... ... тобы есепке алынады, мысалы:
– тауарлық белгілер;
– титулдық және баспа құқықтары;
– компьютерлік бағдарламалық қамсыздандыру;
– лицензиялар мен франшизалар;
– өнеркәсіптік ... ... ... ... ... және
басқа құқықтар, көрсетілетін қызметтерге және пайдалануға арналған
құқықтар;
– рецептілер, формулалар, модельдер, сызбалар және ... және ... ... ... емес активтер.
2740 - «Өзге материалдық емес активтердің ... ... емес ... ... ... ... бұл
ретте пайдалы қолданудың анықталмаған мерзімі бар ... ... ... ... ал жыл ... құнсыздануға тест
жүргізіледі;
2750 - ... ... емес ... ... ... онда өзге ... емес активтердің құнсыздануынан ... ... ... емес ... түсімі және істен шығуын материалдық емес
актитердің қабылдау-табыстау актісімен ресімдейді. Актіде материалдық ... ... ... және ... ... күні (кәсіпорында
жасалған күні), объект сипаттамасы, оның алғашқы құны, өтелім нормасы ... да ... ... белгіленуі тиіс.
Қабылданған материалдық емес активтерді ресімдеу кезінде акт әр ... ... ... Бірнеше бірүлгілі болып қабылданған материалдық емес
активтерге, жалпы акт ... ... Акт ... ... кейін, материалдық емес активтердің ... оның ... ... осы ... басқа да кәсіпорынның мүлікті құқықтарымен
растайтын құжаттары бас бухгалтермен және ... ... ... ... ... ... жіберіледі.
Материалдық емес активтерді басқа кәсіпорынға жіберген кезде акт екі
данада құрастырылады: материалдық емес активтерді қабылдайтын және ... ... ... емес активтердің жойылуы алғашқы құны ... ... ... бар, баластық құны бар жойылу актісімен
ресімделеді.
«Материалдық емес активтерді» бөлімше шоттары бойынша аналитикалық ... емес ... ... есеп ... ... ... ... материалды емес активтердің барлық түрлерін
есептеу үшін қолданылады. ... ... ... емес ... жеке ... бухгалтерия да ашылады. Карточка материалды емес
активтердің объектісін кәсіпорынмен беру немесе алу ... ... ... бір ... ... ... ... активтердің алу-беру
актісі, техникалық және басқа да құжаттама».
«Ақсораң – 2030» ЖШС-де материалдық емес активтер әр түрлі тәсілдермен
түседі:
– құрылтайшылардан ... ... ... ретінде;
– сатып алу жолымен;
– заңды және жеке тұлғалардың екі жакты өтеусіз ... емес ... ... ... ... 1-де ... шоттар негізінде өндіріледі.
Кесте 1
«Ақсораң – 2030» ЖШС материалды емес ... түсу ... ... мазмұны ... ... ... |
| | | ... |
| | ... ... | |
|1 |2 |3 |4 |5 |
| | | | | |
|1 ... емес ... |2730 |5020, 5030 |500 000 |
| ... ... ... | | | |
| ... ... | | | |
|2 ... емес ... |2730 |6280 |25000 |
| ... беру тәртібі | | | |
| ... ... | | | ... 1 ... |2 |3 |4 |5 |
|3 ... ... ... |2730 |3310 |200 000 |
| ... ... ... алу | | | |
|4 ... құн ... |1420 |3310 |24000 ... емес ... алғашқы құн бойынша осы шоттарда есептеледі.
Материалды емес активтердің ... ... ... ... ... ... ... ұйымдардың жарғы капиталына салым;
– бірегейлі істің қайтарымсыз берілуі;
– жою және іске асыру.
Материалды емес активтердің ... шығу ... ... ... құны «материалды емес активтер» 10 бөлімше шотына сәйкес кредиттен
7410 шотының ... ... ... емес ... ... табысы «атериалды емес ... ... 6210 ... ... ... ... емес активтердің өндірістік шаруашылық ісінің үдерісінде
моральды ... алып ... ... ... ... ... мақсаты
моральды тозудың Материалдық емес активтерімен байланысты ... ... құру үшін емес ... өнімнің өзіндік құнын немесе кезен
шығындарын жабу көздерін пайда болдыруда. Материалдық емес ... ... үшін ... емес ... ... жасалған: Бұл шот пассивті, реттеуші, контрактивті. Осы шоттың кредиті
бойынша айдың басындағы амортизация қалдығын, амортизацияның, ағынды ... және ... ... ... ... қалдығын көрсетеді;
дебет бойынша- Материалдық емес активтердің амортизациясын есептен шығару
(азайту).
Материалдық емес активтер ... ... ай ... ... нормаларымен есептелген және Материалдық емес активтерін топшылама
қолдану мерзімінде есептеледі. Материалдық емес ... ... ... үшін ... басында және алғашқы айында «Материалдық емес
активтердің амортизациясын есептеу тізімдемесі» құрастырылады. Амортизация
(шығын) есептеу сомасына «Тауарды ... ... ... қызмет)»
7110, «Жалпы және әкімшілік шығындар» 7210, «Материалдық емес активтердің
амортизациясының және негізгі қаражаттардың ... 8310, ... 2930 және ... да ... ... және «Материалдық емес
активтердің амортизация» шоты кредиттеледі. Материалдық емес ... ... ... сәйкес машинограммаларға және есептік
тіркелімдерге жазады. Материалдық емес активтердің ... ... ... ... есеп ... «Материалдық емес
активтер амортизациясы» бөлімшелер шотының дебеті бойынша және ... ... ... ... ... ... көрсетіледі.
Басқа заңды және жеке тұлғалардан ... алу ... ... кесте 2-де көрсетілген.
Кесте 2
«Ақсораң – 2030» ЖШС кәсіпорында материалдық емес активтерді сатып ... ... ... ... мазмұны |Шоттар корреспонденциясы|Сомасы, |
| | | ... |
| | ... ... | |
|1 ... алынған материалдық емес |2730 |3310, 3390 |300 000 |
| ... ... ... | | | |
| ... | | | |
|2 |ҚҚС ... 12( |1420 |3310, 3390 |36 000 |
|3 ... ... ... |3310 |1030 |336 000 |
|4 ... ... алу |3130 |1420 |36 000 |
|5 ... банктік шоттан бюджетке|3130 |1030 |36 000 |
| |ҚҚС ... | | | ... емес ... деп, ... ... ... мен қызметтерді
жеткізіп беру, басқа ұйымдарға жалға беру немесе әкімшілік мақсатымен
қолданылатын, ... ... ... ұқсатылған активті түсінеді.
Өзінің тағайындалуы мен өндірістік-шаруашылық қызметінде орындайтын
қасиеттеріне байланысты активтер ... ... ... меншік,
мүліктік құқықтар және т.б. бөлінеді.
Интеллектуалды меншікке жататындар: фирманың шартты құны ... ... ... авторлық және шектес құқықтар. Мүліктік
құқықтарға жер, жер қойнауы, су ресурстары, ... және т.б. ... да ... емес ... ... ... ... дайындаулар.
Материалдық емес активтер ұзақ мерзімді және тек қана табиғи мағынада
материалдық емес болады. Олар сатып алу ... яғни олар үшін ... ... ... ... емес ... ... мерзімі болуы мүмкін, бірақ
олардың кейбіреулері бойынша ол белгіленбеуі мүмкін. Пайдалану ... ... емес ... гудвиллді апару мүмкін.
Гудвилл – бұл мәміле жасау күніндегі жағдайы ... ... ... ... ... нақты активтер мен міндеттемелерді сатып алуға
жұмсалған ... ... ... IFRS №3 ... ... сәйкес гудвилл амортизацияланбай, ... ... ... ... жатады. Сонымен қатар IAS №36 «Активтердің құнсыздануы»
стандартын басшылыққа алып отыру керек.
Материалдық емес активтерді жеке және ... ... ... ... құн ... бейнеленеді. Сонымен бірге 2700 «Материалдық емес
активтер» кіші бөлімінің, атап айтқанда, 2710 ... және 2730 ... емес ... топтары шоттарын дебеттейді, ал келесі: 1010
«Кассадағы теңге және валютамен ақша ... 1030 ... ... теңгемен ақша қаражаттары», сондай-ақ 3310 «Жеткізушілер ... ... ... кредиторлық берешек», 4110 «Жеткізушілер мен
мердігерлерге берілетін ұзақ мерзімді берешек» және міндеттемелер ... ... ... кредиттейді.
Құрылтайшылармен салымдар есебінен жарғылық капиталға енгізілген
материалдық емес активтерді 2730 топ ... ... және ... ... ... ... ... бейнелейді.
Материалдық емес активтерді өтеусіз түрде алған кезде олардың тарихи
құны 2730 топ шоттарының ... 6220 ... ... ... ... және 6230 ... ... алынатын кірістер»
топтары шоттарының кредитінен шығыс етіледі.
Келіп түскен материалдық емес активтерді қабылдау-өткізу (ҰМА-1 нысаны)
актісімен рәсімдейді. Аналитиаклық ... ... емес ... ... ... ... карточкаларында жүргізіледі. 2730 «Өзге
материалдық емес ... ... ... бойынша кредиттік айналымдар №12
журнал-ордерде бейнеленген (01.01.2013 ж. ... ... ... ... ... емес ... амортизациясы мен құнсыздануының есебі.
Материалдық емес активтер ұзақ уақыт пайдаланылып, өзінің құнын жаңадан
шығарылған өнімге бірте-бірте көшіреді. Амортизациялық ... ... мен ... қолдану мерзіміне негізделіп, есептелген нормалар бойынша
белгіленеді. IAS №36 ... ... ... ... пайдалану мерзімі шексіз және қазіргі уақытта тағайындалуы
бойынша пайдаланылуы ... ... ... емес ... ... жыл ... бір ... өткізілуі тиіс.
Мысалы, гудвилл жыл сайынғы тестілеуге жатады. Актив, егер оның өтелу
сомасы баланстық ... кем ... ... ... саналады. Гудвиллдің
құнсыздануы 2720 «Гудвиллдің құнсыздануы» тобы шотында есепке алынады.
Материалдық емес активтердің есебін ХҚЕС (IAS) 38 ... ... ... ... салады.
Басқа да материалдық емес активтер бойынша амортизация ... ... ... ... ... ... үшін 2740 «Өзге
материалдық емес активтердің ... ... ... ... ... арналған. Шоттрадың кредиті ... ... ... ... сондай-ақ құнсызданудың танылуы, ал дебеті бойынша шыққан
материалдық емес активтер бойынша ... ... мен ... ... ... келтіруді көрсетеді. Амортизацияны есептеу кезінде
2740 тобы шотарын кредиттеп, 7110 «Өнімдерді сату және ... ... ... 7210 ... шығыстар», 8410 «Үстеме шығыстар»
топтарының шоттарын дебеттейді.
Амортизацияның шығыс етілуін 2740 тобы шоттарының дебеті және 2730 ... ... ... ... көрсетеді.
Басқа да материалдық емес активтердің құнсыздануынан болған залалды
қалпына келтіруді 2740 шотының ... және 6240 ... ... ... ... алынатын кірістер» тобы шоттарының кредиті
бойынша бейнелейді. Гудвиллдің ... ... ... ... ... ... залалдың қайталануы күтілмейтін, төтенше сипаттағы ... ... ... бұл ... ... ... келтіретін сыртқы (ізінен келетін)
оқиғалар болмаса.
Материалдық емес активтердің шығыс етілуінің ... емес ... ... әр ... ... ... одан әрі ... тиімсіздігі себебімен, өтеусіз беру
нәтижесінде шығып кетеді.
Шығып керкен материалдық емес активтерге екі данада ... ... ... (ҰМА – 1 ... ... ... емес активтердің кету кезінде олардың баланстық құны 2730
«Өзге материалдық емес ... тобы ... ... ... шығуынан алынатын шығыстар» тобы шотының дебетіне шығыс
етіледі.
Амортизацияның жиналған сомасы 2740 ... ... емес ... және ... тобы ... дебетіне 2730 «Өзге
материалдық емес ... ... ... шоттарының кредитінен шығыс
етіледі.
Материалдық емес ... ... ... ... 6210 «Активтердің
шығуынан түскен кірістер» тобы ... ... ... ақша ... ... ... есебі бойынша шоттарымен байланыста бейнелейді.
Жылдың соңында 6210 мен 7410 шоттары 5610 ... ... ... шотымен жабылады. Өтеусіз түрде берілген материалдық ... ... ... ҚҚС ... 3130 «Қосылған құн салығы»
шотын кредиттеп, 7410 «Активтердің шығуынан ... ... ... «Ақсораң – 2030» ЖШС материалдық емес активтер өткізу құны 120
мың теңге бойынша басқа да материалдық емес ... ... ... 40 мың ... Амортизациясы – 60 мың теңге (Кесте 3).
Кесте 3
«Ақсораң – 2030» ЖШС ... ... емес ... ... ... ... корреспонденциясы
|№ | ... ... |
| ... ... ... |теңге |
| | ... ... | |
|1 ... ... емес |7410 |2730 |40 000 |
| ... ... құны шығыс | | | |
| ... | | | |
|2 ... ... ... ... |2740 |2730 |60 000 |
|3 ... материалдық емес |1210,2110, |6210 |120 000 |
| ... үшін ... ... |1280, 2180 | | |
| ... ... | | | |
|4 |ҚҚС ... 12% ... |3130 |14 400 |
|5 ... ... шотқа сатып |1030 |1210,2110, |134 400 |
| ... ... ... түсті | |1210, 2180 | |
|6 ... ... ... ... |3130 |1030 |14 400 |
| |ҚҚС ... | | | ... емес ... төгендеу. Материалдық емес активтерді
төгендеу кезінде: кәсіпорынның өзіндік құқығына жататын нақты ... ... бар ... ... ... ... және ... көрсетілуі;
материалды емес активтердің шығынының дұрыс есептелінуін; моральді ескірген
активтердің бар ... ... емес ... ... кезінде объектінің өзінің бар
болуын және оның қолданылуына кәсіпорынның құқығын нақтылайтын ... ... ... ... Оларға материалды емес активтердің объектісін
немесе оның қолданылу тәртібін тізімдеуші, ... ... ... ... нақтылайтын құжаттар жатады.
Демек, Патенттік тізімдемеде тіркелген ... ... ... ... ... алу.
Материалдық емес активтердің нақты ... ... және ... ... ...... ісінің қорытындысының нақты
көрсетілімінде үлкен рөл атқарады.
Шаруашылықсеріктестіктері туралы ҚР Президентінің Жарлығына сәйкес ... ... ... ... ... ... аластатылатын
құқықты енгізуге құқылы. Олар кірістік әдіспен немесе капиталданған жалдық
төлемнің ... ... ... ... ... қысқартылған түрде
бағаланады.
Үйлерді, ғимараттар мен жабдықтарды уақытша пайдалану құқы ... ... ... бұл ... Д-т 2730 К-т ... ... ... үйлердің, ғимараттардың және жабдықтардың
өзі баланстан тыс шотта ескеріледі.
Материалдық емес активтердің өтеусіз тегін түсуі: Дебет 2730 Кредит 6230
Жыл ... ... 6230 ... ... – 2030» ... ... емес активтер нәтижесінде алынады:
сатып алулар.
Мысалы: : «Ақсораң – 2030» ЖШС кәсіпорын бағдарламалық ... ... ... ... корреспонденциясы кесте 4-те көрсетілген.
Кесте 4
Бағдарламамен қамтамасыз етуді алу бойынша корреспонденция
|№ |Операциялардың мазмұны ... ... ... |
| | | ... |
| | ... |Кредит | |
|1 ... ... ... |2730 |3310 |60 000 |
|2 |ҚҚС ... (12%): |1420 |3310 |7 200 |
|3 ... ... жағдайға |2730 |3350, 3150, |8000 |
| ... ... ... ... | |3210 | |
| ... ... | | | |
|4 ... ... ... |3310, 3350, |1030 |75200 |
| ... |3150, 3210 | | ... – 2030» ЖШС ... материалдық емес активтер мыналардың
нәтижесінде ... ... ...... емес активтер тараптардың
шартпен белгіленген бағасы бойынша есепте көрсетіледі:
Жарияланған капитал сомасына:
5020 ... ... ... ... ... шот
кредиті.................................1 000 000.
Жарғыда ... ... ... емес ... ... ... материалдық емес активтер» шот дебеті..............400 000
5020 ... ... ... ... ... ие болу – ... ... бастапқы құны өткізу құны бойынша мойындалады, егер оны күмәнсіз
сенімділікпен бағалау ... ... онда ... жеке ... ... болып танылмайды, алайда гудвиллге ... ... ... енеді; өйткені жақсы іскерлік бедел, қолайлы мекен-тұрақ бар, тауар
нарықта жақсы белгіленген бағасы бар және т.б. [12, 289 ... ... – 2030» ЖШС ... ... теңгеге ұйым сатып
алды, активтің өзіндік құны 6 000 000 теңге, кесте 5-де көрсетілген.
Кесте 5
Гудвилл есебі бойынша корреспонденция
|№ ... ... ... ... |Сомасы, |
| | | ... |
| | ... ... | |
|1 ... нақты құны сомасы: |4240 |1030 ... |
|2 ... ... |2710 |1030 ... |
|3 ... ... ... |3210 ... |
| | ... | | |
| | ... | | ... ... таза активтердің әділ құны фирманың сатылым ... ... ... ... құн ... есептелетін теріс айырма болып
табылады және теріс гудвилл ... деп ... Кез ... ... ... ... активтердің құндылықтарын азайту үшін пропоционалды бөлінуге
тиіс. Мұндай жағдайда ... ... ... үшін ... ... азайту қажет:
- мемлекеттік жәрдем ақша (субсидиялар) есебінен шығындардың ... ... ... ... ... ... емес активтер» шот дебеті
6120 «Дивидендтер бойынша кірістер» шот кредиті.
Есепті жыл соңында ... ... ... ... үшін ... ... түскен өзге кірістер» шот дебеті
4010 «Ұзақ мерзімді ... ... шот ... ...... емес активке айырбастау нәтижесінде ... емес ... ... құны ... немесе төленген
ақшалай қаражат сомасына түзетілген, айырбасқа алынған активтің
өткізу құны ... ... ... ... ... ... 6-де ... 6
Материалдық емес активтерді айырбастау бойынша корреспонденция
|№ |Операциялардың мазмұны ... ... ... |
| | | ... |
| | ... ... | |
|1 |2 |3 |4 |5 |
|1 ... ... ... | | | |
| |а) ... құнға |2730 |3310 ... |
| |ә) ҚҚС ... |1420 |3310 |12 000 ... 6 ... |2 |3 |4 |5 |
|2 ... берілген бағдарламамен|7410 |2730 |60 000 |
| ... ... ... ... | | |
| ... ... шығарылды: | | | |
|3 ... ... шот ... |
| |а) ... бағдарламамен |1210 |6210 |80 000 |
| ... ... ... | | |
| ... | | | |
| |ә) ҚҚС ... (12%) |1210 |3130 |9600 |
|4 ... ... ... ... |1030 |3510 |30000 |
| ... | | | |
|5 ... ... ... ... |3510 |1210 |30000 |
| ... есепке алынды | | | |
|6 ... ... қоса ... |1030 |1210 |59 600 |
| ... | | | |
|7 |ҚҚС ... ... банктік |3130 |1030 |9600 |
| ... ... | | | ... ... емес ... айырбастау нәтижесінде алынған
материалдық емес ... ... құны ... ... ... ... ... және табыс әкелмейтін мәміле болып саналады:
2730 «Өзге материалдық емес активтер» шот кредиті;
- құру – субъектінің өзі жасаған материалдық емес ... іс ... ... ... және ... ... ... танылады, олар материалдық емес баптардың сәйкес келген
сәтінен бастап шеккендерін ... ... ... ... ... мен ... үшін ... ақылға қонарлық негізде
таратылуы мүмкін. Материалдық емес бапты жасауға ... ... мен ... ... келетін сәтке дейін активтің бастапқы
құнына кірмейді және кезең ... ... ... – 2030» ЖШС-де материалдық емес активтерді құрған кезде барлық
жұмыстар зерттеулер мен әзірлемелер сатыларынан құралады.
Зерттеулер сатысы – жаңа ... ... ... білім үшін
әректтеңген, талап қуып, ... қам ... ... ... ... ... ... жаңа білім алуға бағытталған зертханалық
зерттеулер жаңа зерттеу олжасын немесе басқа ... ... ... ... ... нұсқаларды жасау мен ұғымын тұжырымдау. Зерттеу сатысында
субъект болашақта экономикалық пайда әкелетеін материалдық емес активтер
бар ... ... ашық ... ... ... мұндай шығындар
кезеңнің шығындары болып танылады [13, 152 бет].
Зерттеу сатысындағы ... ... ... қарастырайық: зерттеу
жұмыстарына шығындар шықты (қызметкерлерге еңбекақы есептелді еңбекті өтеу
қорынан әлеуметтік салық аударымы және ... ... ... ... құру және ... ... есептен шығару бойынша
шығыстар» шот дебеті, 7110 «Өнімдерді сату және қызметтер ... ... ... ... ... ... ... қысқа мерзімді берешек», 3150 «Әлеуметтік
салық», 3210 «Әлеуметтік сақтандыру бойынша ... ... ...... ... ... ... ілімдерінің
нәтижелерін жаңа немесе ... ... ... ... ... және ... қызметтерді
жоспарлауға немесе әзірлеуге ауыстырып, көшіру. Бұл сатыға мыналар ... ... мен ... ... ... (конструкциялау)
және тестілеу, жаңа технологиямен ... ... ... ... мен ... ... ... үшін экономикалық қондырғыларды жоболау мен пайдалану; ... ... ... ... ... ... ... қызметтерді жобалау, құрастыру (конструкциялау) және
тестілеу [14].
Субъект кейбір жағдайларда әзірлеме ... ... ... ... бұл активтің болашақта экономикалық пайда әкелуі
ықтимал екендігін жариялап ... ... ... фирманың экономикалық
пайда алуы мақсатымен қайта жарақтауын көздейтін бизнес-жоспар жасалады.
«Ақсораң – 2030» ЖШС әзірлеме сатысындағы ... емес ... ... ... ... көрсетіледі:
Материалдық емес активті жасауға шығындар болды:
а) өндіріске материалдар босатылады.
8111 «Негізгі өндіріс» 8311 «Көмекші өндіріс» дебеті
1310-1315, 1317 «Шикізат және ... ... ... ... есептелді
8112 «Негізгі өндіріс» 8312 «Көмекші өндіріс» дебеті
4220 «Заңды наразылықтар бойынша ұзақ мерзімді бағалау міндеттемелері»
кредиті
б) Еңбекті өтеу ... ... ... «Негізгі өндіріс», 8313 «Көмекші өндіріс» дебеті
4410 «Алынған ұзақ ... ... ... ... ... құны ... шығарылады:
8110 «Негізгі өндіріс» 8130 «Көмекші өндіріс» шоттарының дебеті..6000,0;
8111 (8311) 8112 (8312) 8113 ... ... емес ... ... тану ... ... жасалған
шығындар бітпеген құрылыс ретінде көрсетіледі:
2421 ... ... ... 6000,0
8110 «Негізгі өндіріс», 8310 ... ... ... ... емес ... ... ... өлшемдер мен
анықтамалрға сай деп тану сәтіне дейін:
2730 «Өзге материалдық емес актитер» шот дебеті
2930 ... ... ... – 2030» ЖШС-де материалдық емес активтердің шығарылуы былай
жүргізіледі:
1. Басқа кәсіпорындардың ... ... ... бойынша шоттар
корреспонденциясы кесте 7-де көрсетілген:
Кесте 7
Басқа кәсіпорындардың ... ... ... ... ... ... ... ... |
| | | ... |
| | ... ... | |
|1 ... емес активтердің |7410 |2730 |170 000 |
| ... ... | | | |
|2 ... ... ... |2740 |2730 |30 000 |
| ... | | | |
|3 ... ... |2730 |6210 |220 000 |
2. ... тозуына және кәсіпорынға пайда әкелу қабілетін жоғалтуына
байланысты материалдық емес активтердің есептен шығарылуы бойынша ... ... 8-де ... 8
Материалдық емес активтердің тозуына байланысты есептен ... ... ... ... ... |
| | | ... |
| | ... ... | |
|1 ... емес ... |7410 |2730 |3000 000 |
| ... ... | | | |
|2 ... есептелген тозудың |2740 |2730 |30 000 |
| ... | | | |
|3 |Жыл ... |5610 |7410 |3030 000 |
3. ... ... ... емес ... есептен шығару бойынша
шоттар корреспонденциясы кесте 9-де көрсетілген:
Кесте 9
Материалдық емес активтерді ... ... ... ... ... ... ... ... |
| | | ... |
| | ... ... | |
|1 ... емес ... |7410 |2730, 2710 |170 000 |
| ... ... | | | |
|2 ... активтердің келісім |1210 |6210 |250 000 |
| ... (ҚҚС - сыз) | | | |
| |ҚҚС ... |1210 |3130 |30 000 |
|3 |ҚҚС ... ... |3130 |1030 |30 000 |
|4 ... ... ... ... |1030 |1210 |280 000 |
|5 ... шығарылады: | | | |
| ... |6210 |5610 |250 000 |
| |- ... |5610 |7410 |170 000 |
|6 |Жыл ... |5610 |5510 |80 000 |
| ... ... | | | |
4. ... беру ... шоттар корреспонденциясы кесте 10-де
көрсетілген:
Кесте 10
Материалдық емес активтерді өтеусіз беру бойынша ... ... ... ... ... |
| | | ... |
| | ... ... | |
|1 ... емес ... |7410 |2730 |90 000 |
| ... құнына | | | |
|2 ... емес ... |2740 |2730 |160 000 |
| ... ... | | | |
|3 |ҚҚС ... |7410 |3130 |10 800 |
|4 ... ... ... |1210 |6210 |95 000 |
| ... (ҚҚС - сыз) | | | |
| |ҚҚС ... |1210 |3130 |11400 |
|5 ... шығарылады: | | | |
| ... |6210 |5610 |95 000 |
| |- ... |5610 |7410 |100 800 |
|6 |Жыл ... зиян |5510 |5610 |5800 ... ... емес ... ... ... және ... ... мәнін ашу
Материалдық емес активтердің аммортизациясы (мүліктің ұсталуы, тозу
дәрежесіне қарай құнын ... ... ... ... ... ... ... емес активтердің аммортизацияланатын
сомасы оның ... ... ету ... ... ... жуық негізді
жүйелі түрде бөлінеді.
Материалдық емес активтердің аммортизациясын есептеу 6 - «Негізгі құрал-
жабдықтар есебі» ХҚЕС (халықаралық қаржылық есеп ... ... ... ... ... ... ... активті қолданудан
түскен экономикалық пайданы тұыну үлгісін анықтау мүмкін болмаса, ... ... ... әдісі қолданылады.
Аммортизацияланатын құн - ... құн ... ... ... ... құны нөлге тең есептеледі, егер:
1.Пайдалы қызмет ету мерзімі соңында оны ... алу ... ... ... ... Мыналарға байланысты материалдық емес активтердің бұл түрі үшін
белсенді нарық болмаса:
а) активтердің ... ... ету ... ... мұндай нарықтың
болуына;
ә) мүмкіндік, ықтималдық жоқ болса.
Нарық белсенді саналады, егер:
- нарықтағы тауарлар біртекті болса (компьютерлік бағдарламалар нарығы);
- мәмілеге ... ... ... мен ... ... қай уақытта да
табуға болатын болса;
- ... ... және ... ... ... ... арзан
бағаларда болса.
Материалдық емес активтер құнына сәйкес қағидасы бойынша активтің әрекет
ететін мерзімі бойынша жүйелі ... ... ... ... ... емес ... ... экономикалық қызмет ету мерзімін
белгілеу ... ... ... ... ... және ... ... аммортизациялық кезеңін анықтау барысында келесі факторларды
ескерген жөн:
- заңды реттеуші, келісімді жағдайларын ескеріп, ... ... ету ... ... ... жаңарту немесе ұзарту жағдайлары келсе, онда оның топшыланған қызмет
ету мерзімі өзгеруі мүмкін
- тозу, сұраныс және басқа да ... ... оның ... ... ... ... ... бәсекелестердің және басқа да субьектілердің ... емес ... ... ... ... ... мүмкін;
- материалдық емес активтердің кейбір түрлерінің қызмет ету мерзімі сол
активтердің құрамдас бөлшектері болуы мүмкін ... емес ... ... ... ету ... субьектінің өзі
дербес белгілей алады, егер де заңдармен басқаша ... ... ... ... ... ... ... (лицензиондық келісім).
Материалдық емес активтердің мерзімін дәл анықтау мүмкін болмаған ... ... ... 10 жыл деңгейінде белгілейді, бірақ ол шаруашылық
жүргізуші субьектілердің қызмет ету мерзімінен ... ... емес ... есептеу үшін әр түрлі әдістер пайдаланылады,
бірқалыпты қалдық ... ... және ... ... ... экономикалық олжаның тұтыну моделіне байланысты болып келеді.
Материалдық емес активтердің арналымы бойынша пайдалануға дайындық
кезеңінен ... ... ... ... ... шығыс ретінде танылады, егер де ол басқа
да активтердің құнына қосылмаса. Материалдық емес активтердің жою құны өте
сирек кездеседі. ... ... олжа тек ... ету ... ... емес ... істен шығуы келесі түрде болуы мүмкін:
– басқа ұйымдардың жарғы капиталына салым;
– бірегейлі істің қайтарымсыз берілуі;
– жою және іске асыру.
Материалдық емес ... ... шығу ... ... ... құны «Өзге материалдық емес активтер» 2730 бөлімше ... ... 7410 ... ... есептен шығарылады.
Материалдық емес активтерді өндіру табысы «Активтердің шығуынан алынатын
кірістер» 6210 шотының кредиті бойынша көрсетіледі.
Материалдық емес активтердің ... ... ... ... ... алып ... ... шығынды есептеудің басты мақсаты
моральды тозудың материалдық емес активтерімен ... ... ... құру үшін емес ... ... өзіндік құнын немесе кезең
шығындарын жабу көздерін ... ... ... ... барысында материалдық
емес активтер пайдалы қызмет ету мерзімі бойынша олар амортизация есептеу
арқылы олардың құнын өтеу ... құра ... тең ... (ай ... ... өзіндік құны мекеменің шығындарына енгізіледі.
38 – «Материалдық емес ... ... ... ... ... амортизация – бұл материалдық емес активтің ... ету ... ... ... ... ... емес ... амортизацияланатын сомасы оның жою ... ... ... ... ... және ... туралы есепте танылады. Бірақ
кейде материалдық емес ... ... ... ... ... ... ... жойлып кетеді. Бұл жағдайда амортизация басқа
активтің ... ... бір ... ... және оның ... құнына енгізіледі. Мысалы, өндірістік процесте қолданылатын
материалдық емес активтің амортизациясы қорлардың ... ... ... ... мөлшерін (нормасын) мекеме тікелей бастапқы
өзіндік құны мен пайдалы қызмет ... ... өзі ... ... ету ... деп пайдалыныстағы материалдық емес активтер мекемеге
табыс әкелетін кезеңді айтады. Бұл ... ... емес ... түрі бойынша оның қызмет ету мерзімі – ол табыс әкелетін ... ... ... емес ... ... ... ету ... пайдалануға дайын сәтінен бастап мекеменің қызмет көрсету мерзімінен
аспауы ... егер ... ... заңдарымен өзге жағдай
қарастырылмаса [16].
Пайдалы қызмет ету мерзімі нысанды бухгалтерлік есепке алу ... өзі ... ... ... ... ... ... жіне басқа ресми құжаттардың әрекет ... ... ... ... ... ... ... күтетін табыс
табу мүмкіндігі.
Материалдық емес активтің жекелеген топтары үшін пайдалы қызмет ету
мерзімі ... ... ... нәтижесінде алынуға тиісті (күтетін)
өндіріс көлеміне қарай ... кету ... ... емес ... мерзімі ішінде оның пайдалы
қызмет мерзімін бағалау дұрыс болып ... ... ... мүмкін.
Мысалы, құнсызданудан болған залалды тану амортизациялау ... ... ... ... емес ... амортизациясы ай сайын бастапқы құны мен
активтердің пайдалы қызмет етулерінің мөлшерлік ... ... ... ... ... ... ... материалдық емес
активтердің теңгерімдік (балантық) құнына Салық ... 110 ... ... ... емес ... (нормалар) бойынша анықталады.
Мысалы. Мекеме сыртқы экономикалық қызмет көрсетуге лицензия алды, құны
180 000 теңге, лицензияның пайдалы қызмет ету ... 5 ... (60 ... ... ай ... ... 3000 ... (180 000:60 ай),
ал ай сайынғы аударымдар мөлшері ... ... ... 000) ... материалдық емес активтердің міндеттері бойынша пайдалануға
дайын кезінде ... құны мен ... ... ету ... ... ... мөлшері (нормасы) негізінде есептен біркелкі (түзу
сызықты) шығару әдісімен есептеледі.
Материалдық емес активтердің амортизация өлшемін анықтау үшін ... және ... ... ... емес ... ... ... құрастырылады. Амортизация (шығын) есептеу ... сату және ... ... ... ... 7110, ... алынатын кірістер» 6210, «Көмекші өндірістер» 8310, «Барлау және
бағалау активтері» 2610 және ... да ... ... ... емес ... амортизация» шоты кредиттеледі. Материалдық
емес активтердің ... ... ... ... ... ... тіркелімдерге жазады. Материалдық емес активтердің шығып
қалған объектілерінің ... ... есеп ... «Материалдық емес
активтер амортизациясы» бөлімшелер шотының дебеті бойынша және «Материалдық
емес активтер» бөлімше шотының кредиті бойынша көрсетіледі.
Материалдық емес ... ... ... ... ... ... ... мерзімді активтер бойнша ... ... ... ... ... жүргізіледі. Кестенің
нысаны қосымшада келтірілген.
Өңдеу кестесі бір жылға ашылады да, материалдық емес активтердің барлығы
мен қозғалысын, сондай-ақ олар ... ... ... сомасын
есепке алу үшін қызмет етеді. Онда ... ... ... емес актив түрі туралы деректер, қысқаша сипаттама, пайдалы
қызмет мерзімі, есепті кезеңнің ... ... ... ... сомасы),
қозғалысы: дебет (кіріс, түсуі), кредит (шығыс, шығу себептері), есепті
кезеңнің аяғындағы ... ... ... және ... ... ... ... материалдық емес активтердің әрбір түрінің
құнынан пайызбен көрсетілген ... ... ... ... ... 10-бағанда амортизацияның айлық сомасы
амортизацияның ... ... ... ... емес ... ... бастапқы құнына көбейтіндісі (бн7хбн8) ретінде анықталады.
Бір айдағы амортизацияның есептелген сомасының ... ... №10 ... №3 ... 2740 ... материалдық емес активтердің
амортизациясы» шотының корреспонденциясы көрсетіледі.
Материалдық емес активтердің ... ... ... ... ... ақпараттарды қорытындылау үшін 2740 «Өзге ... ... ... шоты ... Бұл шотқа материалдық емес
активтердің түрлері бойынша тиісті қосымша шоттар (субшоттар) ашуға болады:
2741. ... емес ... ... - ... ... емес ... ... - бағдарламалық
жабдықтау»
2743. «Материалдық емес активтердің аммортизациясы - патенттер»
2744. «Материалдық емес активтердің ... - ... ... ... емес активтердің аммортизациясы - тағы басқалары»
Бұл шоттар – пассивтік, контрактивтік және реттеуші шот. ... ... ... ... ... басындағы амортизацияның қалдық
сомасы, ағымдағы ай үшін есептелген амортизацияның сомасы және ... ... ... ... дебті бойынша материалдық емес
активтердің ... ... ... ... ... ... ... (азаюы) көрсетіледі [18, 259 бет].
Амортизацияланған сома шығын ретінде танылады, егер ол ... ... ... ... ... ... ... материалдық емес
активтер бойынша амортизациялық аударымдар сомасы оның жатқызылатын ... ... ... есебінде көрсетіледі.
Материалдық емес активтердің есептелген амортизацияның сомасына жасаған
есептеулерге сәйкес оларды пайдалану орнына байланысты тиісті бухгалтерлік
есеп шоттарында келесі ... ... ... ... «Өнімдерді сату және қызметтерді көрсету бойынша шығыстар» - ... мен ... сату және ... ... ... ... активтердің амортизация сомасына.
7210 «Әкімшілік шығыстар» - әкімшілік және ... ... ... ... емес активтердің амортизация сомасына.
8410 «Үстеме шығыстар» - өнім өндіру процесінде пайдаланған материалдық
емес активтердің амортизация сомасына.
2740 «Өзге материалдық емес активтердің ... ... ... ... сомасының азаюы материалдық емес активтердің
есептен шығарылуы нәтижесінде туындайды.
Айта кету керек, пайдалы қызмет мерзімі белгіленбеген ... ... ... ... ... жыл ... ... тест
жүргізіледі.
Мекеменің қаржылық-шаруашылық қызметі барысында материалдық емес
активтер құнсызданады. 36 – ... ... ... ... ... сәйкес материалдық емес активтің теңгерімдік
(баланстық) құны өтелетін сомадан асқан ... ол ... ... емес ... өтеу сомасы екі өлшемнің ең үлкені:
оны сатуға шыққан шығындар немесе шегерілген оның әділ құны ... ... ... ... ... құндылығы – бұл материалдық емес ... ... ... ... болашақ тасқындарының дисконтталған құны.
Аталған Стандарт өтелетін соманы материалдық емес активтің әділ құнының
немесе сатуға және оны ... ... ... ... шегере
отырып, қозғалысқа келтіретін активтің ең үлкен өлшемі ретінде анықтайды.
Маткериалдық емес ... ... ... сату құнына шыққан
шығындарды шегергендегі оның әділ ... ... ... ... деп ... болмаса, онда бұл соңғы өлшемді оның өтелетін сомасы үшін ... Көп ... ... қалуға арналған материалдық емес активтерге
қатысты тап осындай ... орын ... Бұл ... қалуға арналған
материалдық емес ... ... ... ... оны шығарудан
таза түсімнен тұратынына негізделген, себебі актив өткізілгенге дейін оны
пайдалануды ... ... ... болашақ тасқындары елеулі
бола қоймас.
Материалдық емес активтің өз ... ... ... өтеу үшін
жеткілікті болашақ экономикалық ... ... ... әдетте,
активті пайдалануға қол жеткізілгеннен кейінге қарағанда, ол ... ... ... ... ... ... ... сипатталады.
Сондықтан осы Стандарт мекемеден, ең болмағанда, пайдалану үшін әлі ... ... емес ... ... (баланстық) құнын
құнсыздануға жыл сайын сынақтауды талап етеді [19, 321 бет].
Егер ... емес ... ... ... бар болатын белгілер
бар болса, онда бұл ... ... ... ... ... немесе активтің жойылу құнын осы активтке ... ... ... ... ... тіпті, егер ол жөнінде қандай ... ... ... ... ... да, қайта қарау және түзету
керек екендігін дәлелдейді.
«Ақсораң – 2030» ... ... емес ... ... ... шығару бойынша жалпылама мысалды келтіріп кетейік:
Берілгені:
Лицензиялық келісімдер- 70 ... ... ету- 85 ... 60 ... ... 90 ... 120 ... 50 ... ... ... ... ... есептеу, есептен шығару бойынша
шоттар корреспонденциясы кесте 11, 12-де көрсетілген:
Кесте 11
Регистр
|№ ... ... |
|1 ... келісімдер |70 000-00 |
|2 ... ... ету |85 000-00 |
|3 ... |60 000-00 |
|4 ... ... |90 000-00 |
|5 ... |120 000-00 |
|6 ... |50 000-00 |
х = 70 000-00 х 5%:100% = 3500 -00 ... шегі)
х =3500-00 :12 = 291-66 (есепті кезеңдегі ... =85 000-00 х 5% : 100 % = 4250-00 ... ... ... 12 = 250-00 ... ... ... =60 000-00 х 5% :100%= 3000-00 (тозу шегі)
х =3000-00 :12 =250-00 (есепті кезеңдегі ... =90 000-00 х 5% : 100 %= 450-00 ... ... =4500-00 : 12 = 375-00 ... ... тозу)
х =120 000-00 х 5% 100%= 6 000-00 (тозу шегі)
х =6 000-00: 12 = 500 ... ... ... =50 000-00х 5 % : 100% = 2500-00 ... шегі)
х =2500-00:12 = 208-33 (есепті кезеңдегі тозу)
х =3500-00 + 4250-00 + 3000-00 + 4500-00 + 6000-00 +2500-00 =
= 23750-00 ... тозу ... ... ... ... ... тг. |Дебет |Кредит |Сома, тг. ... |2741 |291-66 |8414 |2741 |291-66 ... |2742 |354-16 |8414 |2742 |354-16 ... |2743 |250-00 |8414 |2743 |250-00 ... |2744 |375-00 |8414 |2744 |375-00 ... |2745 |500-00 |8414 |2745 |500-00 ... |2746 |208-00 |8414 |2746 |208-00 ... |8414 ... |8110 |8414 ... ... |8110 ... |1320 |8110 ... |
|7010 |1320 ... |7010 |1320 ... ... |6010 ... |5010 |6010 ... |
|3310 |1210 ... |3310 |1210 ... ... |3310 ... |1030 |3310 ... |
|2741-2746 |2731-2736 ... ... ... ... ... емес ... ... түгендеу. Мүліктік түгендеу кезінде
кәсіпорынның меншік құқығы бар материалдық емес актив нақты бары мен ... ... ... және ... ... материалдық емес
активтердің тозуын есептеудің дұрыстығын моральдық ... ... ... ... ... ... емес ... егжей-тегжейлі сипаттамасы болуы керек, олардың бастақы
құны, пайдалану мерзімі, аммортизация нормасы, ... ... және ... да ... көрсетіледі.
Құжаттарға материалдық емес активтердің обьектісі немесе оны пайдалану
тәртібін сипаттайтын және ... ... ... ... ... [20, 192 бет].
Кәсіпорынның қаржылық есеп беруінде материалдық емес активтердің есебі
үшін қабылданған есеп ... ... ... ... есептеу үшін
пайдаланатын тәсілі; пайдалы қызмет ету ... ... ... ... жалпы баланстық құн және есептік кезеңнің басы ... ... ... ... тағы да ... ... есеп ... материалдық емес активтердің түрі, баланстық құны
материалдық емес ... ... ... ... ... ... шектелген материалдық емес активтердің баланстық құны ашып
көрсетіледі. ... есеп ... ... ... ... деп ... ... деп ашылуы тиіс бағдарламалар жабдықтау (қамтамасыз ... ... ... ... ... құру кезінде жұмса
латын шығындар, материалдық емес ... ... ... ... және ... да ... ... байланысты шығындар
сомасы кесте 13-те көрсетіледі:
Кесте 13
«Ақсораң – 2030» ЖШС-де ... емес ... ... ... ... ... ... опперацияларының мазмұны|Сомасы, |Шоттар |
| | ... ... |
| | | ... ... |
|1 |2 |3 |4 |5 |
|1 ... ... қабілетсіз, моральдық | | | |
| ... ... ... емес | | | |
| ... ... ... | | | |
| ... тұрғысынан ескіруіне |60 000 |2741-2743,|2731-2733, |
| ... ... емес ... |2746 |2736 |
| ... ... негізінде есептен | |7410 | |
| ... |40 000 | ... |
| ... ... барысында | | |2736 |
| ... ... ... | | | |
| |- ... ... құнына | |3130 |1420 |
| |ҚҚС ... 6400 тг (40 000 х ... |7210 |1420 |
| ... зачетқа жатқызылған ҚҚС | | | |
| ... ... ... ... | | | |
| ... ... ҚҚС ... | | | |
| ... ... | | | |
|2 ... емес активтерді сату. | | | |
| ... емес ... ... | | | |
| ... ... шарт негізінде |2 000 |2741-2743,|2731-2733, |
| |жасалған бағасына: | |2746 |2736 |
| ... ... ... | |7410 | |
| ... ... ... |8 000 | |2730 |
| ... ... ... | |1210 | |
| ... ... ... |10 000 | |6210 |
| ... ... | |1210 | |
| |-ҚҚС ... (12%) |1 200 | |3130 ... 13 жалғасы
|1 |2 |3 |4 |5 |
|3 ... ... ... | | | |
| ... ... ... | | | |
| ... ... емес ... |20 000 |2741-2743,|2731-2733, |
| |-обьектінің пайдалану кезіндегі | |2746 |2736 |
| ... ... ... | |7410 | |
| ... баланстық құнына |80 000 |2040, ... |
| ... ... ... ретінде | |2210, 2310|2736 |
| ... ... емес ... |90 000 | |6210 |
| ... ... | | | |
|4 | ... ... ... |15 000 ... |
| ... | |2746 |2736 |
| ... ... ... |65 000 |7410 ... |
| |есептелінген аммортизация сомасына | |2040, |2736 |
| ... ... ... |7800 |2210, ... |
| |-ҚҚС ... 10 400 тг (65 000 х | | | |
| |12%) | | | |
|5 ... кезең соындағы есептен | | | |
| ... ... емес | | | |
| ... ... ... шығысына |100 000 |6210 |3310 |
| ... | | | |
| ... ... 100 000 тг |133600 |5610 |3220 |
| |(100 000+90 000) | | | |
| ... сомасына 209 8000тг | | | |
| ... | | | ... ... ... бір материалдық емес активтерге жатқызу қиын,
әдетте олардың экономиклық олжа әклетінін анықтау оңай ... ... ... ... кәсіпорынның активтерін (НҚ
материалдар дайын өнімдер және басқалар) сатып алды, ... ... ... ... 6 000,0 ... құрады. Активтерді сатуды бөлген
жағдайда, олардың нақты бағасы ... ... 6 000,0 ... ... аукционда немесе одан тыс жерлерде біртұтас түрінде сатқан
кезде сатып алу құны 10 200,0 теңге құраған. ... ... ... ... біртұтас сатқан кезде алынған түсімнің арасындағы айырма
сомасы ... ... ... гудвиллді құрайды.
Сатып алушы кәсіпорын активтердің шынайы құнынан артық 4200,0 төледі.
Дәлелдемесі мынадай:
1. Сатып ... ... ... ... ... қайсы бір
нысанына ие болған.
2. Кәсіпорынды сатып алғанда ... ... ... ішкі ... ... өз ... нығайтады.
3. Сатып алушы фирма өндірісті бұрынғы атымен жүргізбек, өйткені оның
тауарлары кеңінен ... және ... ... ... ... ... ... Кәсіпрында пайда әкелгіш тауар белгілері, тауардың шығатын жері,
лицензиялар бар.
6. ... ... ... ... ... ... ... орналасқан.
І нұсқа: Сатып алынған кәсіпорын заңды тұлға ... ... жеке ... ... ... ... кәсіпорынның активтерінің құны шегінде төленген
толық баланстық құнына Д-т 3010 К-т ... ... ... алу ... оның ... активтерінің құнынан
арту сомасына Д-т 2735 К-т 1030
3. 10 жыл ішінде ... ... ... ... ... МЕА ... есептеу жүргізілсе 4 200-00/120 ай=35-00 (ай ... ... ... ... Егер ... да бір себептерге байланысты гудвиллді есептелген
амортизация сомасы оның құнын ... онда ... ... ... бұл ... Д-т 7210 К-т 2735 және жыл ... Д-т 3010 ... нұсқа: Жұмыс істеп тұрған кезінде сатып алынған кәсіпорын заңды
тұлға ... ... оның ... мен ... сатып алушы
фирманың балансына қосылады.
1. Баланста көрсетілген құнға Д-т-3010 К-т 1030............6 000-
00 млн ... ... ... алу ... ... ... активтерінің
құнынан арту ... Д-т 2735 ... 200 ... ... ... ... ... барлық активтері акт бойынша
қабылданды. Д-т 2730,2410,1310,1330,1220,1210,1100,1030,1010
және т.б ... ... ... ... алынған кәсіпорынның барлық пассивтері акт бойынша
қабылданды. Д-т 3010 К-т 2740, 2420, 5010, 5610, ... 1610, 3310, 3110, 3120, 3220 және т.б ... 6 ... 10 жыл ... ай ... есептелген амортизация Д-т 8415
К-т ... 10 ... ... гудвиллдың есептен шығарылуы Д-т 2745 К-т
2735
Бедвил жағдайында сатып ... ... құны 10 000-00, 7 ... ... ... 000-00
А) Д-т 3010 К-т 1030.........................................7 000-00
Б) Д-т 3010 К-т 6160..........................................3 ... Жыл ... Д-т 6160 К-т 5410 [21, 222 ... сома жеке материалдық емес актив үшін анықталады. Бұған қоа
активтерге немесе актив тобына ... ... ... ... тасқындарын қамтамасыз етпейтін жағдайлар кірмейді. Бұл
жағдайда өтелетін сома ... ... ... ... қаражаттарды
қозағалысқа келтіретін бірлік үшін анықталады, оған ... ... не ... шыққан шығындар шегерілген активтің әділ құны оның
теңгерімдік (баланстық) құннан асатын ... не ... ... ... ... ... шегергендегі оның әділ құны жақын болса,
және сатуға шыққан шығындар шегерілген бұл әділ құн анықтауға мүмкін болса.
3 ... емес ... ... ... ... және ... ... – 2030» жшс мысалында
3.1 Материалдық емес активтер аудитінің ... ... ... емес ... аудиті – бұл кәсіпорында олардың нақты
барлығын, ... ... ... ... ... ету ... мен құнын бағалаудың шынайылығын, амортизациялық
аударымдарды, ... ... ... ... ... мен ... тиімді пайдалануды ішкі бақылауды тексеру болып табылады.
Осы ... ... ... ... ... Республикасының
«Меншік туралы», «Тауарлық белгілер туралы», «Авторлық құқық ... ... емес ... қаржылық есептің халықаралық
стандартын басқа да нормативтік-құқықтық актілерді негізге алады.
Аудиторлық процедураларды жүзеге ... ... емес ... дұрыс көрсетілгендігін тексеруден ... жөн. Ол ... емес ... ... ... ... Бас кітап пен басқа
да есеп регистрлерінің мәліметтерімен ... ... емес ... ... ... екінші қадам
-кәсіпорынның осы материалдық емес актив объектісіне меншік құқығын ... ету ... ... ... ... ... ... тұрады.
Материалдық емес актив кәсіпорынның иелігінде тұрақты немесе ... ... ... мен ... ... ... ... сәйкес лицензиялық
келісімдермен куәландырылып, патенттік ведомствода тіркелген болуы керек.
Интеллектуалды меншік ... ... ... ... ... ... және оны ... мүмкіндік беретін құжаттарды
тексеру керек. Мұнымен интеллектуалды меншік ... ... ... факт ... ... ... және іскерлік
қасиеттері, соның ішінде квалификациясы мен ... ... емес ... ... ... ... ... ол қасиеттер басқа
бір тұлғаға берілуі мүмкін емес. Кәсіпорынның «Ноу-хау» алғанын ... оның ... ... ... ... ... – 2030» ... тауар белгісін немесе қызмет көрсету белгісін
сатып алуы патенттік ведомствода тіркелген тапсыру туралы келісім ... ... ... да бір авторлық құқықты алғанда осы авторлық құқықты сатушы заңды
немесе жеке тұлғамен ... ... ... ... және ... ... ... ғана есепке кірістеуді жүзеге асыруға болады.
Қоғамдық тамақтандыру кәсіпорындарында, ... ... ... ... ... капиталға салым болуы
мүмкін. Бұл салымды кірістеу үшін оның авторы ... ... ... ... ... да жер ... ... ақпараттар геологиялық
есептемелер, карталар мен басқа материалдар түрінде көрсетілуі керек.
Мүліктік ... ... ... жүргізгенде материалдық емес
активтердің осы ... ... ... барлығы сәйкес құжаттармен
рәсімделуіне баса назар аударған дұрыс. Сонымен, ... ... ... мен оны ... ... ... ... құжаттама жерді пайдалану құқықтарын кірістеуге негіз болады. Бұл
процесс тиісті заңнамада көрсетілген тәртіппен рәсімделуі ... ... ... ... ... ... ... жатқызылған; басқа кәсіпорындар мен тұлғалардан – сатып алынған
объектілерді алып ... және ... ... ... ... дейін
жұмсалған нақты шығындары бойынша алынған; басқа кәсіпорындар ... ... ... ... алынған материалдық емес актив
объектілері алғашқы құны ... ... ... емес активтердің құнын алғашқы бағалау ... ... ... емес ... объектілерінің нақты барын куәландыратын
құжаттармен бірге міндетті түрде кәсіпорынның осы ... алу ... ... бар ... ... керек.
Материалдық емес актив кәсіпорынға келіп түскенде ұзақ ... ... ... толтырылады. Бұл құжат кәсіпорынға
объектінің келіп түсуі мен пайдалануға ... ... ... толық
сипаттамасын, оның алғашқы құнын, амортизация нормасын, қызмет ... ... ... ... және ... да ... Бұл құжат белгіленген ережелерді қатаң сақтай ... ... ... Бұл ... жасағанда техникалық мамандардың қатысуы міндетті
болып табылады.
«Материалдық емес активтер» бөлмшесінің шоттары бойынша аналитикалық
есеп кәсіпорынға ... ... ұзақ ... ... ... ... Ол ... әрбір материалдық емес актив
объектісіне жеке ашылып, материалдық емес актив ... ... ... ... ... негізінде толтырылады [23, 169 бет].
Материалдық емес активтердің келіп ... ... ... ... ... аудитор материалдық емес активтердің келіп түсуі туралы
әртүрлі фактілердің есепте дұрыс көрсетілгендігін тексеру керек.
Материалдық емес ... ... ету ... ... ... ... бар:
- материалдық емес активтердің пайдалы қызмет ету мерзімі ... ... ... ... ... сайма-сай. Бұл жағдайда бір
жылдағы амортизациялық аударымдардың ... ... емес ... ... ... көрсетілген мерзімге қатынасына тең болады;
- кәсіпорын материалдық емес активтердің пайдалы қызмет ету ... ... ... Осы ... ... емес ... пайдалы қызмет
ету мерзімінің бір жылдан аз ... ... ... ... ... емес активтерге қатысты нормативтік құжаттарда «ұзақ мерзімді»
деген ұғым қолданылады. Бұл жағдайда бір ... ... ... ... емес ... ... ... кәсіпорын
белгілеген пайдалы қызмет ету мерзіміне қатынасына тең болады;
- егер материалдық емес активтердің пайдалы ... ету ... ... ... амортизациялық аударымдардың нормасы 10 жылға есептелді,
бірақ ол мерзім шаруашылық ... ... ... ету ... ... ... – 2030» ЖШС-дегі материалдық емес активтер бойынша
амортизациялық ... ... ... ... ... немесе
шығындардың басқа да баптарына енгізілетін болғандықтан, ... ... ...... және таза табысқа әсерін тигізеді. Материалдық
емес активтер бойынша амортизация есептеудің белгіленген ... ... ... ... салу ... болып табылатын табыстың ... ... Сол ... осы ... аудитордың негізгі міндеті
амортизациялық аударымдардың дұрыстығын ... ... ету ... ... емес активтерді пайдаланудың белгіленген мерзімі
аяқталғаннан кейін олар бойынша амортизациялық ... ... ... ... ... емес ... есебін аудиторлық тексеру
Материалдық емес активтер аудитінің негізгі мақсаты болып, кәсіпорынның
есеп саясатында қолданатын әдісті таңдап, кәсіпорын ... ҚР ... ... ... ... жүргізілуін, кәсіпорын өнімінің өзіндік
құнын бақылап, оған баға беруін қалыптастыру қаржылық жағдайды талдау, есеп
саясатын ... және ... ... сонымен қатар, кәсіпорын жұмысын
бекітілген стандарттарға сәйкес жүргізілуін қадағалау болып табылады.
Аудитор келесі кезеңдерді сатылап ... ... есеп ... және ... ... ... Материалдық емес
активтердің құрамын және құрылымын зеріттеу;
- материалдық емес активтерге деген меншік ... ... ... ... емес ... ... есептегі дұрыс
көрсетулуін тексеру;
- материалдық емес активтер ... ... ... ... ... ... емес ... бойынша жүргізілетін амортизациялық
аударымдардың растығын тексеру;
- ... ... ... ... тексеріп, оған
баға беру;
- материалдық емес активтер бойынша жүргізілген операцияларды тексеру
барысында аудитор келесілерге көңіл аударуы керек:
- материалдық емес ... ... ... ... ... материалдық емес активтердің бастапқы құнын дұрыс көрсету;
- материалдық емес активтерді ... ... ... ... ... емес активтерге амортизацияны дұрыс есептеу;
- материалдық емес активтер бойынша синтетикалық және ... ... ... тексеру;
- материалдық емес активтерді құжатта көрсетілуін тексеру.
Материалдық емес активтердің  аудиті ... ... ... ... ... ... анық сенімділігін, пайдалы қызымет
ету құнымен мерзімін ... ... ... есептеуді,
істен (есептен) шығарудың негізділігін, ... ... ... ... ... ішкі бақылауды тексеру түсіндіріледі.
Аудитор бұл объектілерді тексергенде 38 ХҚЕС (Халықаралық қаржылық ... ... ... ... «Тауарлық белгі туралы», «Авторлық
құқық туралы» және басқа ... ... ... ... ... аудит бағдарламасына сай Бас кітәптің мәліметтеріне  баланс
көрсеткіштерінің сәйкестігі зияткерлік меншік объектілерінің бар ... оның ... алу ... растайтын ұзақ мерзімді активтердің
қабылдау-тапсыру актілері, бұл объектілер ... ... ... ... ақпарат көздерімен өзге құжаттар тексеріледі (Кесте
14).
Кесте 14
Материалдық емес ... ... ... ... ... шығу ... |
|1 |2 ... көрсеткіштері Бас кітабінің |Баланс 2731-2736, 2741-2746 шоттары |
|мәліметтеріне МЕА бойынша сәйкестігін|бойынша Бас кітап ... | ... ... Бас ... |Бас кітап, есеп регистрлері, 12, 10 |
|мәліметтеріне МЕА бойынша сәкестігін |журнал-ордерлер, «МЕА ... ... ... есептеу» әзірлеме кестесі |
| ... ... ... ... бұл ... ... ... авторлық куәлік, |
|меншіктілік құқығын растайтын МЕА бар|сызба (схема), жоба, үлгі, ... ... ... ... ... ... мен ... ... ... ... ас |
| ... ... карталар |
| ... т.б. ... 14 ... 1 |2 ... МЕА ... ... ... ... ... ... сату-сатып алу шарттары,|
| ... ... |
| ... ... және |
| |т.б. ... кіріске алу есебіндегі көрсетудің|Қабылдау-тапсыру актісі, 1, 2, 3, 4, ... ... |6, 7, 8 ... Бас кітап |
|МЕА амортизациясын есептеудің |«Материалдық емес активтердің ... ... ... ... ... |
| ... ... 10 журнал-ордер |
|МЕА істен шығару есебіндегі ... ... 10 ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... |
|шоттарда көрсетудің дұрыстығын ... ... ... түгендеу|
|тексеру ... 12 ... ... қатысты салықтарды есептеу мен |Салықтар бойынша есеп айырысулар, 5, |
|есептің дұрыстығын тексеру |8 ... ... ... пайдалануына жарамды жағдайға келтіруге
қажетті шығындар көлемін айқындаудың анықтығы мен ... ... ... бағалаудың дұрыстығын айқындау керек. Аудитор материалдық
емес активтердің алғашқы бағалаудың әр түрлі тәсілдермен анықталатындығын
ескерген жөн:
а) ... ... ... (интеллектуалдық) меншік салынған
жағдайда тараптардың (құрылтайшы) келісімдері бойынша;
ә) бұл объектілерді ... алу мен ... ... келтіру бойынша нақты
шығындарға негізделе отырып;
б) басқа кәсіпорындардан және ... ... алу ... ... мен атқарылатын функцияларына байланысты материалдық емес
активтер үш ... ... ... Санаткерлік меншік
2. Мүліктік құқықтар
3. Кейінге қалдырылған шығындар
Санаткерлік (интеллектуалдық) меншіктің объектілері ... ... ... ... ... ... өнер тапқыштар,
өндірістік үлгілер, ЭЕМ (электронды ... ... ... ... ... ... «гудвилл», сауда белгілері,
фирмалық атаулар, қызмет ету белгілері, авторлық және ... ... ... ... мына құқықтар жатады: табиғат ресурстарын
(жер қойнауын, минералды қазбалармен т.б.), жер тілімдерін ... ... ... және ... ... ... мыналар жатады:
а) ұйымдастыру шығыстары;
ә) ғылыми-зерттеу жұмыстары;
б) тәжірибелік-конструкторлық әзірлеме.
Алайда, 38 ҚЕХС сәйкес ... емес ... емес ... ... сол ... ... кезең шығысы ретінде осындайда танылады:
1) Бухгалтерлік есептің басқа ... ... ... емес ... ... Оны тану белгілері (критерийлері) мен анықтамасына сай ... емес ... ... бөлігін құраса [26, 211 бет].
Материалдық емес активті тексергенде мынадай жағдайларға ... ... ... (Гфб) – ... ... ... бедел) – әдетте дамыған
елдерде біртұтас мүліктік-қаржылық кешен (МҚК) ... ... мен ... ... құны (АҚ) ... ... ... категория формула (8) бойынша есептелінеді:
Гфб= МҚК – АҚ
(8)
2. ҚР бухгалтерлік есеп жүйесінде «Гудвилл» (Гоф) ... ... ... және ... ... ... процесі үшін
қолданылады.осыған байланысты отандық фирма (ОФ) иелікке алатын
баланстық құны (БҚ) мен ... ... (СБ) ... ... белгіленеді де, формула (9) бойынша есептелінеді:
Гоф = СБ – БҚ
(9)
3. Азаматтың санаткерлік (интеллектуалды) және іскерлік жақтары, оның
ішінде ... мен ... ... ... одан алынып, басқа
адамға берілуі мүмкін емес болғандықтан, материалдық емес ... ... ... емес активтер объектісінің бар екендігі құжат түрінде
ресімделе ме? Есепке алынатын материалдық емес активтің кез келген
объектісі оны ... ... ... ... ... егер ... пайдалану құқығы енгізілсе, онда бұл ... алу үшін ... ... тәртіпке («Жер учаскесіне
меншік құқығын беретін акт») сәйкес ресімделуге тиіс, кәсіпорынның
пайдалануына берілу фактісі мен жер ... ... ... ... құжаттама болып табылады.
5. Талап-құқығына ие болу, пайдалы үлгілерге құқықтарды алу ... ... ... лицензиялық келісім-шарттармен растауға
тиісті:
а) «ноу-хауды» иелікке алуды көрсету үшін кәсіпорын оны бейнелеу мен
сипаттауға ... ... ... ... ... немесе қызмет көрсету белгісін сатып алу Патенттік
ведомоствада тіркелген кеңшілік жасау туралы шартта ... ... ... ... ... әсірісе, ұлттық тағам
мейрамханаларында тағам мәзірі, ал геологиялық барлау кәсіпорындарында –
геологиялық есеп, ... және ... ... ұсынылған жер қойнауы
туралы геологиялық немесе басқа ақпарат жарғылық капиталына салым бола
алады.
6. ... емес ... ... бастапқы бағасы дұрыс көрсетілді
ме? Ол мынадай түрде анықталады:
а) жарғы капиталына салымдар жағдайында – тараптардың ... ... ... ... және жеке тұлғалардан ақы төлеп иелікке алу мен
кәсіпорында ... құру ... – іс ... ... ... алу ... және бұл ... әзірлік деңгейі жағдайына келтіру
(ҚҚС-сыз және арнайы салықтар) бойынша шығындарға негізделеді;
б) басқа кәсіпорындардан және тұлғалардан ... ... - ... Пайдаланушыларда аталмыш объектінің патентін алу фактісін растайтын
құжаттамасы бар ма? Кәсіпорынға МЕА ... ҰА ... ... ресімделеді.
8. Материалдық емес активтердің объектілері кәсіпорынның баланс есебінен
дұрыс шығарылды ма?
9. Материалдық емес ... ... тозу ... ... ме?
Амортизациялық аударымының мөлшері жалпы ережеге сәйкес ... құн ... ... ... ... ... ... мерзімінен аспауы
тиіс) негізделіп есептелген нормалар бойынша ай ... ... ... ... ету ... ... ... объектілердің пайда немесе
кәсіпорынға басқадай тиімділік әкелетін уақыты саналады. Пайдалы ... ... ... ... емесжағдайда немесе қиынға түскенде материалдық
емес активтер бойынша амортизациялық аударымдар ... 10 ... ... ... ... емес ... кейбір түрлері
бойынша амортизация мүлдем есептелмайді. Бұлар – құны ... өте ... не ... ... ... ... азаймайды деген
сенімділігі бар ... ... ... ... ... ... ... белгілер және т.б. жатады.
10. Материалдық емес активтердің синтетикалық және аналитикалық есебі
дұрыс жүргізіле ... 2700 ... 2731 ... ... 2732 ... ... 2733 ... 2734 «Ұйымдастыру шығындары», 2735
«Гудвилл», 2736 «Басқадай МЕА» шоттары бойынша;
ә) материалдық емес активтерді салым шоттарына Д-т ... ... және К-т 5020 ... ... ... ... ... енгізілгенде;
б) заңды және жеке тұлғалардан материалдық емес активтерді алғанда және
кіріске ... ... ... Д-т 2731-2733, 2736 шоттарымен және К-т 4120
«Еншілес ұйымдарға берілетін ұзақ мерзімді кредиторлық ... ... К-т 3310, 1010 және 1040 ... бойынша көрсетіледі.
11. Есептің журнал-ордерлік түрінде материалдық емес ... ... 2741 ... емес ... ... ... ... 2742 «Материалдық емес активтердің амортизациясы
– бағдарламамен қамтамасыз ... 2743 ... емес ...... 2744 ... емес ... – ұйымдастыру шығындары» шоттары кіреді.
12. 2745 «Материалдық емес ... ...... 2746
«Материалдық емес активтердің амортизациясы – ... да МЕА» ... ... ... ... ... корреспонденциялар дұрыс жазылды
ма?
13. Материалдық емес активтердің синтетикалық және аналитикалық есебі
мен олардың тозу ... Бас ... және ... ... ... ... ... Материалдық емес активтерді жасау ... ... ... ... құрылыс» шотында «Материалдық активтерді жасау бойынша
шығыстар» аралық ... ... ... ... шығыстары шыққан шығындардың нақтылы
құнымен Д-т 2734 «Ұйымдастыру шығындары» шотында К-т 1040, 1010, ... ... ... ... материалдық емес активтер бойнша амортизацияны
есептеу үшін келесі негізгі корреспонденцияларды қолданады:
а) Д-т 2930 шотына К-т ... ... Д-т 1210 ... К-т 3130
шотында ҚҚС сомасында құрылыста, қайта құруда және ... ... Д-т 8145 ... К-т ... шоттарындағы өнім өндіруде, орындалған
жұмыс пен көрсетілген қызметте;
б) өнімді, жұмысты және көрсетілген қызметті өткізу процесінде Д-т ... К-т ... ... ... және әкімшілік шығыстары – Д-т 7210 ... К-т ... ... ... ... материалдық емес активтердің
істен (есептен) шығуы:
а) өткізуге байланысты есептен шығару:
- қалдықтық құны бойынша – Д-т 7410 шоты К-т ... ... ... ... ... – Д-т ... 2746 шоттары, К-т
2731-2733, 2736 шоттарында;
- ... ... ... –Д-т 1210 шотына К-т 6210 шотына, Д-т
1210 шотына К-т 3130 шотына ҚҚС сомасына;
ә) мыналарға өтеусіз беріле:
- баланстық ... – Д-т 7410 ... К-т ... 2736 ... ҚҚС ... – Д-т 7210 шотына К-т 3130 шотына;
б) жарғы капиталына салым ретінде мыналарға беру:
- баланстық құнға – Д-т 7410 ... К-т ... 2736 ... ... амортизация сомасына – Д-т 2741-2743, 2746 шоттары, К-т
2731-2733, 2736 шоттарында;
- МЕА келісілген ... ... ол ... ... ... – Д-т ... 2310 ... К-т 6210 шотына;
- берілген МЕА келісілген құнына, егер ол баланстыққа сәйкес болса, онда
баланстық құнға – Д-т 2040, 2210, 2310 ... К-т ... ... ... ... тозу ... – Д-т 2740 ... К-т 2710, 2730.
18. Материалдық емес активтерді өткізуден түскен табыс К-т ... ... ... ... кірістер» шоты бойынша Д-т 1060
«Банктердегі аккредитивтердегі, чектердегі, карт-шоттардағы және ... ... ... бөлімшесінің шотынан, 1040 «Карт-шоттардағы ... 1010 ... ақша ... 1210 ... алушылар мен
тапсырысшылардың қысқа мерзімді дебиторлық берешегі», 2110 «Сатып алушылар
мен ... ұзақ ... ... ... 1280 ... ... дебиторлық берешек», 2180 «Өзге ұзақ мерзімді дебиторлық берешек
шотынан.
19. Жыл соңында барлық шығыстар жиынтық табысқа есептен ... ... ... К-т 7410 ... Д-т 6210 ... К-т 5610 ... [27, ... Материалдық емес активтер аудитін жетілдіру жолдары
Дамушы ... ... ... ... ... ... ... қаржылық бақылаудың рөлі мен маңызы арта ... ... ... ... ... ... ... халықаралық бухгалтерлік есеп пен аудит саласындағы жұмыстың
көлемі артып, аса ірі ұлтаралық ... мен ... ... ... ... ... экономиканың жалпы мемлекеттік қаржылық бақылауды
ұйымдастырудың деңгейі айтарлықтай жоғары. ... ... ... ... ... ... ... президент пен үкімет
аппаратындағы қаржылық бақылаудың арнайы қызметі, қаржы Министрлігі, ... ... ... бөлімшелері.
Келісімшарт негізінде ұдайы қаржылық бақылаудың мемлекеттік органдардың
қызметімен қатар бұл істі ... ... ... ... ... ... болуы мен жылдам дамуы ең алдымен қаржылық ... ... ... ... тұрғыдан
бағалау қажеттілігінен туындады. Компанияның өз ... ... ... өте ... ... ... ... көрсеткіштері
оларды банкротқа жиі ұшыратқан. Меншік иелері, акционерлер жэне ... ... ... алу ... ... мен сенімсіздіктерді
акционерлік қоғамдардың қаржылық есеп берулерін зерделеп, ... ... ... білікті қорытынды беретін тәуелсіз кәсіби
аудиторлардың пайда болуына ... ... [28, 129 ... ... ... 100 мыңнан көп тәуелсіз маманданған ... ... ... ... өз ... ... 189 ... асыратын 4,5 мыңнан артық аудиторлық фирмаларды біріктіріп отыр. ... ... ... аса ірі ... ... ... жұмыс
істеп жатар. Әлемдегі нарықтық экономиканы барлық елдерде өзінің құқығы мен
ұйымдық инфрақұрылымы бар кәсіби аудиттің қоғамдық ... ... ... АҚШ пен ... аудиторлық ұйымдарға біліктілікті дайындау,
игеруге және аудиторлар кәсіби міндеттерін қаншалықты дәрежеде өз ... ... ... ... ... ... ... Еуропа
құрлығындағы елдерде аудиторлық қызмет үкімет құрылымында қабылданған
нормативті-құқықтық актілер ... ... ... ... одақ
мемлекеттерінде бухгалтерлік есеп берулер мен ... ... ... ... ... салу мәселелері бойынша кеңес беруші
ретіндегі аудиторлар категориясы (Steuerberater) бар.
Бірқатар шет ... ... ... ... ... салыстыру арқылы кәсіпкерлік қызметтің осы саласындағы көптеген
мәселелердің шешілуіндегі белгілі бір ұқсастықтарды оңай ... ... ... ... ... де ... ... қаржылық есеп беруіне
аудит жүргізудің қажеттілігі туралы ереже бар. ... ... ... ... талабы белгіленді. Мысалы, Англияда ... ... мүше ... ... ... ... оның ішінде, Англия мен Уэльстің маманданған бухгалтерлер
Институты растамайынша, яғни мойындамайынша ол ... бола ... ... ... ... ... ... сөз сөйлеуге
құқық берілген. Жұмысқа салғырт қарағаны үшін аудитордың ... ... ... ... ... және материалдық жауапкершілігі болады
[29, 225 бет].
Аудиторлық ұйым негізінен жауапкершілігі шектелмеген серіктестік түрінде
болып ... ... бұл түрі ... ... ... елдерде кең тараған.
Олардың көбінде аудитордың қолы компания басқарушысының жауапкершілігін ... ... ... да ... ... түрі ... ... аудитордың өз міндетін орындау барысында жіберген ... ... ... ... ғана ... ... жэне оған бұл қызмет түрімен
айналысуына тыйым салынады.
Материалдық емес активтің аудитін ... үшін ... ... жөн:
1. «Гудвилл» - фирма бағасы (іскерлік бедел) - әдетте дамыған елдерде
біртұтас мүліктік-қаржылық кешен ретіндегі фирманың құны мен ... ... ... ... сипаттайтын құндық категория.
2. Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп жүйесінде «Гудвилл» заңды
түрде әзірге аукционнан және ... ... ... ... ... Азаматтың зияткерлік (интеллектуалды) және іскерлік ... ... ... мен ... деген қабілеті одан алынып, басқа ... ... емес ... ... емес ... ... танылмайды.
4. Материалдық емес активтер объектісінің бар екендігі ... ... ме? ... ... ... емес активтің кез келген
объектісі оны елестетуге болатындай объективті түрде көрінуі тиіс. ... ... ... ... ... онда бұл ... есепке алу үшін
белгіленген заңнамалық тәртіпке («Жер ... ... ... беретін
акт») сәйкес ресімделуі тиісті, кәсіпорынның пайдалануына берілу фактісі
мен жер учаскесіне құрылтайшылық құқықты ... ... ... болып
табылады.
5. Талап-құқығына ие болу, пайдалы үлгілерге, өндірістік ... алу ... ... ... ... ... ... тиісті.
6. Материалдық емес ... ... ... ... ... ... емес активтердің объектілері кәсіпорынның баланс есебінен
дұрыс шығарылуы.
8. Материалдық емес активтер объектілеріне тозу ... ... ... ... ... жалпы ережеге сәйкес бастапқы құн мен
пайдалы қызмет мерзіміне (бірақ кәсіпорынның іс-әрекеті мерзімінен аспауы
тиіс) ... ... ... ... ай ... анықталуы тиіс
пайдалы қызмет ету мерзімі ... ... ... ... ... басқадай тиімділік әкелетін уақыты саналады. Пайдалы қызмет ету
мерзімін анықтау ... емес ... ... ... ... ... ... бойынша амортизациялық аударымдар ... 10 ... ... ... ... емес ... ... түрлері бойынша
амортизация мүлдем есептелмейді. Бұлар - құны уақыт өте келе ... ... ... қарай пайдасы азаймайды деген сенімділігі ... ... ... ... активтерге «ноу-хау» құқығы, тауарлық
белгілер және т.б. жатады.
9. Материалдық емес активтердің ... және ... ... ... Материалдық емес активтердің синтетикалық жэне аналитикалық есебі
мен олардың тозу мәліметтері Бас ... және ... ... ... ... ... материалдық емес активтер бойынша амортизацияны
есептеу үшін негізгі корреспонденциялар қолданылуы.
12. Жыл ... ... ... ... ... есептен шығарылуы [30,
169 бет].
4. Материалдық емес активтердің салықтық есебі
Ұйымдық-құқықтық жағынан салықтар – бұл мемлекет ... ... ... ... бір ... және ... ... төленетін
қайтарусыз және өтеусіз сипаттағы міндетті ақшалай ... ... мәні ... өзінің функциялары мен міндеттерін
жүзеге асыру үшін мемлекет жұмылдыратын ұлттық табыстың бір бөлігі болып
табылатындығында [31, 348 ... ... ... заңнамасы Қазақстан Республикасының
Конституциясына ... ... ... ... ... төленетін басқа да міндетті төлемдері айқын болуға тиіс. ... ... ... ... ... ... салық агентінің
салықтарды есептеу, ұстау және ... ... ... ... және ... ... негіздері мен тәртібінің Қазақстан
Республикасының салық заңнамасында белгіленуін білдіреді. Салық төлеуші -
салық міндеттемесін, салық ... ... ... ... және ... ... Қазақстан Республикасының салық заңнамасына сәйкес толық
көлемде және белгіленген мерзімде ... ... ... ... есеп ең басты бір орын алады. Ол кәсіпорынның
қаржылық ... ... ... ... ... негізі. ҚР
аймағында әрекет етіп ... ... ... ... есеп ... ... есепті жүргізу міндеттілігі жүктеледі. Жалпы алғанда салық
міндеттемесі мемлекет алдындағы әрбір салық ... ... ... және ол салық заңына сәйкес жүргізіледі. 2013 ... 02 ... ... ... «Салық және бюджетке төленетін басқа да
міндетті төлемдер туралы» (өзгертулер және толықтырулармен) салық Кодексі
қабылданды. Кодекске ... жеке және ... ... ... ... бюджетті толықтырудың негізгі көзі болып табылады.
Енді бір қатар материалдық емес активтерге ... есеп ... ... ... ... ... ... айыру жөнінде мынадай
мәліметтерді ... ... ... ... ... ҚР Жоғарғы Соты жоғарыда көрсетілген
негіздер бойынша лицензиясыз ... ... ... алып қою ... ... ... талаптарын тоқтату проактикасын қабылдады.
Бұған қоса, лицензиясыз жүзеге асырылған кәсіпкерлік ... ... ... органдары салықтық тексеруін жүргізуге құқылы салық
міндеттемесі болып ... ... ... ... ... ... ... мәселелері бойынша тексерулерді жүргізу салық
қызметі органдарының құзыретіне ... Бұл ... ... ... ... ... кәсіпкерлік қызметпен айналысу фактілері
анықталған жағдайда, мұндай тұлғаларға қатысты ... ... ... ... ... ... беру, хаттаманы ҚР ӘҚБТ Кодексінің 137-
бабына сәйкес жасау қажет.
2732-шотта материалдық емес активтердің ... ... - ... түрі ... ... қамтамасыз ету» есептеледі. Шаруашылық
субъектісін «Программамен жабдықтау» - деп субъектінің алдағы ... ... ... ... әкелетін ақпараттар мен мәліметтерді
айтады.
Қазіргі кезде ақпараттық жүйелердің дамығаны соншалық, әлемнің ... ... ... ... ... ... қиындықсыз алуға болады. Ол
үшін Ғаламтор желісіне қосылған компьютер ... ... ... ... ... ... жолмен алады. Егер ҚР
аумағында сатып ... ... ... ету өнімдерін есепке ... ... ... ал ... ... ... ... өнімдерді қалай қарастыру қажет? Бұл ... не ... ... ма әлде қызмет көрсету ме, оларға қандай салықтар ... ... ... жата ... ... консультацияларды және өзге де ақпараттарды
Ғаламтор желісі арқылы алу ҚР-ның кеден шекарасы ... ... да ... объектілерді қозғалтпастан жүргізіледі. Дегенмен де,
«Бағдарламалық ... ... ... ... ... ҚР Кедендік
бақылау агенттігінің № 33-1-9/886 хатына сәйкес тұрақты пайдалануға
арналған ... өнім ... ... ... ... ... кедендік ресімделуге тиіс. Таңдап алынған кеден режиміне сәйкес
тауар ... ... ... осы ... сатып алушының пайдалану
мерзімі ескертілместен отандық тауарға айналады. ҚР МКМ ... ... ... ... ... жиынтығы, сондай-ақ онда жызылған
ақпарат сыртқы сауда мәселесінің заты ... ... Ал ... өзі
әдетте көмекші қызметтерді көрсетуге арналған. Тиісінше ... ... ... ... ... ... ленталар, компакт-
дискілер, ақпаратты қағаз тасығыштар және т.б.) онда жазылған ақпаратпен
осы ақпаратты тасығыштың өзі емес, ... ... ... ... ... жазылған осы ақпаратты тасығыш тауар болып табылады [32].
Телекоммуникацияның қазіргі заманғы жүйелерімен алынған бағдарламалық
өнім мен бағдарламалық ... ... ... онда бұл өнім ... ... одан әрі міндетті декларациялауы үшін қатты тасығышқа
көшіруге тиісті.
Сонымен бірге ҚР ҚМ ... ...... ... алынған бағдарламалық өнімге және оған техникалық қызмет көрсетуге
салық салу туралы сұраққа мынадай жауап ... ... ... ... ... егер ... ... ҚҚС
төлеуші болып табылмайтын резидент емес ұсынған жұмыстарды, ... ... орны ... ... ... олар ... көрсетулерді алатын ҚР салық төлеушісінің айналымы болып ... ... ... ... ... ҚҚС ... тиіс.
Бағдарламалық өнімге ақпараттық-техникалық қызмет көрсетуге келсек, онда
алынған қызметтерді өткізу орны Салық кодексінің 215-бабы 2-тармағының 4-
тармақшасына сәйкес ... ... бұл ... ... почта
арқылы консультациялық қызметтерді, телефон және факс байланысын, сондай-ақ
кейіннен электрондық почта арқылы берілетін пайдаланылатын ... ... ... қосымша икемдеулер жазуды қамтиды.
Бағдарламалық өнімге ақпараттық-техникалық қызмет көрсету жөніндегі
қызметтерді ... ... тыс ... ... ... ... ... жағдайда, осы қызметтерді сатып алушының
кәсіпкерлік қызмет орны ... ... ... ... Демек,
аталған қызмет көрсетулер ҚР резидентінің айналлымы ... ... ... ... сәйкес оларға ҚҚС салынуға тиіс.
Қазақстан Республикасы Үкметі мен Ресей Федерацияы Үкіметі арасында
жасалған ... ... ... ... және ... пен ... ... жалтарудың алдын алу туралы Конвенцияның ... әрі ... ... сәйкес бағдарламалық өнімді пайдаланғаны үшін немесе
пайдалану құқығын бергені үшін ... ... ... ... ... ... 2-тармағына сәйкес, егер роялтиді алушы және оның
нақты иесі Уағдаласушы Мемлекеттің резиденті болып ... ... ... ... ... оған ... ... мүмкін. Осындай жолмен
алынатын бұл салық ... ... ... ... ... тиіс [33, 163
бет].
2. Хабарламаларды кепілді жеткізу жүйесі.
Салық есептілігінің электрондық нысандарын кепілді ... ... ... ... және ... ... үшін жүйелер
модульдары арасындағы ақпарат берудің аяы ретінде хабарламаларды ... ... ... ... ХКЖЖ алық ... ... ... клиенттік қосымшалар мен ҚР ҚМ Салық комитетінің тарапында ... ... ... ... ... және ... ... етуге арналған. ХКЖЖ мынадай функцияларды атқарады:
- хабарламалардың кепілді жеткізілуін қамтамасыз етеді;
- деректерді байланыс арналары бойынша берген ... ... ... ... ... берілген ақпараттарға хаттама жасайды;
- әр түрлі ақпараттық және бағдарламалық платформада жұмыс істейтін
жүйелер арасында дерекетер береді.
Клиенттер мен ... ... ... ... аясы ретінде
пайдаланылатын хабарламаларды кепілді жеткізу жүйесі ақпаратты жолдаудан
және рұқсат етілмеген енулерден қорғалған режимде ... ... ... өзі ... ... ... ... қарым-қатынасты
қамтамасыз етеді.
Шаруашылық субъектілерінде материалдық емес активтердің «Патент» - деп
аталатын түрі 2733-шотта есептеледі. ... - ... жеке ... топтың, сондай-ақ заңды тұлғаның ашқан, ойлап тапқан жаңалығын
мемлекеттік тұрғыдан мойындап және ол ... ... ... ... ... тұлғаға жаңалығын өз пайдасына (жұмысына, қызметіне) қолдануына
рұқсат беру туралы құжат ... ... ... ... «Патент» - деп
кәсіпкерліктің кейбір түрімен (саудамен, сатып ... тағы да ... үшін ... ... ... ... айтады. Кәсіпкер
патентті алар уақытында патенттік баж төлеуі тиіс.
3. Патент негізіндегі арнаулы салық режимі.
Патент негізіндегі арнаулы салық ... ... ... сай ... ... ... еңбегін пайдаланбайтын;
2) Жеке кәсіпкерлік нысанындағы қызметті жүзеге асыратын;
3) Жыл ... ... 2,0 ... ... аспайтын жеке кәсіпкерлер
қолданады.
Патент негізінде арнаулы салық режимін қолдануға мүмкіндік ... ... ... ... ... ... декларация негізінде
арнаулы алық режиміне не салықты есептеу мен ... ... ... ... ... ... ... өтініш патент негізінде арнаулы салық ... ... ... ... ... кезде беріледі.
Патент жеке кәсіпкерге бір ... жыл ... ... бір ... ... кәсіпкер патент алу үшін кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыратын ... ... ... қызмет түрін көрсете отырып, уәкілетті мемлекеттік
тіркеу ... ... ... ... ... алу үшін патент алуға өтініш алдыңғы патенттің қолданылу
мерзімі аяқталғанға ... ... ... ... ... ... ... асырған жағдайда ол
мұндай қызметті жүзеге асыруға құқық беретін ... ... Бұл ... ... ... ... ... аспайтын
мерзімге беріледі.
Жеке кәсіпкер жолаушыларды және ... ... ... ... ... ... жағдайда, ол патент алуға берген
өтінішінде тасымалдау ... ... ... ... ... көрсетуге
міндетті. Автомобильмен тасымалдаулар түрінің Қазақстан Республикасының заң
актілерінде ... ... ... ... ... ... саласындағы уәкілетті орган жүзеге асырады.
Салық төлеушінің кәіпкерлік қызметті ... ... орны ... ... ... қызметті уақытша тоқтата тұру туралы өтініш берілген
жағдайды қопағанда, патент алуға өтінішін бермеуі оның ... ... ... ... ... және төлеуге келісімі деп саналады.
Салық органдары өтініш берілгеннен және бюджетке патенттің ... ... ... ... ... жарналары және
мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорына ... ... ... ... ... ... бір күн ... патент
беруді жүргізеді.
Жеке кәсіпкерді мемлекеттік тіркеу туралы ... ... ... ... ... арнайы салық режимін қолданатын салық төлеуші салық
органдарына Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорына әлеуметтік ... ... ... қорларына міндетті зейнетақы жарналары бойынша
есептемелерді ұсынбайды.
4. Патент негізінде бюджетпен есеп айырысу тәртібі.
Патенттің құнын есептеуді жеке ... ... ... 3 ... ... қолдану жолымен жүзеге асырады.
Патенттің құны бюджетке мынадай түрде:
1) Жеке табыс салығы – патент құнының 1/2 ... ... ... ...... ... міндетті сақтандыру
туралы заңнамалық актісіне сәйкес Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру
қорына есептелген әлеуметтік аударымдар сомасын алып ... ... ... 1/2 ... ... ... ... кәсіпкерді іс-әрекетке қабілетсіз деп таныған жағдайды қоспағанда,
патенттің күші жойылған мерзімге дейін кәсіпкерлік қызмет тоқтатылған кезде
салытың енгізілген сомасы ... және ... ... жатпайды.
Нақты табыс патент алған кезде мәлімделген табыстан асып ... ... ... бес ... күні ішінде асып кеткен соманы мәлімдейді
және осы сомадан салық төлейді. Салық төлеушінің ... ... ... ... ... оған ... табысы көрсетілген жаңа патент
беріледі. Нақты ... ... ... кезде мәлімделген табыстан төмен болған
жағдайда, артық төленген патенттің құны ... ... ... ... ... ... ... зерттеуден кейін қайтарылады.
«Ұйымдастыру шығындары» - деп аталатын материалдық емес активтердің ... ... ... 2734-шотында есептеледі. «Ұйымдастыру шығындарына» -
шаруашылық субъектісін жаңадан ашу, құру кезінде ... ... ... ... ... және оны ... өткізу үшін заң орындарына
төленген төлемдер, банктерден есеп айырысу ... ... ... ашу үшін ... ... ... үшін ... төлемдер және
басқа да жұмсалған шығындар жатады. ... ... ... есеп ... бас жоспарының 2735-шотында материалдық емес
активтердің «Гудвилл» - деп ... түрі ... ... ... бұл ... ... «Фирма бағасы» деп те атайды. «Гудвилл» ... ... ... емес ... ... ... және сонымен
қатар ол бір шаруашылық субъектісі ... бір ... ... ... ... ... кезде ғана пайда болады. «Фирма бағасы» -
болып сатып алынған шаруашылық субъектісінің нақты нарықтық (сатып алынған)
бағасымен оның ... ... ... құны ... ... Егер де ... алынған шаруашылық субъектісінің барлық
активтерінің сатылып алынған құны ... ... ... ... болса,
онда құндар арасындағы айырмашылық «жағымды ... ал кем ... ... ... деп ... емес ... аналитикалық (талдамалық) есебі олардың әр
қайсысына жеке ашылған ... ... ... ... ... емес ... ... алғанда
2730-«Өзге материалдық емес аткивтер» - деп аталатын шоттың ... ... ... ... ... ... Үлес қосушылар мен құрылтайшылардан жарғылық қорды толтыру
мақсатында келіп кіріске алынған материалдық емес ... 1060, 1010, 1020 ... ... емес ... заңды тұлғалар
мен жеке адамдардан сатылып алынғанда.
6230 -шот Материалдық емес ... ... ... ... ... ... - шот ... емес активтер заңды және жеке тұлғалардан тегін,
қайтарымсыз келіп түскенде.
Материалдық емес активтер есептен ... ... ... ... 7410 ... ... шығару жөніндегі шығыстар» -
шоты дебеттеліп, 2730-«Өзге ... емес ... - ... ... тиісті бөлімше шоттары кредиттеледі. Ал ... ... тозу ... ... емес ... ... - деп
аталатын бас шоттың тиісті бөлімше шоттарының ... ... емес ... - деп ... бас ... ... бөлмше
шоттарының кредитіне жазылады.
Егер шаруашылық субъектілері өз меншігіндегі, яғни ... емес ... ... ... одан ... табыстарын 4-
«Ақша қаражаттары» немесе 3-«Дебиторлық борыштар мен басқадай активтер»
бөлімдері шоттарының ... ... ... ... ... ... кредитіне жазылады [34].
Қорытынды
Материалдық емес активтердің ерекшелігі бұл – өз ... сай ... ... ... мен ұзақ ... ... ... Материалдық
емес активтерге мыналар енгізіледі: ... ... және ... ... ... белгілері, «ноу-хауға» құқықтар (техникалық
тәжірибе, өндірістің құпиялары), ... ... ... ... ... тауарлы-шикізат пен қорлар биржаларындағы орындар,
гудвилл (атақ іскерлік ... ... ... ... ... ... (құрылтай құжаттары мен техникалық
экономикалық негіздеулерді жете зерттеу, мамандандырылған ... ... үшін ... ... жинақтары, жарнамалық шығындар, кадр дайындау
үшін шығындар және т.б). ... емес ... ... түрінің
ерекшеліктері кәсіпорынның құрылтай құжаттарында бұл шығыстар белгіленген
сомада ... ... ... ... ... тиіс ... тұрады.
Материалдық емес активтерді сатып алу мен пайдалану жағдайына келтіру
үшін жұмсалатын барлық шығындар сомасына бағаланады.
Кәсіпорыннның шаруашылық ... ... ... ... емес активтер тікелей әсер етеді. Материалдық емес ... ... ... және де ... ... ... енгізуді талап
етеді. Нарық жағдайында материалдық емес активтер есебінің рөлі мен ... ... ... ... оның есеп ... жетілдіруге көңіл
бөлініп, материалдық емес ... ... ... ... ... ... ... мен тәжірибеде дамыту алға қойылады. Сонымен қоса,
күні бүгінге дейін материалдық емес активтер ... ... ... және ... ... анықталмаған. Материалдық емес активтер
тиімді қолдану теориясы мен ... ... ... ... ... дейін зерттелген қағидалар бір ... ... ... Сондықтан да осы саланы терең зерттеуді талап етеді. Бұл
тақырыпты ... ... емес ... ... тиімді жолдарын
анықтаудан ғана емес, көрсеткіштік мәліметтерін талдаудан, бір біріне
қатынасын ... ... ... – 2030» ... ай ... материалдық емес активтерге ... құны мен ... ... ... ... ... нормалар
бойынша амортизация есептелінеді. Егер ол белгілі ... онда 10 ... ... ... ... ... ... болатын материалдық емес активтердің
құны мен тиімді пайдалану мерзімі құрылтай ... ... ... емес ... ... ... қаржылық
ретінде кәсіпорынның өнімі, жұмыстары мен қызметтерінің өзіндік ... – 2030» ЖШС ... есеп ... ... емес активтер
есебі үшін ... есеп ... ... ... Атап ... есептеу үшін пайдаланылатын тәсілі, қызмет ету мерзімі немесе
пайдалынатын амортизацияның нормасы, жалпы баланстық құны және есепті кезең
басы мен ... ... ... ... кәсіпорынның өзі жасаған
материалдық емес активтердің баланстық құны және тағы да бақа ... ... есеп ... ... емес ... ... баланстық
құны, материалдық емес активтердің амортизацияланбай қалған мерзімі, иелік
ету құқығы шектелген ... емес ... ... ... емес активтер бойынша алынған міндеттемелердің сомасы да ашық
көрсетіледі. Қаржылық есеп ... ... ... ... деп ... сомасы да ашылуы тиіс: бағдарламалық жабдықтау шығындары, жарнама
шығындары тағы басқадай шығындар жатқызылуы мүмкін. Субъект одан да ... емес ... ... ... өзгерісінің нәтижесі және
сипатын, олардың материалдық салдарын ашу керек.
Бұл дипломдық жұмысты жазу барысында ... емес ... ... ... сұрақтары қарастырылды. Қорыта келе мындай түйін шығаруға болады:
- материалдық емес активтер ... ... ... бөлінеді, осыдан бухгалтерияда МЕА-ң есебі
кәсіпорынның құқықтық ұйымдастыру фомасына қарамастан ... ... ... ... ... техникаларының көмегімен уақытты көп
қажет етпейді, ақпаратқа тез қол жеткізуге ықпал жасайды, бақылауды
жеңілдетеді, және сапасын жоғарылатады
- материалдық емес ... ... көп ... қажет ететін процесс
болып табылады. Оған себеп аудиторлық тексеріс ... ... ... ... әр ... ... тексеру
күрделілігі.
Аудитті жүргізу барысында аудитор стандарттарды, нормативтік актілерді
сақтай отырып, сапалы тексеру жасау керек. ... ... емес ... ... ... ... ... маңызды роль атқарады.
Қолданылатын әдебиеттер тізімі
1. Халықаралық қаржылық есеп стандарттары 2013 ж. Алматы, Юрист 2013ж.
2. Толпаков Ж.С. ... ... - ... ... 2004 жыл, ... I ... – 568 б.
3. Бухгалтерлік есептің типтік шоттар жоспары.
4. Мырзалиев Б.С., Сәтмырзаев А.А., Әбдішүкіров Р.С. ... ... және ... Оқу құралы. – Алматы: Экономика, 2008. – 832
б.
5. Попова Л.А. «Шаруашылық субъектілеріндегі ... ... ... ж. – ... ... есеп әдістемелік оқулық, Алматы, корпорация Прага 2010 ж.
7. Бухгалтерлік есеп регистрлері, ҚРҚМ ... ... ... ... ... ... ҚРҚМ ... 22.06.2013 ж.
9. Бухгалтерлік есепті жүргізу ережесі ҚР Үкіметі қаулысы № ... ... ... ... ... ... да ... әрі мекемелердің Бухгалтерлік есеп және ... 2011 ж ... ... Ж.Е. ... ... ... 2010 ж. – 369 ... Радостовец В.К. «Кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп». 2010. – 423 б.
13. ... Р.Н. ... ... ... ... оқулық 1, 2
Қарағанды 2009 ж. – 476 б.
14. Бюллетень бухгалтера 2009, 2010, 2011 жж., 2012 ... Файл ... 2010, 2011 жж., 2012 ... Библиотека бухгалтера и предпринимателя 2009, 2010, 2011 гг.
17. Бухгалтерский учет и ... 2009 г, 2010, 2011, 2012 ... ... К.К. ... ... ... ... – Алматы:
Экономика, 2009 жыл. – 395 ... ... К.К., ... З.Н., ... Н.А., ... ... есеп: Оқу құралы. – Алматы: Экономика, 2008 жыл. – 438 ... ... К.К., ... Н.А. ... есеп теориясы және
негіздері. Оқулық. – Алматы: Экономика, 2009 жыл. – 597 ... ... С.Б., ... Е.Ж. ... ...... ... – 469 б.
22. Типтік бухгалтерлік есеп шоттар жоспары. ҚР Қаржы министрлігінің № ... 23.05. 2007ж. ... ... ж ... енгізілді.
23. Дүйсенбаев К.Ш., Төлегенов Э.Т., Жұмағалиев Ж.Г. ... ... ... \ Оқу ... - ... ... 2012 ж. ... Баймұханова С.Б., Балапанова Ә.Ж. Бухгалтерлік есеп: Оқу ... ... ... 2011 ж. 13.ҚР Ұлттық комиссиясының 13
қаңтар 2008 ж № 3 ... ... – 468 ... ҚР «Бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы» ... ... 234 - ... Толпаков Ж.С. «Бухгалтерлік есеп» - ... ... 2009 жыл, ... IІ бөлім. – 568 б.
27. «Бухгалтерлік есеп» С.Б.Баймұханова, ... 2008. – ... ... ... ... 2009. – 236 б.
29. «Басқару ... В.Л. ... ... ... ... 2008. – 574 б.
30. «Қаржылық есеп» С.Б.Баймұханова, 2008. – 253 б.
31. Аудит: оқу құралы. / ... А.Қ. – ... ... 2010. – ... ... есеп ... Бухгалтерлік есеп әдістемесі мен
аудиті департаменті.
33. Б.Б. Сұлтанова. Салық есебі: оқу құралы. – Алматы: ... ... 240 ... ҚР Салық кодексі 01.01.2015ж.

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 83 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кәсіпорынның материалдық емес активтер есебін және аудитін ұйымдастыру теориясын және тәжірибесін зерттеу және осының негізінде оны жетілдіру бойынша ұсыныстар жасау32 бет
Материалдық емес активтер26 бет
Материалдық емес активтер аудиті6 бет
Материалдық емес активтер аудиті туралы29 бет
Материалдық емес активтер есебі23 бет
Материалдық емес активтер есебі жайлы4 бет
Материалдық емес активтер есебін ұйымдастыру87 бет
Материалдық емес активтер сипаттамасы27 бет
Материалдық емес активтер туралы32 бет
Материалдық емес активтер туралы ақпарат18 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь