ҚР-ғы шағын және орта бизнесті несиелендіру

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

1 ШАҒЫН ЖӘНЕ ОРТА БИЗНЕСТІ НЕСИЕЛЕНДІРУДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
1.1Шағын және орта бизнесті несиелендірудегі несие саясаты ... ... ... ... .
1.2 Шағын және орта бизнесті несиелендіру процесі жәненесиеқабілеттілікті талдау есебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.3Шағын және орта бизнесті қысқа мерзімді несиелендірудіңәлемдік тәжірибесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

2 ҚР.да ШАҒЫН ЖӘНЕ ОРТА БИЗНЕСТІДАМЫТУДЫҢ НЕГІЗГІ МӘСЕЛЕЛЕРІ ЖӘНЕ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
2.1 Шағын және орта бизнесті қысқа мерзімді несиелендірудің негізгі мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
2.2 Шағын және орта бизнес субъектілерін несиелеу тәуекелділігін басқару ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.3 ҚР.да шаруашылық субъектілерін несиелендіру жүйесін
жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Экономиканың тұрақты болуы және оның бәсекелік сипатын қалыптастырудың басты күштерінің бірі шағын және орта бизнес субъектілерін жетілдіру болып табылады. Шағын және орта бизнес субъектілері өркениетті елдерде әлеуметтік мәселелерді шешудің басты күші бола отырып, тұрақтылықтың кепіліне айналуда. Шағын және орта бизнес субъектілерінің санын арттырып, оларға көмек көрсете отырып, мемлекет экономикалық, әлеуметтік, әсіресе жұмыспен қамту мәселесін шешеді.
Әдетте, шағын және орта бизнес субъектілерінің дамуынан келесі мәселелер шешімін табады:
- қоғамдық қатынастарды толық қанағаттандыратын бәсекелестік және нарықтық қатынастардың қалыптасуы;
- тауар ассортиментінің кеңеюі;
- өндіріс пен қызмет көрсетудің нақты тұтынушыларға бейімделуі;
- жеке қаражаттың өндірісті дамытуға жұмсалуы;
- қосымша жұмыс орындарының пайда болуы;
- еңбекке қоғамның жекелеген кейбір топтарын тарту;
- экономиканы құрылымдық қайта құруға ықпалы;
- жерді, шикізат қорын және ірі өндіріс қалдықтарын пайдалану;
- мемлекеттен тиімділігі және табысы аз кәсіпорындарды сатып алуы немесе қолға алуы.
Курстық жұмыстың негізінде шағын және орта бизнес субъектілерінің осындай, басқа да функциялары шаруашылық субъектілерін дамыту мәселесін маңызды мемлекеттік міндеттер қатарына жатқызып, экономиканы реформалаудың ажырамас бөлігі деп қарастыруға болады деген ой жатыр.
Демек бұл курстық жұмыс халықтың әлеуметтік-экономикалық дамуына серпін беретін күштердің дамуының біртұтас үрдісінің құрам бөлігі ретінде қарастырылған.
1 «Қазақстан Республикасының Ұлттық банк туралы» ҚР Президентінің Заң күші бар жарлығы. 1995 жылғы 30 наурыздағы №2155.
2 Қазақстан Республикасыдағы «Банктер және банк қызметі туралы» ҚР Призидентінің Заң күші бар жарлығы. 1995 жылғы 31 тамыздағы №2444.
3 Абдуллаева Б. Шағын бизнестегі несиелік тәуекелді басқару. //Қаржы-қаражат, №5/ 2005
4 Банковское дело / Под ред Тавасиева А. М. Алматы: экономика, 2001ж
5 Бохаев Д. Шағын және орта бизнес түсінігі және оны несиелендірудің теориялық мәні мен маңызы. //Экономика негіздері. №3 (21), 2007ж.
6 Бердалиев К.Б. Қазақстан экономикасын басқару негіздері. Алматы. Экономика, 2001ж.
7 Голуб М. Развивать новые виды кредитных операций необходимо // Банки Казахстана, 2001 г. №11 3-5б.
8 Дауранов И., және т.б. Малый бизнес: проблемы оформаления кредита. //АльПари №5 2000 г.
9 Дүйсенбаев К.Ш. және т.б. Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау. Оқу құралы. Алматы «Экономика» 2001ж
10 Имандосов М. Кәсіпкерліктің аймақтық құрылымы қандай? // Ақиқат №6 2003ж.
11 Нұрақым Р. Шағын кәсіпкерлік: кеше мен бүгін. //Ақиқат №5 2005 ж.
12 Көшенова Б.А. Ақша, несие, банктер, валюта қатынастары.-
13 Алматы, 2002ж.
14 Крилевский Н.А. Банктің клиенттік базасының дамуының негізгі жолдары // Деньги и кредит, 2001ж., №9 6-32б.
15 Коробова Г.Г. Банк ісі /оқу құралы/ М.: Экономист. – 2001ж 295-691б.
16 «Коммерциялық банктердің қаржылық қызметін басқару». //Экономика негізджері. 4-5/2006.
17 Лаврушин О.И. Банк ісі. /оқу құралы/ М.: Финансы и статистика, 2005ж 276-405б
18 Панова Г.С. Коммерциялық банктердің несие саясаты. М.: 1997ж. 107-154б.
19 Ілиясов Қ.Қ., Құлпыбаев С. Қаржы. Оқулық. Алматы, 2005ж
20 Сейітқасымов Ғ.С. Ақша, несие, банктер: Оқулық. – Алматы: «Экономика», 2005. – 416 бет.
21 Ширинская В.Б. Операции коммерческих банков и зарубежный опыт». М: ФиС 1993г.
22 Халевинская Е.Д. Банковские кредиты // Аудит и финансовый анализ, 1999 ж., №4 298-365б
        
        КУРСТЫҚ ЖҰМЫС
Тақырыбы:
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ ...........................................................................................................
1 Шағын және орта бизнесті несиелендірудің теориялық негізі......................................................................................
1.1Шағын және орта ... ... ... ... ... және орта бизнесті несиелендіру процесі жәненесиеқабілеттілікті талдау есебі.......................................................................
1.3Шағын және орта бизнесті қысқа мерзімді несиелендірудіңәлемдік тәжірибесі..........................................................................................................
2 ҚР-да шағын және орта ... ... ... және ... ... Шағын және орта бизнесті қысқа мерзімді несиелендірудің негізгі мәселелері..........................................................................................................
2.2 Шағын және орта бизнес ... ... ... ... ҚР-да шаруашылық субъектілерін несиелендіру жүйесін
жетілдіру жолдары..........................................................................................
ҚОРЫТЫНДЫ ................................................................................................
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ...............................................
3
5
5
9
14
20
20
25
31
34
35
Кіріспе
Экономиканың тұрақты болуы және оның бәсекелік сипатын қалыптастырудың басты күштерінің бірі ... және орта ... ... ... ... ... ... және орта бизнес субъектілері өркениетті елдерде әлеуметтік мәселелерді шешудің басты күші бола отырып, тұрақтылықтың кепіліне ... ... және орта ... ... ... ... оларға көмек көрсете отырып, мемлекет экономикалық, әлеуметтік, әсіресе жұмыспен қамту мәселесін ... ... ... және орта ... ... дамуынан келесі мәселелер шешімін табады:
* қоғамдық қатынастарды толық қанағаттандыратын бәсекелестік және нарықтық қатынастардың қалыптасуы;
* тауар ассортиментінің кеңеюі;
* ... пен ... ... ... ... ... жеке ... өндірісті дамытуға жұмсалуы;
* қосымша жұмыс орындарының пайда болуы;
* еңбекке қоғамның жекелеген ... ... ... ... құрылымдық қайта құруға ықпалы;
* жерді, шикізат қорын және ірі ... ... ... мемлекеттен тиімділігі және табысы аз кәсіпорындарды сатып алуы немесе қолға алуы.
Курстық жұмыстың негізінде шағын және орта бизнес субъектілерінің осындай, ... да ... ... ... ... ... ... мемлекеттік міндеттер қатарына жатқызып, экономиканы реформалаудың ажырамас бөлігі деп қарастыруға болады деген ой жатыр.
Демек бұл курстық ... ... ... ... ... ... ... дамуының біртұтас үрдісінің құрам бөлігі ретінде қарастырылған.
Шағын және орта бизнес ... ... ... ... ... ... ... мәселелердiң алдыңғы қатарында тұр.
Курстық жұмыстың негізгі мақсаты: еліміздегі шағын және орта бизнес субъектілерін қысқа мерзімді несиелендіру жағдайын және оның ... ... мен оны ... ... ... ... талдау.
Жұмыстың тақырыбы бүгінгі таңда өзекті, барлық кәсіппен айналысатын субъектілер үшін ең басты қиындықтары болып отырған несиелендіру мәселесіне ... ... ... бұл ... ... дамыту бағдарламасына сәйкес, болып табылады.
Жұмыста негізінен мынадай мәселелерді талдау, шешу көзделген:
* Коммерциялық банктердің несиедендіру процесі мен ... ... ... және орта ... ... несиелендірудің мәні мен қажеттілігі және оның әлемдік тәжірибесі;
* шағын және орта бизнес ... ... ... ... негізгі мәселелері;
* ҚР-да шағын және орта бизнес субъектілерін несиелендіру ... ... ... ... ... ... ... талдау тәсiлдерi қолданылған.
Жалпы жұмысты жазу барысында экономикалық-статистикалық, монографиялық, сондай-ақ салыстыру, эксперимент ... ... ... ... ... ... жазу барысында отандық және шетелдік оқулықтар, мемлекеттік ... мен ... ... ... ... сонымен қатар, зерттеу объектісі болып табылатын АҚ ... ... ... және ... ... ... ... жасалған жылдық есептер, ағымдық баспасөз беттерінде, ғылыми-зерттеу конференцияларында жарияланған мақалалар мен авторлық ғылыми-тәжірибелік жұмыстар пайдаланылды. ... ... ... ... қағидаларға негізделген:
1. Шағын және орта бизнес субъектілерін қысқа мерзімді несиелендіруді осы саладағы көкейкесті мәселелері тұрғысынан талдау ... ... ... мен ақырғы мақсаттарын неғұрлым толығырақ бағалауды мүмкін етеді.Осы қағидаға шағын және орта ... ... ... ... көрсеткіштеріне талдау берілген, дамытудың қажеттiлiгi ашып көрсетiлген.
2. Нарықтық ... ... ... қаржы-несиелік қатынастардағы қателіктер елдегі шаруашылық субъектілерінің дамуына кедергі ... ... ... ... жүк болып орналасты. Осы орайда шағын шаруашылық субъектілерін қысқа мерзімді ... ... ... ... заңды түрде туындады.
3.Жұмыстың 2 - ... ... және орта ... ... ... ... несиелендірудің болашақтағы даму бағыттары анықталып, жалпы осы сала ... шешу ... мен ... ... асырылатын шаралары мен жобалары қарастырылған. Шаруашылық субъектілер үшін банктердің қолдан келетін мүмкiндiктері қарастырылған.
Шағын және орта бизнессубъектілерін қысқа мерзімді несиелендіру ... ... ... ... ... жету үшін ... ... тартылуы мен өздерін өздері дамытуын қолдау үшін жағдай жасалуы қажет. Бұл адамдарға өкілеттілікті беруді, олардың бейтарап қызметтері барысында ... ... ... ... мен ... ... асыру жауапкершілігін мойнына алуға деген білім алуды, дағдылануды және ептілікке үйренуді көздейді. Мұндай ... ... ... мен ... ... ... ... жаңа сапалық деңгейде дамытады.
1 Шағын және орта бизнесті несиелендірудің теориялық негізі
1.1 Шағын және орта бизнесті несиелендірудегі ... ... ... банк ... ... ... ... саясатын анықтауы тиіс (өзінің басқа да қызметтеріне бағытталуы керек, яғни ... ... ... ... ... ... қатысты, бәсекелестерге қатысыты және т.б.), сонымен қатар несие саясатының тәжірибелік қызметіне ауысуын ... ... ... ... ... ... - анықталған қаржылық қорытындыларға жету үшін банкпен жүргізілетін ақша-несие шараларының жүйесін білдіреді және банктік саясаттың бір ... ... ... ... беру мен алу ... банктің стратегиясы мен тактикасы оның несие саясатының негізі болып табылады. Несие саясаты стратегия бөлімінде несие нарығындағы ... ... ... несиелендірудің мақсаттары мен принциптерін, приоритеттерін қосады, ал тактика бөлімінде несие мәмілелерін жүзеге асырғандағы оның мақсатын жүзеге асырудағы банкпен қолданылатын ... және тағы ... ... ... ... ... тәртібі.
Шетел тәжірибесінде несие саясатының қалыптасуы, біріншіден, директор кеңесімен бектілген стратегияны анықтау, екінщіден, шаруашылық субъектілерді несиелендірудің ... ... ... ... ... ... ететін несиелік операцияларды жүзеге асыру.
Несиелендіру сферасында шаруашылық субъектілердің алдына қойған жеке мақсаттарында келесі шарттар негізгі рөлді атқарады:
* Келешек кезеңге шаруашылық ... ... ... мақсатын белгілеу, табыстылықпен және өтімділікпен байланысты;
* Мемлекет бойынша орталықтандырылған несие ресурстарын несиелік салымдардың жалпы сомасына қатынасымен қоса, несие нарығын дұрыс ... ... ... ресурстік базасын дамыту перспективаларының анықтылығы;
* Несие портфелінің сапалығын дұрыс бағалау;
* Персонал біліктілігінің динамикалық деңгейін ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру бір-бірімен тығыз байланысты принциптерге сүйенеді:
1) Клиентпен ұзақ мерзімді немесе бір реттік несиелік мәмілені анықтайтын өзара қатынас ... ... ... ... ... ... олардың сұраныстарын қанағаттандыру).
2) Несие ісіндегі банк приоритеті, яғни берілген ссудалардың түрімен, сондай-ақ несиені қайтарудағы қамтамасыз ету формасына ... ... ... ... ... оның ... ... өзара сенімділік, шындылығы.
Несие саясатын қалыптастырғанда банк объективті және субъективті факторларды есепке алуы тиіс.
Ақша-несие ... ... ... ... ... ... ... бірінші сатысында банктің аналитикалық және маркетингтік қызметтері жүргізіледі. Онда мемлекеттегі макроэкономикалық жағдайды бағалау, потенциалды қарыз алушылардың қызметін бағалау, ... ... ... ... ... ... талдау, ссуда алушылардың әр түрлі категорияларымен банк персоналдарының жұмысқа әзірлігін тексеру, банкішілік нормативті құжаттарын есепке алу жүзеге асырылады.
Шаруашылық субъектілерді ... ... ... ... ... ... ... көздерінен және экономикалық жағдайлардан негіз алады. Оны сәтті жүзеге асыру үшін ... ... ... ... ағымына әсер ететін факторларды есепке алу керек. Несиелік потенциалдың қаражатын қалыптастырғандағы банк ... ... әсер ... ... ... ... 1. Шаруашылық субъектілерді несиелендірудегі банктің несие саясатын анықтайтын факторлар
Макроэкономикалық
Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... және аймақтық
Банкпен қызмет көрсетілетін аймақтар мен салалардың экономикалық жағдайы, клиенттер құрамы, олардың ... ... ... банктердің көлемі
Банкішілік
Банктің өзіндік капиталының көлемі, пассивтердің ... ... ... ... ... ... ... негізгі нысандар жатқызылады:
* Банк клиентінің санының өсуі,
* Банктегі клиент пен қатысушылардың ... ... ... ... ... өсуі;
* Мақсатты бағытталған банктің клиенттері мен қатысушылардың қаражатының бірігуі.
Банктік несие потенциалының тұрақтылығына ұйымдар мен кәсіпорындардың қаражаттарының ... оны ... ... ... ... ... ... рәсімдегенде, оны басқарғанда, ұсынғанда банк қызметкерлерімен басқарылатын ... ... ... ... яғни несиелендіру процесін қосатын, несиені берудегі алдын ала жүргізілетін жұмыстарды регламенттейтін тұрақты құжатты жазбаша рәсімдегенде жүзеге ... ... банк ... ... ... ... саясатының нақты кезеңінің (1 жылға дейін) меморандумын және келесілерді өзіне қосады:
1) Келешек кезеңге банктің несиелік жұмыстарының негізін ... ... ... сақтандыру және рентабельділігінің деңгейін қамтамасыз ететін несиелік қызметтің көрсеткіштерін, оның ішінде:
- Депозиттер мен несиелердің қатынасы;
- Активтер мен меншікті капиталдың ... ... ... ... ... сегментінің лимиті (бір салаға, бір меншік формасына, несиелендірудің бір түріне лимиті). Әдетте лимит ... ... ... ... көлемінің 25%-нан астамын қосады;
- Клиенттік лимит (акционерлер үшін, өзара қытанас тарихы анықталған клиенттер үшін, жаңа клиенттер үшін, банктің ... ... ... ... ... ... Қамтамасыз етілетін жұмыстарды жүргізудегі талаптар (кепіл түрі, рәсімдеу стандарты, бағалаудағы маржа);
- ... ... және ... ... жүргізілетін талаптар.
2) Несие беру тәртібінің ережесі;
- Несие пролцесінің ұйымдастырылуын;
- Несие мәмілелерінің жобасын дайындау стандарты мен қарыз алушылардан ... ... ... ... ... етуді бағалауды жүргізетін ережелерді қарастырады.
Несиелендіру процесін регламенттейтін берілген құжаттар банктің несиелендіруге ішкі дайындығын көрсетеді.
Несиені бері мен алу ... ... ... мен ... ... ... негізін құрайды және келесі элементтерді қамтиды:
* Шаруашылық субъектілерді несиелендірудегі банктің несие портфелі қалыптасатын мақсатты анықтау (қамтамасыз етудің ... ... ... және сапасы);
* Несиені өтеу, жүргізу, беру процесіндегі банк бөлімдерінің уәкілеттілігін суреттеу;
* Қажетті құжаттар тізімі;
* Несиені қамтамасыз етудің жүзеге асырылыуы мен ... ... ... ... ... ... ... Несие бойынша пайыздық мөлшерлемені қалыптастыру саясаты;
* Несие өтінішін бағалау әдістемесі,
* Қиындық туғызатын несиелерді сипаттау, оларға талдау жасау.
Несие ... ... ... ... құрылымымен байланысты, ал несие саясаты банктің өтімділігімен байланысты болады. Несие классификациясының негізгі критериі олардың қамтамасыз етілуі болып табылады, яғни ... бар ... ... ... қайтаруды және қарыз алушыдан белгілі бір соманың қайтарылуын қамтамасыз етеді.
Шаруашылық субъектілерді несиелендірудегі банктік операциялардың нақты түрлерін реттеу және несиелендіру көлемін ... ... ... жүргізіледі және де коммерциялық банктердің өзі өз келешек қарыз алушыларын, несие ... ... ... ... пайыздық мөлшерлеме көлемін таңдайды. Несие операцияларының табыстылығының жоғарылауы және олар бойынша тәуекелдің төмендеуі екі қарама-қарсы мақсат.
Қаржылық қызметтің барлық сфераларындағыдай, ... ... ... ... тән ережені ұстауы керек - несиелендірудің жоғарғы табыстылығын және жеткілікті тәуекелді салымдарын аз тәуекел деңгейімен салыстыруы ... ... ... міндетті талаптары - қарыздық портфельді диверсификациялау, онда экономиканың әр ... ... ... аз соманы қысқа мерзімге беру қарастырылады. Тәуекелді төмендетудің қосымша талаптарына ... ... ... ... ... яғни ... ... кепілдемені, сақтандыруды қамтамасыз ету. Бұл ережелерді сақтау барысында несиелік мәмілелердегі жоғалтуларды компенсациялайды.
Несиені нәтижелі басқарудың негізгі элементі жақсы дамыған несиелік ... пен ... ... жақсы басқару, несиелерді тиімді бақылау болып табылады. ... ... ... ... ... ... ... ол қарыздарды беретін және рәсімдейтін, оларды басқарылуына жауап беретін банк қызметшілері жақсы түсінідіреді, ол банк басшылығына несие аумағында дұрыс ... ... ... ... ... ... ... саясат дұрыс қалыптасқан жағдайда үстінен жақсы жүргізіледі және банктің барлық деңгейлерінде ... ... ... қашып және істің даму мүмкіндігінін дұрыс бағалауға мүмкіндік береді.
Несиелік саясатты әзірлеу банктің экономиканың қиын және ... ... ... жағдайына бейімделу кезінде және оның алдына бұрын болмаған болса да ... ... ... ... тұрғанда аса маңызды болып табылады.
Қорыта келгенде, шаруашылық субъектілерді банктік ... ... үшін ... ... ... ... ... іс-шараларының жүйесі ретіндегі банктің несие беруге дейінгі белгілі бір қаржылық нәтижеге жету үшін жүргізетін несиелік саясатын ... ... ... ... ... ... несиелерді алудың парамертлері мен процедуралары, несиелерді басқару және оларды несиелік саясат түрінде анықтайды. Несиелік саясатты қалыптастыру мен оны ... ... ... ... сапалы несиелік банктік портфельдің жағдайын қамтамасыз ететін банктік несиелеу ұйымдары банк операцияларын ... әр түрі ... және ... ... ... несие технологияларын несиелеудің әдістері, түрлері тәсілдері ретінде есепке алады.
1.2 Шағын және орта бизнесті несиелендіру процесі және ... ... ... ... ... экономикаға көшуінде қызмет ету тиімділігінің өсуі, инфрақұрылымдарды қалыптастыруы несиеқатынастарынсыз жүзеге асырылмайды.
Банктердің ақша қаражаттарын орналастыру ҚР Азаматтық Кодексінің ... ... банк пен ... арасындағы несиелік келісім болып табылады.
Егер несие Қазақстан Республикасының заңнамасының шарттарына сәйкес келсе, онда ол банктік қарыз келісімі ... ... ... ... ... ... ... сияқты көптеген тәуекел факторларының әсерімен байланысты. Сондықтан банк ... ... ... анықтауды үйренеді, яғни несиені ... ... ... факторларды анықтайды.
Несие қаблеттілікті талдау есебі мен мақсаты банктің өзіне алуға дайын тәуекел деңгейімен жәнеқарыз алушының ... ... және ... көлемде төлеумен анықталады; берілген жағдайда ұсынылуы мүмкін несие көлемі және ... оны ... ... бәрі тек қана банктің клиенттің белгілі күндегі төлем қаблеттігін ... ғана ... ... ... оның ... ... тұрақтылығын біле алады. Қарыз алушының қаржылық тұрақтылығының обьективті бағасы мен несиелік операциялар бойынша ... ... ... ... ... ... ... және табыс алуға мүмкіндік береді.
Америкалық аналитиктердің мәліметтері бойынша мерзімі өткен несиелердің 35-40% қарыз ... ... ... ... ... ... нәтижесінде пайда болады дейді.
Клиент банктен несие алу үшін талап етілетін несие сомасына сәйкес келесі мәліметтері бар ... ... ... ... ... ... қандай мерзімге
− қамтамасыз ету мумкіндігі
Өтінімге несиені беру туралы өтініштің ... және ... келу ... ... ... мен ... ... болу керек.Бұл құжаттар өтінімнің қажет құрамдас бөлігі болып ... ... ... терең талдауы банк өкілеттігі қарыз алушымен соңғы интервью ... және ... ... ... жасаған кезде жүргізіледі.
Көптеген елдердің банктерінде осы өтінім мен құжаттардың пакет құрамына сонымен қатар келісілер кіреді:
− қарыз алушы шаруа қожалығының ... ... ... ... ... соңғы үш жылдағы кірістер мен шығыстар есебі және баланспен қоса қаржылық есебі. Баланс кәсіпорынның активтер құрылымын міндеттемелерін, капиталын ... және ... ... ... Кірістер мен шығындар есебі жылдық кезенді қамтиды және ... ... мен ... ... таза табысы,оның бөлінуі (реервтерге, дивиденттер төлеу т.б) туралы мәліметтер береді
− кассалық түсімдер қозғалысының есебі. Ол кәсіпорынның балансының екі есеп беру ... ... және әр ... ... мен қор қозғалычының өзгерісін анықтауға мүмкіндік береді. Есеп ресурстарды пайдалануының, қорлардың босатылу уақытын, және кассалық түсімдер дефицитінің пайда болуын ... ... ішкі ... есептер қарыз алушының қаржылық жағдайын одан нақты ... оның бір жыл ... ... ... ай ... ... деген қажеттілігінің өзгерісін көрсетеді.
− ішкі оперативті есептің мәліметтері. Балансты құру көптеген уақытты қажет етеді.Бірақ несиелеуші банкке қарыз ... ... ... үшін дайындалған салыстырмада тұрған оперативті есептің мәліметтері қажет болуы мүмкін. Бұл ... ... ... және ... ... ... т.б. ... қаржыландыру болжамы, ол болашақ сатуды бағалау, шығындарды, өнімдерді өндіру үзілісінен, дебиторлық қарыздардан, запастар айналымынан, қолма-қол ақша қажеттілігінен, ... ... ...
Бұл бағалаушы баланс туралы, яғни баланстың шоттар мен кірістер мен шығындар есебінің ... ... ... ... және ... ... ... мен түсімдерін болжайтын кассалық бюджет туралы.
− салық декларациясы, бұл қосымша ақпараттың маңызды көзі. Бұл құжат қарыз алушының салықты төлеп ... ...
... ... ... ... әлі де ... есебі мен басқа да құжаттары жоқ жанадан бастап келе ... ... ... ... Бұндай жағдайда қарыз алушы кәсіпорынның банкке жобаның мақсаты мен оны іске асыру әдісінің мәліметтері бар бизнес-жоспар ... ... болу ... ... ұсынылатын қызметтер мен өнімдер (патент, лицензияны қоса); зерттеу жоспары.
− салалық және нарықтық болжам (нарықты бейнелеу, өнімдерін ұсынатын ... да ... және ... ... мен ... әлсіз жақтары);
− маркетинг жоспары(мақсаты, жарнама, нарықтағы өнімдердің қозғалысы бойынша кәсіпорынның құны т.б.);
− өндіріс жоспары (өндірістік қуатқа, ... ... ... қажеттілік т.б.);
−басқару жоспары (кәсіпорын құрылымы, жүргізуші органдары т.б.);
− қаржылық жоспар (қлома-қол ... ... ... үш ... перспективалық балансы);
Несиелеуші қызметкер болашақ қарыз алушымен келіссөз жүргізеді. Бұндай кездесулер несиелік инспектрге несиелік келісімнің маңызды детальдарымен қатар, қарыз ... ... ... ... ел ... тәжірибесі потенциалды қарыз алушымен танымдық келіссөз жүргізу келесі сұрақтарға қатысын көрсетеді (кесте 2).
Кесте 2. Несиелік қызметкердің ... ... ... ... және оның ... туралы мәліметтер:
− кәсіпорынның құқықтық формасы қандай
− қашан құрылды
− қамтамасыз етуге ұсынылған ... құны ... ... бұл ... ... бе
− оны ... бойынша ұсталыным уақыты қандай
− кәсіпорынның иесі кім (басты акционер немесе жарнашы), ол ... ... ... ... ... мен ... ... табысты ма
− негізгі клиенттері кім- кәсіпорынның сатып алушылары мен
− қандай шарттарда ... ... ... ... туралы сұрақтар
− клиент қандай сомаға несие алғысы ... бұл сома ... ... ... ... ... ... жеткілікті құрылған ба
− клиент несие алуда активтер қызметінің мерзімін, несиенің көмегімен қаржыландыру шарттарын есептеуде ме
... ... ... өтеу мүмкіндігін несие шартында есептеуде ме?
3.Несиені өтеу туралы сұрақтар
− клиент ... ... ... ... цикл ... ... қанша қолма-қол қаражат алады
− клиентте несиені өтеуде арнайы көздері бар ... ... ... ... ... ... бар ма
− олардың қаржылық жағдайы қандай?
4.Несиені қайтаруды қамтамасыз ету туралы сұрақтар
... ... түрі ... ... ... иесі кім
− қайда және ол кімнің бақылауында тұр
− қамтамасыз ... ... ... бағасы қалай бағаланды?
5.Клиенттің басқа банктермен қарым қатынасы туралы сұрақтар
− нақты осы уақытта банктердің ... ... ...
... ... несие алуға жолықты ма
− клиент неге дәл осы банкке келді
− клиенттін ... ... бар ма, оның ... және өтеу ... ... ... банкке анықтау керек:
А. Қарыз алушының төлемқаблеттігін, сенімділігін.
Б. Несиені ... ... ... ... және ... ... ... Банк қажет жағдайда несиелік ұсынысқа өзінің талаптарын өзі таңдай алады және оны қарыз алушымен таныстырады.
В. ... ... ... несиелік ұсыныстың және оның несиелік потфелінің қалыптасу құрылымына сәйкестігі.
Кейбір экономика салаларындағы несиелеумен айналысатын банктік қызметкерлерге кәсіпкерлік ... ... ... кісіпорындарға несие беруді тоқтата тұру керек. Шынында, банк осы ... ... ... ... үшін ... ... тартуы мүмкін.
Бірақ бұл банктін шығындарының өсуіне әкеледі және несиелендірумен байланысты тәуекелдерден кепіл бола алмайды.
Несиелік ... ... ... ... ... көмектесе отырып, оның кіріс көлемін және активтер құндылығын анықтайды (жоғары өтімділікті бағалы қағаздар немесе жинақтаушы ... ... ... өтеу ... ... жазбаша түрдегі мәліметтерінен гөрі одан ауызша жауаптар алу көбірек ақпарат береді.
Несиелік инспекторлер қарыз алушының тек қана ... ... ғана ... оның ... да мән ... ... және жеке тұлғалар) олар клиенттен таза табысы жайлы ақпарат алғысы келеді (яғни, барлық ұсталымдар мен төлемдерден ... ... ... көлемі мен тұрақтылығын көрсететін көрсеткіштер ол оның есеп айырысу шотындағы орташакүндік қалдығының мәләметтері. Инспектор бұл мәліметтерді сәйкесінше банктен алынған ... ... ... есеп ... шотында қомақты қалдықты ұстап тұруы оның қаржылық жағдайының, несиені өтейтіндігінің куәландырады.
Несиелік инспекторлер дегенге, яғни ... ... бір ... несие алып немесе басқа несиелеушіге қарызын төлеу үшін ... ... ... оған немқұрайлы қарайды.
Инспектордың бақылауынан клиенттің несиелік карточкасы бойынша қарызының өсуі және ... ... ... ... чектердің жиі қайтарылуы кетпейді.
Несиелендіру бойынша жұмыстың соңғы этабында инспектор клиенттің ұқыптылығын және оған ақпараттың дұрыс жеткізілгенін ... ... ... ... ұсынған бүкіл құжаттарын тексеріп, келіссөз жүргізіп, сұрақтардан алынған ақпараттарды бағалағаннан кейін инспектор банк жүргізушілерімен және бөлім бастығының келісімімен ... ... ... ... ... жіберу жайлы шешім қабылдайды.
Егер клиентпен жұмысты жалғастыру жайлы шешім қабылданса, онда инспектор несиелік досьені жинақтап, ... ... ... ... іске ... 3. ... ... несие алу қабілетін бағалау

Көрсеткіштер
Есептеу формуласы
1
Ағымдық өтімділік коэффициенті
Ағымдық активтер
Ағымдық міндеттемелер
2
Меншікті айналым қаражатымен қамтамасыз ету ... ... ... ... ай ... ... ... қалпына келтіру коэффициенті
,
Мұнда:
мен - ағымдық өтімділіктің кезең басы мен соңындағы нақты мәні;
Пу - белгіленген ... (6 ... 1 ... ... аз төлем қабілетін қалпына келтіре алады.
4
3 ай ... ... ... ... коэффициенті
,
Кv 1 болса, кәсіпорын жақын 3 айда аз төлем қабілеттілігін жоғалтпауы мүмкін..
Қарыз ... ... ... алдында банк оның несиеқаблеттігін, төлемқаблеттігін және қаржылық тұрақтылығын бағалау керек. Сонымен қатар пен екі ... ... ... ... ... бұл оның ... міндеттемелер мен қарыздар түрлерін уақытында төлеу икемдігі мен мүмкіндігі. Сонымен қатар несиеқаблеттілік те шаруашылық субьектілердің несиелік ... ... ... ...
Бірақ несие қаблеттілік мінездемесі төлемқаблеттілікпен салыстырғанда басқаша болу керек, себебі, ол несие бойынша банкпен қабылданған кепіл ретінде мүлікті сатудан түскен ... ... ... ... ... ... ... білу үшін оның алдыңғы кезеңдегі қызметінің талдау мәліметтерін қарастыру қажет. Сонымен қатар кәсіпорынның өз міндеттемелерін өтеу мүмкіндігі оның ... бар ... ... ... ...
Мәліметтер есебін қолдану кезінде несие алушының төлемқаблеттігі мен ... ... ... тек ... ... ... ұйымдармен жүзеге асырылатын тексерістер қарыз алушының несиеқаблеттігін бағалау үшін қолданады. Мұндай тексерілімдер пайдасының ... ... ... ... ... ... ... алушының несиеқаблеттігін бағалау негізіндегі кемшіліктер алдағы кезеңдегі істің жағдайының мәліметтер есебіне негізделуіне ... ... ... ... несиені беруде негіздеме шешім қабылдау үшін оның қаржылық ... ... шет ... ... ... мақсатқа лайықты.
Несие қаблеттілікті бағалау кезінде алдағы жағдаяттың өзгерісімен қоса қарыз ... ... ... ... қаражаттың нақты қолда барын есепке алу керек
Пайыз мөлшерінің көлемі қарыз алушының шығынының ұлғаюына, сәйкесінше оның несиеқаблеттігіне көрсетіледі. Әрине бұны несиеқаблеттілікті ... ... ... алу ... ... ... төлем тәртібінің жағдайы оның несиеқаблеттігінің мінездемесіне аз емес мәнді игереді.
Кәсіпорынның несиеқаблеттігін бағалау ... ... ... ... ... оның ... төлемдерін, мерзімін өткізіп алған төлемдер сомасын әр түрлі несиелік ... ... ... ... ... топ ... ... керек.
Қарыз алушының несиеқаблеттілік деңгейінің өсуі оның уақытында өтеу жауапкершілігінің өсуімен және банктің ... ... ... ... ... ... бөлу ... өте күрделі, мұның барысында өндірісте жасалған құн шаруашылық жүргізуші субъектілер арасында, ала олардың әрқайсысында мақсатты арналым бойынша бөлінеді. Осыған байланысты ол ... ... ... ... ... ... ... әрқайсысы ерекше, тек өзіне тән рөлдерді орындайды.
1.3 Шағын және орта бизнесті қысқа мерзімді несиелендірудің әлемдік тәжірибесі
Клиенттің қаржылық жағдайын және ... ... ... ... оның ... ... ... әдістердің түрлері бар. АҚШ банктерінің тәжірибесінде клиенттердің іріктеу критерийлері әрпімен басталатын ережесін қолданылады.
1.Қарыз алушының мінезі. ... ... ... ... ... мақсаттылығын дәл көрсететін және өтейтініне сенімді болу керек. Егер инспектордың сұралған несиеге сәйкес ... ... ... ... онда ол ... керек. Егер бұндай жағдайда несиелік инспекторлер: клиенттің қарыздық қаражатқа қатысты жауапкершілігі бар ма? ... ... ... ... беруде ме? және несие бойынша қарызды төлеуге бар күшін салады ма? соны орнатуы керек.Клиенттің барлық қарызын өтеудегі ... ... ... ... оны қарыз алушының мінезі деп атайды.
Егер несиелік инспекторде қарыз алушының бүкіл ұсынған құжаттарын зерделеп және онымен сұхбат ... ... өтеу ... ... ... ... онда клиентті несиелендіруден бас тарту керек.
2.Қарызға алу мүмкіндігі. Несиелік инспектор ... ... ... ... ... және ... ... қол қоюға заңды құқығы бар екеніне сенімді болу керек.Клиенттің мінездемесінің ... оның ... ... қарызға алу мүмкіндігі ретінде мәлім. Мысалы, АҚШ штатарының және Ресей региондарының ... ... ... ... 18 және 21жасқа жетпегендер) несиелік келісім-шарт бойынша жауап беруге ... жоқ. Банк ... ... ... алу ... ... ...
3.Ақша қаражаттары. Несиелік өкімнің кез-келген сәті қарыз ... ... өтеу ... анықтамасында құралады. Жалпы қарыз алушы онымен алынған несиені ... үш ... ғана ... ... ақша ... стау ... активтер ликвидациясы
в) қаржыны тарту
Кез-келген осы көрсетілген көздердің бірі несиені өтеу үшін қаражаттың ... ... ... етуі мүмкін. Бірақ банкирлер қарыз алушының несиені өтеуден негізгі көзі ретінде қолма қол ақша ... ... ... себебі активтерді сату қарыз алушының балансын нашарлатуы мүмкін, ал оның қосымша ... алуы ... ... ... бағдарын әлсіретуі мүмкін. Кәсіпорынның қолма-қол ақша ағынының жеткіліксіздігі оның қаржылық жағдайының және кредитормен қарым-қатысының нашарлауын ... ... ... ... ... ... ақша ағыны деген не? Бухгалтерлік есептің көзқарасы бойынша, ол былай анықталады:
Қолма-қол ақша ағыны = Таза табыс + Амортизация + ... ... - ... - материалдық запастарқұндылығының өсуі
және дебиторлыққарыздың ... ... бір ... оның ... ... ... ... клиент қызметіндегі оныңменеджерлерінің ынтасы мен біліктілігін, сонымен қатар нарықтық жай-күйіндегі жұмыс ... ... ... ... алады. Коммерциялық несиені құбылмада тұрып артықшылықпен пайдаланып тұрған қарыз алушы банкке ол мәселелі клиент ... ... ... ... оған ... ... ... лайықты сәйкес күмәнді сезінеді.
4.Қамтамасыз ету. Несиелік өтінім ... ... ... ... ... несиелік инспектор мынадай сұрақтарға жауап алуы керек: қарыз алушы несие бойынша ... ... ... ... үшін ол жеткілікті капиталмен немесе сапалы активтерін орналастырады ма? ... ... ... ... ... қарыз алушының активтердің құрылымы және жағдайы деген түрлеріне аса маңызды көңіл бөледі. Егер қарыз алушының ... ... ... және ... ... ... активтерді қарыз алушының несиені өтеудегі оның кірісі жеткіліксіз болса оны қолма-қол қаражатқа айналдыру қиынырақ болады, онда ... ... ... ... ... зор болмайды.
5.Шарт. Несиелік инспектор қарыз алушының салаға сәйкес ісінің қалай жүріп жатқаның, сонымен қатар экономикалық және ... да ... ... оның несиені өтеу процесіне қалай әсер ететінің білуі керек. Банктердің көбісі экономикалық жағдайдағы шарттар мен ... ... ... үшін ... ... бар ... ... құрып, әр түрлі ақпараттық материалдар және олардың қарыз алушылары әсер етудегі салалар бойынша ғлыми зерттеулердің қорытынды құжаттарын жинайды.
6.Бақылау. Қарыз алушының ... ... ... сұрақтарға жауап алумен салыстыратын соңғы фактор бақылау: құқықтық, экономикалық және саяси заңдарының өзгерісі қарыз алушының қызметіне және оның несиеқаблеттігіне әсері ... ... деп ... схема көрсеткіші қарыз алушының сенімділігінің және несиеқаблеттігін ... ... бір ... ... ... ... елдердің банкілері несиеқаблеттілікті бағалау үшін үлкен көлемдегі ауыр көрсеткіштер жүйесін қолданады. Бұл жүйе ... ... ... ... ... ... жеке ... қызметінің түрі), сонымен қатар клиенттің қалдық және ... ... ... ... ... американдық экономистер несиеқаблеттілікті бағалаудың жүйесін есептеменің қалдық көрсеткіштеріне құрылуымен тізімдейді. Американдық коммерциялық банктер негізгі көрсеткіштердің төрт тобын ... ол: ... ... ... ... ... және ... тарту.
Бірінші топқа өтімділік (Кө) және орнын толтыру (Кортолт) коэфициенттері кіреді. Кө - өтімділікті қаражаттың және қысқа ... ... ... ... ... қаражаттар ақша қаражаттары мен қысқа мерзімді сипаттағы дебиторлық қарыздан жинақталады. Қарыздық міндеттемелері қысқа ... ... ... ... (жақындағы өтеу мерзімі), вексельдер бойынша, өтелмеген талаптардан және тағы ... ... ... ... ... Кө ... таяу ... айналым капиталын бағалау негізінде оның жеделді және ... ... өтеу ... ... Кө ... ... болса, несиеқаблеттілік соғұрлым жоғары болады. Кор.толт.- айналым капиталы мен ... ... ... ... ... Айналым капиталы ақша қаражаттары мен дебиторлық қарыздан басқа тауарлы-материалдық ... ... ... ... ... ... ... қарызды өтеу үшін клиент қаражатының жеткіліктігін көрсетеді. Егер Кор.толт. бірден аз болса, онда несиенің шекарасы бұзылған, онда қарыз алушыға ары ... ... ... болмайды: ол несиеқаблетсіздікті болып табылады.
Екінші топқа жататын айналымдылық капитал көрсеткіштері айналым активтерінің ... ... және ... өсуін бағалау үшін қолданылуы мүмкін. Мысалы, осы коэффициенттің запастардың өсу есебінен мәнінің өсуі кезінде және бір ... ... ... ... ... алушының несиеқаблеттігінің өсуі деп қорытынды жасауға болмайды.
Тарту коэффициенті ... ... ... ... ... құрайды. Олар барлық қарыздық міндеттемелердің жалпы активтер сомасына немесе негізгі капиталға қатысы ретінде есептеледі; фирманың қарыздық қаражаттардан ... ... ... коэфффициенті неғұрлым жоғары болса, соғырлым қарыз алушының несиеқаблеттілігі нашар болады.
Үшінші топпен фирманың табыстылығын сипаттайтын төртінші ... ... ... ... Оған кіріс мөлшері, кірістегі пайда үлесі, акцияға пайда мөлшері жатады. Егер қарыздық қаражаттардан фирманың тәуелділігі өссе, онда ... ... ... ... ... ... түсімнің өсуімен комписерленеді.
Осы аталған көрсеткіштердің барлығы бір-бірімен ... және бір ... ... ... ... ... үшін негізгі көрсеткіштерден басқа қосымшаларды қолданылуы мүмкін. Мысалы, меншік капиталымен қамтамасыздандырылғанының көрсеткіштері, рентабельділігі.
Француздық коммерциялық банктер несие қаблеттілікті бағалауда үш блокты ... ... ... және оның ... ... тағы ... есептемелері.
2) клиенттің несие қаблеттілігінің коммерциялық банктермен жеке қабылданған әдістемелері негізіндегі бағасы.
3) несие қаблеттілік бағалау үшін Франция Бантерінің берілген карточкаларының ... ... ... негізінде келесі көрсеткіштер анықталады.
Кесте 4. Несие қаблеттіліктің көрсеткіштері
Көрсеткіш
Анықтау әдісі
Сатудан түсім
Жалпы коммерциялық табыс немесе коммерциялық маржа (ЖТ)
Сатудан түсім - ... ... ... бағасы және дайын өнім
Қосылған құн (ҚҚ)
ЖТ - эксплуатациондық шығын
Жалпы эксплуатациондық табыс (ЖЭТ)
ҚҚ - ... ... - ... ... - демалысқа төлемдер
Жалпы эксплуатациондық нәтиже (ЖЭН)
ЖЭТ - несие үшін пайыздық ... + ... ... ... ... ... - тәуекл қорына есептелімдер
Өзін-өзі қаржыландыру үшін қолданылуы мүмкін түсім (ӨҚ)
ЖЭН - ... ... ... ... ... - түсімге салық
Таза табыс (Т)
ӨҚ + немесе - ... ... + ... ... ... және ... да есептемелердің формалары біріншіден қалдық көрсеткіштердің арақатысын бағалау үшін, екіншіден ... ... ... ... 4 ... ... бағаланады, жалпы қорытынды балмен анықталады. Бұл қорытындыға айналым капиталының жеткіліктігінен тәуелді А,Б,С және Д ... ... ... айналым капиталының және қосылған құнның арақатынасы негізінде бағаланады. Көрсетілген арақатысының мөлшері - 20%. Литер және ... ... ... ... ... ... ... Франция банкінің картотека мәліметтері де есептеледі. Бұл картотека 4 ... ... ... ... ... ... ... тәуелді 10 топқа бөлінеді. Әр топқа анықталған әріптер қойылады, литер (А-дан К дейін). Екінші ... ... ... ... білдіруде жіберілуі мүмкін несиенің баға белгіленімі болып табылады.
Бұл картотека ... ... және ... ... ... қатар клиенттің коммерциялық тығыз байланысы бар жүргізушілердің, капитал үстаушылардың және ... ... ... ... баға ... ... 0 ден 6 дейін шифрді орнататын жеті ... ... ... кәсіпорынның төлемқаблеттігі бойынша жіктейді. Франция банкі өтелмеген төлемдердің барлық жағдайын тіркейді және одан ... ... ... ... клиенттерін 7, 8 немесе 9 шифрі орнатылған 3 ... ... ... соңғы үш жыл ішіндегі төлемдердегі қиыншылықтың болмауын ... 8 ... ... ... ... қатерге қоймайтын қолма-қол ақша қаражаттарымен байланысты уақытша қиыншылықтары.
Картотеканың төртінші бөлімі клиенттердің барлығын екі ... ... ... банктеріндегі ескерілуі мүмкін немесе жоқ кәсіпорындар, вексельдер және бағалы қағаздар.
Клиенттің несиеқаблеттігін бағалау әдістері кленттердің сипатына тәуелді ... ... мен жеке ... үшін ... ... ... айналым көрсеткіштері негізінде. Талдау заты ұзақ мерзімді қарыздардың және меншікті қаражаттардың арақатысы ретінде пропорциялар, тұрақты меншікті ... мен ... ... ... өсу қарқының салыстыру бойынша шығындар мен залалдар динамикасының арақатысы болып табылады. Фирманың есептемелер мәліметтері кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... ... талдаудың негізгі бағыттарының бірі банк тәуекелділігін анықтау болып ... ... ... ... ... даму ... оның ... мен айналым қаражаттарына қажеттілік сапасымен бағаланады. Соңғы көрсеткіштері қоймадағы дайын өнім мен шикізат қалдығының айналым ... ... ... ... ... ... ... несиеқаблеттігін бағалау әдістемесіндегі варианттардың бірі ретінде коммерциялық банктерге Credit Lione банкінің әдістемесін келтіруге болады.
Бұл әдістеме клиенттің есеп нәтижесінде қамтылған ... ... ... ... бес коэффициенттен құрылған бағалау жүйесін көрсетеді:
ЖЭТ
1) К1= -- -- -- ... ... К2= -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- ... жыл ... ... салымы
3) К3= -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- ... ... ... К4= -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- ... таза ... К5= -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- ... ... экономикасы дамыған елдерде клиенттер мен банктер бойынша қиын және ... ... ... ... алу қаблеттігін бағалауға тән. Бұл дифференциация Орталық банкпен реттелетін несие алу қаблетін ... ... ... ... ... бағалау әдістемесі қалдықтар, сонымен қатар айналым көрсеткіштерінің есептемелеріне ... ... ... ... ... ... ... ҚР-да шағын және орта бизнестідамытудың негізгі мәселелері және жетілдіру жолдары
2.1 Шағын және орта бизнесті қысқа мерзімді несиелендірудің негізгі мәселелері
Республикада шаруашылық ... өз ісін ... ... ... толықтыруға және дамытуға кедергі болатын негізгі факторлардың бірі несиелік ресурстарды алудағы туындайтын мәселелер.
Кәсіпкерлер банктен ... ... бес ... себеппен бас тартады:
* пайыздық өсімнің жоғары болуы;
* кепілдік талаптың тым қатаң болуы;
* ақпараттың жетіспеушілігі;
* ... алу ... ... ... ... ... аймақтық алшақтығы.
Шаруашылық субъектілерін мемлекеттік қолдау бағыттарының бірі - ол мемлекеттің қаржы-несиелік және ... ... ... инвестициялық климат жасау және несиелеу жүйесін жетілдіру басты мәселелер болып саналады. Республикамызда шағын шаруашылық субъектілерін ... ... үшін ... ... ... үлкен тапшылық орын алып отыр. Қаржы-несиелік жағдай бойынша бірқатар мәселелер шешімін таппай тұр:
* ... ... ... ... ... кепілдік міндеттемені жоғары деңгейде ұстауы;
* берілетін несиенің пайыздық мөлшерлемесінің жоғары болуы және қысқа мерзімділігі;
* шаруашылық субъектілерге микро ... ... ... ... жоқтығы;
* банктердің шаруашылық субъектілерін несиелеу саясатының анықсыздығы.
Осыған ... ... ... ... ... ... ... осы секторға несие мен инвестицияны кеңінен тарту. ... ... ... ... ... қатысты қаржылық-несиелік саясат салалық, аймақтық басымдылықтарға және төмен пайыздық, ұзақ ... ... ... ... ... ... экономикалық жүйеде нарыққа бағынбайтын, мемлекеттің араласуын қажет ететін: бюджеттік, несиелік, ... ... ... мемлекеттік реттеу мәселелері бар.
Мемлекет шаруашылық субъектілерінің алдында ... ... ... ... жоюға, құқықтық жағынан көмек көрсетуге, өркениетті нарықтық қатынасты орнатуға ықпал етуге тиіс. ... ... ... ... Экономикалық зерттеулер инеститутының шағын және орта бизнес Орталығының жүргізген зерттеу мониторингінің нәтижесі бойынша несие алуда кездесетін жекелеген кедергілер келесі сызбада ... ... ... ... беру ... кепілдікті қамтамасыз ету мәселесі;
* жоғары ссудалық пайыз;
* несие ресурстарын игерудің қысқа мерзімділігі;
* ... ... ... қарастырылмауы.
Инфрақұрылымның дамымауы:
* банкке құжат дайындауда кәсіпкерлердің білімі мен тәжірибесінің жеткіліксіздігі;
* ақпараттық-кеңестік қызметтің ... ... ... ... ... мен ... несиеленлдірудегі бағдарламалар туралы ақпараттың жоқтығы.
Сурет 1. Несие алуда туындайтын қиындықтар.
Сызбада көрсетілгендей несиелендіру мәселелері екі ... ... ... Біріншісі - банктердегі несиелендірудің жалпы шарттарымен байланысты, екіншісі - ... ... алу және ... кезінде туындайтын мәселелер.
Несие беру шарттарымен байланысты мәселелер макро мәселелер деп аталады. Бұл мәселелер ақша-несие саясатын ... және ... ... ... ... пайда болады. Екінші деңгейлі банктердің шағын шаруашылық ... ... беру ... ... ... ... көлемінің өсуі, қайта қаржыландыру мөлшері сияқты макроэкономикалық көрсеткіштер ықпал етеді. Бүгінгі күні шетелдік және отандық қаржы-несие институттарының шағын шаруашылық субъектілерді ... ... ... ... ... ол ... жоғарыда аталған көрсеткіштер әлде қайда төмен болатын.
Екінші топ мәселелері микродеңгейлі мәселелер қатарына жатқызылады. ... да ... аз ... ... ... болады.
Шаруашылық субъектілердің көбі несие рәсімдеуге уақыт пен ... ... ... 50-60 ... өз ... жете алмайды.
Зерттеулер көрсеткендей шағын шаруашылық субъектілердің несие алу кезіндегі ең басты кедергілерінің бірі олардың білім мен ... ... ... рәсімдеу мынадай құжаттарды дайындауды талап етеді:
* жалпы құжаттар (анкеталар, өтініштер т.б.);
* құрылтай құжаттары;
* кәсіпорынның қаржылық есебі;
* кепілдік бойынша ... ... ... ... ... ... ... рұқсаты.
Келесі суретте кәсіпкерлердің қандай құжаттарды дайындауда үлкен қиындықтар туындайтындығы көрсетілген.
Диаграмма 1. Несие рәсімдеудегі қиындықтар
Несие алу барысындағы туындаған қиындықтарды шешу үшін ... ... ... ... ... ... мына субъектілер:
* үкіметтік емес ұйымдар;
* ақпараттық-кеңестік ұйымдар;
* жеке тұлғалар;
* банктер;
* басқа да субъектілер.
Несие алуға көмектесетін ұйым - бұл ... емес ... Бұл ... ... рәсімдеу және алу үрдісінің барлық кезеңдерінде кәсіпкерлер мүддесін қорғайды. Сонымен қатар шағын шаруашылық субъектілеріне несие алуда өз көмектерін ұсынатын ұйымдар бұл ... ... мен жеке ... ... ... бұл субъектілер жоғары төлем талап етеді және ешқандай кепілдік бермейді. ал ең аз үлесті категориясы алған. Бұл банктердегі ... ... ... ... әлі де ... ... ... шаруашылық субъектілерге деген сенімсіздіктерінен және несие рәсімдеу құжаттарын дайындауға уақыт шығындауды қажетсінбейтіндігінде болып отыр.
Ендігі кезекте құжаттар дайындауда кәсіпкерлерде ... ... ... ... ... ... ... көрсеткендей кәсіпкерлерде көбіне бизнес-жоспар дайындау бырысында қиындықтар туындайтын болған. ... ... ... кәсіпкерлерде шағын шаруашылықтарда банк эксперттерінің қаржылық талдау жүргізуімен байланысты мәселелер алдыңғы қатарға шығып отыр. Бұл соңғы жылдары ... ... беру ... ... ... ... талап етпеуінде. Бірақ та банк тәуекелділігін төмендету үшін кәсіпорынның бухгалтерлік құжаттары мен қаржылық есебіне қойылатын ... ... ... ... ... ... көбі ... табыстарын жасыру және салық төлеуден жалтару мақсатымен қос бухгалтерлік есеп тәжірибесін жүргізеді, қаржылық есеп дайындаудағы қиындықтар ... ... ... ... беру ... мынаны талап етеді:
* банкке кем дегенде кәсіпорынның соңғы 12 айдағы қаржылық ... ... ... ... ... 6 ай бойына тұрақты табыс алуын.
Егер кәсіпкерлер банкке салық комитетіне тапсырған қаржылық есебін тапсырса мүлдем несие ала алмауы ... ... ... ... ... минимальды пайданы немесе кәсіпорын қызметін мүлдем зиянды етіп көрсетеді. Сондықтан да кәсіпкер ... ... ... алуға байланысты шығындарымен қоса алғанда барлық шығындарын жаба алатын шынайы қаржылық құжаттарын тапсырады.
Қаржылық құжаттарды дайындау қосымша уақыт пен қаражат ... ... ... ... ... ... алуда кәсіпкерлерде қиындық туғызатын мәселелердің екінші қатарын жобаны жүзеге асыруға рұқсат беруші әртүрлі мемлекеттік ... алып ... Бұл ... жобаны жүзеге асыруға мемлекеттік органдардан оң шешім алудың қиындығына байланысты туындайды. Нақты жобаға байланысты бір немесе бірнеше мемлекеттік бақылаушы ... ... алу ... ... Мұндай органдар қатарына мыналарды жатқызуға болады:
* экология және табиғи ресурстар министрлігінің аймақтық өкілдері;
* санитарлық-эпидемиологиялық ... ... және ... ... ... ... ... стандарттау және сертификаттау органдары;
* өрт қызметтері;
* кеден қызметтері және т.б.
Кейбір жағдайларда жоғарыдағы мемлекеттік органдардан экспертизадан өту үрдісі 6 айға ... ... ... да ... ... ... асыруға рұқсат алудың мұндай ұзақ мерзімділігі сұралған несие ресурстарының ... ... ... жобаларды табысты жүзеге асыру үшін кәсіпкерлерге ақша-қаражат 1-2 ай немесе бірнеше аптаның ішінде қажет ... ... да ... мемлекеттік органдардан рұқсат алу үшін мемлекеттік орган қызметкерлеріне сый ақы беруге немесе банк ... ... ... ... ... мүдделі.
Көптеген кәсіпкерлер бұл жағдайды кәсіпкерлерден ақша алудың тағы бір жолы деп ... ... да ... шаруашылық субъектілері жобаны және оның орындалу тәуекелділігін бағалауды мемлекеттік органдарынсыз тікелей банктерде жүргізілгенін қалайды.
Қазіргі уақытта кәсіпкерлерде несие рәсімдеудің ең ... ... бірі ... құру ... отыр. Бұл біріншіден, банктің бизнес-жоспардың мазмұны мен безендірілуіне қойылатын талаптың жоғарлығынан, екіншіден, кәсіпкерлердің бизнес-жоспар құруға қажетті тәжірибелері мен білімдерінің жоқтығынан ... ... ... ... ... құруды жүзеге асырумен айналысатын ұйымдар бар. Банктерде де осы қызмет енгізілген. Бірақта кеңес беруші компаниялар мен ... ... да сол ... кәсіпкердің несие ала алатындығына кепілдік бермейді және бұл қызметтер өте қымбат болады. Бұл ... ... ... субъектілеріне мамандандырылған қызмет көрсететін инфрақұрылымдарының жеткілікті дамымағандығынан болып отыр. Мұндай инфрақұрылымдар көптеп ашылса, осы саладағы бәсекелестік артады да ... үшін ... құру ... ... ... ... ... ету көптеген кәсіпкерлер үшін өте күрделі мәселелердің бірі болып табылады. Бұл мәселе әртүрлі формада көрінеді, ол формалардың қатарына мыналарды жатқызуға ... ... ... ... құнын банктердің төмен бағалауы;
* кепіл мүлікке иелік құқығын дәлелдейтін құжаттарды дайындау.
Жалпы талаптар бойынша кепілдік ретінде кәсіпорынның және ... жеке ... ... және жылжымайтын мүліктер, сонымен қатар, басқа заңды тұлғалардың кепілі мен бағалы қағаздар қабылданады.
Несие беру кезінде банк кепіл ... ... және оған ... ... ... ... Егер ... бағалау банк экспертімен тегін жүргізілсе, кепіл мүлікке иелік құқығын анықтау ... ... ... ... иелік құқығын дәлелдейтін құжаттар дайындау кезіндегі туындайтын қиындықтар, мүлікке ... ... ... ... ... әлі де ... ... керектігін көрсетеді.
Шағын шаруашылық субъектілерін қысқа мерзімді несиелендіру ... ... ... ... ... ... қорытындылар жасауға болады:
* қазіргі уақытта республикада шағын шаруашылық субъектілерінің несие алуына сапалы қызмет көрсететін мамандандырылған фирмалардың аздығы;
* ... ... ... несие алуда көптеген қызметтерді өте қажет етеді , мысалы: кеңес беру, банктен қойылған талаптарға құжаттарды сәйкестендіру, ... және ... ... құру ... ... ... ... жұмыс істеуге әрқашан дайын.
Шағын шаруашылық субъектілеріне қызмет көрсетуші кәсіпорындар келесідей талаптарға сай ... ... ... ... ... мазмұны мен құрамы бойынша кәсіпкерлердің қажеттіліктерін білу;
* несие алуға және оған ... ... ... ... ... институттарының қойатын талаптарының білімділігі;
* банк және кәсіпкер тарапынан сенімділіктің болуы.
Зерттеу нәтижелері шағын шаруашылық субъектілерді ... ... ... ... бұл мәселе бойынша қиындықтардың мынадай негізгі себептері де ... ... ... ... несиелендіру қызметін көрсету бойынша қаржы-несиелік институттарына қосымша құн салығы бойынша салық салу кезінде жеңілдіктердің қарастырылмауынан;
* банк және мелекеттік органдардың ішкі ... ... қол ... ... сәйкес профильді мамандарды дайындау үшін қажетті оқыту бағдарламаларының жетіспеушілігі.
Жоғарыда айтылған ... елде ... ... ... қызмет көрсететін бизнес-инкубаторлар базасының алғашқы сатысындағы құрылымдарды көптеп құру керектігін көрсетеді.
Мұндай құрылымдар ... ... және ... ... ... ... ... қолдау табады. Осындай құрылымдардың көмегімен білікті кадрлар ... ... ... ... ... ... ... етуші кәсіпорындар білім мен тәжірибе жинақтай отырып нарықта өздерінің құрылымдарын (бизнес-инкубаторларды) өз бетінше құрып, қызмет көрсете алады.
2.2 Шағын және орта ... ... ... ... ... ... ... игеру Қазақстан банктік жүйесінде инвестициялық процесті жандандыру тапсырысымен шешіледі. Шағын ... ... ... жаңа тапсырыстар мен жаңа кезең көрсетілімдері Қазақстан экономикасының көтерілуін және тұрақтылық үрдісін анықтай ... ... жан- ... ... көрсету практика жүзінде тиімді болып келеді. Мен бұл кезеңнің ерекшелігін шағын бизнесті дамытуда барлық артылықшылықтарды іске асыра отырып, ... ... ... бәсекелестегі негізгі толық құнды болуы, жалпы кәсіпкерлердің ортасын құрудағы соңғы кезде белсенді дамып келеді. менің ойымша бұл ... ... ... ... ... белгісі, Қазақстан экономикасының нақты секторындағы шағын бизенсті дамуы белсендірек болып тұр. Өндіріс саласында қайта құру құрылымын болжау және өнеркәсіп ... ... өсу ... ... ... ... дамуына сенеміз.
Шағын кәсіпорын үшін халықаралық қаржы ресурстарын тарту біршама қиындық туғызады. ... ... ... ... Европалық Даму және Қайта құру банкінің бағаламасымен жеке несиелер белсенді ... ... ... бұл ... және банк ... ... кәсіпкерлікті несиелеу толық қанағатты болуы мүмкін емес.
Біріншіден, жеке кәсіпкер банктен алған несиенің бір бөлігін қысқа мерзімді ... ... ... онда ол ... ... ... үшін қиындықтарын шешуге жәрдемдеседі. Айналымдағы несиелік қаржат ... өте ... ... ... бірақ шағын кәсіпкерлердің ұзақ мерзімді қарыз қаражатын алу мүмкіндігі жоқ ... олар өмір ... ... ... ... ... ... тәуекелі шартта анықталғандай шағын кәсіпкерліктер банктерден ауқымды емес ... ... ... бизнесті несиелеу салдарынан несиенің көлемі транзакциялық ұсталымдардың өзінен банк шағын ... ... банк ... ... ... ... ... аз несте беріп, шағын кәсіпкерліктің дамуына бөгет болып отыр. Менің ойымша, тәуекелділікке бару проблемасын шешпесек, ол өзінің күшін жоғалтады. Бұл үшін ... ... ... ... мен ... ... ... несиелеуді іске асыру қажет.
Шағын бизнесті несиелік тәуекелдің өзіндік ерекшелігі. Шағын кәсіпкерлік ... ... ... ... ... ерекшелік мінездеме бойынша анықталады. Мұнда тәуекел көзінің дәстүрлі деңгейі жоғарырақ байқалады ал ... ... ... ... ... ... ... Қазақстандық шағын бизнестің өсуі қайта бөлісуімен кемімелі ... ... ... ... ... ... әлсіз байқалып, Қазақстандық шағын бизнес баламасыз ұстанымында жалпы ... ... ... ала ... ... таңда шағын кәсіпкерлердің жеке капиталы елдің жалпы капиталының құнының 2% , ... ақ ... ... капиталдың активтерінің 3 % құрайды.
Менің ойымша, қазіргі кезде ... ... жеке ... ... ... ... нарық жағдайында әсерімен тұрақсызданып, көбейтіндіні қажет етіп, сондай-ақ шаруашылықтағы шағын ... де, ... ... нарықтық ортада өмір суруін және тұрақтылығын қажет етіп отыр. Тәуекелді басқару негізнде орта бизнес және ... ... ... ... ... ... негізгі қағидаға сүйенген мағынасы бар фактор болып табылады.
Қазақстанның шағын бизнесінің қалыптасуының бастапқы кезеңіне шаруашылық қызметтің ... ... ... негізгі шарты болды, одан әрі сауда мен делдалдықтың арқасында көптеген шағын кәсіпорындарға тиімділігі төмен кезеңдегі тікелей ... ... ... ... қалу ... ... Бірақ заман үнемі өзгереді. Шағын бизнесте ең көп инвестиция құрылыс саласында болуы бекер емес, өйткені құрылыс нарығы ең ... ал ... ... ... жетерліктей біртекті. Жабдықтаудың қайталама нарығының дамымағандығы да шағын кәсіпорындардың меншікті неізгі қапиталына үлкен салымдар жасаудан ... ... ... тұрады
Қазақстанның шағын бизнесінің банктік несиелеудегі қалыптасқан тәуекелдермен осы ... ... ... ... әсер ... ... бір ерекшелігі, шағын бизнестің кәсіпкерлік ортаның қалыптасуынан оқшаулануы болып табылады. Бұл ... ... ... ... үлкен кәсіпорындардың нарықтық ортасына кіәрумен байланысты болды, соңғылары бұл қадамды кейінірек және сәтсіз жасады. Осының нәтижесінде Қазақстанның шағын бизнестің әлемдік ... ... ... формаларының тұрақтылығының кепілі, ал кейбір жағдайларда қажетті несиелік- инвестициялық ресурстардың тікелей кепілі болып табылатын үлкен кәсіпорындардың қорғауысыз ... және даму ... ... ... ... ... ... меншіктерінің байланысы бірегей инновациялық және өндірістік- технологиялық сатысының ... ... ... ... негізінде емес кенеттен болса, үлкен кәсіпкерліктің шағын кәсіпкерлікке төзімді шаруашылық жәнесенімді қарыз ... ... бере ... ... шағын бизнестегі банктік несиелеудің тәуекелдерінің қалыптасуы және осы тәуекелдерді басқаруына барынша әсер ... ... ... шағын бизнестің шаруашылық ортасын деформализация, яғни нысанды алмау болып табылыды. бұл нысандырылмуды ... ... ... ... нақты және нысанды есепке алынған көлемінің және де нысанды есепке алынған және нақты іс- әрекет етуші шағын кәсіпкерліктің арасында ғы ... ... ... ... ... чек банктердің мүддесіне ең маңызды институционалды - құқықтық кепілдігі орташа жағдайларда қатысатын кіші ... ... ... екі ... мүддесі қамтыған процедуралары мүлдем жоқ. Бірден - бір мемлекеттік ... ... салу және ... органдары елімізде шағын кәсіпорындардың қаншалықты жұмыс істейтінің нақтыақ алмайды. Кейбір бағаларға байланысты бұл сандар тіркелген ... ... ... ... 50%-дік көлемді құрайды. Бұл жағдайда өз қызметін тоқтатушы шағын кәсіпорындардың ... ... ... ... 1-2% - те ... ... ...
Қазақстанның шағын бизнестегі банктік несиелеудің тәуекелдерінің қалыптасуы және осы тәуекелдерді басқаруына ... әсер ... ... ... ... ... ... ішкі ақпаратпен минималды қамтамасыз етуі болып табылатын кәсіпкердің банкке несие жайлы өтініш жасауы туралы ақпарат бере ... ... ... жетіспеуі және бухгалтерлік есеппен есеп берудің ықшамдалған үлгісін қолдану себептері.
Басқару тәуекелінің ... мен ... ... ... ... ... ... мазмұны шаруашылық субъектілерін несиелеу үрдісі мен жұмысының барлық кезенің қамтиди отырып, ... ... ... мен ... ... ... ... басынан бастап қарау болып табылады. Осыған орай, тәуекелді басқару ... ... ... ... бір бөлігі ғана болып табылады.
Несиелеу үрдісі мынадай кезеңдерден ... ... ... ... тиым салу
несиелеу операцияларына бақылау жасау
несие тәуекелі және портфелінің жағдайы туралы есеп беру
банктің өкілдігі несиелеу қызметіне ... ... ... ... табыстылығын қамтамасыз ету; үмітсіз несиелеудегі басқару
жалпы несиелік ... ... ... ... ... ... асыру және жетілдіру әдістерін қызметкерлерге үйрету.
Тәуекелдерді басқарудың негізгі мақсаты қайта бөлу ... ... ... ... нарықтық коньюктура рұқсат ететін және банктің ұстанымын ... ... ... ... ... анықтау, несиені қалыптастыру, орта шағын кәсіпорындарда, егер бұл банктің ұзақ ... ... ... ... және ... жауап беретін іс-шаралар жиынтығын үйлестіру болып табылады (Қосымша А).
Тәуекелдікті басқарудың негізгі құрамына мыналар кіреді:
Бөлімнген ... ... ... ... формасы сияқты)
Материалдармен қамтамасыз етуді қабылдау (кепілі)
Қаржымен қамтамысыз етуді ... ... ... ...
Несие бойынша жоғары пайыз мөлшерлемесімен тәуекелді ауыстыру
Венчурлік несиелендіру тәуекеллін қабылдау; ссуда ... ... үшін ... ... ... ... ... мынандай жұмыстар бағытын ұсынады:
1. Әрбір клиентке жеке ... ...
2. ... ... ... ... мұнда әрбір клиенттің негізгі шаруашылық қызметін кіріктіреді
3. Өзіне тарту және кепілдің ...
4. ... үшін ... алу
Банктік басқарудың, соның ішінде банктер мен шағын ... ... ... ... ... қарастырамыз.
Бірінші кезеңде несиенің сомасымен инвестициялық жобалардың нақты бағасымен байланыстылығы қосу қажетті резервтерді қалыптастыру үшін кеткен шығындар, жобаның орындалу ... мен ... ... ... ... ... ... сомасының төмендеуі тәуекелдерді минималудың себеп, бұл жобаның толық қаржыладырылмау қаупіне байланысты және аяқталу кезінде тоқтап қалу сияқты тәуекелдерді көбейюі. Бұл ... ... ... ... да байланысты.
Несиенің өте ұзақ мерзімі оған деген ... ... ... ... ... ... қысқарту қарыз алушыға жағымсыз әсерін тигізеді, оны өте жоғары тәуекелге баруына және шаруашылық ... ... ... ... ... қарыз алушы мен банктңғ жалпы тәуекелдері жоғарылайды.
Тәуекелдерді басқарудың потенциалды маңызды құралдарының ... ... ... ... ... да көпшілік жағдайда банктер жоғары мөлшерде шағын кәсіп орындарда және өзідерінің ірі және тұрақты қарыз алушыларын несиелендіреді. Бірақ ... ... ... ... ... ... мен банктердің байланысы, осы жағдайда тәуекелді басқаруда бұл құрал өнімсіз болып табылады.
Егер онда шағын бизнестегі ... ... ... және ... ... ... ... ролін атқарса, онда нақты есебі бойынша қазақстандық несие ... ... ... мөлшерлеме механизмі тәуекелдің өтемді болжанбаған түрі ретінде және ... ... ... ... шағын кәсіпкерлікке аздаған несиелерді беру шаруашылық сферасымен көпшілік банктердің орташа көлемдегі несиелік қатынасқа түруі.
Тәуекелді басқарудың маңызды сәттері қазіргі кезеңдегі ... бөлу ... оның ... ... ... ... болды.
Тәуекелдің бөлінуі бірнеше инвесторлар арасындағы, оның ішінде қарыз алушыны қосқанда қаражат көздерін жұмысдыру ауытпалығын ... ... ... айтқанда ірі қарыз алушылардың жобаларын қаржыландыру, берілген тәжірибе шағын кәсіпкерліктердегі қарыз алушыларға әмбебап болмайды. Бұл мынаиен байланысты, сұранымды ... ... ... ... ... ... ... бөлу және бірікен инвесторлар портенциалды экономиканы банктік несиелік тәуекелдің төмендеуіне байланысты көтеруін бақылау.
Инвестициялық несиелік тәуекелді бөлу ... ... және ... ... ... ... ... сай, жоба бағасының 50 % - 70% және несие бағасының 70% - ... ... ... бейімделу тәуекелі, тек шағын кәсіпкерлік сферасына бағытталған несиелік ресурстарды сипаттайды, көбінесе бұл ресурстардың бағыты ... ... ... ... ... ... инстиуттарға, іртелінген жұмыс тәртібін иемденген және шағын бизнестің қажеттіліктерне кадрларға және т.б. ... ... ... ... ... шағын кәсіпкерліктің несиелік одағы, шағын кәсіпкерліктің қолдауымен ... қор, ... ... ... кәсіпкерліктің субъектілеріне қызметіне сәйкес орта кіреді.
Шағын бизнесті несиелеудегі ... ... ... құрлы ретінде несиемен қамтамасыз ету тәжірибесін айтуға болады. Несиемен қамтамасыз ету көбінесе кең мағынада қолданылады және несиенің ... ... ... ... Банктер несиелік портфельді қамтамасыз етілген және қамтамасыз етілмеген несиемен сыныптай бермейді. Қамсыздандыру міндетті түрде іске асатын болғандықтан кебінесе есепсіз алынды. ... ... ... және оның ... ... ауыртпалық келтіретін және пайдасыз операциялар болып табылады. Қайтаруға мүмкіншілігі банктердің қамтамасыз етілген кепілдікті алудың мүлдем маңызы жоқ. ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Ұлттық банкісінің реттейтін нормаларына сәйкес банк бірталай қаржыны сәйкесінше мақсатты резервтерге жұмылдыруға итермелейді. Сонымен қоса ссудалар үшін ... ... ... ақ ... ... шектелген, қажетті тұрақтылықпен банктің тұрақты жұмысымен толық қамтамасыз ету көрсетілген. Шағын кәсіпкерліктің несиелендіруді ... ... қалу ... кепіл бойынша заңды күші бар және оның жүргізілуінің толығымен жүзеге аспауы. Жүргізілген тәжірибенің нақтылай түскен ... ... ... ... ... ... ... қайтаруға болар еді. Өйткені, кепілзатты товар, жылжымайтын дүниемүлкі және т.б. түрінде өткізу кезінде, несие берушінің алдында оны нақты ақшаға айнаодыру ... ... ... ол ... тез ... ... ... бойынша тендер жүйесінің оның нақты бағасының темендеуіне әкеледі. Жалпы бағаның төмендеуі тендерлер үшін ғана ... ... ... ... ... үшін де ... ... Мемлекетте затты кепілдікке (минималды бағаны төмендету арақылы) жақсы ... ... ... ... нәтижесінде, кепілге беріліп қайтарылмай қалған несиелер несие берушіге үлкен ... ... ... ... ... берген заттар көбінесе үлкеннесиеге тартпайды. Және практика жүзінде шағын кәсіпкердің келілге берілген заттары кәсіпорынмен қосып жоқ ... ... ... ... ... ... балып іске асырылып жатқанда бақылау жұйесі несие операцияларының ... ... ... ... ... отыру керек. Көбінесе, бақылау қызметі өзінің шешімдерін кілиенттермен периодтық кездесулер және ... ... ... ... ... ... өзінің ісін атқару немесе басқа банктермен қарым - ... ... ... және ... ... ... ақпаратқа бақылау, талдау жасау арқылы олар өзідерін алаңдарарлық бегілерді көреді.
Бірақ, ... ... және оның ... ... тек, ... аушы ... кәсіпкердің қызметін бағылаумен ғана шектемейді. Сонымен, біргн, ... ... ... ... ... ... ортасы, негізнен салаық немесе сала аралық және шаруашылық қызметтің негізгі көлмі жатады. Шағын кәсіпкерлік арықарай өзінің қызметін атқару үшіе ... ... ... болжау жасал отыру керек. Банк клиентінің болатын өзгерістерді қалай қарсы алып және сақтандыру шараларын ... ... ... ... ... ... де банк қарыз алушының ісін толықтай жүргізуге бақылау жасаса, онда ол ... ... ... ... бір пеет ... берілетін несие шағын кәсіпорынның банктік несиелік тәуекелін төмендететін негізгі факторлардың бірі.
Шағын кәсіпорынның ... ... ... басқарудың ең маңызды құралдарының бірі кепіл жүйесі болып табылады, әсіресе, арнайы мамандандырылан қаржылық орталықтардан берілетін ... ... оыс ... ... кәсіпорынға берілетін несие мәселесін толықтай шеше алмайды. Кепіл өзінің бар нарық товар. Біздің Қазақстанның экономикасының ... ... ... ... ... спецификалық тауарларға, яғни банктік кепілге жоғары бағаны ... ... ... ... ... ... немесе сақтандыру кепіліне абсолютті түрде қол жеткізе ... деп ... ... бұл кепілдер потенциялды түрде бар, бірақ, ашық нарықта олар өте қымбат және ... ... ... ... ... сай ... ... бизнестегі несиелеудің кепілдік жүйесіне мемлекеттік қолдау көрсету керек.
Бүгінгі күні мемлекеттің қатысуымен шағын кәсіпкерлерге берілетін ... ... ... ... ... схемалары актуалды болып келеді. Бұл проктілердің негізнен, үлкен масштабтағы кепілденірілген кердит схемаларың жеке ... ... ... ... схемалары, шағын бизнеске кредиттермен және оларды лизинңгтік несиелендірудің инвестициондық қызметтері қамтамасыз ету қаралады. Бірақ қаржылық кепілдендірілген схемаларды ... ... ... ғана ... ... ... шағын кәсіпкерлерге қолдау көрсету басқада инструменттер арқылы жүзеге асады (мүлікмік ... ... ... ... иформациялық көмек) .
Шағын және орташа банктердің ... және ... ... ... ... ... олар теңгеге деген тәуекелмен санасу керек. Ең негізгі осы институттардың біздің мемелекетімізде қалыптасқан дәстүрлі ... ... ...
2.3 ... ... ... ... мерзімді несиелендіру жүйесін мемлекеттік қолдау және жетілдіру жолдары
Шаруашылық субъектілерін несиелеу туралы мәселелерге ... ... өсе ... ... ғылыми жарияланымдарда, әдетте аталмыш мәселенің нарықтық экономиканың несиелік-қаржылық тетіктерін іске асыру немесе кәсіпкерлік теориясын жасақтау жобасы желісіндегі жекелеген аспектілері ғана ... ... ... және шетелдік тәжірибеде қолданылатын несиелеу схемасын сараптау, іскерлік несиенің барлық түрін кәсіпкерлік идеяны қаржыландыруға пайдалануға ... ... жаңа ... ... ... ауқымының несие мөлшерінен, бағасынан, борыштық міндеттемелердің бекітілу мерзімінен, аталмыш экономикалық жүйеде несиелеу формасының көптігінен, несиелік процесті ұйымдастыру тәжірибесінен тәуелділігін көрсетеді. ... ... ... ... - ... ... ... процестің мүлдем басқа сапалы деңгейіне өтуін объективті тұрғыда талап етеді. Осы орайда кредиторлардың кәсіпкерлік құрылымдармен өзара ... ... ... ... ... ие, ал бұл жаңа ... ... қалыптастырудан, тәуекелге сәйкес келетін қадағалау жүйесін, бақылау тетіктерін жасақтаудан және, сонымен қатар, экономиканың жекелеген секторлары ... ... ... ... ... табады.
Шаруашылық субъектілерін қысқа мерзімді несиелеу жағдайына мемлекеттің тікелей ықпалы да бар, ол несиелік мекемелердің қызметтеріне лицензиялар беру, нұсқаулар, бағыттамалар ... ... ... ... олардың орындалуын бақылау, ал орындалмаған жағдайда шара қолдану арқылы реттеледі.
Шаруашылық субъектілерінің кәсіпкерлік белсенділігінің өсуіне ықпал ететін қысқа мерзімді несиелік ... ... ... ... қалыптастырудың негізгі бағыттары мыналар:
* несие формаларын дамыту арқылы кәсіпкерліктің қаржылық қажеттілігін қамтамасыз етуші тұтқа ретінде несиенің рөлін арттыру;
* шынайы және ... ... ... ... ... және ... ... жүйесін дамыту;
* венчурлік капиталдың арнайы қаржылық инфрақұрылымын құру;
* несие келісім шарттарына қатысушыларда пайда алу үрдісін синхронизациялауға қол жеткізу үшін жылдамдық ... ... ... ... несие келісім-шартын сақтауды қадағалау мақсатында кредитор мен қарызгер арасындағы қарым-қатынасты жетілдіру;
* кәсіпкерлік ... ... ... ... үшін ... оңтайлы жүйесін таңдау;
* кәсіпкерлік несие сапасын бағалау әдістемесін жасау;
* сақтандыру механизмі, кепілдік жүйелерін жетілдіру және дамыту.
Бұрын ... ... ... ... ... ... ... Орталық банк тетігінен өзге, мыналар жатады:
* мемлекеттің салық саясаты, ол несиелік мекемелерде пайданың салық мөлшерлемесінің ... ... Оның ... ... ... ... ... және пайыздық мөлшерлемесінің өсуіне әсер етсе, төмендеуі мұндай ... ... және ... ... кемуіне соқтырады;
* несиелік мекемелердің қызметіне мемлекеттің қатысуы ... және ... ... ... ... айналуын, несиелік мекемелердің біршама акцияларды сатып алуы арқылы жарғылық капиталға үлестік қатысуын, жаңа мемлекеттік мекемелердің ... ... және ... капиталының сұранымы мен ұсынысына, оның рыногының өлшемі мен несие пайызына ықпал етеді.
* Заңдарды, заңға тәуелді актілерді, ережелерді тұжырымдау арқылы несиелік ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік реттеу өзінің қалыптасуында қым-қуыт бейімделу кезеңдерін және күрделі құрылымдық өзгерістерді басынан өткізген өте күрделі, ... ... ... әлі ... ... ... ... республикасында шаруашылық субъектілерін дамыту мен қолдаудың мемлекеттік бағдарламасы жолға ... ... ... ... - ... шаруашылық субъектілерінің тұрақты дамуын қамтамасыз ету, экономиканың әртүрлі ... оның ... ... жаңа ... ... ... көбейту, нақты бәсекелестік орта жасау, қоғамның орта табының негізі ретінде меншік иелерінің қалың қауымын қалыптастыру деп ... ... іске ... үшін келесі міндеттерді шешу көзделді:
* нарық инфрақұрылымының тиімді институттарын қалыптастыру және дамыту;
* жеке сектордың ... ... қол ... ... ... ... кәсіпкерлікке арналған кадрларды даярлау, қайта даярлау және біліктілігін ... ... ... ... ... қорғау және дамыту саласындағы нормативтік және құқықтық актілерді жетілдіру;
* өндірістік, ... ... және ... ... шағын кәсіпкерлікті қолдау және дамыту;
* шағын кәсіпкерлікті қолдау және қорғау ... ... емес ... ... күшейту.
Қазақстан республикасының шағын кәсіпкерлікті дамыту мен қолдаудың тұжырымдамасы 2002 ... ... ... ... ... тұжырымдамаларда шағын кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдау, бірінші кезекте, оны одан әрі ... ... ... ... ... ... ... субъектілердің үлесін арттыруға, жаңа жұмыс орындары санын өсіруге, қоғамның орта табының ... ... ... иелері бұқарасының рөлін күшейтуге бағытталуы тиіс делінген. Шаруашылық субъектілерді мемлекеттік қолдаудың негізгі бағыттарының бірі шағын шаруашылық субъектілері үшін ... және ... ... кесімдердің орындалуына тиімді бақылау жасау, кәсіпкерлердің құқықтық сауаттылығын көтеру, ... шешу ... ... ... ... ... ... қолайлылық тудырудың құқықтық режимін орнату екені атап көрсетілген.
Қорытынды
Нарықтық қатынастарды енгізуші ТМД республикаларының ... ... ... ... ... субъектілердің кеңінен тарады, . Нарықтың әр түрлі аймақтарын жеңіп алу және көптеген елдердегі шығын кәсіпкерліктің әлемдік нарықта ... ... осы ... шаруашылық жүргізуші субъектілерін мақсатты түрде мемлекеттік қолдау, ғалым-зерттеушілердің оның негізгі сипаттамаларын негіздеуде, Ұлттық экономикадағы рөлі мен ... ... ... ... қоймады.
Шаруашылық субъектілерін дамытпайынша қазіргі кездегі экономиканы қалпына келтіру мен дамыту мүмкін емес, өйткені шаруашылық субъектілер нарықтық қатынастарды үнемі ... ... ... орта ... ... ... ... тек шағын шаруашылық субъектілер ғана республика мен облыс экономикасын жандандыруға қабілетті. Сондықтан да ... ... ... ... ... мен ... жалпыұлттық басымдыққа айналды. Қазақстанда іс жүзінде шағын кәсіпкерлікті қолдау және қорғау жөнінде заңдар қалыптасты, олар үнемі жетілдірілуде.
Қазақстандағы шаруашылық субъектілердің даму ... ... ... ... қорытындылар жасауға болады:
* шағын шаруашылық субъектілерінің, ең алдымен саудада шоғырлануы. Бірқатар жылдар бойы аталмыш кәсіпорындар ... ... өсе ...
* ... ... ... өңдеуші кешен басты рөлге ие. Шаруашылық субъектілер ... ... саны ... ... сала 97%-ды ... және 3%-ын өндіруші сала құрады.
* шағын шаруашылық субъектілерінің өнеркәсіптік дамыған ... ... ... ... орын алған.
Шаруашылық субъектілерді қолдауды және дамытуды реттейтін заңнамалық және нормативтік база ... ... ... ... ... ... ... мен болашағының динамикалық дамуының тұрақтылығының өміршеңдігі мен тиімділігінің негізгі функциясы несиелеу - ... ... банк ... дамуындағы жаңа сатысын ашты.
Банктік несиелеудің нәтижелігі үшін маңызды болып банктің ... ... ... ... ретіндегі банктің несие беруге дейінгі белгілі бір қаржылық нәтижеге жету үшін жүргізетін несиелік саясатын анықтау ... ... ... ... ҚР ... Заң күші бар ... 1995 жылғы 30 наурыздағы №2155.
* Қазақстан Республикасыдағы ҚР Призидентінің Заң күші бар ... 1995 ... 31 ... №2444.
* ... Б. Шағын бизнестегі несиелік тәуекелді басқару. //Қаржы-қаражат, №5/ 2005
* Банковское дело / Под ред Тавасиева А. М. Алматы: экономика, 2001ж
* ... Д. ... және орта ... ... және оны ... ... мәні мен маңызы. //Экономика негіздері. №3 (21), 2007ж.
* Бердалиев К.Б. ... ... ... ... ... ... 2001ж.
* Голуб М. Развивать новые виды кредитных операций необходимо // Банки Казахстана, 2001 г. №11 ... ... И., және т.б. ... ... ... ... ... //АльПари №5 2000 г.
* Дүйсенбаев К.Ш. және т.б. Кәсіпорынның қаржылық жағдайын ... Оқу ... ... ... ... М. Кәсіпкерліктің аймақтық құрылымы қандай? // Ақиқат №6 2003ж.
* Нұрақым Р. Шағын кәсіпкерлік: кеше мен бүгін. //Ақиқат №5 2005 ж.
* ... Б.А. ... ... ... ... ...
* ... 2002ж.
* Крилевский Н.А. Банктің клиенттік базасының дамуының негізгі жолдары // Деньги и кредит, 2001ж., №9 6-32б.
* Коробова Г.Г. Банк ісі /оқу ... М.: ... - 2001ж ... . ... негізджері. 4-5/2006.
* Лаврушин О.И. Банк ісі. /оқу құралы/ М.: Финансы и статистика, 2005ж 276-405б
* Панова Г.С. Коммерциялық банктердің несие саясаты. М.: 1997ж. ... ... Қ.Қ., ... С. Қаржы. Оқулық. Алматы, 2005ж
* Сейітқасымов Ғ.С. Ақша, несие, банктер: ... - ... , 2005. - 416 ... Ширинская В.Б. Операции коммерческих банков и зарубежный опыт>>. М: ФиС 1993г.
* Халевинская Е.Д. ... ... // ... и ... ... 1999 ж., №4 ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 40 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Шағын және орта бизнесті несиелендіру10 бет
Шағын және орта бизнесті несиелендіру тәжірибесі55 бет
Шағын және орта бизнесті несиелендірудің қажеттіліктері мен маңыздылықтары7 бет
Қазақстан Республикасында шағын және орта бизнесті несиелендіру14 бет
Қазақстан Республикасындағы шағын және орта бизнесті несиелендіруді ұйымдастыру86 бет
Қазақстана шағын және орта бизнесті несиелендіруді талдау35 бет
Қазақстандағы шағын және орта бизнесті несиелендіруді дамыту66 бет
«ЦентрКредитБанкі» АҚ ұйымдық экономикалық сипаттамасы және қаржы жұмысының ұйымдастырылуы29 бет
Банк клиенттерінің несие төлеу қабілеттілігі78 бет
Банктің коммерциялық қызметті несиелеу ерекшеліктері69 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь