Эксперттік жүйе

Эксперттік жүйені құру
Эксперттік жүйелердің ерекшеліктері мен негізгі функциялары
Қолданылған әдебиеттер тізімі
Эксперттік жүйе (ЭЖ)-нақты салада тәжрибелі мамандардың білімі енгізілген және осы салада диагноз қою,кеңес беру сияқты Эксперттік (эксперттік) шешім қабылдайтын интелектуальды жүйе. Ол саланың бір бағыты бойынша маманның шешіміне ұқсас нәтиже шығарып, қызметкердің дұрыс шешім қабылдауына үлкен септігін тигізеді. Мұндай жүйелер-маманның нақты жағдайда қабылдайтын дұрыс шешімі сияқты, мәселені шешетін машиналық программалар. Яғни, ЭЖ – практикада тексеріліп,бір облыста дайындалған үлкен көлемді білім қоры бойынша Эксперттік ретінде пайдаланатын жасанды интеллект, электрондық кеңесші. Егер оған дұрыс берілгендер енгізілмесе, жүйе қате нәтиже беруі де мүмкін.
Пайдаланушы интерфейсі - кеңес алуға келген кісімен байланыс орнатылатын программаның информация алмасуы. Мысалы,машина сәйкес сұрақтар беріп, пайдаланушы оларға жауаптар берсе, ЭЖ оларды зерттеп,сәйкес қорытынды шығарады.
1 Тельнов Ю.Ф. Интеллектуальные информационные системы в экономике.
— М., 1998. — 174 с.

2 Д. Джарратано, Г. Райли. Экспертные системы. Принципы разработки и программирование. Изд. Вильямс, 2006. – 50 c.

3 Н. Убейко. Экспертные системы. – М.: МАИ, 2002.

4 Гаврилова Т.А., Червинская К.Р. . Извлечение и структурирование знаний для экспертных систем. Москва, 1992.

5 Джозеф Джарратано, Гари Райли «Экспертные системы: принципы разработки и программирование» : Пер. с англ. — М. : Издательский дом

«Вильямс», 2006. — 1152 стр. с ил.

6 Тельнов Ю.Ф. Интеллектуальные информационные системы в экономике.

— М., 1998. — 174 с.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТІРЛІГІ СЕМЕЙ ҚАЛАСЫНЫҢ ШӘКӘРІМ ... ... ... ... ...                                                                                        ... ... 2015
Эксперттік жүйені құру
Эксперттік жүйе (ЭЖ)-нақты салада тәжрибелі мамандардың ... ... және осы ... ... ... беру ... ... (эксперттік) шешім қабылдайтын интелектуальды жүйе. Ол саланың бір бағыты бойынша маманның шешіміне ... ... ... ... ... шешім қабылдауына үлкен септігін тигізеді. Мұндай жүйелер-маманның нақты жағдайда қабылдайтын дұрыс шешімі сияқты, ... ... ... ... ... ЭЖ - ... ... облыста дайындалған үлкен көлемді білім қоры бойынша Эксперттік ретінде пайдаланатын жасанды интеллект, электрондық кеңесші. Егер оған ... ... ... жүйе қате ... ... де ... интерфейсі - кеңес алуға келген кісімен байланыс орнатылатын программаның информация алмасуы. Мысалы,машина сәйкес ... ... ... ... ... ... ЭЖ ... зерттеп,сәйкес қорытынды шығарады.
Білім қоры (БҚ)-біртілде жазылған нақты облыстық ... ... ... ... мен ережелер, сенімділік коэфиценттері оларды қосымша толтыруғада болады).
Шешуші-пайдаланушы енгізген берілгендер мен білім қорында сақталған білімдерді пайдаланып,Эксперттікның ой - ... ... ... Яғни, шешуші - жүйенің "миы".
Түсінік беруші ішкі ... ... ... және ... ... ... не ... алынған ұйғарымның қабылданбағаны сияқты сұрақтарға жауап беретін арнайы программа. Шешуші мен түсінік беруші жүйені шығару мәшинесі деп те атайды. ... ... ... кезде ол мынадай мәселелерді орындайды: алынған инфарматцианы білім қорында сақталған инфарматция мен салыстырады; негізгі мақсатта не себептік байланыстарды іздейді; әр факт үшін ... ... ... ... ала ... ... анықтығын бағалайды. Осылардың негізінде шығару мәшинесі Эксперттік адам сияқты қорытынды дайындайды.
Білім қоры редакторы - жасанды интелект маманына ... ... ... ... ... ... ... дайындауға мүмкіндік беретін прогарамма. Жалпы, ЭЖ дайындаушы ұжымға ... төрт адам ...
* ... ;
* ... ... ...
* ...
* пайдаланушы.
Бұл ұжымды басқарып, жүйе дайындайтын кісі - ... ... ... ... ... ... ... алатын жүйенің ұсынған ережесі қарапайым, орнықты және жеңіл түсінетіндей болуы міндетті.Мысалы,жүйеде мындай талаптардың орындалуы тиіс:
* толық емес не ... ... ... ... да пікір айту мүмкіндігі;
* пікірлер тізбегін пайдаланушыға түсінікті тілде жеткізе білу ;
* фактілер мен ... ... ... айқын түрде ажырытылуы;
* қажет болса,білім қорын толықтыру мүмкіндігі ;
* ЭЖ - ден ... ... ... ... бере ...
* ... ... құнының онша қымбат болмауы (қазіргі кезде күрделі ЭЖ - ... ... ... мыңдаған - он мың даған доллар тұрады).
Терең құрылмаған ЭЖ-ны пайдалануға да ... ... бір ... ... ... ... ... қиын болғандықтан,оны жазуға берілетін кеңес толық болмауы мүмкін, бірақ ол бір дәрігердің кеңесінен кең болуы қажет.
2. ЭЖ ... ... ... ... ... ... ... белгілер,критерийлер бойынша классификациалауға (ажыратып бөлуге ) болады.Мысалы,шешілетін есептің типі бойынша (берілгендерді талдау, ... ... ... ... ЭЕМ типтері бойынша (Супер ЭЕМ, Дербес ЭЕМ, Пролог- жүйе), нақты уақытқа байланысты (статикалық, динамикалық) және .т.б. Динагностикалау-жүйенің ақаулығын ... - ... ... белгілі нысандар үшін түрлі сызбаларды,түсініктеме жазбаларды және т.б. дайындау; жоспарлау - біршама іс-әрекеттерді орындайтын нысандар үшін жоспар құрыу; ... - ... ... ... ... қателлерін диагностикалау және жақсырақ нәтиже алу; статикалық ЭЖ - ... ... ... ... қорлары және т.б. Яғни, берілгендердің мағнасын талдау,жүйенің істен шыққанын ... әр ... ... ... ... ... ... (маниторинг) және т.б. бойынша шешілетін есеп өзі типі бойынша классификациаланады. Есептер шешу қиындығы бойынша классификациалануы да мүмкін.
3. Информатика ЭЕМ ... ... ... және оның ... мен ... ... өңдеу әдістерін зерттейтін комплексті ғылым.Модельдеудің негізгі де инфарматика ретінде қарастырылады,және ол жорамалды тікелей тексеру құралы да. Ал, ЖИ, ЭЖ ... ... ... білімді зерттеу,іздеу және оны ыңғайлы түрде көрсету. Зерттеудің негізгі мақсаты-теориялық құрлымдар құрыу ғана емес, оны компьютерде ... ... ... ... ... Оның ... программадан өзгешілігі-ол білімдерімен, ал әдеттегі программалар берілгендермен әрекет ... ... ... ... бірі, бірақ оның ғылым ретінде қарастырыла бастағанына 40-50 жылдай ғана уақыт өтті. Ол негізінен алгаритімі белгілі емес ... ... ... ... ... ... Ойын ... жүрістермен аяқталғанымен, әр кезеңде дұрыс жүрістерді табу және жеңіске жеткізу жолдарын дәл анықтау көптеген, тіпті мыңдаған ... ... ... көз ... қиын ... Сол сияқты,сол сияқты медициналық диагноз қоюдың,құжатты басқа тілге аударудың дәл алгаритімі, күрделі мәселенің дәл шешіудің әдісі жоқ. Мұнда шешім көптеген ... ... ... ... ... ... алу арқылы орындалады. Бұл тәсіл әрекеттер екендігі делінеді.
Жалпы, комьютерлік әдеттегі программалар мен жасанды жүйелер программаларының айырмашылығы жеткілікті.
Біріншіден, әдеттегі ... ... ... ... ... орындайды. Ал, ЭЖ әр жаңа мақсатты орындау үшін шамамен болсада шешімдер ағашын құрып, ... кез ... ... өрнектерді өңдеумен айналысады.Әдеттегі программалардың мақсаты-оқиғалар ағымы және байқалған оқиғаның болжанған беталысы жөнінде кеңес ... ... ... программалар барлық жағдайда белгілі фактілермен жұмыс істейді, ал ЭЖ тәжрибеге негізделген түрлі түсініктер мен оқиғаларды ... ... ... мен ... - ... ... Эксперттік адамдар жинастырған білімдер).
Үшіншіден, әдеттегі порграммалар нақты математикалық ережелерге сүйеніп құрылады, ал ЭЖ-нің жұмысы ... ... үшін ... және т.б. тәсілдері пайдаланып, символдық өрнектерді өңдеуден тұрады. Онда пайдаланатын кейбір фактілер мен шындықты толық түрде көрсетпеуі де мүмкін. Мысалы егер онда ... ... ... ... ... ... болса, онда ол - құс" ережесі дәл емес (күрке тауық та құс, ... оның ұшу ... көп ... 80% ... ғана).
Бір салада эксперттік жүйе программасын құру үшін адамның жақсы программалаушы ... ... осы ... ... ... ... бар ... көмегі қажет. Программаға эксперттіктен алған білімі шама мен ... ... ... ... ... үшін де ... эксперттік маман кісімен ұзақ жұмыс істеуі міндетті.
ЖИ жүйелерін зерттеушілер жүйеге әдеттегі программда жоқ мәліметтерді де қосу қажеттігіне көз ... ... ... бір инфармацианы өзі жинай алу тиіс екенін анықтады. Мысалы, > информацияны жинастыру және оны ... тек ... ... ғана ... ... ... ... Ал әдеттегі программалау тілдері орындалатын тапсырмалар мен нұсқауларды ғана орындай алады.
ЖИ-дің мынадай ерекшелігі өте маңызды. ... ... ... ... тек жеке ... ... ... де, оларды қай кезде пайдалану керектігін біле ... ... ... ЭЖ ... үшін 20-30 адам - жыл уақыт кететін. ЭЖ дайындауға ... ... ... ... болып, олар дамытылған соң бұл үшін бөлінетін уақыт 4-5 ... ... ... ... ... әідеттегі программалау тілдері (Бейсик, Турбо Паскаль, Visual Basic, C++, т.б.), жасанды интеллект жасайтын тілдер (Лисп, Пролог, т.б.) және ... ... ... дайындалған қабықшалары жатады.
Қабықша. Бір есепті шешу үшін дайындалған ЭЖ программасын сол ... ... ... шешу үшін де ... ... ... ... қосылған бөлігін алып тастап,оның онына жаңа есептің білім қорын ыңғайлы түрде қосса болғаны.Осылайша білім қорынсыз құрылған ... ... жүйе деп ... ... ерекшеліктері мен негізгі функциялары
Эксперттік жүйе технологиясында орныққан бағдарламалық ... (БЖ) ... ... ... ... ... танымал болды.
Эксперттік жүйелердің маңыздылығы мынада:
* Эксперттік жүйелер технологиясы компьютерлерде орындалатын ... ... ... ... ... ... айтарлықтай экономикалық нәтиже әкеледі;
* ЭЖ технологиясы ... ... ... ... ... ең негізгі құралы: ұзақтығы және күрделі бағдарламаларды жасақтаудың қымбаттылығы;
* ЭЖ технологиясы мен ... ... ... ... бағдарламалық құралдарға жаңа сапа қосады, яғни: пайдаланушыны бағдарламаны тұтынуда динамикалық жаңартумен қамтамасыз ету.
Алдыңғы қатарлы мамандардың пайымдауынша, жақын арада ЭЖ-ге ... ... ... ...
ЭЖ барлық проектілеу, құрастыру, өнеркәсіп, бөлу, сату, қызмет ... ... ... ... ие болады;
Коммерциялық таратуға қол жеткізген ЭЖ технологиясы дайын интеллектуалды-өзара әрекет ... ... ... ... бағдарламаларда революциялық алға жылжуға жол ашады.
ЭЖ негізінен бейформалды міндеттерді шешуге бағытталған, яғни ЭЖ формалданған міндеттерді шешуге әрекеттенген дәстүрлі бағдарлама ... ... ... ... ... ... ... әдетте келесі ерекшеліктерге ие болады: қателікпен, бір мағыналы емес, бастапқы деректердің қарама-қайшылығы мен толық ... ... ... ... яғни ... шешу ... өте кең; ... мен білімдердің динамикалық өзгеруі.
Танымал және тиімді пайдаланылатын ... ... ... DENDRAL - ... ... ... ... олардың спектрлік анализдарының қорытындысы арқылы анықтауға арналған ЭС (әлемдегі ең алғашқы сараптамалық жүйе болып есептеледі).
* MOLGEN- ферменттермен ... ... ДНК ... ... ... ... ... арналған ЭЖ.
* XCON - DEC корпорациясындағы VAX-11 есептеу кешенінің сатып алушы тапсырысымен келістіріле отырып ... ... ЭЖ.
* MYCIN - ішек ... ... ЭЖ.
* PUFF - өкпе ауруларын диагностикалайтын ЭЖ.
* MACSYMA - ... ... ... ... көрсететін ЭС.
* YES/MVS - IBM корпорациясындағы көп қызметті үлкен MVS операциялық ... ... ... ЭЖ.
* DART - IBM корпорациясының үлкен НМД диагностикалауға арналған ЭС.
* ... - ... ... іздеуде көмегін тигізетін ЭЖ.
* POMME - алма ... ... ... ... ЭЖ.
* ... - ... мұнай өңдеу зауытында өндіріс жоспарын жүргізетін ЭС.
* МОДИС - ... ... ... ЭЖ. ... ... өте ... ... 1-кестеде көрсетілген.
Кесте 1 Эксперттік жүйенің өте атақты ... Media ... System ... басқару
3
Expert-Ease
Jeffrey Perrone
Кіші ЭЖ-ді жасақтау
4
INSIGHT-2
Level 5 Research
Оқыту
5
Knowledge Craft
Carnegie Group Inc
Өндіріспен басқару
6
Rule-Master
Radian Corporation
Диагностика, басқару,
сақтандыру, әскери қызмет
7
TIMM
General Research
Бұзылыс кезінде тік ... ... ... ... ... ... ҒА КСРО
ЭЖ-ні жобалау
10
Space
ҒЗИ жүйелік зерттеу
Әр түрлі ақпараттарды
өңдейтін ЭЖ құру
Кейбір коммерциялық эксперттік жүйелер 2-кестеде көрсетілген.
Сонымен, эксперттік ... ... ... жүйелердің түрлері өте ауқымды.
Кесте 2 Коммерциялық эксперттік жүйелер

Жүйе
Жасаушы
Тағайындалуы
1
Dendral
Stanford University
Органикалық
химиядағы
масспектрометрия
2
Drilling Advisor
Teknowledge
Техникалық
жүйелердің
диагностикасы
3
Hearsay-2
Carnegie-Mellon
Тілді түсіну
University
4
Prospector
SRI International
Геология
5
PUFF
Stanford University
Өкпе ауруларын емдеу
6
XCON
Carnegie-Mellon
Компьютерлік
жүйелердің ... ... ... ... ... ... арқасында оларға қосалқы ЭЖ-лер де шығып жатыр. Көп ... ДК ... ... өз ... ... ... ЭЕМ-нен кем түспейді.
Алайда, танымалдылығына қарамастан, жоғарыда айтылған барлық ЭЖ-тердің негізінен кейбір кемшіліктері бар:
* Төмен сапалы интерфейс;
* Білімдерді ... үшін ... ... білу ...
* Үлкен көлем;
* Жылдамдылық төменділігі;
* Басқа бағдарламалармен байланыс дамымаған;
* Білім базасын ... ...
* ... ... жүйе ... ... ... мынадай белгілерімен ерекшеленеді:
* Адамның ойлау механизмін белгілі бір ... ... ... ... Бұл ... ... ... модельдеу мен компьютерлік анимациядан айырады.
* Жүйе есептеу операцияларын ... ... ... ... мен қорытындыларды қалыптастырады. Білім қоры жүйеде белгілі бір арнайы ... ... ... жеке ... ... ... тұрады. Олар түсініктер мен қорытындыларды құрастырады. Бұл бағдарлама компонентін деректер қоры деп атауға болады.
* ... ... ... болып эвристикалық және жақындатылған тәсілдер қолданылады. Эвристика дегеніміз адамның ұқсас проблемаларды шешу ... (rule of thumb), ... ... ... машиналды түрде ықпал етуі.
Эксперттік жүйенің шешімнің негізділігін түсіндіре білетін қасиеті болуы шарт. Пайдаланушы ... ... ... ... алуы ... яғни ... ... алынғандай болмауы керек. Бұдан бөлек, зерттеу бағдарламалары өз ойлап табушыларымен ғана "сөйлесе" алып, оның нәтижесін ғана көре ... ... ... жүйе белгілі бір кәсіп аясында, практикалық тәжірибе ... ... ... ... ... оны осы ... ... проблемаларды шешуге пайдаланады. Осындай қасиеттер сараптамалық жүйені басқа "дәстүрлі" жүйелерден ажыратады. Эксперттік жүйені құрастыру процесін инженериялық білім қоры ... ... ... және ол ... ... ретінде де қарастырылуы мүмкін .
Эксперттік жүйені жоспарлаған кезде негізгі назар шешімді іздеу жолында білім қорының пайдаланылуына аударылуы керек. ... ... ... қай білім қорының керектігін дұрыс ажыратып оны пайдалана білу эксперттік жүйенің функциясының негізгі бөлігі. Тривиалды емес проблемаларды шешу жоспарлаудың ... ... мен ... ... пен тест ... ... етеді.
Білімге ие, асып кетудің алуан түрлі стратегияларын қолдану бағдарлама тиімділігінің сипаттамасына әсерін тигізеді. Бұл стратегиялар ... ... ... ... ... ... ... іздейтінін анықтайды.
Қолданылған әдебиеттер тізімі:
* Тельнов Ю.Ф. Интеллектуальные информационные системы в ...
-- М., 1998. -- 174 с.
* Д. ... Г. ... ... системы. Принципы разработки и программирование. Изд. Вильямс, 2006. - 50 c.
* Н. ... ... ... - М.: МАИ, 2002.
* ... Т.А., ... К.Р. . ... и ... знаний для экспертных систем. Москва, 1992.
* Джозеф Джарратано, Гари Райли : Пер. с англ. -- М. : ... дом
, 2006. -- 1152 стр. с ил.
* ... Ю.Ф. ... ... системы в экономике.
-- М., 1998. -- 174 с.

Пән: Информатика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Statex эксперттік жүйесіне жалпы сипаттама7 бет
VP-Expert эксперттік жүйенің жазбасы10 бет
VP-Expert эксперттік жүйенің жазбасы жайлы6 бет
VP-Expert эксперттік жүйенің жазбасы туралы4 бет
Ақпараттық менеджменттегі ақпараттық технологиялар курсынан: Бизнестегі эксперттік жүйелер12 бет
Биснестегі эксперттік жүйелер6 бет
Криминалистикалық сараптама жүргізу барысында оқиға болған жердегі эксперттік зерттеудің ерекшеліктері10 бет
Эксперттік жүйелер3 бет
Эксперттік жүйелер мен қолдану аудандары6 бет
Эксперттік жүйелер пәні бойынша электрондық оқулық25 бет


Исходниктер
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь