Транскрипция және транслитерация мәселелері

1.Транскрипция және транслитерация мәселелері 2.Қазіргі қазақ тілі фонетикасы саласында еңбек еткен ғалымдардың еңбектеріне шолу
3.Он сөйлем жазып, фонетикалық талдау жасаңыз
Транслитерация (лат. Trans арқылы, littera әріп) – бір жазудағы әріптерді екінші бір жазудың әріптерімен, яғни бір әліпбидегі жазуды басқа бір әліпбиге ауыстыру [1, 329]. О.Н. Тимохов пен М.А. Корнееваның редакторлығымен шыққан «Теоретическая фонетика» атты оқу құралында транслитерацияның ғылыми және практикалық екі түрі бар деп қарастырылған. Ғылыми транслитерация транслитерацияланған таңбалардың жүз пайыздық кері аударылуын қамтамасыз ететін транслитерациялық жазбалар мен түпнұсқаның графемалары арасындағы өзара бірмағыналы сәйкестік принципіне құрылады. Мысалы, орыс кириллицасының латын әріптеріне негізделген ғылыми транслитерациясында орыстың е және э немесе и және й әріптерінің түрліше берілуін қамтамасыз етеді. Осы секілді айырымдар латын әріптеріне диакритикалық таңбаларды қосу, кейде латын әліпбиінен өзге әліпбилердің кейбір элементтерін пайдалану арқылы жүзеге асады. Осылай неміс, ағылшын және бірсыпыра басқа тілдердің сөздері және формалары латын әріптері негізіндегі транслитерациямен, алайда түрлі диакритикалық және жазудың басқа жүйелерінен алынған жекелеген таңбалардың қосылуымен берілген. Халықаралық библиографияда қолданылып жүрген кириллицаның ғылыми транслитерациясы да дәл осы жолмен құрылады (жасалады).
1.С.Мырзабеков. Қазақ тілі фонетикасы.- А.,2004.
3.Аханов К. Тіл білімінің негіздері. -А.,1973,1977,1993, 2002.
4.Кеңесбаев І, Мұсабаев Ғ. Қазіргі қазақ тілі.- А.,1962.
6.Кеңесбаев І., Мұсабаев Г. Қазіргі қазақ тілі. Лексика, фонетика.- А., 1975.
        
        Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым министрлігі 
Семей қаласының Шәкәрім ... ... ... ... ... ... ... және ... мәселелері 2.Қазіргі қазақ тілі фонетикасы саласында еңбек еткен ғалымдардың еңбектеріне шолу 3.Он ... ... ... талдау жасаңыз
Топ:Фи-503
Орындаған:Камбаева Н.Т
Тексерген:Қалиева.С.Е
Семей 2015 ж
Транслитерация мен транскрипцияның арақатынасы
Транслитерация (лат. Trans арқылы, littera әріп) - бір жазудағы ... ... бір ... әріптерімен, яғни бір әліпбидегі жазуды басқа бір әліпбиге ауыстыру [1, 329]. О.Н. Тимохов пен М.А. Корнееваның редакторлығымен шыққан атты оқу ... ... ... және ... екі түрі бар деп ... ... ... транслитерацияланған таңбалардың жүз пайыздық кері аударылуын қамтамасыз ... ... ... мен түпнұсқаның графемалары арасындағы өзара бірмағыналы сәйкестік ... ... ... орыс ... латын әріптеріне негізделген ғылыми транслитерациясында орыстың е және э немесе и және й әріптерінің түрліше берілуін ... ... Осы ... ... ... әріптеріне диакритикалық таңбаларды қосу, кейде латын әліпбиінен өзге ... ... ... ... ... ... ... Осылай неміс, ағылшын және бірсыпыра басқа тілдердің сөздері және формалары латын әріптері негізіндегі транслитерациямен, алайда түрлі диакритикалық және ... ... ... ... жекелеген таңбалардың қосылуымен берілген. Халықаралық библиографияда қолданылып жүрген кириллицаның ... ... да дәл осы ... ... ... ... транслитерация ғылыми транслитерациядан қабылдаушы тілдің әліпбиі жүйесіндегі дәстүрлі таңбалар репертуарымен шектелетіндігімен ерекшеленеді. Бұл жүйеде, бірнеше жағдайларда, орыс ... оның ... е және э (=e), и және й (=i) ... бір ... береді. Осылайша ол толықтай кері аударылуға кепілдік бере алмайды. Мысалы, tvoi екі формадағы твои және твой дегендерге сәйкес ...
... ... ... қатаң (строгая транслитерация), босаң (ослабленная транслитерация) және кеңейтілген (расширенная транслитерация) үш түрі көрсетілген: қатаң ... ... ... ... әріп жеке таңбамен ауыстырылады (а-->a, б-->b, в-->v...), босаң транслитерацияда кей әріптер өзге әліпбидің екі немесе одан көп ... ... ... ч-->ch, я-->ya...), ал кеңейтілген транслитерацияда кей әріптіркестер ерекше жолмен беріледі (ый-->y) ... ... ... , - ... Оның ... ... ... жазу. Өйткені ол қандай да бір ұлттық әліпби жүйесіне бейімделмейді.
Қазақ ғалымы К.Аханов: , - ... [5. 584]. ... ... ... айтып отырған транслитерацияның практикалық, босаң және шартты (жартылай) түрлері ... ... ... бір ... ... ... ... бұл үшеуі де беруші тіл онимдерінің қабылдаушы тіл ... ... ... қосымша таңбаларсыз сол тілдің орфографиялық заңдылықтары шеңберінде дұрыс оқылып жазылу ... ... ... атты оқу ... ... ... түрі мен орыс ... А.А.Реформатскийдің келтірген транслитерацисы бір ұғымды білдіретін тәрізді өйткені бұл екеуінде де транслитерацияланған таңбалардың жүз пайыздық кері аударылуын қамтамасыз ... ... ... мен түпнұсқаның графемалары арасындағы өзара бірмағыналы сәйкестік принципіне құрылады.
Осы орайда транслитерациядан транскрипцияны ажырата білу керек. Графика тілдегі дыбыстардың шын бейнесін дәл ... ... ... ... ... ... жүрген и, у, ю әріптерінің әрқайсысы екі-үш, тіпті онан да көп ... ... ... ... ... ... бір ғана и әрпінің дыбыстық көрінісі мынадай болып келеді:
1) ый: мый, ... ми), қый (қи), ыйық ... ... ... қыйа ... қыйын (қиым), жый (жи), тыйын (тиын);
2) ій: кій (ки), тій (ти), ійне ... ійіс ... ... (беки), ерій (ери), бійлік (билік), ійір (иір), тійін (тиін);
3) үй: ... ... ... ... ... ... ... (жори), мұқұйат (мұқият), құрұй (құри), құпұйа (құпия);
4) ұй: мурұйт ... ... ... ... ... ... (үрпи), үсүй (үси), мөлүй (мөли), дүнүйе (дүние).
5) и: институт, университет, инициатива, ... ... ... пен оның ... ... ... мен айтылуы үнемі бір-біріне сәйкес келе бермейді. Бұлардың арасындағы осы сәйкессіздікті барынша азайтып, дыбыстық тілді мүмкіндігінше дәл беру үшін ... ... жазу - ... (лат. ... - көшіру) қолданылады.
Е.М. Арынның редакторлығымен шыққан : , - деп ... екі ... ... арқылы түсіндіріп өтеді
Жалпы фонетикалық транскрипциядағы таңбалардың жиынтығы фонетикалық әліпби деп ... ол ... ... ... 1) әрбір дыбысты белгілеу үшін бір-бір таңба болуы ... яғни ... саны ... ... ... 2) белгілі бір дыбыстың айрықша ерекшелігін дәлме-дәл көрсету үшін қосымша диакритикалық ... ... ... 3) таңбалардың барлығы да оңай, қолайлы, тез жазуға да, еске сақтауға да ыңғайлы, белгілеуге жеңіл болуға тиіс; 4) ... ... ... неғұрлым дәл берілуі керек 5) бас әріптер мен тыныс белгілері қолданылмайды; 6) қысқартылған сөздер мен сандар ... ... ... беріледі;7) сұраулы және лепті әуендер (интонация) әуендік белгілер арқылы беріледі 8) фонетикалық транскрипцияның мәтіні тік жақшаға, фонематикалық транскрипцияның ... ... ... ... ... ... ... транскрипция шетел сөздерін қабылдаушы тілдің әліпбиі жүйесінен ... яғни жаңа әріп не ... ... таңбаларды енгізбестен жазуды талап етеді [5, 384]. Сонымен, практикалық транскрипция - бір ... сөз және сөз ... ... жүйедегі) өзге тілдің әліпбимен берілуі. Бұл жағдайда бір тілдің фактілерін өзге тілдің құрамы мен жүйесіне енгізу үшін қабылдаушы тілдің лингвистикалық ... ... ... және ... ... толығымен қабылдайды.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. http://ru.wikipedia.org/wiki/
2. ... К. Тіл ... ... - ... ҚР ЖОО ... ... 2002. - 664 бет.
3. Мырзабеков С. Қазақ тілінің дыбыс жүйесі. - ... ... 1999. - 201 ... Қазақ тілінің дыбыс жүйесі жөнінде алғашқы мәліметті Н.И. Ильминскийдің 1860 жылы Қазан қаласында ... () ... ... ... ... Одан соң ... ... [1] қазақ фонетикасы жөнінен айтарлықтай жаңалық байқалмайды. Онда кейбір дыбыстардың айтылуы мен комбинаторлық түрде алмасуы жайында азын-аулақ мәлімет ... ... ... ... ... жайында В.В. Радловтың сіңірген еңбегі аса зор. П.М. Мелиоранский екі бөлімнен құралатын қазақ тілінің ... ... оның ... бөлімін фонетика мен морфология мәселесіне арнаған болатын. Октябрь революциясына дейін казақ тілі жайында жазылған еңбектерден - В. Катаринскийдің. ... ... и ... ... 1897), И. ... ... 1900) және Н. Созонтовтың (Ташкент, 1912) деген кітаптарын атап өтуге болар еді.
Аталған еңбектердің фонетика тарауында айтарлықтай жаңалық жоқ, көбіне, ... ... ... ... отырады.
Г. В. Архангельский жазған қазақ тілі дыбыстарының жіктелуі, дыбыстардың өз ара алмасуы, кейде дыбыстардың ... ... ... ... (редукциясы), үндестік заң мен екпін мәселесі қысқаша түрде сөз болады.Қазақ тілі фонетикасының ғылыми негізі А.Байтұрсынов еңбектерінде ойып орын алады. Қазақ ... ... ... ... ... зерттеу кезеңі проф. Құдайберген Жұбановтан басталады. Проф. Қ. Жұбанов қазақ лингвистикасының ірге ... ... бірі ... Ол ... ... бір топ ... ... айтқанда -- тіл дыбыстарының фонологиясы мен жіктелуі, дыбыстардың ... ... ... заң, ... буын ... және ... саласы) жөнінде зерттеу жүргізіп, олар туралы белгілі шешімге келеді.
Фонема, сондай-ақ морфема ... ... ... ... ... және ... ... зерттеуші И.А.Бодуэн де Куртенэ. Фонеманың көршілес келген әр түрлі фонемалардың тигізген әсеріне пайда болған реңкі к о м б и н а т о р л ы р е ң к деп ... Тіл ... ... туралы мәселенің өзіне тән тарихы бар.Фонема туралы ілім орыс ... ... ... ... ... ... болған.Фонема теориясының алғаш негізін қалаған лингвист - орыс ғалымы и. Бодуен де Куртанэ ... Оның ... - ... ... әр ... фнема туралы түсінік өзгеріп отырды.Мысалы, Бодуан де Куртанэ алғашында фонеманы этимология - морфологиялық ... деп ... ... ... ... ... береді.Бодуен де Куртенэнің фонема туралы ілімін ары қарай дамытқан оның шәкірті акад. Л.В. Щерба болды.Л.В. Щерба сөздер және формаларды ... ... ... деп ... тіл ... өсіп-өркендеуі, биіктерге көтерілуі, жеткен табыстары,
әрине, жеке адамдарға, тұлғаларға байланысты.
Тіл білімініңқазіргі деңгей талабынан көрінуіне Ахмет ... ... ... ... шоқтығы -Х.Досмұхамедов, Е.Омаров, Қ.Кемеңгерұлы, М.Малдыбаев, Т.Шонанов, Қ.Жұбанов, Х.Басымов, С.Аманжолов, Н.Т.Сауранбаев, М.Балақаев, І.Кеңесбаев, ... ... ... ... ... Жиенбаевтың қазақ тіл білімі саласындағы барлық қалам
тартқан салалары, атап айтқанда, әліпбе, емле, пунктуация, морфология және
синтаксис мәселелері ... ... мен ... ... ...
сараланып, талданды
Қазақ тілбілімінің қалыптасу, өсіп-өркендеуі әр уақытта бір деңгейде
болмағаны анық. Ғылым саласының белгілі бір жетістіктері, оның ... ... ... өте келе ... ... ... сөзсіз. Қазақ тіл
білімінің қалыптасып, дамуын тілге тиек еткенде, осы ... де ... ... ... Аталмыш тақырыпқа байланысты түркітануда, оның ішінде
қазақ тіл білімі саласында да бірқатар зерттеу еңбектері баршылық
(1.Кононов.
А.Н. История изучения ... ... в ... ... ... С. ... по киргизскому языку, собранные В.В.Радловым. АКД. А-ты. 1974 ;
Хусаинов К.Ш. Радлов и казахский язык. А-Ата . 1981.; ... Ж. ... және ... тіл білімі мәселелері. ҚДА. А-ты. 1995 ; Әмірова Г. О. ... ... ... ... тілі ... теориялық мәселелрі. ҚДА. А-ты. 1997 . ).
Мұның өзі -жеке тұлғаның, сол салада сіңірген еңбектерін бағалай білу болып табылса, сонымен қатар, ... бір ... ... ... даму жолына жасалған қысқаша ғылыми анықтама.
Филология ғылымдарының докторы, профессор Сапархан Мырзабековтың
атты кітабы жоғары оқу орындарының
филология ... ... мен ... ... ... ... ... мәдениеті сөздерді айтуда да, жазу да
бірізділіктің болуын талап етеді. Тілдік қатынас ауызша және жазбаша түрде
жасалады. ... ... ... ... ... жазу ... ... Тіл мәдениетінің аса маңызды белгісіне жататын айту мен жазудың
сырын ... ... ... ғана ... болады.
Оқу құралы ұстаздар мен студенттерге, зерттеушілерге, сондай - ақ тілді
құрметтейтін, оның ... ... ... ... қауымға арналған.
А.Байтұрсынұлы мұраларының жүйелі жарық көріп , дамытылуы профессор Қ.Жұбанов зерттеулерімен тығыз байланысты. Қазақ филологиясындағы тұңғыш профессор , лингвист Қ.Жұбанов ... ... ... ... бір ... ... ... Сондай-ақ Қ.Жұбанов үндестік заңын сол кездегі, тіпті, ... ... ... тек дауыстыларға ғана тән құбылыс деп емес , дауыссыз дыбыстарға да ... ... ... ... ... ... ... да , ғылымның түрлі саласында елеулі еңбек сіңірген Х.Досмұхамедовті тіл зерттеушісі ретінде ерекше атап кету ... ... тіл ... ... ... ... ғалымдардың бірі. Ол 1924жылы шыққан деп аталатын еңбегінде қазақша сөйлесімнің негізі - ... деп ... және ... ... негізінде зерттеулер жүргізді. Мұнда қазақ тілінің дыбыс жүйесі, сингармонизм , оның ішінде тіл ... ... ... ... кірме сөздерді игерудің сипаты өте жақсы баяндалған.
К.Кемеңгерұлы да ... ... ... ... мен оның ... сингармонизм табиғатына ерекше көңіл бөліп, өзіндік пікір түйіндеген зерттеуші. Ғалымның сингармонизмді ... ... ... ... ... үндесуі деген пікірі А.Байтұрсынұлының деген қағидасынан ... ... ... ғалым дауыстыны - 5 , дауыссызды - 17, оның ... ... ... ... әріппен белгілеген.
Қазақ фонетикасының даму кезеңдерінің тағы бірі І.Кеңесбаев есімімен ... ... ... ... ... ... тілінің жоғарғы оқу орындарына арналған оқулығының фонетика бөлімінің авторы болған ғалым қазақ тілінің фонемалар құрамына Л.В.Щербаның фонема туралы ... ... етіп ... ... талдаулар жасайды.
1.С.Мырзабеков. Қазақ тілі фонетикасы.- А.,2004.
3.Аханов К. Тіл білімінің негіздері. -А.,1973,1977,1993, ... І, ... Ғ. ... қазақ тілі.- А.,1962.
6.Кеңесбаев І., Мұсабаев Г. Қазіргі қазақ тілі. Лексика, фонетика.- А., 1975.
3.Қасымның жасы қырықтың шамасында.Бетінде ... ... ... ... ... ... ... қара сақалы бар,зор денелі аңсағай жігіт.Кісінің іші-бауырын елжірететін орамды жүйрік тілі ... ... ылғи төре деп ... ... ... күтіп тұрады.Айтқан сөзінің бәрін де құп! деп мақұлдап тұратын мінезімен төреге жаққан болатын.Оспан бұл мінездерін қазақтың қонақшылығы ,мырзалығы ... деп ... ... ... ... соң енді ... гулять жасау керек деп ,қыр кісілерінің бір жерде отыра беретін мінезін өзінше ... ... ... ... шыққан.
Бірақ тыстың ыстығы шыққан жерден жайсыз көрінсе де,қайта кіруді ыңғайсыз ... ... ... мен тағы бір - екі ... шақырып алып,ауылдағы әр нәрсені бұрын көрмеген кісідей тамашалап жүрді.Төреге жусап жатқан қой да,оқыралап жүрген сиыр да тамаша көрінді.
Қ- дауыссыз , ... ... , ... ... ... ... ... , қатаң;
Ы- дауысты , жуан, қысаң, езулік ;
М- дауыссыз , ... ... , ... ... , үнді;
Ж- дауыссыз , ұяң;
Р- дауыссыз , үнді;
Т-дауыссыз , қатаң;
Ш- дауыссыз , қатаң;
Д- дауыссыз , ұяң;
Б- дауыссыз , ... ... , ... ... езулік
К- дауыссыз , қатаң;
Л- дауыссыз , үнді;
Ғ- дауыссыз , ұяң;
Й- дауыссыз , үнді;
Ұ- дауысты , жуан, еріндік;
І- ... , ... ... ... ... , үнді;
З- дауыссыз ,ұяң;
О- дауысты , жуан, ашық, еріндік;
Ү- дауысты , жіңішке, ашық, еріндік;
Ө-дауысты , жіңішке, ашық, еріндік;
Ә- дауысты , ... ... ... дауыссыз , ұяң;

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Транскрипция және транслитерация мәселелері жайлы мәлімет15 бет
Транскрипция және транслитерация мәселелері. Қазіргі қазақ тілі фонетикасы саласында еңбек еткен ғалымдардың еңбектеріне шолу.Он сөйлем жазып, фонетикалық талдау14 бет
Oнoмастика және аударма53 бет
Анатомиялық терминдердің латын тілінде дәріптелуі жөнінде5 бет
Жазу және жазба тіл 10 бет
Публицистикалық мәтіндегі жалқы есімдердің аудару мәселелері20 бет
Mysql транзакциясы триггерлер10 бет
«Транс Техно Сервис» ЖШС- нің ағымдағы және корреспонденциялық шоттардағы ақшалардың есебі86 бет
«Трансформатор» АҚ-ның жаңартылған механикалық цехын электр энергиясымен қамтамасыз ету: есептік зерттеу33 бет
Автомобильдердің жалпы құрылысы. Автомобиль трансмиссиясы21 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь