Мұхтар ӘуезовтIң өмIрбаяны мен ғылыми - творчестволық көзқарасының қалыптасуы


1.1. М.Әуезовтiң өмiрбаяны

Қандай да бiр қаламгердiң, ғалымның, қайраткердiң болмасын өсiп толысу, қоғамдық, танымдық, ғылыми көзқарасының қалыптасу жолында алуан түрлi өмiрлiк, тұрмыстық, әлеуметтiк хал-ахуалдардың себепкер болары сөзсiз. Сондықтан да бiз алдымен жазушының өмiрбаянына, қоғамдық-әлеуметтiк қызметiне қысқаша болса да тоқталып өтудi жөн көрiп отырмыз. Өйткенi кiм-кiмнiң де творчестволық тұлғасын, болмыс-бiтiмiн тану оның өмiр тарихын бiлуден басталады. М.Әуезовтiң өзi Абай творчествосын жан-жақты зерттегенде оның өмiрбаянын анықтауға үлкен мән берiп, бiрнеше рет қайта-қайта оралып толықтыра түскенi белгiлi. 1933 жылы жазған өмiрбаянында: “Болашақ ақынның туыстан ала келген қалпы бар. Ата салтымен қалыптанған өмiрi бар. Ата-бабадан, әке-шешеден нәсiлi көшкен мiнездерi бар” /1/—деп бастайды. Әрине, М.Әуезовтiң өмiрбаянын жазуды Абайдың өмiр тарихын жазумен салыстыруға болмайды. Басқасын айтпай-ақ қойғанда, жазушының өзi бiрнеше рет автобиография етiп жазған екен. Одан тыс өзi көзi тiрiсiнде мектеп оқушыларына, жоғары оқу орындарына арналған оқулықтарда, әдебиет тарихы туралы зерттеулерде жазушы өмiрбаяны әлденеше рет жазылған. Сондай-ақ, күнi кешеге дейiн М.Әуезовпен бiрге өсiп, бiрге оқып, қызметтес болған кiсiлер өз естелiк мәлiметтерiн жазып, жариялап келдi. Соңғы кездерi жазушы өмiрi жайлы жазылған деректi, көркем туындылардың өзi оншақты болып қалды. Яғни, бұдан байқалып отырғандай, жазушы өмiрiнiң әрбiр кезеңi, сәтi ресми, бейресми хатқа түсiп таңбаланған. Оның iшiнде: жазушының туысқан бауыры Ахмет Әуезовтiң “Бала Мұхтар”, “Жас Мұхтар” атты кiтаптары, белгiлi жазушы-ғалым Тұрсын Жұртбаевтың “Бесiгiңдi түзе!” және “Бесiгiңдi аяла”, “Бесiгiңдi ая!” атты М.Әуезовтiң творчестволық өмiр жолын кеңiнен баяндауға арналған көлемдi де көрнектi портрет-эссесi, танымал қалам қайраткерi Дүкенбай Досжанов пен Кәмен Оразалиннiң бiрнеше романдары, кiтаптары аса құнды көп мәселелердi, мағлұматтарды ашып бере алған. Дегенмен осы сияқты тағы басқа да көптеген бағалы еңбектерде жазушы өмiрiнiң кей кезеңдерiне, әсiресе алғашқы өмiр жолына байланысты бiр-бiрiмен қиғаш, қайшы келiп қалатын, әлi де анық, толық ашылмай, айтылмай жататын тұстары кездесiп отырады. Өйткенi, естелiк жазушылардың есiнде бәрi қаз-қалпында сайрап тұра бермейтiнi өзiнен-өзi түсiнiктi, көркем шығармаларда тарихи нақты деректер сол күйiнде сақталуы мiндет емес, ал жазушының өзi автобиографияларында өмiрiнiң барлық кезең сәттерiн тәптiштеп тiзбектей бермей, замана қыспағына, қызыл идеологияның қасаң шеңбер-шебiне сәйкес кей тұстарынан аттап өтiп, кей жәйттердi айтпай кеткен жерлерi де кездесiп отырған. Сондықтан да бiз осы жайларды ескере отырып, сол еңбектердегi негiзгi дерек мағлұматтарды бiр-бiрiмен және өзiмiздiң түрлi архивтерден ақтарып анықтаған қолда бар материалдармен салыстыра, сабақтастыра отырып, жазушының өмiр жолын өз пайымдауымызша жүйелеп, қысқаша шолып өтудi жөн көрдiк.
Мұхтар Омарханұлы Әуезов 1897 жылы 28 қыркүйекте қазiргi Семей облысы, Абай ауданы, М.Әуезов атындағы кеңшардың Бөрлi ауылында (бұрынғы Семей уезi, Шыңғыс болысының 8-ауылында) дүниеге келдi. Бөрлi—Семей қаласы мен Абай ауданының орталығы Қарауыл селосымен екi аралықта шамамен екi жағына да жүз шақырымдай қашықтықта орналасқан.
Мұхтардың әкесi—Омархан, атасы—Әуез ескiше сауатты, көзi ашық, көкiрегi ояу, Абаймен сыйлас, құда-андалы жақын қарым-қатынаста болған. Ақынның “Разаққа” деген белгiлi өлеңiнде:
Мына үйде отыр Разақ,
Елдiң жөнiн айтар ма,
Шақырып алып сұрасақ.
Үлкен қожа—ортан қол
Өзгелерi—аты жоқ пенен шынашақ.
Сонда Абайдың немересi Әбубәкiр—Омархан ағам ше?—дегенде:
Оны дағы байқармыз
Бiраз ғана сынасақ—
деп келедi.
Ұлы ақынның М.Әуезовтiң тiкелей басқаруымен 1957 жылы шыққан екi томдық академиялық жинағының түсiнiктерiнде: “Бұл өлең алғаш рет 1933 жылғы баспаға кiргiзiлген. Разақ—Абай елiнiң жiгiтi. Осы өлеңдi Абай Разақ құрбысы Әубәкiр дегендiкiне келiп отырғанда айтыпты. Үлкен қожа деп отырғаны—Әуез” /2/—деп жазады. Жақын құда-жекжаттар арасында жарастықты әзiл-қалжың түрiнде айтылған бұл өлеңнен басқа да ел арасында әңгiме аңыздар кездесiп отырады.
Омарханның екi әйелi Нұржамал мен Мәдинадан (бауыры Самархан қайтыс болған соң әмеңгерлiкпен алған) көп уақыт ұл баласы болмай, қыздары: Қорлықа, Рақия, Гүлсiм, Зүбайлалардан кейiн Нұржамал Мұхтарды туады. (Одан екi жыл кейiн Үмия деген қарындасы туған. Мәдинадан Мұхтармен құралыптас Бiләл туады.) Қазақтың қалыптасқан ата салты бойынша Мұхтарды
Пайдаланған әдебиеттер
1. Т.Бұрбаев. Ұлт менталитетi, Астана, 2001, 9-б.
2. А.Янушкевич. Күнделiктер мен хаттар... А., 1972, 85-б.
3. А.Левшин. Описание киргиз-казачьих или киргиз-кайсацких орд и степей. ч.3, СПб 1832, с. 139.
4. В.Радлов. Образцы народной литературы... ч.III, СПб., 1870, с.17.
5. М.Мағауин. Ғасырлар бедерi. А., 1991, 237-б.
6. З.Қабдолов. Сөз өнерi. А., 2002, 246-б.
7. Современная книга по эстетике. М., 1957, с.233-234.
8. С.Қасқабасов. Қазақтың халық прозасы. А., 1984, 3-б.
9. М.Әуезов. Шығ. 20 томдық, 15-т., А. 1984, 80-б.
10. М.Әуезов үйi ҒМО архивi, ғ382-п., 7-б.
11. М.Әуезов шығ. 50 томдық, 2-т. А., 1998, 75-б.
12. “Советтi Қарағанды” газетi, 1954, 5.09.
13. М.Әуезовке. 60 жылдығына арналған мақалалар жинағы. А., 1959, 13-б.
14. Ғ.Тоғжанов. Әдебиет пен сын мәселелерi. Қызылорда, 1929.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 42 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге








Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
.ХХ ғасыр басындағы тарихи-әлеуметтік жағдай және оның әдебиеттің дамуына тигізген әсері14 бет
ХХ ғасыр басындағы тарихи-әлеуметтік жағдай және оның әдебиеттің дамуына тигізген әсері жайлы15 бет
ХХ ғасыр басындағы қазақ әдебиетінің жай-күйі5 бет
ХХ ғасыр басындағы қазақ әдебиетінің тарихы6 бет
HTML тілінде «Мұхтар Шаханов» атты сайт жасау15 бет
Іздер. Мұхтар Әуезов28 бет
Ілияс Есенберлин өмірбаяны24 бет
Абай Құнанбаев өмірбаяны және шығармалары18 бет
Абай Құнанбаев, Шәкәрім Құдайбердиев және Мұхтар Әуезовтің педагогикалық идеялары7 бет
Абай Құнанбаевтың өмірбаяны, ақындық жолы17 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь