Төлем балансы

Кіріспе

1. Төлем балансы және оның құрамы
1.1. Төлем балансының мәні принциптері мен құрамы
1.2. Төлем балансының теориялары

2. Қазақстан Республикасының төлем балансы және оның құрамы
2.1. Төлем балансын құрау жүйесі
2.2. Қазақстан Ресупбликасының төлем балансы (1996жылғы)
2.3. Төлем балансын мемлекеттік реттеудің әдістері

Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Халықаралық валюта қорының (ХВҚ) анықтамасы бойынша, төлем балансы дегеніміз белгілі бір уақыт мерзімінде бір елді әлемнің басқа елдерімен арасында болған сыртқы экономикалык операциялар бойынша жүйеленген жалпы мәліметтері көрсетілетін статистикалық тізімдемесі. Төлем балансы резидент еместерге берілген төлемдерді ғана емес, олардан келген түсімдерді де тіркейді.
Төлем балансының құрылуы мен бағалануы Халықаралық валюта Қорының әдістемесі (төлем балансын құру бойынша нұскау, ХВҚ 5-басылымы 1993 ж.) негізінде стандартталған есептеу ережелері мен анықтауларына сәйкес жүзеге асырылады.
1. Киреев А.П. Международная экономика: В 2 ч.: Ч. 1: Международная микроэкономика: движение товаров и факторов производства. Учеб. пособие. М.: Междунар. отношения, 1997, 416 с.
2. Киреев А.П. Международная экономика: В 2 ч.: Международная макроэкономика: открытая макроэкономика и макроэкономическое программирование. Учеб. пособие. М.: Междунар. отношения, 1999. 488 с.
3. Кругман П., Обстфельд М. Международная экономика. Теория и политика: Учебник для вузов/Пер. с англ. Под ред. В.П. Колесова, М.В. Кулакова. М.: ЭФ МГУ, ЮНИТИ, 1997. 799 с.
4. Миклашевская Н.А., Холопов А.В. Международная экономика: Учеб. пособие /Под ред. А.В. Сидоровича. М.: Изд-во Дело и Сервис, 1998. 272 с
5. Линдерт П. Экономика мирохозяйственных связей / Пер. с англ. - М.: Прогресс, 1992.
6. Авдокушин Е.Ф. Международные экономические отношения: Учебник. – М.: Юристъ, 1999.
7. Ломакин В.К. Мировая экономика: Учебник для вузов. – М.: Финансы и статистика, 1998.
8. Сергеев П.В. Мировое хозяйство и международные экономические отношения на современном этапе: Учеб. пособие по курсу “Мировая экономика”. – М.: Новый Юрист, 1998.
9. Семенов К.А. Международные экономические отношения: Курс лекций. – М.: Гардарика, 1998.
10. Буглай В.Б., Ливенцев Н.Н. Международные экономические отношения: Учеб. пособие. – М.: Финансы и статистика, 1996.
11. Долгов С.И. Глобализация экономики: новое слово или новое явление? – М.: Экономика, 1998.
        
        Жоспар
Кіріспе
1. Төлем балансы және оның құрамы
1.1. Төлем балансының мәні принциптері мен ... ... ... теориялары
2. Қазақстан Республикасының төлем балансы және оның құрамы
2.1. Төлем балансын құрау жүйесі
2.2. Қазақстан Ресупбликасының ... ... ... Төлем балансын мемлекеттік реттеудің әдістері
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Халықаралық валюта қорының (ХВҚ) ... ... ... балансы
дегеніміз белгілі бір уақыт мерзімінде бір елді әлемнің басқа елдерімен
арасында болған ... ... ... бойынша жүйеленген жалпы
мәліметтері көрсетілетін статистикалық тізімдемесі. Төлем ... ... ... ... ғана ... олардан келген түсімдерді де
тіркейді.
Төлем ... ... мен ... ... ... ... (төлем балансын құру бойынша нұскау, ХВҚ ... 1993 ... ... есептеу ережелері мен анықтауларына сәйкес жүзеге
асырылады.
Төлем балансын құру мен анықтамаларының негізгі ережелеріне:
▪ резидент пен ... ... ... ... ... ... екі жақты жазу жұйесімен есепке алу;
▪ қорлар көлемін емес, ағымдарды ғана көрсету;
▪ әр ... ... ... операциялар мен төлем
сомаларының құндық көлемін біркелкі есептік көрсеткішке келтіру;
▪ операцияларды түрлері мен ... ... ... балансын құруда сыртқы экономикалық операцияларды ішкі
шаруашылык. операциялардан ... ... ... ... үлкен маңызға
ие болады.
Сыртқы экономикалық операцияларды нақты ұйымдар, компаниялар немесе
жеке ... ... олар ... ... ... ... не елдің резиденті, не ... емес ... ... ... ... ... басқа территорияға
қарағанда осы территориямен тығыз байланысқан шаруашылықтардың ... ... ... ... егер ... ... ... резиденті
болып саналса, олардың басқа елдермен операцияларын көрсетеді. Ал егер ... ... ... осы ... операцияларын көрсетеді".
Резиденттерді анықтауда түрлі елдердің өзіндік ерекшеліктері
бар. Мысалға: АҚШ-та резиденттерге осы елде тұрақты өмір сүріп
жатқан азаматтар, мемлекеттік мекемелер мен ... ... ... Ал шет елде ... ... ... ... (мемлекет қызметкерлерінен басқа) АҚШ резиденттеріне
жатқызылуы, олардың шет елде болу ... ... ... шет ... ... ... АҚШ үшін шетел фирмалары ретінде саналады.
Алманияда төлем балансы тұрғысынан резиденттерге ... ... осы елде ... ... ... қарамай, жеке және
құқықтық тұлғалар жатқызылады. Осыған байланысты ГФР резиденттеріне ... ғана ... сол елде ... ... асырып жатқан кәсіпкерлер
де жатады.
1. Төлем балансы және оның құрамы
1.1. Төлем ... мәні ... мен ... ... өздерінің сыртқы экономикалық жағдайын білуі үшін
оларға кезеңдік статистикалық мағлұматтар керек. Осы ... ... ... ... Ол берлгілі бір кезеңде сол елдің сыртқы
экономикалық іс-әрекет ... ... ... ... ... ... ... операпияларының құрылымы
мен сипаты, сандық және ... ... ... Ол ... ... ... қатысы, яғни осы елдің басқа елдерге шығарған барлық
төлемдері сомасының және басқа елдерден түскен түсімнің барлық ... ... ... ... (ХВҚ) ... ... төлем балансы
дегеніміз – белгілі бір ... ... есеп ... Ол ... көрсететді:
а) белгілі бір өзінен басқа әлем арасындағы тауарлық, қызметтік,
табыстық операциялар;
ә) ... ... және сол ... ... ... ақша резерві (СДР) және де басқа елдерге қарағанда
сол ... ... ... және ... ... біржақты аудармалар (перевод) және орын толтырушы жазбалар. Олар
өзара шешуге ... ... мен ... бухгалтерлік есеп
бойынша теңестіруге қажетті.
Төлем балансының құрамының негізі болып табылатын принциптер:
Бірінші принцип – қандай да бір елдің ... бір ... ... ... ... ... қамту (жыл, ай, тоқсан). Сыртқы
экономикалық операцияларды ішікі экономикалық операциялардан айыра білу
үшін ... ... қоры ең ... ... мен ... ... ... түсіну қажет.
Қазақстан Республикасының «Валюталық реттеу және валюталық бақылау»
заңында «резиденттер»:
а) Қазақстан Республикасындағы тұрақты ... ... ... ... Қазақстан Республикасында орналасқан, оның заңдылығына сәйкес
орнатылған заңды ұйымдар;
б) Қазақстан Республикасында орналаспаған және оның ... ... ... ... ұйымдар; олар заңды ұйым болып табылмайды;
в) басқа елдерден Қазақстанға келген дипломатиялық және тағы ... ... ... ... ... сыртында түрақты түратын және Қазақстан
Республикасына уақытша келушілер;
ә) басқа елдің ... ... ... ... елде ... ... ... заңдары бойынша құрылған Қазақстан Республикасы сыртында
орналасқан ұйымдар және кәсіпорындар;
в) Қазақстан Республикасындағы шетел дипломатиялық ... ... ... ... ... және өкілдері;
г) Қазақстан Республикасында орналасқан ә және б ... ... ... ... мен ... принцип – операциялардың екі қайтара бухгалтерлік ... бір ... ... дисбаланс келесі баппен теңеледі. Төлем
балансы төлемдік операциялардан тыс операцияларды да ... ... ... ... жоқ ... бірі – біржақты
аудармалар (яғни, қайта ... ... ... ... ... қоры – жеке ... ... ақша резерв
(СДР-ге) беруі;
• Алтынның монетизациялануы немесе демонитизациялануы;
... ... ... ... ... ... ұлттық валюта
резервін қайта бағалау.
Сондықтан да төлем балансы тек ... емес ... ... Төлем балансының теориялары
Елдің төлем балансын ... ... Бұл ... келе ... ХІХ ... мен ХХ ғасырыдың басында шотландтық Д. ... ... ... ... ... классикалық теориясы
өте жоғары деңгейде дамыған. Бұл теория ... ... ... бірге
қалып қойды. Бірақ соңғы он жылдықтарда бұл терияға қызығушылық қайта
артты. ... ... ... ... ... ретінде
«резервтердің қорытынды өзгерістері» танылса валюта қурсының ... ... ... ретінде ұлттық валюта курсы айырбасталуының
« қалқымалы» болуы ... ... оның ... ... ... оның жақсаруына
байланысты жоғарылайды.ол өздігінен автоматты түрде көптеген ағымдағы
операциялардың өзгеруіне ... ... ... ... ... ... неоклассикалық эластикалық әдіс қалыптасты. Эласттикалық әдіс төлем
балансының өзегі – сыртқы ... ... ... ... ... = Рэ / Рu * К ... ... Рэ – экспорттық тауарлар бағасының деңгейі;
Рu – импорттық ... ... ...... ... формуладан келесі қорытындыны шығаруға болады.
Төлем балансының тепе-тендікке жеткізу құралы – валюталық курс
өзгерімділігі ... ... ... сәйкес ұлттық валютаның девальвациясы
экспорттық бағаларды төмендетеді, ал ... ... ... ... үшін ... ... ... Ол елде шығарылған
тауарлардың бізге әкелінуін арзандатады.
Демек, осындай жағдайларда келесі ... ... ... Ол
экспорт пен импорт сұранымының эластикалық коэффициенті болып табылады. ... ... ... ... ... Егер елге қажетті тауар
импорттыосы елде шығармайтын ... онда оның ... ... түсе алатын импорт тауарларынан айырмашылығы онша үлкен еместігін
білдіреді.
С.Александрдың еңбегі Дж. Мид және Я. ... ... ... ... ... ... жалпы алғанда, кейнсиандық теорияға
сүйенеді. Бұл тұрғыдағы төлем балансын (атап айтқанда, сауда балансы) жалпы
ішкі өнімнің ... ... ... ішкі ... ... сұраныстың жиынтығымен байланыстыруға тырысады.
Абсорбциондық тәсіл төлем балансы жағдайының жақсарғанын (оның ішінде
ұлттық валютаның ... ... ... ... оның ... жалпы көтерілгенін, яғни тұтыну мен капиталды салудың өскенін
көрсетеді. Бұл жерде кейнсиандықтар қорытындысынша: экспортты ... ... ... атап айтқанда, отандық өніммен қызмет көрсетудің
бәсекелесуін көрсетуі қажет (тек ұлттық валютаны девальвация ... ... ... Бұл ... ... да көп ... қарастырылады. Соның
ішінде монетаристік тәсіл. Бұл ... ... ... ... ... сальдосының ақша айналымына ықпалы қарастырылған ақша факторына
айрықша көңіл бөлінеді. Монетаристердің ... ... ... ... тепе-теңдіктің болмауы төлем балансындағы тепе-теңдіктің
болмауы.н анықтайды.
Осыған байланысты үкіметке ... ... ... ... ақша
айналымына ғана емес, сондай-ақ, елдің халықаралық есеп балансына
араласпау. ... ... ... ... ... тек қана ... қатаң қадағалау қажет. Бұл проблемаға монетаристер аса көңіл
айналымдағы артық ақшадан ... ... үшін ... ... ... ... ... төлем балансы және оның құрамы
2.1. Төлем балансын құрау жүйесі
Сыртқы экономикалық ... ... орта ... ... ... балансы» терминін Шотландық экономист (ХVІІ ғ.) Джеймс ... ... ХХ ... басында төлем балансын құрау әдісі ... ... дами ... ... ... отырып, Халықаралық валюта қоры
барлық елдер бойынша ортақ төлем ... ... ... әдістемесін
жасаған. Төмендегі төлем балансын құрау үлгісі 1977 жылғы Халықаралық
валюта қорының шешімі ... ... ... – басқарылулар» (алғы шарт) деп аталатын 4 ... ... ... ... ... 112 баптан (статья) тұрады.
Кеңейтілген ... бұл ... 7 ... ... кесте төлем балансының қысқартылған схемасы болып табылады.
Бұл кестеде төлем балансы баптарының кеңейтілген классификациясы ... ... ... қоры ... бойынша жасалған. Мұнда мысалға АҚШ-
тағы 1989 жылғы ... ... ... доллар өлшемімен келтірілген.
Бұл қысқартылған схеманы үш бөлікке ... ... ... ... ... Мұнда тауар, қызмет, капитал және
ақшалай аударылымдардан түсетін табыстың бар жоқтығын анықтайды.
2. Капитал қозғалыстары (В+С).
3. ... ... ... төлем балансының
салмақтандырылатын мемлекеттік органдарының ... ... ... ... баланс сальдосы пайда болады. Ол мемлекеттің
алтын, валюта және ... ... ... ... немесе
бөлінеді.
Төлем балансында экспорт және импорт ФОБ бойынша анықталады, ... ... ... және ... құны ... Ал сыртқы сауда
статикасында импорт СИФ бойынша анықталады, яғни сақталу мен ... ... 1. ... ... ... ... ... (А), млрд. доллар
|Төлем баланс операциялары | ... ... ... ... ... |-110,06 ... ... ФОБ |-360,46 ... ... ФОБ |-475,33 ... ... |-114,87 ... тауарлар, қызметтер және табыстар: кредит |-242,71 ... ... ... және табыстар:дебет |-223,14 ... ... ... және табыстар | -95,30 ... ... ... |-1,33 ... ... ... |-96,93 ... есептерінде |- ... ... ... |-13,43 ... ... ... ... көп. Оны негізінен ... ... және ... деп ... ... ... ... көрсетуге өте үқсас – ... әр ... ... жүк, ... және ... да тасымалдау;
- халықаралық туризм;
- телекоммуникациялық қызметтер;
- білім деңгейлік;
- қаржылық;
- сақталу;
- жұмыс түрін (мысалы, ... ... ... ... қызметтер (мысалы құрылыс) және т.б.
3) меншік құқығын қолдануға кететін кірістер мен шығыстар (лицензия,
патент, рояльти және тағы ... ... мен ... шетелдегі жеке және мемлекеттік инвестициялардан түсетін табыстар
мен сол елдегі шетел ... ... ... ... қайта
инвестициялау (реинвестициялау) табыстары жатады;
5) шетел мемлекетінің саяси және әкімшілік операциялары «Жеке біржақты
аудармалар» және ... ... ... ... ... шетел жұммысшыларының, көшіп келушілерінің және тағы ... ... ... ... 2. ... ... капитал қозғалыстары блогы (В+С+Д)
млрд. доллар
|Төлем баланс операциялары | ... Төте ... және де ... ұзақ ... ... | -87,93 |
|Төте инвестиция |-40,50 ... ... | -44,79 ... да ұзақ ... капитал |- ... ... ... |2,86 ... сектор |0,16 ... ... |- ... А + В |-22,13 ... ... ... ... |16,32 ... ... ... |1,84 ... сектор |8,01 ... да ... |6,47 ... ... мен ... ... |22,60 ... А+В+С+Д |-16,79 ... ... ... ... ... қозғалысы балансы В және С блоктарды қамтиды.
Блок В немесе «төте инвестиция ... ұзақ ... ... төте және ... ... ... да үзақ мерзімді капитал:
- ұзақ мерзімді мемлекеттік және ... ... ... алынған қарыздарға төленетін проценттер;
- халықаралық банктер және қаржылық ұйымдардың
облигацияға қол қоюы.
Блок С – ... ... ... Бұған 1 жылға дейінгі инвестициялар
кіреді және қысқа мерзімді мемлекеттік құнды қағаздар мен ... ... және ... ... ... ... ... қозғалысын көрсетеді.
Тауар қозғалысы балансы Д блокты да ... ... мен ... ... күнделікті жиі кездесетін қателер, сонымен қатар, контрабанда
және капиталдың заңсыз құйылуы анықталады.
Соңғы баланс талдауында Н ... ... ... ... ... Е – «Компенсациялаушы бап». Бұл бапта келесі өзгерістер
көрсетіледі:
а) монетизация және ... ... сол ... алтын қорындағы
және алтынға деген әлемдік бағаның өзгерісі;
ә) өз валютасының айырбас курсын өзгерту үшін оның ... ... орны және сол ... ... ... сол ... валюта резерві, сыртқы міндеттемелерді, айырбас курсына
байланысты ХВҚ алған қарызының өзгеруі.
Блок Ғ – ... ... ең ... ... ... ... ... қарастырады. Олар:
• Халықаралық валюта қоры берген қайтарылмайтын несиелер;
• Халықаралық қайта құру мен даму ... ... ... ... үшін ... ... Араб ... қорынан берілген жеңілдік несиелер;
• Төлемдегі уақытты созу;
• Қарыздарды уақытынан бұрын қайтару;
• Басқа мерзімге көшу және күшін ... 3. ... ... «компенсациялаушы», «жедел қаржыландыру»,
«шет мемлекеттердің валюта резервінің құрамындағы міндеттемелер» блогы
(Е+Ғ+G),
млрд. доллар
|Төлем баланс операциялары | ... ... ... |1,56 ... ... ... бағалау |0,02 ... ақша ... (СДР) |- ... резервін қайта бағалау |1,53 ... ... |18,33 ... Төте ... |- ... ... |18,33 ... ... ... органдарының алтын валюта резерві |8,48 ... ... | ... А+В+С+Д+Е+Ғ+ G |26,81 ... ... ... ... ... ... (блок
G). Мұнда шетел банкілеріндегі ... ... және ... ... шетел құнды қағаздарын сату және сатып алу.
Мысалы: Парсы шығанағының Америка және ... ... ... ... ... 4. ... ... резервтің соңғы немесе жалпы өзгеруі блогы (Н)
млрд. ... ... ... | ... ... ... немесе жалпы өзгеруі |-26,81 ... ... қор ... ... қор) |-0,01 ... ақша ... (СДР) |-0,31 ... ... резервтік орны |0,70 ... ... |-27,9 ... ... |- ... ... ... |- ... үш ... ... болады. Олар. Күнделікті операциялар
балансындағы, капитал қозғалысы және тіркеугеалынған ... ... ... ... ... ... ... төлем балансының
сальдаосы) – бұл сольдо ... ... өте ... және ... отрады.
Капитал қазғалысының сальдосы. Күнделікті тауар ... ... ... ең ... ... ... Басқаша
айтқанда күнделікті төмен балансының сальдосы кері таңбалы болса, ... оң ... ... қозғалысы сальдосы арқылы (толық немесе біртіндеп)
жабады. Егер елдің күнделікті төлем баланс сальдосы оң таңбаалы болса, ... ... ... оны ішке ... асып түсу ... де төлем балансы резидент пен резидент еместер арасындағы барлық
мәмілелерін тіркейтін болса, экономикалық мәмілелер ұғымына түсінік ... ... ... ... мәмілелер деп бір ел
резидентінен басқа ел резидентіне активтерге қүқық меншігінің өтуі ... ... ... ... ... ... өзгерісін
көрсететін кез келген құндық айырбасы аталады (Линдерт Г.Х. Экономика
мирохозяйственных ... 5 ... кез ... ... ... ... ... олар төлем балансында екі жақты жазу ... ... ... сәйкес көрсетіледі. Осы елдің ұрғысынан қарағанда
мәмілелердің бұл жақтары дебеттік және кредиттік ... ... ... ... ... оң белгісімен, ал дебеттіктер теріс
белгісімен жазылады.
Кредит - бұл құндардың кетіп, осы елге оның ... ... ... ... ... түсуі тиіс. Ал дебет -құндардың келуі және ол үшін ... ... ... ... тиіс ... ... ... жазу әдісі есебінде кредиторлық жазулар сомалары Дебеттік
жазулар сомаларына тең болып, жалпы нәтижесі нольге тең болуы тиіс.
Төлем ... "+" және "-" ... ... 5. ... ... ... |Кредит ... ... ... есеп | ... мен ... ... |Тауарлар мен қызмет ... ... ... ... ... ... ... еместерден |Резидент еместерге жіберілген|
| ... ... ... ... ... ... ... еместерге төленген |
|трансферттер |түскен төлемдер |төлемдер ... ... ... және ... жасалатын операциялар есебі ... ... ... |Резидент еместерге төленген |
|трансферті |түскен төлемдер ... ... ... ... ... ... ... ағымының кетуі |
|мен ... ... ... ... ... ... ... немесе |
|н жүргізілетін |ұлғаюы немесе резидент |резидент еместер алдында ... ... ... ... ... |
| ... | ... алдын ала дайындау есебін өндеу негізінде жинақталған төлем
балансына төлемдер мен тұсімдерді немесе елдің ... ... ... міндеттемелері мен талаптарындағы өзгерістерді керсететін
көрсеткіштер ... ... ... балансын құру принципіне сәйкес оң
көрсеткішердің қорытынды сомасы оның теріс көрсеткіштер ... тең ... ... ... ... қамтамасыз етуі қажет. Осыған
сәйкес төлем балансы әрқашан ... ... ... тәжірибеде есептер
балансы шықпайды. Оның негізгі себептеріне мәліметтердің әр түрлі көздерден
алынуы, кейбір баптар бойынша ақпараттардың төмендетіліп ... ... ... ... ... ... ... ағымдар (қорлар емес) екі бағытта
болады. Ағымдар белгілі бір кезеңде саналса, қорлар тек бір ... ... ... ... ... ағымдарды тіркеу уақытын білу өте маңызды.
Тәжірибеде көбінесе мемлекеттің ... ... ... ... мен дайындау мерзімі бір жыл ... ... ... ... балансында көрсетілетін бірқатар операцияларының
бағалық мәліметтері жылдық негізде ғана ... ... ... ... заңды түрде ету мезгілінде тіркеледі. Оны
келісімге қатысушы екі жақтың бухгалтерлік кітаптарында операцияны тіркеу
кезінде ... ... деп ... Бүл жерде екі жақта осы операцияға
бір мезгілде әсер ету ... ... ... ... ... ... ... табыс, өндірістік емес және қаржылық емес ... ... ... ... ... ... ... есептер
жүйесіне сәйкес операциялар мынандай түрлерге бөлінеді:
а) нақты ресурсты нақты (бартер) немесе қаржылық (нақтылай
ақшасыз есеп ... ... және т.б.) ... ... жаңа қаржы талаптары мен міндеттемелерін жасақтау немесе жоқ
қылу (қарызды кешіру) кіреді.
б) бір ... ... ... ... ... факторларын пайдаланудан (еңбек пен капитал) түскен
табыстар мен төлемдер;
г) қайтарымсыз трансферттер - бір жақтың екінші жаққа
экономикалық ... ... ... тудырмай беруі
немесе ешқандай міндеттемелерді тудырмай бағалықтарды
кабылдауы.
Экспорт пен ... ... ... операцияларының тіркелуі
Инкотермс талаптарына сәйкес есепке алынады.
Операциялар ... кез ... ... оның ... ... ... мүмкін болғандықтан, соңғысының уақыт аралығында валюта
бағамының ауытқуы нәтижесінде талдаулық мәні төмендеп кетуі мүмкін.
Мәміленін орындалу ... ... ... ... енетін
мәліметтерде операцияның орындалу мезетін белгілеу ... де өте ... ... ... есебі - тауарлар, қызмет көрсетулер, табыстар мен
ағымдағы трансферттермен жасалатын нақты операцияларды қамтиды. Ағымдағы
операциялар ... оң ... ... мен қызмет көрсетулердің
экспортын, ... және ... ... білдіреді. Ал теріс
сальдо тауарлар мен ... ... ... ... ... ... білдіреді.
Қызмет көрсетулер, олардың барлық деңгейлерін қамтып, оған көбінесе
жүк және жолаушылар тасымалдау, ... ... беру мен ... беру ... сияқты, техникалық көмек геофизикалық, ... ... ... кіреді.
Табыс - өндіріс факторлары болып табылатын еңбек пен ... ... ... ... ... ... ... басқадай инвестициядан алынған табыс пен қорлардан құралады.
Капиталдан алынған табыс дивиденд, пайыз немесе басқадай ... ... ... трансферттер. Бұл бапқа, техникалық немесе гуманитарлық көмек
сияқты экономикалық құндылықтары қайтарылмайтын грантгардың ... ... ... ... және ... ... жасалатын
операциялар кіреді.
Елдің халықаралық жағдайын анықтауда ең алдымен экспорт пен импорт
арақатынасы ... Шет елде ... және елге ... ... деңгейін анықтау бізге сауда балансын алуға мүмкіндік береді.
Сауда балансының шығарылуы кеден мекемелерінің ... ... ... байланысты тұрақты шығарылуы мүмкін. Сауда балансы
экспорт пен импорт арасындағы ... ... ... ... ... де, ... жағдайды талдаудың өте маңызды мәліметі болып табылады. Өйткені
халықаралық қатынастардың 80 пайыз көлеміндегі ... ... ... ... ... ... есептелуіндегі қиыншылықтар әлемдік
статистикада экспортты ФОБ ... ... ... ... ... төлем балансының жалпы нәтижесінің көп бөлігіне әсер
еткенмен, бірақ ... ... ... міндетті түрде жалпы дефицитке
әкелмейді.
Экспорт-импорт ... ... ... ... көрсету)
толықтыру тауар мен қызмет көрсетулер балансын алуға мүмкіндік береді.
Кейбір елдер үшін "қызмет көрсету" тарауы өте елеулі болады. ... ... ... ... ... ағымдары өтетін мемлекеттерде
туризмнен түсетін ... ... үлес ... көрсетулерді сату туралы ақпараттардың жанама есептеулер
нәтижесінде алынатындығынан баланстардың кешігіп ... ... ... және қаржы құралдарымен байланысқан операциялар ... ... мен ... және ... ... ... қарастырайық. Ол
негізгі екі категориядан: капиталды және қаржылык есептерден ... ... ... трансферт пен өндірістік емес, бейқаржылық
активтер операциялар енеді. Өз ... ... ... ... ... ... барлық операциялардан тұрады.
Қаржы есебі төмендегідей функционалды категорияларға бөлінеді:
Тікелей инвестициялар - негізінен капитал ... ... ... ... ... мен резидент
еместердің ішкі экономикаға инвестициялары.
Портфельді инвестицияларға ұзақ мерзімді ... ... ... сонымен қатар туынды қаржы құралдарымен байланысты операциялар
кіреді. Оның ішіне валюталық және пайыздық ... да ... ... 6үл ... ... бағалы қағаздарға жасалған
инвестициялар кіріп, оның ішінде үлесі 10 пайыздан төмен болған ... мен ... ... ... ... ... инвестицияларға сауда несиелері, мемлекеттік және ... ... мен ... ... ... мен міндеттемелер, оның
ішінде тауар мен ... ... ... ... дебиторлық және
кредиторлық қарыздар да кіреді.
Резервтік активтер - мемлекеттін сыртқы ... ... ... ... ... болып табылады. Шет ел валютасының ... ... ... активтер қаржылық шоттың басқа баптарына
қарағанда, мемлекеттің тікелей бақылауында болады және онымен экономикалық
саясаттың мақсаттарына жету үшін ... ... ... ... ... ... ... өтімді активтері, олар үкімет немесе ақша
өкіметінің бақылауында ... және қай ... ... төлем балансының
тапшылығын қаржыландыруға және ұлттық валюта бағамын реттеуге ... кету ... ... ... ... ... қорғаудың екінші
құралы болып табылады.
Төлем балансы шеңберінде ... ... ... тек ... бар ... ... Жалпы алғанда, өзгерісі төлем балансында
«сызықтың астында» ... ... ... ... ... ... монетарлық алтын, қарыз алудың ерекше құқы, валюта
активтері, басқада міндеттемелер, айрық қаржыландыру.
2.2. Қазақстан ... ... ... ... ... баға беру және ... – экономикалық саясатты
шешу процесіндегі қажетті қадамдарының бірі. Ел мен басқа ... ... мен ... ... ... ... жүйесіне үнемі
алып келеді. Ол өздігінен кез келген елдің ... ... ... және түзетулер енгізудің қажеттілігін көрсетеді.
Күнделікті операциялар есебі. Сыртқы сауда балансы. Экспорттық және
нмпорттық операциялардың ... ... ... ... ... ... 1994 жылдың басынан бастап 1993 жылмен салыстырғанда, ... 2%-ке ... яғни 8559,2 млн. ... 1995 ... ... млн. ... ... Соңғы үш жылда ФОБ бағасымен санағанда (барлық
түзетулерден соң) импорт тауарының үлес ... ... ... та оның ... ... ... 1993 ... 60,7% 1995 жылмен 52,8 % , 53,7 ... ... 1996 ... 1995 ... ... ... 7,3%-ке
өсті, ал импорттың өсу қарқыны осы уақыт ішінде 14,4 %. Экпорт және импорт
операциялары көлемінің өсуіне байланысты Қазақстанның ... ... ... ... 1996 ... 1995 жылмен салыстрғанда 8,1%, ал 1993 жылмен
салыстырғанда 60,8%-ке ... ... ... ... ... өсуі ... баға факторына
байланысты болады. 1996 жылғы тауар тобының бағасының өсуі мұнай мен мұнай
шикізаттарының бағасының ... ... 1996 ... 1- ... ... мұнай 90,7 мли. Доллар болса, 2- кварталда 12,7%-ке (102,2 доллар),
үшінші кварталда 106,8 долларға (104,5 %) ... ... қоса ... ... 1995 ... салыстырғанда, мұнай өндірудің көлемі 3685 ... яғни 388,7 млн. ... ... ... 1993 жыл мен 1995жыл
араығында Қазақстан кәсіпорындарының басқа ... ... ... ... ... Халықаралық дефицит балансына дефицит
1995жылмен 135,6 млн. ... ал 1996 жылы 145,2 млн ... 1994 – ... ... қызмет балансына дефициттік жағдай туризм, тағы басқа
көзге көрінбейтін ... ... ... ... ... ... ... қызмет көрсетуден (оның ішінде халықаралық ұйымдар)
1995 жылы 15,8%-тен, 1996 жылы 29,5%-ке өсті. Қазақстанға алыс ... ... беру ... 1995 жылы 11,4 млн. ... 1996жылы 37,3
млн. доллар болды. Техникалық көмек беруден, әсіресе АҚШ айырықша орынға ие
болды. Әр түрлі бағдарлама бойынша, 11,2 млн. ... оның ... ... саясатты реформалау, құқық және нормативке 51,7 млн. ... ... ... ... ішінде жүк тасымалдаудың үлес салмағы
біршама. Айта кететін жағдай, 1995 жылы және 1996 жылы жүк ... 57,9 ... 57,2 % ... Оның ... ... ... ... бүкіл транзит көлемінің 8,9 %-тін алады. Ал ... ... ... 6,7 %-не, яғни 28,8 млн. ... сәйкес келеді.
Несие және қаржы операцияларының есебі. 1993 – 1996 ... ... ... ... ... операйиялары алдыңғы қатарға шықты, ... 3904,2 млн ... ... ... Ол 1996жылы 1301,9 млн. доллар
болды. Сыртқы қарыз одан әрі өсуде. Негізгі қаржы ... ... ... және ... қаржы үйымдары саналады. ... ... 1996 жылы 424 млн. ... ... 30,3 % ... ... ... миграциялық қоғалыстар едәуір ықпал етеді (қоныстану,
кету мәселелері). Эмиграциялық процестердің нәтижесінде болған ... ... ... ... ... Мысалы, 1994 жылы – 7,2, ал
1995 – 4,6 есе, 1996 жылы – 4,7 есеге ... ... ... ... – 1996 жылы 863,4 млн. ... жетіп, негізгі инвесторлар алыс
шетелдерден болды. 1997 жылғы 1 ... ... ... ... 1685,6 млн. ... оның ... 1996 жылы 174,5 млн. ... Коммерциялық мақсатта берілгеннесиенің 62,7 %-і ... ... ... ... бойынша жалпы қарыз сомасы 1996 жылы 45,7
млн. болса.
Резервтік активтер. Үш жыл ... ... ... позициясы
Қазақстанның валюта саясатының жағдайын анықтауға мүмкіндік ... ... ... ... балансына ықпал етеді. 1993 ... ... ... ... ... ... ... түсті. 1994 жылы резервтік
актив 394,3 млн. доллар болды, ал 1995 жылы 253,0 млн. ... 1996 ... млн. ... ... ... балансының бабы – таза қателіктер мен
катыспаудың сипаты ... ... мен ... ... ... Бұл ... ... төмендеуін жартылай импорттың
төмендеуімен жабуға ... ... ... және дебеттік қателіктерде
бірін-бірі жабады. Таза қалдықтың көлемін төлем балансы ведомостындағы
нақты көрсеткіш деп ... ... ... ... балансының құрамы екі блоктан тұрады.
Сурет 1. Қазақстан Республикасының төлем балансының құрамы
Қазақстан Республикасының төлем ... ... ... есеп ... және ... және ... ... есебінен (Б-блогы) тұрады.
Күнделікті есеп блогының «Өнім» бабы мыналардан тұрады:
а) экспорт (фоб), экспорт (кеден), түзетулерден соң; ... жеке ... ... электр қуаты, табиғи газ, ... ... ... ... емес ... ... ... импорт (сиф, кеден), түзетпелерден соң; «Отырмалы»
тауар, жеке адамдардың алып келген ... ... ... ... ... көмек, басқалар, құны бойынша түзепе, эквивалентті ... ... ... ... ... ... есеп блогының «Қызметтер» бабы мыналардан тұрады: Несие
а) ... - жүк ... - ... - ... ... қызметтер: - байланыс, - ресми қызметтер, - техникалық көмек
- басқалар
Дебет
а) өткізу: - жүк тасымалы, - жолаушылар, - ... ... ... - ... - ... ... - техникалық көмек,
- басқалар
Күнделікті есеп блогының «Табыс» бабы ... ... а) ... ... инвестициядан түскен табыс: Тікелей инвестиция,
Дивидендтер, ... ... ... ... Портфельдік
инвестиция; Дивидендтер; Қордан түскен процент; ... ... ... ... арналған проценттер; Дебет
Капитал және қаржы операцияларының есебі блогының «Активтер» бабы
мыналардан ... ... ... ... ... және ... басқа активтер
Капитал және қаржы операцияларының есебі блогының «Пассивтер» бабы
мыналардан тұрады:
1) коммерциялық несие;
2) заемдар;
3) валюта және депозиттер;
4) ... ... ... ... Республикасында тұрғылықты мекен-жайы бар,
сонымен бірге шетелде уақытша немесе шетелде ... ... жеке ... ... ... ... ... құқықтық тұлғалар,
олардың республикада және шет елде орналасқан филиалдары
мен өкілдіктері резидент болып саналады:
Республикадан тыс орналасқан Қазақстанның диплома-
тиялық, ... және ... ... ... ... заң ... жоғарыда көрсетілгендерден
басқа барлық құқықтық не жеке тұлғалар, Қазақстанда немесе
шет ... ... ... ... ... ... ... заман жағдайларында резиденттік мәселе күрделене түскенін атап
кету қажет. Ол әлемдік шаруашылықтағы капитал интерұлттануы, трансүлттық
корпорациялар іс-әрекетінің кең ... ... күші ... мен сол ... процестерге байланысты.
2.3. Төлем балансын мемлекеттік реттеудің әдістері
Төлем балансының жағдайына ықпал етудің бірінеше негізгі ... ...... ... регламенттік импортты қосқанда (сандық
шектеулер арқылы) және кедендік тағаы басқа ... ... ... ... және ... трансферттер арқылы жеке адамдардың пайда
келтіріуіне тыйым салу және шектеу; осындай көмектің күрт ... ... және үзақ ... ... шығарылуы және тағы басқа
Тікелей бақылаудың бұл тәсілі елдің көптеген ... ... ... және ... туғызады.
Қысқа мерзімді жоспарда төте бақылау жақсы нәтиже береді.
Ұзақ ... бұл ... ... және ... ... ... өндірушілерге қолайлы жағдай» ... ... ... ... ... салу олардың қызығушылығын төмендетеді. Сондай-
ақ, шетелдік мамндарды тартуда ... ... ... үшін шетелдерде тауар және ... ... ... ... ... - ... ... керісінше тікелей шара отандық фирмалар
мен экспорттың көмек қаражат (субсидия) ... ... ... ... ... оның ... ... бюджетіне байлансты.
Мемлекеттік ықпалдың келесі әдісі – дефляция (инфляциямен ... ... ... ... ... ... жанама әсері төлем
балансының жағдайын жақсартады. Дәстүрлі ... ... ... ... әкеп ... мемлекеттерде несие-банк жүйесі дамыған болса, қысқа мерзімді
капиталды әкелуге ықпал етеді.
Бірақ дефлияция, ... ... ... ... да ... ... ... айырбас курсы жоғарылайды, ол импорттың
көбеюіне жол ашады. ... ... ... курсының өсуі мемлекетке
экспорттық табысты төмендетеді.
Күшті экономикалық дағдарыстарды болдырмау үшін ... ... ... ... және ... ... ... қадағалау жасауы
керек.
Төлем балансы тапшы елдер мынадай саясатты қолдануы ... ... ... ... ... ... ішкі сұранысты
қысқартады; жалақыны және бағаны ұстап тұрады.
Ал, негізгі құралы – ... және ақша ... ... ... ... ... ... ставкасының өзгеруі несиенің
шектелуі, ақша массасының өсуі шегінің ... ... ... және өндіріс күштерінің толық пайдаланылмауы өндірістің төмендеуіне
жұмыс күшін қамсыздандыруының төмендетуіне ықпал етеді.
2. Девальвация ... Бүл ... ... ... ... ... ... импорттық тауарды шектеуге бағытталады.
Дегенмен, девальвацияның ... ... ... ... және ... экономикалық қаржылық саясатқа байланысты.
Девальвация тауарлар экспорттауға ынталандырады.Тек қана ... ... ... мен ... көрсетудің экспорттық қуатының болуына, сондай
-ақ ... ... ... ... ... ... шектеу. Экспортерлер экспорттан түскен пайданы ... ... ... бір ... ... ұлттық банкке сатуға
тиісті. Ал қалғанын өзі ... ... ... және ... Төлем балансының тапшылығын азайту үшін
экспортерлерге ... ... ... ... ... көтерме, процентті салықты алып тастау,құнды қағазды шетел
иеленушілерге төленуі.
5. Төлем балансына қатысты қолданылатын ... ... ... оның ... ... сауда балансының қалыптасуына байланысты
көрінбейтін» операциялар және капитал қозғалысы.
Қорытынды
Әр мемлекетке өздерінің ... ... ... ... үшін
оларға кезеңдік статистикалық мағлұматтар керек. Осы ... ... ... ... Ол берлгілі бір кезеңде сол елдің сыртқы
экономикалық іс-әрекет балансын ... ... ... ... ... ... операпияларының құрылымы
мен сипаты, сандық және сапалық масштабтары ... Ол ... ... ... ... яғни осы ... басқа елдерге шығарған барлық
төлемдері сомасының және басқа елдерден түскен түсімнің ... ... ... балансына – басқарылулар» (алғы шарт) деп аталатын 4 үлгі
Халықаралық валюта ... ... ... 112 баптан (статья) тұрады.
Кеңейтілген схемасы бұл баптарды 7 ... ... ... ... ... ... берілген. Ол
халықаралық валюта қоры әдістемесі бойынша жасалған.
Бұл ... ... үш ... бөлуге болды:
1. Күнделікті операциялар (блокА). Мұнда тауар, қызмет, капитал және
ақшалай аударылымдардан түсетін ... бар ... ... ... ... (В+С).
3.Теңестіруші операциялар (Е+Ғ+G), төлем балансының салмақтандырылатын
мемлекеттік органдарының ... ... ... ... ... ... білу өте ... көбінесе мемлекеттің төлем балансын құрастыруда мәліметтерді
жинау мен дайындау мерзімі бір жыл ... ... ... төлем балансында көрсетілетін бірқатар операцияларының
бағалық мәліметтері ... ... ғана ... байланысты.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Киреев А.П. Международная экономика: В 2 ч.: Ч. 1: ... ... ... и ... производства. Учеб. пособие.
М.: Междунар. отношения, 1997, 416 с.
2. Киреев А.П. ... ... В 2 ч.: ... ... ... и ... Учеб. пособие. М.: Междунар. отношения, 1999. 488 с.
3. Кругман П., Обстфельд М. ... ... ... и ... для ... с ... Под ред. В.П. ... М.В. Кулакова. М.:
ЭФ МГУ, ЮНИТИ, 1997. 799 с.
4. Миклашевская Н.А., Холопов А.В. Международная экономика: Учеб. ... ред. А.В. ... М.: ... Дело и ... 1998. 272 ... ... П. ... мирохозяйственных связей / Пер. с англ. - ... ... ... Е.Ф. Международные экономические отношения: Учебник. – М.:
Юристъ, 1999.
7. Ломакин В.К. Мировая ... ... для ... – М.: Финансы и
статистика, 1998.
8. Сергеев П.В. Мировое хозяйство и международные экономические ... ... ... ... ... по курсу “Мировая экономика”. – М.:
Новый Юрист, 1998.
9. Семенов К.А. Международные экономические отношения: Курс лекций. – ... ... ... В.Б., ... Н.Н. ... ... ... Учеб.
пособие. – М.: Финансы и статистика, 1996.
11. Долгов С.И. Глобализация экономики: ... ... или ... ...
М.: Экономика, 1998.
-----------------------
Қазақстан Республикасының төлем балансы
А-блогы.
Күнделікті есеп
Б-блогы.
Капитал және қаржы операцияларының ... ... ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мемлекеттің төлем балансы20 бет
Төлем балансы жайлы5 бет
Төлем балансы жайлы ақпарат7 бет
Төлем балансы және оның мәні22 бет
Төлем балансы және сыртқы қарыз7 бет
Төлем балансы туралы21 бет
Төлем балансының түсінігі, мәні, құрылымы11 бет
Төлем балансының ұғымы және оның маңыздылығы36 бет
Төлем балансының – халықаралық саудадағы орны27 бет
Қазақстан Республикасындағы төлем балансын талдау40 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь