Нарықтың даму тарихы және теориясы

Нарықтық экономика –ертеден келе жатқан шаруашылықтың жүргізу құралы,оның дамуының өзіндік бай тарихы бар.нарықтың қалыптасуы айырбас пен қоғамдық еңбек бөлінісінің дамуымен байланысты. Нарық қатынастарының дамуын мынандай негізгі кезеңдерге бқлуге болады:
a) Нарық элементтерінің пайда болуы,
b) Натуралдық айырбас кезеңі нарығы
c) Тауар баламасы кезеңініннарығы
d) Тауар емес балама кезеңінін нарығы
Бірінші кезеңде айырбас операциялары тұрақсыз, кездейсоқ болады,олар өндірістің шарттары болып табылмайды. Құндық қатынастар, әрбір жеке сауда-саттық көріністерде кездейсоқ болды.
Екінші кезеңдегі тауар қозғалысын мына формула бойынша Т2 көрсетуге болады.Балама айырбас көбіне-көп өндірістің шарты бола бастайды.Осының нәтижесінде қоғамдық қажетішығындар категориясы қалыптасады.Құнның субстанциясы әліде болса тауардың бір түрімен біртұтас болып бірігіп кеткен жоқ,сондықтан «таза» құнның иеленушісі болып бірнеше тауарлар көрінуі мүмкін.
Үшінші кезеңдегі тауар тепе –теңдігі мына айырбас формуласы бойынша Т1- Т2 , балама - Т2 .Әрбір жергілікті нарыққа баламы тауардың бір түрі тән.Ол ерекше тұтыну қасиетіне байланысты әрдайым ортасынан ығысып шығып қалып отырады.Бұл кезенде «таза » өзінің иеленушісінің белгілі бір заттық формасымен біртұтас болып бірігіп кетеді,оған тауар қабығынсыз өмір суре алмайтын «шығындық» және «шығындық емес» деп бөлінетін құрамалары байланады.Дүниежүзілік нарқтың қалыптасуымен құнның жеке дара иеленушісі қызметін алатын атқара бастайды.
Төртінші кезеңдегі тауар қозғалысының формуласы : Т1 –тауар емес балама- Т2 . Алтынға тікелей айырбастың тоқталуымен құнның «таза» иеленушілері несие ақшалар өзінің «тауарлық» мәнін жоғалтады. Былайша айтқанда, құнның өзінің заттық иеле нушісінің оқшаулануы-қазіргі замандағы нарықты сипаттайтын құбылыс болып табылады.
Сонымен бірге нарықты стихиялы түрде дамушы немесе еркін нарық, монополиялы нарық, реттелмелі нарық деп бөледі. Стихилы нарық капитализмнің алғашқы кезеңінде болды, оған еркін тауар өндірушілер мен сатып алушылар, еркін бәсеке мен еркін бағалар тән болды. Стихиялы
        
        НАРЫҚТЫҢ ДАМУ ТАРИХЫ ЖӘНЕ ТЕОРИЯСЫ.
Нарықтық экономика –ертеден келе жатқан шаруашылықтың жүргізу құралы,оның
дамуының өзіндік бай тарихы бар.нарықтың қалыптасуы айырбас пен қоғамдық
еңбек ... ... ... ... ... ... ... кезеңдерге бқлуге болады:
a) Нарық элементтерінің пайда болуы,
b) Натуралдық айырбас ... ... ... ... ... Тауар емес балама кезеңінін нарығы
Бірінші кезеңде айырбас операциялары тұрақсыз, ... ... ... ... ... ... ... әрбір жеке сауда-
саттық көріністерде кездейсоқ болды.
Екінші кезеңдегі тауар қозғалысын мына формула бойынша Т2 ... ... ... ... ... бола ... қоғамдық қажетішығындар категориясы қалыптасады.Құнның
субстанциясы әліде ... ... бір ... ... ... ... ... «таза» құнның иеленушісі болып бірнеше тауарлар ... ... ... тепе –теңдігі мына айырбас формуласы бойынша
Т1- Т2 , ... - Т2 ... ... нарыққа баламы тауардың бір түрі
тән.Ол ерекше тұтыну қасиетіне байланысты әрдайым ... ... ... отырады.Бұл кезенде «таза » өзінің иеленушісінің белгілі бір заттық
формасымен біртұтас болып бірігіп ... ... ... өмір ... «шығындық» және «шығындық емес» деп бөлінетін ... ... ... ... жеке дара иеленушісі
қызметін алатын атқара ... ... ... ... ... : Т1 ... емес
балама- Т2 . Алтынға тікелей айырбастың тоқталуымен құнның ... ... ... ... «тауарлық» мәнін жоғалтады. ... ... ... ... иеле нушісінің оқшаулануы-қазіргі замандағы
нарықты сипаттайтын құбылыс болып табылады.
Сонымен бірге нарықты стихиялы түрде дамушы немесе ... ... ... ... ... деп ... Стихилы нарық капитализмнің
алғашқы кезеңінде болды, оған еркін тауар өндірушілер мен ... ... ... мен ... бағалар тән болды. Стихиялы нарықтың идеологы,
әлемдік экономикалық теорияның ... ... Адам Смит ... ... ... ... мен себептері туралы зерттеу» (1776ж)
деген ... ... – жеке ... ... байлықты көбейтудегі мүддесі
өндірісті дамытудың және оны қоғамдық ... ... ... ... табылады деп жазған болатын. Сонымен бірге А.Смит, екі кәсіпкер
немесе саудагердің арасындағы ... ... ... ... ... аяқталады деп көрсетті. Оның пікірінше, мемлекет ... ... ... ... ... ол тек қана жалпы тәртіпті қамтамасыз
ететін «түнгі күзеткішінің» рөлін атқару ... ... ... faire» ... өзімен өзі жүрсін») саясатын жүргізіп бәсекені шектеуден ... ... ... ... осы екі ... ... ... анархияны қорғаған жоқ.
Керісінше, ол жеке ... ... мен ... ... ... шек ... «жаман әдеттеріне» мейлінше күдікпен қарады. Тек бәсеке
ғана бағаны төмендету және өндіріс көлемін арттыруға ынталандырады, ... ... ... деп ... болатын. Сөйтіп, А.Смит нарықты
экономиканың өзін-өзі ... ... ... ... ... мен ... ... пайғамбарының пікірінше – жеке мүддені қоғамдық
игіліктің пайдасына жарату мүмкін болады. ... ... ... ... ... ... орын ала ... Мұндай
жағдайда, оны реттеуді монополиялар өз қолынан ала бастады. Осы ... ... ... ... нарық XIX ғасырдың ... ... ... өмір ... Нарықтың бұл түрінде еркін бәсеке шектеледі, ал ол
экономикадағы ... және ... ... ... кері ... ... ... үстемдік ғылыми-техникалық прогрестің
баяулауына, бағаның өсуіне, тауар тапшылығына, ал түптеп келгенде, қоғамның
барлық қайшылықтарының ... ... ... ... мемлекеттік
меншіктгі ірі кәсіпорындар монополиясына негізделген бұрынғы КСРОөның
экономикасына жатады.Нәтижесінде ,суранам мен ... ... ... ... ... ... мүддесіне бағдарланбаған
өндіушілер нарығының типы қалыптасты.
Қазіргі заманғы өркениетті елдерге реттелмелі ... тән ... тек қана ... ... ... мен тұтынушылар еркін бәсеке мен
бағалар ғана емес, ... ... - өнім ... ... тапсырыстарды
орналастыру,шаруашылық субъектілеріне қаржы несие тұтқалары арқылы әсер ету
, белгілі бір тауар түрлері мен топтарына ... баға ... ... ... ... ... ... өндірістің көлемін
тікелей шарт жасау негізінде ... ... ... кәсіпорын
ассоциацияларын, жарнама –ақпараттық жүйелерді құр арқылы ... ... ... атап ... ... (ол туралы кітаптың келесі
тауарларына кеңірек айтылады).
Біздің жас тәуелсіз Қазақ ... де ... ... ... ... көшу экономиканы дағдарыстан шығарудың
баламасыз құралы деп ... ... ... нарықты
экономикаға көшу бағдарламасын көрсету бұрын оның ... ... ... нарықтың дамуы тарихы
Нарықтық қатынастар Қазақстан жерінде қашан пайда болды. Оның ерекшіліктері
неден деген сұрақтарға жауап берелік. Бұл сұраққа ... беру онай ... ... әлі ... ... өз халқымыздың , жеріміздің тарихын
білмейміз.Мысалы , Қазақстанда құл ... ... ... –феодалдық қатынастар ... ... ... ... ... көшпелі мал-шаруашылығымен айналасумен
байланыстырады.Осы пікірдің ... ... ... ... даму
дәрежесі өте- мөте төиен ... ақша ... ... ... ... жоқ ... бұл ... үлкен күмәніміз
тарихшы ғалымдар болашақта өз пікірлерін айта жатар
Нарық қатынастарының пайда ... ең ... ... ... ... .Ал ... өндірістік қатынастардың негізі
жерге феодалдық меншік болдыІрі-ірі мал ... ... де аса ... ... ... жағдайына жер өндірісінің
шарты ғана емес , сонымен бірге оның негізгі ... да ... ... ... күшею қауымдық (рулық) жерлерді тартып алу
ісімен тығыс байланысты.Оған Ресей империясының өте-мөте ... ... ... ... ... әсер ... ... 43 миллион десятина аса құнарлы ,мәйекті жерлер жер ауып келген
орыс шаруаларының патша үкіметінің әскери чиновниктерінің ... ... ... ... ... ауылдарында жер үшін талас –тартыс
күшейді,меншіктік бөлінусі тереңдей түсті, қауымдық –рұлық ... ... ... әскери басшыларына сүйенген ірі байлардың
жерді тартып алуы барған сайын ауқымды бола ... Бұл ... ... ... ... көрмеген таптық қатынастардың қалыптасуына, оның
қайшылықтарының шиелісуіне қатты әсер етті.
Тереңдей ... ... ... ... ... ... белгілі бір дәрежеде өріс алуына,өркендеуіне ... ... ... ... қазақ даласында ерте кезде
пайда болды.Айырбас ісінде негізгі бұйым мал болды.Академик ... ... ... ... ... жасау,әсіресе XVI ғасырдан
бастап мықтап өріс алған,оның едәуір бөлігі айырбас , шетке шығарып өткізу
үшін ... ... ... ... күн ... арқауы тек қана мал
шаруашылығы болды,егіншілікпен ... ... ... ... ... ... тарихи зерттеулер бұл тұжырымның негізсіздігін
көрсетеді.Егіншілік ... ... өте ... ... ... ... , оңтустік-шығыс аудандарда орналасқан болатын.Егіншілік
өнімдері шаруашылықтың өз ... ... ғана емес , ... ... сату үшін де өндірілетін болған.Өкінішке қарай, кейіннен тауарлы
егін шаруашылығының одан әрі дамып қанат жаюына ... ... ... ... ... болды.Жергілікті қазақтарды шөл-шөлейтті аймақтарға
күшпенкөшурудің кесірінен бұрыннан қалыптасқан тырықшылық ... ... ... ... ... ... докторы,
профессор Толған Әбдіразақовтың ... және ... ... ... ... ... ... ғасырдың орта тұсында қазақтар
арқылы орталау «Өлкенің дамуына және өндіргіш күшіне айрықша кең әсер етті»
. Қазақтар алған байтақ жер ... , көп ... ... ... , олар ... жеке ... егін шаруашылығымен шұғылданудың орнына түрлі формада
қырғыздарды қанаумен айналысты.1848 жылы 100 десятина ... ... ... ... жер алған Қапал станциясының қазақтары 1855 ... ... ... ... тек 1826 ... жерге еткен , бұл қырғыздардың
бұрынғы егінінң 7 проценттейі («Россия ,» 7 том ... ... ... ... ... ... шаруашылығы
құлдырап кеткен.Осы бір ғана мысал не ... Ол ... ... ... ... саясаты қазақтың егін шаруашылығын өркендетуге
жемісті ықпал етті ... ... ... ... ... Т .
Әбіразақов көрсеткен мынадй мәліметтерде де дәлелдей түседі. XIX ... ... ... ... егістің 80 % қазақтардың ... Орал ... ... ... 5,4 ... пұт ... жинап,оның 4 млн
пұтын астам нарықтарында сатқан. Ал 1893жылдың өзінде ғана ... ... ... ... сатудан түсірген кірісі шаруашылығы өнімдерін
сатудан түскен кірісінен жарты есе артық болған. Кезінде патша үкіметі дала
өлкесінде ... ... ... ... помещик нанының бағасын кемітеді
қауыптеніп тиісті протекционистік (ұлттық нарықты үкім тарапынан қорғау ... ... ... . Бұдан біз нарық экономиканың негізгі
белгілерінің бірі-бәсеке ... ... ... ... ... нарықтық қатынастардың қалыптасуына белгі бір дәрежеде
дамыған қолөнер кәсібі де,өнеркәсіп те әсер Қазақтар үй ... ... ... ... ... ... ... жасай білді, киім
тікті,киіз бастыкілем тоқыды.Бұл салалардың бұйымдары айырбас үшін ... де ... ... айтқанда, шаруашылық салаларының әр алуандылығы сауданың ... ... ... ... ... болуына қолайлы жағдайлар жасады, бірақ, оны түгелдей ... ... ... бірі – Қазақстанда өнеркәсіп дамуының арта
қалғандығы еді .Бұл да патшалы ... ... ... ... ... және ... капмталының күшімен өріс алды,ал
жергілікті капиталдың бұл ... ... ... ... ... өндіретін салаларға пайдаланылды, кең байлықтарын алу
қасақана терістәсілдермен жүргізілді, олардың тек қана аса ... ... ... пайдаланылды.Сайып келгенде осының бәрі
ұлттық өнеркәсіптің пайда болуын мейлінше ... қана ... ... ... ... ... артта қалуын өте ұзақ уақытқа созды.
Осындай жағдайлардың салдарынан Қазақстан ... ... ... ... ... кейінгі 70 жылдан аса ... ... да) ... ... ... ел ... қала ... зор көлемде тартып
алу,отырышылық ... ... ... барлық саласындағы
ұлттық алалау,қисапсыз алым –салық қазақ халқының ... ... ... ... ... бәрі
Қазақстандағы қоғамдық прогреске бөгет болып,оның өндіргіш күштерінің
дамуын тежеді.
Қазірге тәуелсіз ... ... ... жоғарыда
көрсетілген тарихи әділетсіздіктерді жою міндеті тұр.Негізгі стратегиялық
мақсат-демократияны дамыту,меншіктік қатынастарды ... ... ... ... ... ... түрде үш кезеңге бөлініп отыр.Бірінші кезең 1992-1995 ... ... ... екі ... ... олар ... ... иелігінен белсенді түрде алу, оны
жекешелендіру және тұтыну нарығын таурлармен ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен қабылданған
«Қазақстан Республикасында мемлект иелігінен алу мен жекешелендірудің 1993-
1995 жылдарға ... ... ... ... ... деп
жазылған: Жекешелендірудің негізгі мақсаты-мемлекетке ... ... , ... да ... емес активтерді мемлекеттің өтеусіз
және өтеммен беру арқылы республика халқына ... ... ... ... ... ... ... орталықтантырған -
жоспарлы экономикадан нарықтық экономикаға көшу үшін ... ... ... ... ... ... бағытын
біртіндеп жою жалғасады,бірақ оның басты мазмұны ... ... ... жедел дамыту, сондайөақ дамыған ... ... ... қағаздар интелектілік меншік нарығын құру
болмақ.
Үшінші кезең 5-7 жыл мерзімге созылып, ашық ... ... ... алып ... ... ... өтпелі кезеннің
стратегиялық мақсатына жетумен Қазақстанынң ... ... ... және дүниежүзіндегі жаңа индустриалды елдер
қатарына кіруіме сипатталатын болады.
Батыс елдердің ... ... ... ... ... ... ... мен мектептерді,шартты түрде,екі негізгі
бағытқа бөлуге болады.
Оның ... ... ... және ... ... жақтайтындар. Еркін нарықты жақтайтындары либерализм (негізін
салушы Адам Смит), ал оның қазіргі заманғы ... ... ... ... ... ... ... Фридем)деп атайды.
Екінші бағыттың өкілдері экономикаға мемлекеттің белсен ... ... ... ... ... бірі ... экономисі, қоғам қайраткері Джон Мейнард ... ... ... ... ... ... болған бүкілдүние
жүзілік экономикалық дағдарыс түркті болды.Ол өзінің басты ... ... ... және ... ... ... деген кітабындағы
идеяларды «классикалық теория» деп атады және жаппай жұмыссыздықты тек қана
сұранымды көтермелеу, ынталантыру ... ... ... деп ... ... ... ... реттеу жүйесіне көшу
Дж.М.Кейнстің жұмыссыздық тұралы концепциясының негізгі ... ... ... 30-80 ... ... ... ... кейнсианстваның
әсерімен нарықты реттеу жүйесі әрекет етті.Оған Дж.М.Кейнстің ізбасарлары ... ... ... ... бір жағынан реттелмелі нарықтың
кейбір кемшіліктерін мойындай отырып , сонымен қатар нарықтық автоматты
түрде ... ... ... ... ... ... зерттеулеріне , олар,бірінші кезекте ұлттық табыс,қорлану
мен тұтыну, қоғамдық ... ... ... ... ... ... салық жүйесі арқылы пайданың едәүір бөлігін алып алып оны ... және ... ... ... ... ... сектордың үлесі кеңейді, қосымша жұмыс орындары ... ... ... ... ... ... асырылады(зейнт
ақы,жәрдем ақша,халыққа білім беру,денсаулық сақтау салаларына қаржы ... ... ... ... мемлекет экономикалық дамудың
бағыт беруші күшіне айналады,оның жәрдемімен нарықтың қолайсыз жақтарын
жөнге салып реттен отырады.
XX ... ... ... ... ... ... ... баяулауы мемлекеттік реттеудің зияндылығы тұралы
идеяның қайтадан туындап дамуына себеп болды.Еркін нарық идеясының өкілдері
нарық механизмнің бәсекенің негізінде ... ... ... ... тепе-тендігі қамтамасыз ету3 м8мк3н деп есептеді.Олар – өздерінің
зерттеулеріне ... ... ... ... ... ... жұмыс істеу себебін қарастырудан, тауарларға қойылатын бағадан
бастайды.Шын ... ... ... ... ... ... шаруашылық
бірліктердіңжиынтығы болып табылады.Бұл экономистер мемлекеттің рөлі еркін
бәсеке қолайлы жағдайды жасаумен ... деп ... ... ... ... ... қажетсіздігін
қоғамда болатын «табиғи ,әмбебабты заңның» әрекетімен түсіндіреді.Мұндай
неоконсервативті бағыттағы идеялардың негізінде пайдаға ... ... ... жолымен ұсынымды(өндірісті) көтермелеу,мемлекетсіздендіру
және ... ... ... жеке ... ... шаралары
көзделген.Олар жалпылама жұмыспен қамту идеясына қарсы және әлеуметтік
бағдарламаларды ... ... ... жағынан әлеуметтік
мақсаттарға қажетті шығындарды мойындай отырып олар ... ... ... тегін қызмет пен төлем түрінде ... ... ... ... ... бұл мектептің жақтастарының ... ... мен ... ... ... ... ... дамыту болып табылады.
Соңғы кезде негізгі екі бағыттың өз ... бой ... ... олардың жақындасуына себеп болып отыр.Бұған АҚШ экономисі Пол
Антони Самуэльсонның (1915ж) неоклассикалық ... ... ... ... бола ... ... неоклассикалық синтез макроэкономикамен
дәстурлі микроэкономиканың арасындағы алшақтығы жояды.Реттелмелі ... ... ... ... да «еркін бәсеке адамдар мен
ресурстарды толық қамти алмайды, тек ғана ... ... ... ... деп ... ... «белгілі
бір ақылға сиымды шекте бәсекені қорғаудың» қажеттігін атап көрсетеді
.Нәтижесінде жеке ... және ... ... ... ... ... экономика пайда болады. «Толық жұмыспен қамту»
жағдайында «шекті пайдалылық », «шекті еңбек өнімділігі» теориялық ... ... үшін құн және ... бөлу ... ... табылатын классикалық принцип толықтай «заңды күш» алады.
Жалпы неоклассикалық синтезі жаңа ... деп ... ... ... ... мемлекетің жетекші рөлі жағдайындағы жоғарыды
көрсетілген екі бағыттың эклектикалық құрмаласуы болып табылады.
П.Самуэльсон ... ... ... ... ... ... ... крпорациялар мен
кәсіподақтардың арасында ... ұзақ ... ... ... мән ... АҚШ экономисіДжон Кеннет Гэлбрейттің(1908ж)
негізгі жағдай ларында ... ... ... әлеуметтік жанжалдарды ... ... ... ... әдістерін кеңінен қолдану.
Біздің алдымызда да нарықтық экономиканы реттеу жүзінде жинақталған
бай тәжірибиесін қолдану қажеттігі ... ... бәрі ... ... бола ... және олай ... ... емес.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Классикалық мектеп теориясы. Сэй заңы классикалық дихотомия24 бет
Микроэкономика пәнін зерделеу186 бет
Нарық туралы түсiнiк28 бет
Нарықтық экономика: қажеттілігі, мәні, өту жолдары37 бет
Қазақстан Республикасының еңбек нарығы: негізгі тенденциялары және даму мәселелері74 бет
Ауылшаруашылық тауарлар нарығының инфрақұрылымы4 бет
Валюталық операциялардың даму тарихы3 бет
Дамыған елдердегі нарықтың түрлері және инфрақұрылымы35 бет
Дүниежүзілік валюталық нарықты ұйымдастыру3 бет
Көрінбейтін қолдын рыноктағы рөлі25 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь