Мінез психологиясы.Қабілет және дарындылық

1. Мiнез жөнiндегi бiлiмдер.
2. Мiнез бiтiстерi.
3. Мiнез түрлерi мен типтерi.
4. Мiнездiк бiтiс асқынуы.
5. Мiнездiң ұлттық ерекшелiктерi.
6. Мiнез жəне адамның жас сатылары.
Мiнез жеке адамның өзiне тəн қылық əрекетiнде, тiл қатынасында тұрақты қалыптасатын дара ерекшелiктерiнiң жиынтығы.Мiнез нақты адамның шыншыл, адал, ақкөңiлдiгiне орай сипатталмайды, аталған сапалар əртүрлi жағдайларды көрiнiс беретiн жеке адам қасиеттерi. Адам мiнезiн бiле отырып, оның алдағы ықтималды əрекеттерi мен қылықтарын күнi iлгерi барластырумен оларға тиiстi реттеулер жəне түзетулер ендiруге болады. Мiнездi адамның қандай əрекетке келетiнiн жаңылмай, дəл айтуға болады.Алайда, жеке тұлға ерекшелiкке бай келедi, ал солардың бəрi де адам мiнезiн танытады деу қате. Мiнез көрсеткiшi адамның барша жағдайлардағы мəндi сипаты мен тұрақты сақталатын таңдаулы қасиеттерi. Егер адам қандайда даудамайлы жағдайда дөрекiлiк көрсетсе, сондай тұрпайылық пен ұстамсыздық осы адамның төл қасиетi деу жөн емес. Жайдары мiнездi, көңiлдi адамның өзi кей жағдайда мұңайып, сылбыр халге түсуi мүмкiн. Өмiрге келумен бастауын алып, мiнез нақты адамның өмiр барысында қалыптасады, түрмыс жағдайларымен айқындалады.
1. Левитов Н.Д. Психология характера. М., 1969 (1826, 4254, 5786, 117127, 332377 беттер).
2. Рубинштейн С.Л. Основы общей психологии. Т.2. М., 1989 (211235 беттер).
3. Стихов И.В. Психология характера. Саратов 1970, (380 беттер).
4. Бодалев А.Л. Психология личности. М., 1988, (1124 беттер).
5.Галин А.Л. Личность и творчество. Новосибирск, 1989 (733 беттер).
6.Гиппенрейтер Ю.Б. Введение в общую психологию. Курс лекции. М., 1988, (257280 беттер).Личко А.Е. Психология и акцентуация характера у подростков. Л., 1983 (610 беттер).
7.Буянов М.И. Ребенок из неблогополучной семьи. Записи детского педиатра. Книга для учителей и родителей. М., 1988 (190199 беттер).
8.Добрович А.Б. Воспитателю о психологии и психогигиене общения. Книга для учителей и родителей. М., 1997 (3565 беттер).
10.Норакидзе В.Г. Методы исследования характера. Тбилиси, 1989 (618 беттер).
        
        Оңтүстік Қазақстан Мемлекеттік Педагогикалық Институты
СӨЖ
Тақырыбы: Мінез психологиясы.Қабілет және дарындылық
Орындаған:Сабденбеков М, Жұмаділда Д.
Тобы:113-25
Қабылдаған: Райымбек ... ... ... бiлiмдер.
* Мiнез бiтiстерi.
* Мiнез түрлерi мен типтерi.
* Мiнездiк бiтiс асқынуы.
* ... ... ... ... жəне ... жас ... Мiнез жөнiнде түсiнiк
Мiнез жеке адамның өзiне тəн қылық əрекетiнде, тiл қатынасында тұрақты қалыптасатын дара ерекшелiктерiнiң жиынтығы.Мiнез нақты адамның шыншыл, адал, ... орай ... ... ... ... ... көрiнiс беретiн жеке адам қасиеттерi. Адам мiнезiн бiле отырып, оның алдағы ... ... мен ... күнi ... ... оларға тиiстi реттеулер жəне түзетулер ендiруге болады. Мiнездi адамның қандай əрекетке ... ... дəл ... болады.Алайда, жеке тұлға ерекшелiкке бай келедi, ал солардың бəрi де адам мiнезiн ... деу ... ... көрсеткiшi адамның барша жағдайлардағы мəндi сипаты мен тұрақты сақталатын таңдаулы қасиеттерi. Егер адам қандайда даудамайлы жағдайда ... ... ... ... пен ... осы ... төл ... деу жөн емес. Жайдары мiнездi, көңiлдi адамның өзi кей ... ... ... ... түсуi мүмкiн. Өмiрге келумен бастауын алып, мiнез нақты ... өмiр ... ... ... жағдайларымен айқындалады. Тұрмыс қалпы əр адамның ойлау, сезiм, ниет, əрекет сипатын бiрлiктi анықтап барады. Мұнда адамның бүкiл өмiрiн ... ... ... ... мен əлеуметтiк жағдайлар маңызды келедi. Дегенмен, мiнездiң нақты қалыптасуы əртүрлi деңгейде дамыған топтарда (отбасы, достары, сынып, спорт командасы, еңбек ... ... ... Осы ... сипаты мен оларда ардақталатын адамгершiлiк, қоғамдық құндылықтарға тəуелдi мүшелерiнiң мiнез ерекшелiктерi ... ... ... ... ... ... ... абройы, топтың басқа мүшелерiмен арақатынасына байланысты тұрақталып не, аса қажет болса, өзгерiске түседi. Жоғары деңгейлi дамыған топ, ұжым мiнездiң ... де ... ... ... оң əсер ... ... мiнездi адам қалыптастыра отырып, ұжым өз дəреже, деңгейiн арттыра түседi.Қоғам əсерлерi мен ықпалдарын бейнелейтiн мiнез ... жеке ... ... ... ... яғни оның заттай жəне рухани қажеттерiне, қызығуларына, нанымсенiмдерiне, мұраттарына ж.т.б. негiз болады. Бағытбағдарға сай жеке адам өз ... ... ... мен сол ... iске ... қажет белсендiлiк деңгейiн белгiлей алады. Мiнезге орай адамның ... ... өмiр мəнi, ... ... ... қылықтарының себептерi ашылады.Мiнездi дұрыс түсiнуде адам үшiн маңызды болған қоғамдық құндылықтар мен жеке талғамдар арақатынасы шешушi мəнге ие. Əр ... ... сай ... да ... ... ... Мiне осы ... iске асыру барысында мiнез қалыптасады. Кейiн солар тұрғысынан тексерiледi, бағаланады. ... да ... ... да адам ... ... ... т.б.) көрiнiсi ғана болып қоймастан, қоғамдық мəнi бар ... ... ... ... ... Осыдан мiнездiң тыңғылықтылығы, бiргелкiлiгi адамның өмiрлiк бағытбағдары негiзiнде нақты бiр қалыпқа келедi. Мiнез қалыптасудағы ... шарт ... ... ... нақтылығы. Мақсаттың болмауы не оның шашыраңқылығы босбелбеулiк, мiнезсiздiктiң белгiсi. Солайда болса, жеке адам мiнезi мен оның ... ... ... ... ақ ... кейiппен келген адамның бiрi iзгi ниеттi де, ал екiншiсi жауыз болуы мүмкiн. Жеке адам бағытбағдары оның барша əрекетқылығына iз ... ... ... ... ниеттен ғана емес, адам қатынастарының бiртұтас жүйесiне негiзделедi, ал бұл жүйеде қандай да ... ... ... адам ... ... сипат ендiредi.Қалыпқа түскен мiнезде адамның нанымсенiмдер жүйесi жетекшiлiк етедi. Тиянақты көзқарас наным адамның өз iсəрекетiн ұзақ мерзiмдi бағытбағдарға сай ... ... ... ... ... ... ... дұрыс та маңызды екенiне сенiмдiлiк туғызады.Мiнез ерекшелiктерi адам қызығуларымен тығыз байланысты, бiрақ оның бұл қызығулары ... əрi ... ... ... Ал ... ... ... болған жағдайда, дербестiгiнiң кемдiгi мен тиянақтылығы болмағанынан жеке адам елiктегiш келедi. ... ... ... ... ... ... ... арасында көңiлдi не мұңды, кiшiпейiл не өзiмшiл тұлғаларды айыруға болады.Мiнез адамның қолы бос ... ... өзi ... ... ... де ... ... Мұндай қызуғалар тұлға мiнезiнiң жаңа, ерекше қырларынан хабардар етедi. Мысалы, ұлы ғалым химик Ебней Бөкетов қолы босаса, аудармашылықпен айналысып, ... ... ... небiр əйгiлi көркем шығармаларын қазақ оқырманына жеткiзген; атақты тiл ғалымы Əбдуəли Хайдари демалыс уақытында ... ... ... жəне т.б. ... ... ... таң ... ғұламатүркiтанүшы академик Рахманкүл Бердiбай колы босаса, күйшiлiк өнермен айналысады. Адамның рухани немесе заттай қажеттiлiктерiнiң қайсысының басым болуына қарай оның тек ой, ... ғана ... ... ... де бағытбағдары айқындалады. Бұл арада аса маңызды нəрсе iсəрекеттiң алға қойылған мақсатқа тiкелей сай болғаны, себебi адам не iстеп жатқаны ... не ... ... бағаланбайды, əңгiме сол iстi қалай орындайтынында. Осыдан мiнез калпы адамның бағытбағдары мен iсəрекет кейпiнiң бiрлiгiнен келiп ... ... ... ... ... əр адам өз ... таңдайды, өзiне қолай, қайталанбас əдiстəсiлдердi пайдаланады. Осы дербестiктен адам мiнезiнiң ерекшелiгi көрiнедi. Белгiлi ықпалға ие ... ... ... ... ... ... таңдауда айқын жүз бередi. Бұл тұрғыдан тұлғаның табысқа жету қажеттiгiн туындатқан ықылас, ниет көрiнiсiнiң деңгейiн (табандылық, шешiмдiлiк, жүректiлiк немесе ... ... ... ... ... ... деп тануға болады. Осыған байланысты кей адамдар күмəнсiз табыс ... ... ... ... ... жарысқа түсу, тəуекелге бел байлау ж.т.б.) таңдап алады, ал екiншiлерi сəтсiздiктен қашуды көздейдi (жауапкершiлiк ... ... ... ... ж.т.б.).
2. Мiнез жөнiндегi бiлiмдер
Мiнез құбылысын зерттейтiн ғылым характерология ұзақ даму тарихына ие. Ғасырлар бойы бұл психология саласы мiнездер типiн ... ... ... өмiр ... ... ... мақсатында əрқандай мiнез сипатын нақтылаумен шұғылданып келдi. Адамның тума емес, өмiр барысында қалыптасатын белгiсi болғандықтан, мiнез типтерiн жiктеу көбiне тұлға ... ... ... ... ... Осы ... ежелден өрiстеп келе жатқан, мiнез танып, əрекетқылық болжастырудың психологиялық жолдары бар. Солардың ... ... ... адам ... ... күнiмен байланыстырып түсiндiредi. Жалпы қабылданған уақыт өлшемдерi белгiлi кезең, аралыққа бөлiнедi, олардың ... ... ... ... ... Осы ... ... от, су, жануар т.б.) тəн əртүрлi қасиеттерге орай адам мiнезi суреттеледi. Мысалы, кельт жұлдызнамасында 22 желтоқсан мен 1 ... ... ... ... ... ... ... адам сүйкiмдi, ақ жарқын, кеуiлшең т.б., ал қазақы жұлдызнамада жоғарыда аталған күндерi туылғандар таутеке, яғни мұндайлар өжет, тұрақты, төзiмдi, тұйық, ... ... ... gnomon бiлу) ... ... келбетiне жəне сондай келбеттi тұлғаларды ұқсастығымен белгiлi топқа бiрiктiрiп, олардың психологиялық сипатын анықтайтын ғылым. Адам дене бiтiстерiне ... ... ... да сол ... тəн мiнез ерекшелiгi оған таңылады. Мысалы, Аристотель пiкiрiнше, адамның мұрын танауы өгiздiкiндей жуан да ... ... ... ол ... ... шошқадай кең танау, жалпақ мұрын ақымақтық; қой, ешкi жүнiне ұқсас шашты адам үркек; доңыз, арыстан қылшықтарындай тiке шашты адам ... ... ... ... да ... ... (көз, ауыз, отырыстұрыс т.б.) негiзiнде мiнездi байқастыру осы физиогномика аймағында жоғары дамыған.Хиромантия(сһеіг қол, тапііа бал ашу) адам ... ... тері ... түсі ... ... жүйесі.Дерматоглификабармақ, алақан терісіне тумадан түсетін өрнектер арқылы адам мінезін анықтайтын ғылым жүйесі.Графологиямəнерлі əрекет жазу таңбасына орай адам мінезін анықтауға ... ... ... ... ... сан алуан. Бұл ісəрекетте айқын көрінеді: біреудің барша қимылы шапшаң, екінші ... ... ісі ... ... іске ... асыла салады, кейін барып ойланады, жағдайға қарай ісін ... ... Адам ... ... ... ерекшеліктер мiнез бiтiстерi деп аталады. Қандай да бітіс əрекетқылықтың ... ... ... ... ... ... өзара көрінуі тиіс болған қалыпты жағдайлардан бөлек қаралмайды (кейде əдепті адамның өзі де дөрекілік танытады). Сондықтан ... ... ... ... ... орынды көрінген қылықтың тұрақты формасы.Мінездің бітістері мен сипатын белгілі қылықтың нақты оқиғаға ... ... да ... ... яғни ... ... көріну мүмкіндігі неғұрлым жоғары болса, ол адам мінезінің тұрақты белгісі ретінде танылады. Дегенмен, ықтималды болғандықтан бітіс ұдайы көріне ... яғни ... ... адам ... бірқалыпты, механикалық қайталана бермейді. Солай да болса, мінез бітістері мен əдеттер арасында жақындық та бар: мысалы, мінез ... ... ... ... ұқыптылық əдетінде көрінеді. Бірақ əдет мінез бітісіне өте бермейді, ол тек ... да ... ... ... Мінез бітістері өз ішіне ойлау, түсіну əдістерін қамтиды. Қайсы бір тұлғаға тəн қылықты жасауда ерік, сезім қосылады. Ал əдет ... ... ... ... де ... ... ... бітіс адам қылығына ықпал ете отырып, сол қылықəрекет барысында қалыптасады, бекиді. Мінез бітістерінің қалыптасуын əрекетқылық мотивтерінен айыра ... ... ... да ... мотиві əрекетте іске аса отырып, мінезде бекиді. Əрқандай мəнді, тұрақталған мотив болашақ мінез ... ... ... ... алғашқыда ниет түрінде көрініп, ал кейін оны əрекет тұрақты қасиет ке айналдырады. Осыдан қандай да мінез бітістерін қалыптастыру қажет ... ... ... ... ... арналған ісəрекеттерді ұйымдастырудан басталады.Мінездің жалпыланған қасиеттері өздерінің диалектикалық ... ... ... ... ... ... қайшы, кеңтар ж.т.б. Егер мінез күштілігі адамның алға қойған мақсатына жетудегі, кедергілерді жеңуіндегі қуатынан ... ... ... қорқақтықтан, ниет тұрақсыздығынан, т.б. байқалады. Мінез қаталдығы өжеттік, тайсалмастықпен байланысты, ал жұмсақтықтан адам икемшіл, ... ... ... ... ... ... ... тыңғылықтылығы мен қайшылығы мінез бітістерінің ішіндегі жетекші жəне екінші деңгейлі қасиеттердің дəрежесімен анықталады. ... бəрі ... ... ... ... мінез, ал бір қасиет екіншісімен үндеспесе қайшылықты мінез орнығады. Адам қызығулары мен ұмтылыстарының, ... ... ... мен көп ... ... кеңдігін танытады. Мұндай адам əлемдегінің біріне қызығып, бəріне араласқысы келеді. Ал бұларға қарсы ... ... ... ... ... ниет ... өрісі өте елеусіз.Сонымен бірге, адам мінезінің тұтастығы мен көп ... ... ... бір ... ... де ... ... қарамақарсы қасиеттердің болатынына шек келтірмейді. Адам бірдей өте нəзік мəдениетті болуымен бірге қатал талапшаң болуы ... ... ... оның ... ... оның ... айқын көріне түседі.Көп жағдайда мiнез жəне темперамент салыстырылып түсіндіріледі, кейде бірінің орнына бірі қолданылады. Ал іс ... олай ... ... бен ... ... адамның физиологиялық ерекшеліктеріне, яғни жүйке жүйесіне болған тəуелділіктен. Қандай да мінездің қалыптасуында белгілі жүйкелік сипатты темперамент үлкен ... ие. ... ... темперамент жете дамығанда ғана мінез бітістері қалыптасады. Темперамент мінез дамуына негіз. Мінездегі ұстамдылық ұстамсыздық, қозғалғыштық ... ... ... ... ... Бірақ мінез темпераментке бүтіндей тəуелді емес. Біргелкі темпераментке ие адамдарда əрқилы мінез белгілері болуы ... ... ... ... ... дамытып, басқаларына шектеу қояды. Мысалы, холерикке қарағанда меланхоликтің ... ... пен ... ... ... ... Ал ... флегматик сияқты ұстамды бола алмайды, флегматик сангвиник ұқсап көпшiлiкпен тез тiл табысып кете алмайды, ... ... ... ... дербес əрекет көрiнiсi болудан қалып, мiнез бiтiстерiне сай əрекетқылықтардың iске ... ... ... ... Мiнез жəне темперамент бiтiстерi адамның бiртұтас келбеткейпiнде өзара байланысқа түсiп, тұлға даралығының ... ... ... ерiк ... өте ... ... көп ... жəне сөз тiркестерiн бiр мəнде түсенемiз. Ерiк, көбiне, мiнез күшiмен, қатаңдығымен, табандылығымен ж.т.б. байланысты. Адам ... ... айта ... ... ... ... мен мақсат берiктiгiн ескеремiз. Бұл тұрғыдан адам мiнезi ерiк сапаларын ... ... қиын ... ... ... жеңуде көрiнедi. Алайда, мiнез тек күш сипатымен айқындалмайды, онда əрқилы өмiр жағдайына орай ерiк ... ... ... ... бар. Бiр ... ... ... мiнез қалыптасады əрi көрiнедi, адам үшiн маңызды ситуацияларда ерiк мiнезге ... ... ... ... ... ... осы ... адам қылығы мен ерiктiк əрекеттерiне ықпал етедi. Ерiктi əрекет əруақыт мақсатына орай нық, тұрақты жəне ... ... ... ... еркi бос адамды көп жағдайда деп сипаттайды. ... ... ... ... тиiс, еркi бос адамның да қандай да мiнез бiтiстерi ... ... ... сенiмсiздiк ж.т.б. Мiнезi айқын болмағандықтан адамның iсəрекет, қылығын алдын ала болжастыру мүмкiн емес. Мұндай адамда оның қылықəрекетiне жетекшiлiк ... ... ... жоқ. Оның əрекеттерiнiң бəрi өз билiгiнде болмай, тысқы ықпалдарға тəуелдi.Мiнезерекшелiктерi ... ... ... ... əрi бұл ... ... ықпалды. Бiр тараптан, инабаттық, эстетикалық, интеллекттiк сезiмдердiң даму деңгейi адамның iсəрекетi мен қатынасына жəне бұлар негiзiнде қалыптасқан мiнезге ... ... осы ... ... ... тəн тұрақты ерекшелiктерге өтiп, адам мiнезiн құрайды. ... ... ... ... ... ... сезiмдердiң болуы жоғары дамыған адамның сипатын танытады.Адамның мiнез бiтiстерiнде ақылой (интеллект) үлкен маңызға ие. Ой тереңдiгi мен жүйрiктiгi, қалыптан тыс ... қоя бiлiп жəне оны ... ... ой жұмысындағы ынта мен сенiм бəрi адам мiнезiнiң ақылдық қорының белгiсi. Ал осы ақыл қабiлетiн пайдалануда бағыт таңдау тiкелей мiнезге ... ... ... кенде емес, бiрақ (мiнез жарамсыздығынан) жарытып, ештеңе өндiрмейтiн адамдар аз емес.Мiнез құрастырушы көптеген қасиеттер бiртұтас, олар даралап, ... келе ... ... ... ... т.б.). Ал ... қасиеттер, мысалы, ерiктiк (жүректiлiк, дербестiк т.б.), сезiмдiк ... ... т.б.), ... (ой ... ... т.б.) адам ... ерекше құрамды бөлiктерi ретiнде талдауға келедi. Барша мiнез бiтiстерi өзара заңдылықты байланысқан: батыр адам сақи да табанды; ашық адам жайдарлы, ... ... ... ... Мiнез түрлерi мен типтерi
Мiнез түрi өзiнiң құрамындағы бiтiстердiң жалпы ... ... ... ал ... ... ... ... жəне қосалқы болып бөлiнедi. Негiзгiлерi адамның бағытбағдарын айқындауға ықпалын тигiзiп, яғни адамның тұрақты мiнезiнiң сипатын бередi де, қосалқылары мiнез қырларын ... ... ... ... ... жəне ... ... алғашқы екеуi жетекшi мəнге ие болса, онда адам секемшiл мiнездi келiп, бiреуге жақсылық, яғни альтруистiк қадамында ... ... ... ... iсiне бара алмайды. Керiсiнше, альтуристiк қасиет басым ... алғы екi ... ... ... ... ... ... батыл мiнездi қадам жасайды.Адам мiнезiнiң белгiлi түрде қалыптасуы оның қоршаған ... ... ... Бұл ... мəнi адам ... байланысқа келген өмiрлiк объекттердiң маңызымен анықталады:
* Басқа адамдармен қатынасына қарай (шыншыл өтiрiкшi, əдептi дөрекi ... ...... орай ... -- ... ... Өз ... болған қатынасына байланысты (сыншылөзiмшiл т.б.).
4. Заттарға қатынасынан (сақи ашкөз, ұқыпты -- ... ... ... бəрiнiң де мiнез түрiнiң қалыптасуында үлкен маңызға ие ... ... ... ... нақты мiнездiң орнығуы ең алдымен адамның адаммен, қоғамға араласып, қатынасу дəрежесiне тəуелдi. Ұжымнан тыс тұлғаның ... ... ... т.б. ... көрiнетiн iзгi ниеттерiнен бөлек мiнез түрi болмайды. ... ... ұзақ ... келе отырып, бiрi екiншiсiнiң мiнезiне таңбасын салады, осыдан кей адамдар əрекетқылығында өзара ұқсастыққа келедi немесе ... ... ... ... ... толықтыратын бiтiстердi игередi. Алайда, еңбек, iсəрекет қатынастарында қалыптасқан мiнез бiтiстерi мəндiрек ... ... ... ... ... ... ... əр тұлғада өзiнше көрiнiске ие, солайда болса, оның құрамында белгiлi топ адамдарына ортақ бiтiстердi бiрiктiруге болады. Осыдан, ... түрi ... ... ... ... тəн ... бiреудiң дара мiнезiнде нақты көрiнуi. Мұның түпкi себебi мiнез тума берiлмейдi, əр адамның белгiлi топ, қоғам өкiлi болуынан оның өмiр ... мен ... сай ... жеке бiтiстер жəне сапалармен қатар тұлғаның қоршаған ортаға икемдесуiн қамтамасыз етушi жалпы қылық ... ... ... ажыртуға болады. Мiнез типiн анықтауда нақты адамдар мiнезiнiң ... да ... ... ... тараптары ескерiледi.
Осыған орай мiнез келесi типтерге бөлiнедi:
* Үйлесімді (гармонический) мiнез типi қоршаған ортаға икемдiлiгiмен ерекшеленедi. Мұндай ... ... iшкi ... болмайды, ойлаған ойы мен iстеген iс бiрбiрiне сай келедi. Көпшiл, ерiк күшi мол, ... бiр ... ... ... қиын ... ... ... қайтпайды, көзқарас, талғамын ауыстырмайды. Мақсатмұраттары мен принциптерi үшiн ... ... Бұл ... өмiр сүру тəсiлi жағдайға бағыну емес, оны өз қалауына орай өзгерту.
2. Іштей қарамақарсылықты, бiрақ сырттай келісімді (внутренне конфликтный, но ... ... ... ... Бұл ... адамның iшкi ниеттерi мен сырт əрекет қылығы арасында келiспестiк бола тұрып, ... ... ... қатынасында əлеумет талаптарына ыңғай бередi, iсəрекетiн соларға бағындырып, ... ... ... Өзiн ерiк ... ... ... жан, ой дүниесiн сырттай болмыс шындығынан ажыратпаудың жолдарын iздестiруге дайын тұрады.
Сыртқы дүниемен болған араздықты мұндай ... ... ... ... ... ... ... iздестiру жəне əлеумет қолдамаған күнделiктi тұрмыс күйбеңiне берiлмеу жолдарымен шешуге бейiм келедi. Қоғам мүшелерi қабылдаған рухани құндылықтарды мойындайды, бiрақ ... ... ... ... ... Икемі кем, қарамақарсылықты (конфликтный с пониженной адаптацией) мiнез адамы: көңiлкүй,ниеттерi мен əлеуметтiк борыштары арасында үйлеспестiк орын ... ... ... ... басым, тiлдесу қабiлетi нашар дамыған, iсəрекетiн ақыл сарабына сала бермейдi. Бұл мiнезадамдарына тəн қасиет: қоршаған дүниемен арақатынасын нақты əрекетқылық ... ... ... ... ... тез өзгерiп тұратын қажеттерi, олар пiкiрiнше, қандай да күш жұмсамайақбiр сəтте қанағаттандырылуы тиiс.Олар өмiр үшiн ... ... ... ... ... бұл адамдар шектен тыс мəпеленiп, төңiрегiндегiлердiң орынсыз артық қамқорлығынан дербестiк қалыпқа үйренбеген. ... ... ... қорқады, ойланып, жол iздестiруге шамасы жетпейдi. Қиыншылықтарды абыржумен қабылдап, ырықсыз ... ... ... ... ... ... айналып өтуге тырысады.
4. Тиянақсыз (вариативный) мiнездi адам ... ... ... ... ... ыңғайшыл келедi. Жеке адамдық деңгейi төмен. Тұрақты мiнезқұлығы қаланбаған,осыдан барша iсəрекетiнде қоршаған ортаға ыңғайлану, қатынас адамдарына ... ... ... сiңген мiнездiк көрiнiс.Мұндай адамдардың iшкi жан дүниесi дөрекi қарапайымдылыққа негiзделген; ... үшiн ... ... тiке, бiрбеткей. Күнделiктi күйбең мүдделерiне жетуде ойланыптолғануды бiлмейдi, өз ... ... ... Олар үшiн ... бiреуақ сыртқы; iшкi сапалық, жандүниелiк қиыншылықтарды өлшестiруге ақылы жетпейдi, бар көздегенi мол, оңай олжа, бiр ... ... Бұл ... барша ынтаықласы, нақты, қалыпты жағдайды пайдаланумен қажеттерiн мейлiнше толық қамтамасыз ету. Ыңғайласу, жағымпаздықпен iшкi дүниесiн ... ... ... ... ... ... болмысы.
5. Мiнездiк бiтiс асқынуы
Мiнездiк бiтiс асқынуы(акцентуация) психологияда мiнездiң кейбiр бiтiстерiнiң қалыптан тыс дамып, тұлға психикасының формасында көрiнiс ... ... да адам ... тұрақты қасиеттерге ие бола тұра, кейбiр əсерлерге өте шəмшiл, шыдамсыз келедi. ... ... ... қиын ... ... ... ... ақаулығын жасыра алмайды. Тұлғалық мiнез асқынуына тап болған адам ... орта ... ... ... ... көп ... Егер жағымсыз əсерлер мiнездiң соққы болып тиетiндей жағдай болса, адам қылығы күрт өзгередi, мiнездiң шектен тыс дамыған ... адам ... ырық ... ... ... қасиеттердiң бəрiн жоққа шығарады. Кейбiр адамдардың жəй əзiл ... сын ... ... ... ... тiке, ... ... осы мiнез бiтiсi асқынуының айқын мысалы. Мiнездiң мұндай ұнамсыз жəйтi жасөспiрiм шақта қарқынды дамып, уақыт өтумен қалыпты күйге түсуi мүмкiн, ал ... ... ... ... басымдау болса, психикалық сырқаттарға тап қылады.
6. Мiнездiң ұлттық ерекшелiктерi
Ұлттық мiнез адамдардың тарихи ... ... мен iрi ... ... ... ... ... халықтың өмiр тiршiлiгi мен əлеуметтiк жағдайының түтастығы арқылы танылады. Əрбiр халық пен үлттың, этностың ... ... ... болатындығы тарихи шындық жəне объектив фактор. Қазақ халқының түркi тектес өзге ... ... ... ... ... бар. Ыбрай Алтынсарин еңбектерiнде өз халқының мiнезқүлқына тəн бiрсыпыра қасиеттердi атап көрсеткендi. Оның анықтауынша, қазақ халқына қарапайымдылық пен кiшiпейiлдiк, ... ... мен ... өзге ... адамдарға деген достық жəне сыйластық көзқарас, қонақжайлылық пен пайымшылдық сияқты қасиеттер тəн. ... ... ... өзге де ... ... бар. Бұл ... қазақтардың өз жерi мен Отанына, туған елiне деген ... ... мал ... ... ... ... мен ... өмiрдiң қиыншылықтары мен əдiлетсiз iстерге төзiмдiлiгi, сөз өнерiн ардақтауы, шешендiк қабiлетi, ... мен ... ... ... ... ... ... табылады. Əрбiр ұлт пен ұлысқа, этнос пен тайпаға тəн қасиеттердiң жайжапсары ... ... ... ... ... ... төл пəнi.
Адамның мiнезқұлқының өзгерiп отыруына əлеуметтiк жағдайдың ... ... етiп, оның жаңа ... ... отыратындығы ғылыми түрғыдан анықтылған тарихи шындық жəне объектив фактор.
7. Мiнез жəне адамның жас сатылары
Адамның алғашқы өмiр қадамдары тiршiлiк проблемаларын шешуден гөрi ... ... ... мен ... ... (созерцательность) бағытталады. Негiзiнен объекттермен қатынасқа түсе отырып, бала болмыс мəнiн ... ... ... ... өз ... ... не ... екенiн бағамдай бастайды. Баланың сезiмталдығы жас ұлғайған сайын кеми ... ... ... ... ... игерiлген тəржiрибе мен бiлiм бозбалалық кезеңнiң тұрақты мiнез бiтiстерiне арқау бередi.Бозбалалық (юность) шақтың ... ... ... өте ... да ... ... ... ауқымы кеңейедi, аласапыран, күйзелiсi мол, ерiк күшiн керек ететiн өмiр ... ... ... ... ... ... ... жасау сырттай бақылаудан гөрi анағұрлым қиын. Көрер көзге əдемi iс, оқиға, зат нақты орындауға келгенде сүйкiмсiз де ауыр ... ... ... ... ету оңай емес, ал өзiңдi өзiң басқаруың одан да ... Өмiр ... ... ете бiлу алғы шарт, ал кей жағдайларда өз əрекетiң басқалар қимылынан ұтымды болғаны керек. Бұрын жағымды түртүс, əуенге толы дүние ендi ... ... ... мен ... ... ... ... шақтың дағдарысынан балалық шақтағы жасанды бағыт моделi құрдымға кетiп, мəнмағынасы өзгерiске келедi. Бақытқа деген ... ... ендi ... ... ... бұл ... ... қуат мол, сондықтан қиыншылықтардың бəрi де өтпелi. Болашаққа деген сенiм шексiз. Сонымен бiрге, ... ... ... ... ... жоқ дүние екенiңдi сезiп, оқшаулана түсесiң. Бiрақ дүние жұмбақ, оны тануға болған ұмтылыс өте күштi.Адамның ... өмiр ... көп ... ... да аңдап басу кейпiне келе бастайды. Өмiрдiң бəрi тек бақыттан тұрмайтынын ... адам ... ... бой ... ... ... түседi. Қиялдық өмiрден кешегi бала нақты, күтiлмеген, бұлтарыстары көп ақиқат өмiрге өте бастайды. Ендi бозбала өзiнiң бар қуатжiгерiн пайдалы да ... ... ... iске ... Тəжiрибе, нақты iсəрекетке араласудан жас жiгiт, бойжеткен бұрынғы жалған түсiнiк, ұғымдарынан арыла бастайды. Өмiр ендi ... iшкi ... ... ... ... ... ... Тұлғаның əлеуметтiк кемелденуi байқалады. Бiрақ əлiде жас жiгiт басқаларды бағалауда өз сезiм өлшемiне көбiрек сенедi, махаббат, ... ... ... ... да ... ... тұлғалық бейнесiн нығайта түседi.
3640 жаста адам өмiрдiң жаңа ... ... ... Осы ... ... өмiр қуаты кеми бастайды. Бiрақ бұл процесс алғашында рухани құндылықтар молдылығынан онша байқала бермейдi.Ал адам егде ... ... оның ... ... ... қайта қарастырылып, көбi жойылып, өткен өмiр жеке оқиғалар жиынтығы ретiнде еске алынады. Тек өмiрдiң алғашқы шерегi ғана ең ... ... əрi ... көрiнiп, қайталана жадқа келе бередi. Қалған шақтардың бəрi қысқа да сарсаң өмiр күйбеңiндей ... Көп жайт ... ... ... күйзелткендер мен қинағандардың баршасы мəнiн жоғалтып, елеуден ... Осы ... ... ... ұлы ... Қожа Ахмет Яссауи былай дептi: . Ендiгi өмiрдiң əр күнi жылдарымдай шалт ағып, iзiн ... ... ... ... күйге түсiредi. Кешкен дүние тұманданып, көз алдыңнан кете бастайды. Солай да болса, кейбiр бастан өткен ... ... ... жылт ете, ... ... ... ... Осының бəрi уақыт ендiгiндегi адамның барша санада сақталып қалмай, оның кейбiр көрiнiстерi ғана бекiп қалатынын дəлелдейдi.
Өмiрдiң екiншi жартысының мəнi ... өмiр ... ... ... жəне рухани қордың шамасымен күнi iлгерi анықталады.
Адам мiнезiнiң санқилы көрiнiстерi жас ... ... ... ... ... шумақтары:
.
Қ.А.Яссауи
Кейбiр адамдар бозбала шағында сүйкiмдi, ендi бiреулерi ересек кезiнде ... əрi ... Ал кей ... егде жасында қайырымдылығымен, ымрашылдығы жəне данагөйлiгiмен жұртты өзiне тартады. Осыдан əрбiр адам мiнезiнде белгiлi бiр жас сатысында қандай да ... ... ... ... бiр ... ... ... деген ой келедi. Ал осы факторлардың табиғаты ... үшiн ... ... ... ... жалған сенiмдер (иллюзии) ғайып болып, өмiр жағдайынан жамылған бүркемелер ысырылып, шынайы мiнез көрiнiс бередi, əлеуметтiк роль мəнмағынасын жоя ... Адам фəни ... өзiн ... өз ... төркiнiн бiлетiн халге жетедi. Өмiр балалық күндердегiдей бақылау, меңзей қарау (созерцательность) кейпiне қайта оралады. Жас күнде де игiлiк, лəззəт бермеген ... ... ... ... бозбалалықтың мұңнан қашып құтылмағанындай, кəрiлiкке де рух көтерiңкiлiгi жат емес. Көптеген шектеулерден босап, өмiр ... адам өзiн ... ... ... досдұшпанның шын мəнiн пайымдау деңгейiне жетiседi.Қоғамда əдейi, мансап иелеу үшiн бүркенген жалған зероқалары ... мен ... ... ... ... ... ... дүние құндылықтарына объектив баға бередi.Кəрi адамның ең күштi ... ... ... ... өз ... ... ... адамдық дəрежесi жəне жемiстi iсəрекеттерiнен қанағат рахатын тауып, ... өмiр ... бiр ... ... ... ... Бұл фаниден бақи дүниеге жолдама алып тұрған шақта да адам өзiнiң мəңгiлiктен өшiп кетпейтiнiн бiлiп, оны медет тұтады. Оның өмiрi ... ... ... ... себiн тигiздi; мұны түсiну кəрiлiк даналығы.
Əдебиеттер:
1. Левитов Н.Д. Психология характера. М., 1969 (1826, 4254, 5786, 117127, 332377 беттер).
2. ... С.Л. ... ... ... Т.2. М., 1989 (211235 ... ... И.В. Психология характера. Саратов 1970, (380 беттер).
4. Бодалев А.Л. Психология личности. М., 1988, (1124 беттер).
5.Галин А.Л. ... и ... ... 1989 (733 ... Ю.Б. ... в ... ... Курс лекции. М., 1988, (257280 беттер).Личко А.Е. Психология и акцентуация характера у подростков. Л., 1983 (610 беттер).
7.Буянов М.И. ... из ... ... Записи детского педиатра. Книга для учителей и родителей. М., 1988 (190199 беттер).
8.Добрович А.Б. ... о ... и ... ... ... для учителей и родителей. М., 1997 (3565 беттер).
10.Норакидзе В.Г. Методы исследования характера. Тбилиси, 1989 (618 беттер).

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Дарындылық психологиясы44 бет
Оқушының оқу қабілеттерінің дамуы мен құрылымы39 бет
Психика туралы түсінік, оның даму эволюциясы8 бет
Бастауыш сыныптарда жеке пәндерді оқыту барысында дарынды балалардың психологиялық ерекшеліктерін есепке алу және мұғалімнің рөлі18 бет
Дарынды балаларды тәрбиелеу мәселелері28 бет
Дарынды балалардың қабілеттілігіне жалпы сипаттама15 бет
Дарынды балалармен жүргізілетін жұмыстар25 бет
Дарынды балалармен жұмыс11 бет
Дарынды балалармен жұмыс жасау жолдары23 бет
Дарынды балалармен тәрбие жұмысы8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь