Мұхтар Әуезовтың әдеби-сын еңбектерi

Мұхтар Әуезов феномені туралы айтылып, жазылып жүрген ой-пікірлер, зерттеулер баршылық. Дегенмен, қаншама мол жазылып, айтылған сайын Мұхтартанудың проблемалары артып, тереңдеп өсе береді. Жаңа сыр-қыры ашылып, жаңа міндеттер жүктеле түсері сөзсіз.
«Абай жолың роман-эпопеясын Луи Арагон XX ғасырдың ең үздік шығармаларының бірі деп бағаласа, Шыңғыс Айтматов XX ғасырды - Әуезов ғасыры деп атады. Ал, президентіміз Нұрсұлтан Назарбаев Әуезовті тану - қазақты тану, Қазақстанды тану деген сөзді айтты.
Шын мәнінде М.Әуезов XX ғасыр әдебиетінде ғажайып құбылыс, феномен екендігі ешқандай күмән тудырмайды. Оның мәңгілік туындыларын жан-жақты терең зерттеп тану ғасырдан ғасырға жалғаса береді.
М.Әуезов творчествосының тұтас тұлғасының қадір-қасиеті, құдіреті неде? Оның өзгешелік, еркшелік сыр-сипатын қалайша тауып, тани аламыз? Бұл - өте күрделі, дәуірлік мәселе. Оны әрбір кезең, әрбір ұрпақ өзінше таниды. Керек болса, әрбір жеке оқырманның өз Әуезові бар.
М.Әуезовтің тұтас бүтін бітімін танып білу үшін алдымен оның сан қырлы творчестволык мұрасын жекелей, сатылай тануымыз керек.
Қазiрше, басы ашық объективтi жағалай: Әуелi, М.Әуезов тумысынан, табиғатынан айрыша дарынды болып жаратылған. Екiншiден, туып-өскен ортасынан, айналасынан алған тәлiм-тәрбиесi, бойына тереқ сiқiрiп өскен нәрi өте құнарлы болған. Үшiншден, мұсылманша медiресе мен орыс мектебiнен, Ташкент, Петербург университеттерiнен түбегейлi тереқ бiлiм, таным алып жетiлген. Төртiншiден, жастайынан үлкен қоғамдық, мемлекеттiк қызметтер атқарып, ел тiрлiгiнiқ тұтқасын ұстап, келелi мәселелерiне араласқан. Бесiншiден, семинарида оқып жүрген кезiнен бастап, күнделiктi газет журналдарды шығарысып, үзбей ат салысып еқбек еткен, қаламгерлiк өнерге ерте жетiлген. Алтыншыдан, әдебиет пен өнер-ғылымнық, мәдениеттiқ адам өмiрiнде, қоғам тiрлiгiнде атқаратын ызметiн ерте танып, кәмiл түсiнген.
Міне, осы аталған объкетивті жағдайлар Әуезовтің терең де заңғар, нәрлі де нәзік суреткерлігінің негізгі бір қыры - оның кемеңгерлік ойшылдығында, ғұлама ғалымдығында, өткір сыншылдығында жатқандығы да анық.
Жазушы әлеуметтану, мәдениеттану, әдебиеттану мәселелріне байланысты өмір бойы үзбей қалам тартып, бас-аяғы үлкенді-кішілі 500-ге жуық мақала, зерттеу еңбектер жазған екен.
Әдебиет пен өнердiң көп ғасырлық тарихынан мәлiм, көрнектi суреткерлердiң көпшiлiгi дерлiк әдеби-сын мақалалар жазып, жалпы әдебие проöеске, әдебиеттануға да еңбек сiңiрiп, мол үлес қосқан. Мұның, әрине, өзiндiк объективтi және субъективтi себеп заңдылықтары бар. Ол, негiзiнен, әдебиеттiң, сынның өз мiндетi, мүддесiнен туындаса керек.
Әдебиет сынының негiзгi қызметi мен мiндетiн, белгiлi мөлшерде шарттылыққа барып, үш түрге жiктеуге болар едi: алдымен, сын әдебиеттiң мән-жайын, маңыз-мағынасын оқырман-жұртшылыққа түсiндiрiп, оны үгiттеп, насихаттау; екiншi, әдебиеттiң өсiп өркендеуiне әсер-ықпалын тигiзер кеңесшi, жанашыр қамқоры болу; үшiншi, суреткердiң өз еңбегiне "өзгенiң көзiмен қарап", iштей ширығып шыңдалуына септiгiн тигiзу.
1. Қазақ халқының кемеңгер ойшылы А.Байтұрсынов: "Сөз жазатын адам әрi жазушы, әрi сыншы боларға керек. Сөздiң шырайлы, ажарлы болуына ойдың шеберлiгi керек; ұнамды, орынды, дәмдi болуына сыншылық керек; мағыналы, маңызды болуына бiлiм керек"[6]- деп жазған екен.
М.Әуезов 1928 жылы жазған өз өмiрбаянында: "Алғашқы жазуларым сырлы әдебиет бетiнде болмай, жалпы газет, журнал мақалаларынан басталды."[2.382-п.,7-б.]-деп атап көрсетедi. Ол әдебиет сыны туралы арнайы жеке теориялық еңбек жазбағанымен, түрлi жиын мәжiлiстерде сөйлеген сөздерiнде, әдебиет пен өнердiң жай-жапсары жайлы жазылған мақала, зерттеулерiнде аракiдiк әдеби сынның мiндетi, ерекшелiктерi туралы өз ой-пiкiрлерiн ортаға салып отырған.
"Көркем әдебиет туралы" атты 1927 жылы "Екеу" деген бүркенiш атпен жазылған мақаласында бiзде сол кезеңде етек жайып қалыптаса бастаған сын мәдениетi төмен "ұр да жық, әпербақан" сыншыларға орыс әдебиетiндегi Г.Плеханов, Л.Троöкий, А.Воронскийлердiң сауатты, салауатты ой-пiкiрлерiн үдгi-өнеге ретiнде ұсынады: "Мiне, көргендi ел жазушыларына, ақындарына осылай қарайды екен, сыпайы келедi екен. Қаламынан пайда күтiп бағалайды екен, сонда барып әдебиет көркейедi деп шамалайды
Әдебиеттер.

1. А.Байтұрсынов Шығ., А., 1989, 301-6.
2. "Әуезов үйі" ҒМО, №271-п., 54-6
3. "Еңбекші қазақ", 1927, 9.02
4. "Социалды Қазақстан", 1935, 11.06
5. М.Әуезов 20 томдық шығ. жин.,19-т., А., 1985, 277-6.
6. М.Әуезов Шығ.50 томдық толық жин., 1-т.,А., 1997, 63-64 б
7. "Лениншіл жас" 1951, 14.01.
8. Айтматов Ч., Шаханов М. Плач охотника... А., 1996, 59-6
        
        Мұхтар Әуезовтың әдеби-сын еңбектерi
Мұхтар Әуезов феномені туралы айтылып, жазылып жүрген ой-пікірлер,
зерттеулер ... ... ... мол жазылып, айтылған ... ... ... ... өсе ... Жаңа сыр-қыры
ашылып, жаңа міндеттер жүктеле түсері сөзсіз.
«Абай жолың роман-эпопеясын Луи Арагон XX ... ең ... бірі деп ... ... ... XX ғасырды - Әуезов
ғасыры деп атады. Ал, президентіміз Нұрсұлтан Назарбаев ... тану ... ... ... тану ... сөзді айтты.
Шын мәнінде М.Әуезов XX ғасыр ... ... ... ... ... ... тудырмайды. Оның мәңгілік туындыларын жан-жақты
терең зерттеп тану ғасырдан ғасырға жалғаса береді.
М.Әуезов ... ... ... ... құдіреті неде?
Оның өзгешелік, еркшелік сыр-сипатын қалайша тауып, тани аламыз? Бұл - өте
күрделі, дәуірлік мәселе. Оны әрбір ... ... ... ... ... Керек
болса, әрбір жеке оқырманның өз Әуезові бар.
М.Әуезовтің тұтас бүтін бітімін танып білу үшін алдымен оның сан ... ... ... сатылай тануымыз керек.
Қазiрше, басы ашық объективтi жағалай: Әуелi, М.Әуезов тумысынан,
табиғатынан ... ... ... ... Екiншiден, туып-өскен
ортасынан, айналасынан алған тәлiм-тәрбиесi, бойына тереқ ... ... өте ... ... ... ... медiресе мен орыс мектебiнен,
Ташкент, Петербург университеттерiнен түбегейлi тереқ бiлiм, таным ... ... ... ... ... ... ... ел тiрлiгiнiқ тұтқасын ұстап, келелi ... ... ... оқып жүрген кезiнен бастап, күнделiктi газет
журналдарды шығарысып, үзбей ат салысып ... ... ... өнерге
ерте жетiлген. Алтыншыдан, әдебиет пен өнер-ғылымнық, ... ... ... ... ... ... ерте танып, кәмiл түсiнген.
Міне, осы аталған объкетивті жағдайлар Әуезовтің терең де заңғар, ... ... ... ... бір қыры - оның ... ойшылдығында,
ғұлама ғалымдығында, өткір сыншылдығында жатқандығы да ... ... ... әдебиеттану мәселелріне байланысты
өмір бойы үзбей қалам тартып, бас-аяғы үлкенді-кішілі 500-ге жуық мақала,
зерттеу ... ... ... пен ... көп ғасырлық тарихынан мәлiм, көрнектi
суреткерлердiң ... ... ... мақалалар жазып, жалпы әдебие
проöеске, әдебиеттануға да еңбек сiңiрiп, мол үлес қосқан. Мұның, ... ... және ... ... ... бар. Ол, ... сынның өз мiндетi, мүддесiнен туындаса керек.
Әдебиет сынының негiзгi ... мен ... ... ... ... үш түрге жiктеуге болар едi: алдымен, сын әдебиеттiң
мән-жайын, маңыз-мағынасын оқырман-жұртшылыққа ... оны ... ... ... өсiп ... әсер-ықпалын тигiзер
кеңесшi, жанашыр қамқоры болу; үшiншi, суреткердiң өз еңбегiне "өзгенiң
көзiмен ... ... ... ... ... ... Қазақ халқының кемеңгер ойшылы А.Байтұрсынов: "Сөз жазатын адам
әрi жазушы, әрi сыншы ... ... ... шырайлы, ажарлы
болуына ойдың шеберлiгi керек; ... ... ... ... керек; мағыналы, маңызды болуына бiлiм керек"[6]- деп
жазған екен.
М.Әуезов 1928 жылы жазған өз өмiрбаянында: ... ... ... ... ... жалпы газет, журнал мақалаларынан басталды."[2.382-
п.,7-б.]-деп атап көрсетедi. Ол әдебиет сыны туралы арнайы жеке теориялық
еңбек ... ... жиын ... ... сөздерiнде, әдебиет
пен өнердiң жай-жапсары жайлы ... ... ... ... ... мiндетi, ерекшелiктерi туралы өз ой-пiкiрлерiн ... ... ... ... атты 1927 жылы ... ... бүркенiш атпен
жазылған мақаласында бiзде сол кезеңде етек жайып қалыптаса бастаған сын
мәдениетi төмен "ұр да жық, ... ... орыс ... ... А.Воронскийлердiң сауатты, салауатты ой-пiкiрлерiн
үдгi-өнеге ретiнде ұсынады: "Мiне, көргендi ел ... ... ... ... ... келедi екен. Қаламынан пайда күтiп ... ... ... ... ... деп ... ... қйiрге жаңа түскен
сәурiкше бiрiн-бiрi сауырламайды, мүйiздемейдi екен, сынаса өзiн емес,
сөзiн сынайды екен"[7.] – деп ... ... ... ... бар-
жоқты үйiп төгiп, өздерiнше кесiп-пiшiп, саяси айып тағып, баса-көктеп
кететiн жарамсыз әдеттен аулақ ... ... ... ... мiндетi:
барды-бар, жоқты-жоқ деу, бұлай болса, тәуiр ... едi деп, түзу ... ... ... ... ... түйiндейдi.
1935 жылы С.Мұқановтың "Ақ аю" поэмасы жайлы жазған мақаласында автор
әдебиет сынының ұшқырлық, ... ... ... ... туған шығармаға "алғашқы бусанып туған жалынды ыстық шағын" өткiзбей,
"Сын дер ... үн ... ... тақап келгенде жұртшылықтың алдынан
атой салып, тартушыдай "қос тiзгiндеп ... ... ... ... боп талабын өсiре түсер едi”[8]- деп сынның негiзгi
мiндет-парызын атап көрсетедi.
Жазушы өз шығармалары туралы ... ... сын ... ... жауап мақалаларында да әдеби сынның ерекшелiгi, сын мәдениетi
жайлы ойын ... ... ... С.Мұқанов "Халық қазынасын дұрыс
пайдаланайық" атты мақаласында [8.27.02.1939.] ... ... ... ... ... айып ... сын айтқан екен. Араға күн
салып, жариялаған "Жақсы ... жан ... ... ... жазушы оған
нақты, өткiр жауап қайтарып: "Сынай көрме" деп ... ... ... Құры ... ... жаптым жала, жақтым күйе болмасын, сын
орнына қиястық жүрмесiн, дәлел ... ... ... ... ... ... "Абай ақындығының алғашқы
кезеңi" атты мақаласында [9] Абайға ... ... ... ... ... ... М.Әуезовтiң осы саладағы еңбектерiнен саяси ... ... ... ... Оған ... ... жазушы осы кезеңге
дейiнгi Абай мұрасын зерттеуде ғалымдарымыздың әр алуан ... ... ... ... өнiмдi табыстарға да жетiп, ара кiдiк кемшiлiк, қайшылықтарға да
кезiгiп отырғандарын айта ... ... ... ... ... , ... ... Құрғақ күдiк ғылымды өсiрмейдi. Ол дәнсiз гүлдей өмiрi ... ары ... ... нәсiлi жоқ, тұл сөз болады" деп санайды. Сыншының
шығыс дегендi ... ... етiп, ... көрсететiнiн, өзiнiң "Алғашқы
кезде елiктедi дегеннiң өзi де бекер. ... ... ... деп алып,
сыртынан сол мақаласында және де: "Абайдағы шығыс әсерi дерлiк бейнелер
ерiксiз ... ... ... қана. Ондай болмашы белгiлердiң
қалғандығына таңданбау ... ... өз ... келтiре отырып: "Ғылым
атынан сөйлеп отырған жолдас Нұрышев қарға адым ... ... ... бойында өзiне өзi қайшы келiп, екi түрлi сөз сөйлейдi. әз
сөзiне өзi оралып жығылады" ... ... ... ... ... қадап айтады.
Көрнектi тiл маманы профессор ... 1954 жылы ... ... ... ... тiлi ... атты ... жариялап,
М.Әуезовтiң, С.Мұқановтың, Ғ.Мұстафиннiң шығармаларының тiлiне ... ... Онда ... ... ... ... сөз тiркестерi, сөйлемдерi
туралы "Жазушы шеберлiгi соңғы кездерде еркiндiкке айналып, оның ... ... ... ... Көп ... сөздердi мүлде орынсыз,
ретсiз ... ... ... ауыр етiп құру ... ... ... былай тұрсын, тiптi кейде автордың не айтқысы келетiнiн түсiну
қиын деген сияқты артық-ауыс айтылған ... де ... ... ... ... да ... ... тiлi туралы" деген
маєаласында ... ... ... ... ... ... жеткiзе, тiптi
кейде өткiзе өткiр жауаптар қайтарады. Айталық, тiл маманының "ажарын
сездi" деген ... әбес ... оның ... "ажарын көрдi" деп айту керек
деген ұсынысына: "Ажар" деген пiшiн ғана ... ол, ... ... iшi ... тысы да боп ауыса отырады. Ал адамның iшiн атаған кез болса, ол iштi
көруге болмайды, сезуге ғана ... ... ақ ... ажарындай" – деген
өлеңде түлкiнiң серейген құлағын, сүйiр тұмсығын, жылтың қаққан көзiн айта
ма? Сол ... ... ... ... ме? Жоқ, ... ... ... қуат-қылығына теңейдi"[5.19-т.,278-б]-дейдi.
Сонымен қатар суреткер-ғалым тiл маманының артық-кем, ұшқарылау айтқан
кекесiн сөздерiне шамданып қалып, ... ... ... "Ол ... ... ... боп, ... деп, "мәдениетсiздiк", "түйiрдей нәр
жоқ" деген боп, дау ғана ... ... сөз ... ... ... ... екенiн ескермейдi. Мiнезге мiнез, сөзге сөз орай бола келе өзiн ... ... ... қатерге ұшыратады" деп алып, кей тұстарда,
әдептен аттамай-ақ, сыпайылап, сыналап ... сөз ... ... тiлшiнiң
жазушыға "халық тiлiнен қашқақтап барады" деген сынына қайтарма, ... ... бұл ... ... ... тiл ... ... тың ой-
пiкiрлер айтумен қатар көркем әдебиеттiң тiлiн ... ... да ... ... ... ... Бұл бағытта терең, әдiл-әрлi сын айту үшiн тек
жалаң тiлшi ғалым болу ... ... болу ... ... пiкiрiн қадап айтып, таратып түсiндiредi.
Әрине, бұл арадағы негiзгi әңгiме арқауы екi бiлгiр ғалымның бiр-
бiрiмен пiкiр ... сөз ... ... ... бiр ... заңдылықтары тұрғысынан келгенде тiлшi ғалымның кей пiкiрлерi
көкейге қонып та ... Ал ... ... тiл ... мен ... сынап бағалау тұрғысынан жазушының бұл мақаласында айтылған өткiр
де терең толғамды ... ... ... ... ... ұлағаты айқын да анық.
М.Әуезов осы сияқты және басқа да үлкендi-кiшiлi ... ... ... өз ... ... ... қатар жеке жазушылардың
творчествосы, олардың кейбiр туындылары туралы реöензия, сын ... ... ... ("Қызыл сұңқарлар" (сын) 1922), "Мемлекет театрында", "Астық"
пьесасы, "Қыз Жiбек" ... (1934), ... ... ... ... ... "Ақ аю" туралы" (1935), "Шыншыл, тәкаббар ақын", "Тарғын"
туралы", "Елубай әмiрзақов (1936), "Евгений ... ... ... ... (1937), ... ... пьеса" (1938), "Әбдiлда ақын"
(1939), "Жолы кең жазушы", ... ... (1946), ... Тәжiбаев"
(1949), "Кейбiр ұлт жазушыларының романдары туралы" (1950), "әнер өрiнде"
(1952), ... ... ... (1953), "По ... ... ... ... добрый" (1958) т.б., мақалаларында жазушы өзi сөз етiп ... ... ... жеке ... ... оның шығармасындағы
басты ерекшелiк өрнегiн, маңыз-мәнiн, жетiстiк-кемiстiк жәйттерiн мейлiнше
дәл тауып, тап басуға ұмтылады.
Автор кiм жайлы, қай ... ... ... да, ... ... әу
бастан әлi күнге дейiн арыла алмай келе ... ұр да жық, не ... ... ... ... ... ауру-әдеттерге
мүмкiндiгiнше бой алдырмай, әдiлеттiң ақ жолынан ауытқымай, барын-барынша,
жоғын-жоқтай ашып бередi.
Айталық, 1922 жылы С.Сейфуллиннiң "Қызыл сұңқарлар" ... ... ... ... 1936 жылы ... "Шыншыл, тәкаббар ақын" атты ... ... ақын ... ... ... ... ... Мұнда ол:
"Ақын еңбегiне, сыншы да, тарихшы да емес, жай ... ... ... ... ... ... жоқ екi ... ерекше iрi қасиетi ... ... ... ...... жоқ ... екiншiсi –
ақындық тәкаббарлы№ы. Жай мiнез машығына айтпаймын, ... ... ... деп, ... ... ... ... "барынша шын
сезiмнiң толқыны" бiлiнiп ... ... атап ... Оның ... ерек ... түп тамыры ақындық тәкаббарлығынан шығады.
Отаршылықтың "ошарыла басқанынан" ... ... ... ... дейiн сiңiп, "адамның шын адам мүсiнiн" өзгертiп жiберген
заманда "өзгеден кем емеспiн, ... ... ... ... ... ... шығармаларына бiткен сезiмнiң барлығы да айқын, ашық. Тұтас бiтiмдi,
жоталы тұлғадан туатын көрнектi, бүтiндiгi бар сезiмдер" [3.11-т., ... ... ... ... 20 жыл ... ... Сәкеннiң "ылдиы бар, өрi
бар, - ыстық қанды нағыз ақындық жолын" осылай өте жоғары, әдiл де ... ... ... ... ... әлi де ... iрi ... бере
алмай жатқанын, ондай еңбектi күш қуаты толған, кемелiне жеткен Сәкеннен
күтетiнiн әрi сын, әрi ... ... ... жылы "Көркем әдебиет туралы" туралы деген айтыс ретiнде жазған
мақалада С.Мұқановтың сол ... кей ... ... ... шетiн келiп отыратынын сынаған едi. Ал 1935 жылы оның "Ақ ... ... ... мақала жазып, жетiстiктерiн құп алып қуаттап, жеке-
жарым кем-кетiк жерлерiн де атап көрсетедi. Әйгiлi ×елюскиншiлер ... ... ... ... ... жеңiп алған бұл поэманы
жарыққа шыққан бойда үн қатып, осы ... ... көп ... iшiнде
жалпы құрылысы мен қолданған әдiсi жағынан ... асып ... ... ... ... ... ... өтедi. Поэма жорық
оқиғаларын тiзiп, "протокол түрiнде төкпектеп шашпай", көп ... ... боп" ... ... ... ... ... шоғырлап,
ақын үлгiсiнде әрi жинақы, әрi соқталы күйде" көрсету арқылы "үлкен ... ... [8] ... ... тiлi мен бар ... оның аса ... ... iшкi мазмұнына
сайма-сай шыққан. "әлеңнiң сыртқы кескiнi үндi, мүсiндi, сергек, саңлақты
келген" деп, жетiстiк жәйттерiн айқындап, жоғары ... Оның ... ... ... ... аяқ жағының жете тиянақталмай босаңсып кетуi
салдарынан iлгерi "көркем суреттi жерiнiң әсерiн бәсеңдетiп" алғандығы ... жылы ... ... ... жан ... атты пiкiр алысу ретiнде
жазылған мақаласында автор С.Мұқановтың халық мұрасын ... ... ... ... ... қарсы жауап айтып, ол сынның
бiрбеткей қияс кеткендiгiн атап көрсеткен едi.
Ал 1946 жылы ... ... аға ... 25 ... ... ... жазған "Жолы кең жазушы" мақаласында С.Мұқановтың сол
кезеңдегi творчестволық өмiр жолының басты ... ... ... ... ... ... қосымша айқынырақ болуы үшiн ... ... ... ... да, ... ... да ... мақалаларының
бiрiнде кемшiлiктерiн көрсетсе, екiншiсiнде жетiстiктерiн сөз етiп отыруын,
- ең ... оның ... ... мен заңның өзгеруiне байланысты көңiл
күйi мен көзқарасының алма-кезек ... деп ... ... ... емес.
әйткенi ол мақалаларды зейiн қоя оқыған кiсi онда айтылған ой-пiкiрлердiң
қай-қайсысының да барды-бардай, жоқты-жоқтай әдiл, тура ... ... ... ... ... сезiмдi сыршыл суреткер, терең ойлы бiлiмдар
ғалым жақсы туындыға емiрене қуанса, кем-кетiкке көз жұмып жайбарақат ... ... қой. Олай ... бiз сөз етiп ... ... автордың
ой-пiкiрлерi - өзi объектiге алған шығармаларға, сол кезеңiне лайықты өте
дәл, әдiл баға байлаулар екендiгi ... ... ... сөз ... ... ... ... тек жалпы ұзын-ырға пiкiр айтуға ғана ... ... ... оның өз ... кезеңiне лайық қоғамдық-әлеуметтiк
сыпатын баса атап көрсетедi: ... ең ... ат ... ... ... ... ... пен жазушының мiндетiн, қоғам үшiн, жаңа тарих
үшiн алысу деп ... өз ... ... ... ... ... ... ұйыстырушысы есебiнде де зор еңбегi бар" [5.18-
т.,284 б.] екенiн ... ... жаңа ... жазумен қатар "дүниеге көзқарасын, өз
сезiмiн өзiнше, жаңаша танытатынын жаңа түр iздеп, "Қазақ поэзиясына ... ... ... ... бар ... ... Бұрынғы буын санаған,
баяу басқан, айнымас жәй ырғақты өлең ... ... ... ... ... ... ... барлық мұң-мұраты қалың елдiң ... ... ... сол ... жаңа ... жаңа ... ... Ол түр, динамикалы, орамды және жеңiл, түсiнiктi бiр ырғаққа
бөленедi" ... дәл, әрi ... ... ... ... ... ерекшелiгi,
мiне, осылай – ол артықшылық па, жоқ кемшiлiк пе? – оны ... ... өз ... ... ... ... аңғарып ала берер.
Әрине, әдебиет пен өнердiң негiзгi, мәңгiлiк айнымас ... ... ... ... ... әрбiр кезеңнiң оған қояр талабы мен
күнделiктi қолма-қол артар жүгi-мiндетi де бар ... ... ... ... ... ... кеңiнен ойлағандықтан жастар
творчествосына, олардың жаңа ... ... ... бөлiп, пiкiр,
тiлектер айтып отырған. 1934 жылы жазылған "Қалмақаннан не ... ... ... ... өнердiң мән-жайынан қысқаша түсiнiк бере келiп,
сол тұрғыдан Қалмаєан өлеңдерiнiң ерекшелiгiне тоқталады. Ақын ... ... ... түр, ... ... ... ... тiлiнiң
көпшiлiкке ұғымды, "көп еңбекшiнiң көкейiне қонымды" екенiн оның әзiргi ... ... ... атап ... ... қатар: "Қалқаман тым момақан
ақын тәрiздi. Iзденудiң оты, ұшқыны, серпiнi ... ... Жас ... ... түр ... шаң ... заң ... жұлқына қимыл етуi, кеңiрек
серпуi, iзденгiш, жол салғыш, төңкерiсшiл ... ... ... ... деп шарқ ұру ... нда ... аз. ... күйiн, көбiнесе,
мазмұн мен тақырыптың күшiне сүйенiп, соны ... құба ... ... ... деп сын, ... ұсыныстарын да таратып
айтады.
1936 жылы Мәдениетшiлер съезiнiң қарсаңында ... ... ... мақаласында автор жас өнерпаздың оншақты жыл iшiндегi үздiксiз
iзденiс, өсу, толып-пiсу жолына жiтi зер ... оның ... ... терең ашып танытқандай.
Осы уақыт iшiнде Елубай "бiр арна, тар саламен ғана жүрмей", үлкендi-
кiшiлi неше алуан, ... ... ... әр ... ... ... қатар алып жүргендiгiн, сол арқылы ... ... ... ... ... да ... арнап пiшкен киiмдей жарасымды етiп
көрсетедi. әйткенi ол: "әне-бойымен сол рольге құлап түсiп, сүңгiп ... ... ... жалындай жана ойнайды. Жарқ берумен, шарқ ұрумен,
тұтаса, ұласа шыққан iшкi-сыртқы екпiн, серпiнiмен ... ... ... ... жыр ... ... iледi"[3.17-т.43-б.]-дейдi.
Актердiң және бiр өзiндiк ерекшелiгi ретiнде оның әрбiр қозғалыс-
қимылының ... не шикi, ... ... күйде берiлмейтiнiн", iшкi
толғаныс, сыр-сипатқа сай ... бет ... ... ... "бет
пiшiнiнiң құбылыс байлығына келгенде, әрине, Елубайға тең ... ... әлi жоқ" деп атап ... оның iзденгiштiк, шыншылдық өнерiн өте
жоғары бағалайды.
М.Әуезов 1939 және 1949 жылы Әбдiлда ... ... ... жылы ... ... 50 ... мерейтойына арнап та мақалалар
жазған болатын. Оқырман қауымға кеңiнен таныс бұл еңбектерде ол, ... ... ... мақалаларындағы тек жетiстiк жақтарына ғана
тоқталып, сыпыра мақтау ... ... ... - жетiстiк ерекшелiктерiн
дәл тауып, терең ашып танытумен қатар кемшiлiк, олқылық ... да ... ... ... ол ... ... ... жоқ, айқын сипаттай отырып, өсiп, даму өрiсiнiң бағыт-бетiн де
белгiлеп бередi.
М.Әуезовтiң жас ... ... ... ... жасап,
Қ.Шаңғытбаев, Ә.Әлiмжановтардың алғашқы кiтаптарына алғысөз жазып,
Т.Ахтанов, ... ... ... ... т.б. творчестволық қадамдарына жылы лебiз бiлдiрiп, сәт
сапар ... ... Осы ... ... атап ... ... ... – кемеңгер ғалымның туыстас қырғыз халқының, қазiр бүкiл адамзаттың
Айтматовы болған ұлы дарынның алғашқы ... оның ... ... бет ... творчестволық қуат-серпiнiн тап басып, дәл тани алғандығы.
"Лиретатурная ... 1958 ... 23 ... ... ... ... атты ... жас Шыңғыстың Мәскеудегi қырғыз әдебиетi
мен өнерiнiң декадасына алып келген алғашқы "Жәмилә" повесiне ... ... мне ... это как раз то ... автора, где
достаточно ярко отразилось индивидуальное дарование, где можно видеть уже
определившейся собственный ... где ... ... известный этап
творческого становления писателя", деп, бұл ... тек ... ғана ... ... да ... ... ... елең
еткiзер ерекше құбылыс болғандығын атап айтады.
"Повесть ×ингиза Айтматова психологична, естественна, изящна и проста.
Она ... ... ... ... тонко подмеченных и сдержанно,
выразительно, даже порой коротко обрисованных… Любовь Джамили и ... и ... ... ... ... выражении эмоöий, дает
почувствовать красоту, страстность, "насыщенность" их ... ... ... ... ... ... ... сердöа читателя.
Так оно и должно быть в ... ... ... ... ... да
нұрлы, көреген пiкiрiн бiлдiредi.
Осы повесть 1961 жылы Лениндiк ... ... ... ... сыйлықтар беру жөнiндегi комитеттiң әдебиет секöиясының 6
сәуiрдегi мәжiлiсiнде М.Әуезов ... сөз ... ... авторды әлi жас,
шығармасы шағын деп отырсыздар, бұл - үстiртiн жаңсақтау ... ол ... ... ... ... ... ... ылайық, келешегi
бұдан да айдынды. Сондықтан оған сыйлықты неғұрлым ертерек берсек, бәрiмiз
үшiн, Комитет үшiн де үлкен ... ... едi ... ... ... айтқан екен. Ол жөнiнде Комитеттiң сол кездегi бейнелеу өнерi
секöиясының меңгерушiсi Девишев пен әдебиет секöиясының референтi ... ... ... ... ... ... сыйлықты сол жолы
бермегенiмен, келесi жолы, 1963 жылы берiлгенде, ... ... ... бұл пiкiрлерiн iлтифатпен қайталап еске алып отырған екен.
Ш.Айтматов өзiнiң ұстазы ұлы жазушының ... ... ... ... еске ала ... М.Әуезовтiң сол ғажайып
қанағаттандырған мақаласынан кейiн де өзiнiң ... ... ... ... "×ингиз, прочитал твое произведение. Очень понравилась. Рад за
тебя. Продолжай в том же ...... ... ... ... ... күнге ең бiр асыл жәдiгердей сақтап келе жатқанын ыстық ... ... ұлы ... Мұса ... 1957 жылы ... берерде
М.Әуезовтiң әдебиет секöиясының 11 ақпандағы мәжiлiсiнде сөйлеген сөзi
шешушi ... ... ... ... ... өлiм ... кесiлiп,
жарты жылдай мойнындағы қыл ... ... ... ... ... ... ақын ... емес, жүрек қанымен жазғандай: ... он не ... он ... и пламенный, он все творит на
острие меча и правда сквозит во всем, как дымящаяся алая ... на ... деп ... ... ... ... Комитет мүшелерiнiң бiразы
көздерiне жас алып, толқып отырып тыңдаған едi деп еске алады әлгi ... өз ... ... ... еңбектерге, қолжазба
кiтаптарға, оқулықтарға, диплом жұмыстарына т.б. жазған ... ... ... он шақты папкiде сақталыпты. Олардың бiрлi-жарымы
кейiнгi шыққан ... ... ... ... Әлi ... ... сырын iшiне бүгiп жатқан бұл архивтiк дүниелер өз алдына арнайы терең
зерттеудi қажет етедi.
М.Әуезовтiң осы Лениндiк және ... ... беру ... ... ... ... пен өнер Орталық ... ... ... ... т.б. ... ... стенограммалары - өз алдына кең мол қазына. Сондай-ақ жазушының
өз архивiнде түрлi қолжазба кiтаптар, ... ... ... ... ... ... он шақты жеке папкiлерде сақталған.
Олардың бiрлi-жарымы ... ... әлi ... бар ... ... ... терең көмбе, мүлде тың дүниелер екенi сөзсiз.
Мiне, осындай зерделi зерттеулерiмен, терең толғаулы теориялық ... ... сын ... де ұлы суреткер ... де, ... ... да өсiп дамуына мол үлес қоса
алған.
Әдебиеттер.
1. А.Байтұрсынов Шығ., А., 1989, 301-6.
2. ... үйі" ҒМО, ... ... ... қазақ", 1927, 9.02
4. "Социалды Қазақстан", 1935, ... ... 20 ... шығ. ... А., 1985, ... ... ... томдық толық жин., 1-т.,А., 1997, 63-64 б
7. "Лениншіл жас" 1951, ... ... Ч., ... М. Плач ... А., 1996, 59-6

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
М.әуезовтың халықтық әдеби мұраларды зерттеуі42 бет
Қазақ тілінің практикалық курсы — фонетика, лексика, грамматика, орфография, стилистика180 бет
Қазақ әдебиеті сынының тарихы467 бет
Әдеби сын-зерттеу еңбектерінің жалпы теориялық сипаты32 бет
Абай жолы романы12 бет
М. Әуезовтың өмірі19 бет
М.О.Әуезовтың өмірбаяны8 бет
Мұхтар Әуезовтің өмірбаяны3 бет
Мұхтар Әуезовтың шығармашылығы10 бет
"Л.Н.Гумилев- тарихшы ғалым және тарихи еңбектері"6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь