Ақшаның түрлері

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3


1. Ақшаның түрлері. Металл және қағаз ақшалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5
1.1. Ақшаның формалары мен түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.2. Металл ақша ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..9
1.3. Қағаз ақшалар және олардың айналыс заңдылықтары ... ... ... ... ... ... ...17

2. Несиелік ақшалар және олардың дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
2.1. Несиелік ақшалар және олардың түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
2.2. Қазақстандағы несиелік ақшалардың қалыптасуы мен дамуы

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 31

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 33
Ақша адамдарға ежелден таныс. Қандай да бір қоғам болсын, ақшаның қажеттілігі тауар өндірісі мен тауар айналымынан туындайды. Көптеген тауарлар массасынан белгілі бір немесе бірнеше тауарлар айырбас кезінде делдалдық қызмет атқару мақсатымен бөлініп шығады. Мұндай тауарлар ұлу қабыршығы, аң терісі, мал мен аттың тағы басқа да көптеген басқа тауарлар болуы мүмкін. Бірақ уақыт өте келе бұл құнның жалпыға ортақ формасының пайда болуына әкелді. Кез келген басқа тауарларға тікелей айырбастауға қабілеті бар тауар жалпылама эквивалент деген ат алды. Сонымен бұл қызметті барылық жерде дерлік үнемі күміс пен алтын атқаратын болды.
Ақша дамуының өзі айырбаста асыл металдардан жасалған шақаның болуымен тоқталған жоқ. Бұл дамудың келесі қадамы – қағаз ақшаның, сондан кейін несиелік ақшаның пайда болуы. Қағаз ақша XII ғасырда тұңғыш рет Қытайда басылып шықты. Қағаз ақшаның кең көлемде таралуы XVIII ғасырдан басталады. 1761 жылдан бастап швециядағы ірі банк өзінің « банкнот» деп аталатын қағаз ақшаларын шығара бастады.
1. «Қазақстан Республикасының Конституциясы» ҚР Заңы, 1995ж. 30 тамыз (1998ж. 7 қазандағы өзгертулер және толықтырулармен)
2. Закон РК «О пенсионном обеспечении в Республике Казахстан». - Алматы: ЮРИСТ, 2002. - 36с.
3. Бохаев Д. Қаржы нарығының экономикалық мәні мен құрылымы. // Экономика негіздері. №1 (13) 2006.
4. Денежно-кредитное регулирование. Банки и рынок ценных бумаг. /под ред. Мажитова Д.Н. – Алматы: Экономика, 2000
5. Дробозина Л.А. Финансы. Учебник для вузов. – М.: ЮНИТИ, 2000. – 572с.
6. Елубаева Ж.М., Бюджетная система Республики Казахстан: теория, практика и направления развития. – Алматы: 2004 – 346с.
7. Евритов О.Ю. Деньги, кредит, банки. Ростов –на Дону. 2001. с. 57-63.
8. Зейнельгабдин А.Б. Финансовая система: экономическое содержание и механизм использования. – Алматы. Қаржы-қаражат. 1995. – 160с.
9. Құлпыбаев С. Және басқалары. Қаржы теориясы. Оқу құралы. – Алматы: Мерей, 2001. – 176 бет.
10. Дэвид С. Кидуэлл, Ричард Л. Петерсон, Дэвид У. Блэкуэлл. Финансовые институты, рынки и деньги. – СПб.: Питер, 2000
11. 3ейнельгабдин А.Б. Қаржылық жүйе: экономическое содержание и механизм использования. - Алматы: Каржы-Каражат, 1995
12. Интыкбаева С.Ж. Фискальная политика и ее роль в обеспечении устойчивого развития экономики Казахстана. - Алматы: Каржы-Каражат, 2002
13. Кажикаримов Б.К., Омирбаев С.М. Теория финансов. Учебное пособие. - Караганда, КарГУ, 1991. - 80с.
14. Кейнс Дж. М. Избранные произведения: перевод с англ. /под ред. Худокормова А.Г. —М.: Экономика, 1993. - 543с.
15. Маянлаева Г.И. Теория и практика страхового дела (в схемах, таблицах). – Алматы: ТОО «LEM», 2000
16. Маянлаева Г.И. Организация страхового дела в Республике Казахстан. – Алматы: ТОО «LEM», 2000
17. Макконелл Кэмпбелл Р., Брю Стэнли Л. Экономикс: принципы, проблемы и политика (в 2 томах). Перевод с англ. - М.: Республика, 1992
18. Международные валютно-кредитные и финансовые отношения. Учебник под ред. Красавиной Л.Н. – М.: Финансы и статистика, 2002
19. Мельников В.Д., Ильясов К.К. Финансы. Учебник для вузов. - Алматы: ФинЭко, 2001
20. Лаврушин О.И. Деньги, кредит, банки. М. Фианасы и статистика. 2002ж. 188 с.
21. Мельников В.Д. Основы финансов. Учебник для вузов. - Алматы: ТОО «LEM», 2005. – 560с.
22. Ілиясов Қ.Қ., Құлпыбаев С. Қаржы: Оқулық. – Алматы: 2005. – 552 бет.
23. Рынок ценных бумаг и его финансовые институты: Учебное пособие под ред. Торкановского B.C. - СПб.: АО «Комитет», 1997. — 421с.
24. Рынок ценных бумаг в Республике Казахстан: Сборник нормативных актов. - Алматы: ЮРИСТ, 2002. — 57с.
25. Сейітқасымов Ғ.С. Ақша, несие, банктер: Оқулық. – Алматы: «Экономика», 2005. – 416 бет.
26. Тьюлз Р., Брэдли Э., Тьюлз Т. Фондовый рынок. - 6-е изд.: перевод с англ. - М.: ИНФРА-М, 1997. - 648с.
27. Эдвин Дж. Долан, Колин Д. Кэмпбелл, Розмари Дж. Кэмпбелл. Деньги, банковское дело и денежно-кредитная система. М. – Л. 1991. 12с.
28. Тарасов В.И. Деньги, кредит, банки. Учебное пособие. Минск: Миланта, 2003. – С.10.
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
..................................................3
1. Ақшаның түрлері. Металл және қағаз
ақшалар......................................5
1.1. Ақшаның формалары мен
түрлері...................................................5
1.2. Металл
ақша........................................................................
......................9
1.3. Қағаз ақшалар және олардың айналыс ... ... ... және ... ... ... және ... Қазақстандағы несиелік ақшалардың қалыптасуы мен дамуы
Қорытынды...................................................................
.........................................31
Пайдаланылған әдебиеттер
тізімі......................................................................
..33
Кіріспе
Ақша адамдарға ежелден таныс. Қандай да бір қоғам болсын, ... ... ... мен тауар айналымынан туындайды. ... ... ... бір ... бірнеше тауарлар айырбас кезінде
делдалдық қызмет атқару мақсатымен ... ... ... тауарлар ұлу
қабыршығы, аң терісі, мал мен аттың тағы басқа да ... ... ... мүмкін. Бірақ уақыт өте келе бұл құнның жалпыға ортақ формасының
пайда болуына ... Кез ... ... ... ... айырбастауға
қабілеті бар тауар жалпылама эквивалент деген ат ... ... бұл ... ... дерлік үнемі күміс пен алтын атқаратын болды.
Ақша дамуының өзі айырбаста асыл металдардан жасалған шақаның болуымен
тоқталған жоқ. Бұл ... ... ...... ақшаның, сондан кейін
несиелік ақшаның пайда болуы. Қағаз ақша XII ... ... рет ... ... Қағаз ақшаның кең көлемде таралуы XVIII ғасырдан басталады.
1761 жылдан бастап швециядағы ірі банк ... « ... деп ... ... ... бастады.
Тауар айырбасының дамуына байланысты «ақша» теориясы дүниеге ... ... ... ... айырбас кездейсоқтық сипатта болды,
яғни бір ... ... ... ... ...... айырбас мөлшері
қалыптасты. Екі тауарды айыртастауда бір тауардың құны ... ... ... ... ... даму ... ақшаның ролін әр ... ... ... ... өндіріс тауардың жалпы ... ... ... ... пайда болуы, яғни ақша –тауардың
жалпы эквиваленті болуы тауар ... ... ... ... ... ... нақтылы және үнемі қайталанатын процеске
айналып, кең көлемде өсуіне жол ... ... ... формалары мен түрлері
қалыптасты. Олар негізінен екі ірі топқа топтастырылады: қағаз ... ... ... ... ... ... ақша – ... өркениеттің өзінен ажырағысыз
белгісі. Оның қызметі қоғамдық өнімді өндіруді, бөлуді, айырбастауды ... ... ... ... ... ... ... мақсаты – ақша түрлері мен олардың жалпы қалыптасуы
мен ... ... ... ... табылады.
Жұмыстың негізгі міндеті:
- ақшаның қажеттілігі мен мәнін ашу;
- ақшаның формалары мен түрлерін қарастыру;
- ақша түрлеріне сипаттама беру болып ... жазу ... ... және ... оқу ... мен ... ... ғылыми-зерттеу мақалаларын, отандық және шетелдік
ғалымдардың ... мен ... ... ... ... ... және қағаз ақшалар
1.1. Ақшаның формалары мен ... ... ... ... ... яғни ақша ... ... табылмайды. Ол өтуі бойынша және өмір сүру уақыты ... ... ... ... ... ... ... болып келеді. Іс жүзінде ақшаның
формасы дегеніміз – ақшаның белгіленген ... ... ... ... ... ... ... Әр түрлі балама тауарларға, бағалы
металдарға, қарыз міндеттемелерін, банк депозиттеріне өзгере ... ... ... қалыптастырады. Ақша формалары ретінде алтын, күміс монеталар
қағаз және несиелік ... ... ... ...... ... оны толыққұнды және
толыққұнсыз деп шартты ... ... ... ақша – құны ... ... ... сәйкес келетін ақша,
яғни дайындау кезінде көрстеілген құн олардың ... ... ... ... ... ... ... алтын және күміс монеталар жатады.
Толыққұнды емес ақша – сатып алушылық ақша ... ... ... құнынан асатын ақша. Толыққұнсыз ... ... ... ... және ... ақшалар жатады.
Ақшан өзінің даму эволюциясыда мынандай сатыларды өтті:
1) Металдық;
2) Қағаздық;
3) Несиелік;
4) Электорндық ақша.
Металл ақшалар – бұл ... ... ... олардың номиналдық
құны (оларға қойылған құн) нақты құнына, яғни ... ... ... ... ... ... ақшалар (мыс, күміс, алтын) әр түрлі ... ... ... ... соң ... Олар ... ... рөлі тарихи тұрғыда алтынға бекітілген. Алтынның барлық басқа
тауарлар құнын өрнектеу қасиеті шынайы табиғи қасиет болып ... ... ... ... ... деп атап ... Бұл қасиет алтынға қоғам
тарапынан берілді. Алтын жалпы балама рөлін атқару үшін өте ... ... ... саналады, ол мыналарға байлансты болады:
Біріншіден, тұрақты, әдемі, жеңіл, шығынсыз бөліну сияқты ... оның ... құны бар, яғни ... ... ... ... үшін ... уақыт шығыны кетеді.
Алтынды өндіру - өте қиын әрі капитал сыйымды жұмыс. Мысалы, 1 ... алу үшін ... ... 300 м ... 100 ... тау ... ... негізгі өндірушілері болып Оңтүстік Африка Республикасы
(әлемдік өндірістің 1/3 бөлігі), ... ... ... ... ... бар, ... алғанда алтынның жылдық
өндіріс 30 тоннаны құрайды.
Тауарлық өндіріс пен айналым ... ... ... ... ... ... ақшалар шектеулі саны және жоғары
шығындарына байланысты шаруашылықтың өскелең сұранысын қанағаттандыра
алмайды. Алтын өндіру ... ... қуып жете ... ... ... қамтамасыз ете алмады, сонымен бірге жоғары құндылығы бар алтын
ақшалар құны бойынша аз айналымды қамтамасыз ете ... ... ... (құн ... ... қажеттілігі туындады, олардың
номиалды құны оларды ... ... ... ... ... жоғары болады.
Оларға ұсақ монеталар, қағаз және несиелік ақшалар жатады.
Қағаз ақшалар – нағыз ақшалардың өкілдері. Тарихи ... ... ... туындады және бұры – сонды айналымда болған күміс және
алтын монеталардың орынбасарлары ретінде әрекет етті. ... ... ... ... және ... бастапқы формасы мен ... ... ... ... ... ... және тауарларды көп мөлшерде сатып
алу кезінде пайдалану өте ... ... ... ... ... ... яғни ақшалармен алмастырудың объективті
мүмкіндігі туындады. Олардың мәнісі мынада, яғни олар мемлекет ... ... ... ақша белгілері болып табылады.
Несиелік ақшалар - айналымдағы толыққұнды ақшаларды алмастыратын және
несие белгісі ретінде әрекет етуші қағаз ақша ... ... ... ... ... ... көрсетілген құнның өрнегі. Несиелік
ақшалардың негізгі эмитенті болады банк жүйесі есептеледі.
Тауарды сатып алу бойынша ірі ... ... ... ... ... ... яғни несиелік ақшалар тауар айналымының қажеттілігін
қанағаттандырады.
Несиелік ақшалар өз дамуында мынандай сатылардан өтті: ... чек, ... ... жіне ... ... түр – ... ... карточка.
Вексель - бұл вексель айналысының заңымен бекітілген мерзім ішінде
онда көрсетілген соманы сөзсіз ... ... ... ... жай және ... деп бөлінеді. Жай вексельді қарыз алушы
береді. Бұл вексель берушінің сөзсіз міндеттемесі, ол вексель ... ... ... ... вексель (тратта) – вексель кредитордың (трассант) қарыз
алушыға (трассат) белгіленген мерзімде көрсетілген ... ... ... ... жөніндегі бұйрығы. Вексель төлем аваль (вексельдік
кепілдік) көмегімен төленуі ... ол ... ... ... ... «аваль ретінде есептеу» деген жазумен ресімделеді.
Банкнота – бұл ... ... ... Ол весельден екі мыңызды
көрсеткіш ерекшеленді: біріншіден, мерзімділігі ... ... ... ... ал ... ... ... беріледі;
екіншіден, қамтамасыз етілуі бойынша: банкнота мемлекет кепілдемесі бойынша
елдің орталық банімен айналымға шығарылады, ал ... жеке ... ... ... және жеке ... ... ақшаның түрі чек болып табылады. Чек- бұл ... ... ... есеп берудің ақшалай құжаты, онда чек берушінің (шот иесінің
) чекте көрсетілген соманы чек ... ... ... ... ... ... бар. Ол қысқа мерзімді әрекеттегі ақшалай құжат
ретінде заңды ... ... ... ... Ол ел ішінде және
халықаралық есеп айнырысуларда қолданылады. Негізінен ... ... ... ... чегі ... ... қызыметіне механикаландыру мен автоматтандыруды енгізу, бантік
есеп айырысу ... ЭЕМ мен ... кең ... өту
электрондық ақшалардың пайда болуына ықпал етті, яғни компьютер ... ... ... қолма- қол ақшалар мен ... ... ... Олар клиенттің шоты ... ... бар ... ... ... банк ... ... карточкалардың иелері тауарларды сатып алып және ... қана ... ... ... тұтынушылық мақсатта банктерден қысқа
мерзімді несиелерді де ала алады. Қазіргі таңда палстикалық карточкалардың
бірнеше түрлері ... ... ... ... және ... өте кең ... төлемдер жүйесі қоғамның өте кең тобының өміріне тікелей
ықпал ... ... ... ... ... ... алуларды
жүзеге асыруға мүмкіндік береді қажетті сома тауарларға төлеу үшін сіздің
шотыңыздан алынады. ... ... ... ... ... айына бір рет сіздің шотыңыздан аудару арқылы автоматты түрде
жүзеге асырылады. ... ... ... ... өз
қызметкерлерінің банктік шоттарына ақшаны тікелей ... ... ... ... ... өз ... төмендегідей қызметті көрсетеді:
клинет өзінің дербес компъютерлік желіге қоса алады, ол жинақ шотындағы
қаржыны ағымдағы шотына ... ... ... ... шет елде және ... ... ... желісі
арқылы сату – сатып алу кең жайды.
1.2. Металл ақшалар
Ақша өзінің материалдық-заттық ... ... ... ... ... ... ... бөлінеді.
Металл ақшаның пайда болуына байланысты ақша белгісінің салмағын өлшеу
жүйесі де ... ... ... белгілі бір массасы көрсетілген бірақ
формасы жоқ ... ... ... ... ... жаңа ... ХІІІ ғасырда кейбір елдерде массасы көрсетілген металл құймалар
айналыста болған. Осыған байланысты қазіргі ... да ... ... ... оның ... ... ... мысалы, фунт стерлинг, ливр,
марка т.б.
Металл ақшаның алғашқы түрі – құйма металл, оның формасы да әр ... ... ... ... айырбаста алып жүруге және сақтауға өте
ыңғайсыз болғандықтан, сауданың баяу жүруіне әкеп соқтарған.
Біртіндеп металл ақшаның түрі де ... да ... ... ... ақша ... ... бір салмағы бар формасыз мыс құймасы, одан кейін
жолақша сызығы мен ... бар ... ең ... екі ... ... массасы 1 немес 2 фунт болатын дөңгелек ақша пайда болған. Сөйтіп
металл ақшалардың формасының неше түрлі болып өзгеріп, ... ... ... тауар-ақша айналымының табиғи даму жолын көрсетеді.
Қоғамдық еңбек бөлінісі дамуының жоғары сатысында металдан монета
түрінде ақша құйыла ... – бұл ... ... ... ... ... ... бар металдан дайынбалған ақша белгісі.
Мемлекет таза металдың құрамын (пробасын), салмағын, массасын, типін,
экмиссия ережесін және т.б. белгілейді.
Металл ақшалар өз ... ұзақ жол ... яғни олар мыс ... ... ... ... ІІІ – ІІ ғасырларда Римде пайда ... ... ... ... және ... бар және сәйкес таңбалармен
(Мысыр, Рим, Вавилон) бекітілген металл құймалар айналымға шықты. ... ... ... ... ... Одан ... алғашқы рет б.д.д. VII
ғасырда шыққан. Ал ... ... Юнон – ... ... ... ... ... алғашқы монета сарайы ертедегі Римде болған.
Алғашқы монеталар біздің дәуірімізге дейінгі ІІ ... ... ... ... ал ... дәуірімізге дейінгі 279 – жылы Римде
металдың стандартты бөліктері монета деп ... ... ... ... ... А. Македонский болды.
Айналымға сәйкестендірілген, стандартты ... ... ... ... құн шамасының қызметін, айналым мен ... ... ... үшін ... ... ... ... металдардан
да, сонымен бірге өте арзан түсті металдардан және ... ... ... ... құнды және толық құны жоқ ақшалар болып бөлінеді.
Толық құнды ақша деп монетада көрсетілген құн (номинал) ... ... ... құнына тең ақшаны айтады. Монеталар бағалы металдардан
және олардың қоспаларынан дайындалады. Ондай ақша өзінің пайда ... ... құн ... ... және ... ... қызметін атқарды.
Толық құны жоқ ақша – монетада көрсетілген құн оны соғуға жұмсалған
металдың құнынан жоғары болатын ақша. ... ... ... ... ... Ол ... құнды ақшаның ұсақ бөліктері ретінде
кішігірім төлемдерді атқару үшін майда монета ... ... ... монета деп те атайды. Ақша айналысы шапшаң болғандықтан тез ... ... ... ... ... ... ақшалар алтын монеталы
стандарт кезінде де кембағалы металдардан соғылды. Олар алғашқыда күмістен,
бертін келе және қазір металдар қоспасынан және ... ... ... ... ... үдес салмағы аз. Дегенмен майда ақшаны
айналысқа түсіру мемлекетке пайдалы. Ол пайда монетада көрсетілген құнмен
оның құрамындағы ... ... ... ... ... ... ... алтынға деноминация жүргізілді. Алғашқыда алтын
елдің ішкі ақша айналымында айналыс және төлем құралы ретінде пайдаланылса,
ал 1976 жылдан бастап ол дүниежүзілік ақша ... де ... ... ішкі ... да, ... ... да қағаз және несие
ақшаларымен ығыстырылды.
1.3. Қағаз ақшалар және ... ... ... ақша ... ... ... және ... тауар өндірісінің қарқынды дамуы айналымға ... ... ... ... ... құны жоқ ақша ... ... ашты. Қағаз ақшаның шығу мүмкіндігі мына себептерге байланысты
болды:
... ақша құн ... ... ... ... ақша емес,
ойдағы ақша ретінде атқару ерекшелігіне;
➢ екіншіден, ақша айналыс құралы ретінде өз қызметін ... ... ... яғни ... айырбасында ақша делдал болуына
байланысты;
➢ бұл мүмкіндіктің іс-жүзіне айналуы біраз ... ... ұзақ ... ... ... ысылып тозуынан оның толық құны жойылып, құр ақша
белгісіне айналуы;
➢ мемлекеттің және жеке адамдардың – ... ақша ... ... Мемлекеттің металл ақшаны саналы түрде бұзуы – ол
қазынаға қосымша табыс ... ... ... асыл ... әдейі төмендетуі. Монетаны бұзу айырбас процесін мүлдем
кері кетірді. Ақшаның құнсыздануы шаруаларды, ... ... көп ... ... ... ... өз ... өтеу үшін ақшаның қағаз белгілерін шығаруы.
Сөйтіп, К.Маркс сөзімен айтқанда: ... ... ... ... әр ... ... ұшырады. Ол қырқылып, тіпті бір жапырақ
қағазға дейін жұқартылды».
Алғашқы қағаз ақшалар ХІІ ғасырда Қытайда пайда болса, оның кең тарауы
ХVІІ ғасыр ... ... ... ... дамуынан бастау алды.
1690 жылы Солтүстік ... 1716 жылы ... 1762 жылы ... жылы ... ... ақша шыға ... ... қағаз ақша ассигнациясы
Екатерина ІІ-нің басқаруы тұсында 1769 жылы жүргізілді. Ақша ... ... ... оны ... деп ... ... ... кезінде қағаз ақша барлық елдерде жүре
бастады.
Сырт көзбен қарағанда қағаз ақша толық ... ... ... ... ... болып көрінеді. Шын мәнінде ол толық құнды ... ... ... ... ... ақша ... процесінде
ақшадағы көрсетілген құнының ауытқуы нәтижесінде пайда болды. ... ... ... пайдаланып, тек қағаз ақша шығарумен және ... ... ... ... ақша – құн ... ең бір
нақтыланған ақырғы түрі.
Сөйтіп, қағаз ақша – ол толық ... ... ... айналым және төлем
құралы қызметтерін атқаратын, мемлекет өз шығындарын жабу үшін шығаратын
және ... ... құны бар, ... ... ... ... Тарихи ол алтын мен күмістің өкілі ретінде, солардың ... ... ... өз құны жоқ, ... оны ... ... аз ғана ... Ол толық құны жоқ ақша. Заңды төлем құралы болып ... ... ... ... алу ... бар, яғни ол айналысқа жарамды.
Айналыстан тыс қағаз ақша – керексіз бос ... Егер ... ақша өз ... ... ... ал ... ақша тек ... ғана нарықтық құнға ие
болады. Мемлекеттің күшпен ықтиярсыз көрсеткен құны қағаз ақшаның осы елдің
өзінде ғана ... ... ... ... көрсетеді. Әлбетте мемлекет
қағаз ақшаға кез келген құнды көрсетіп, ... ... ... ... ... ақшаға деген күші осымен аықталады. Айналысқа түскен құн
белгілері ақша айналысы заңына бағынады.
Қағаз ақшалардың өзіндік құны жоқ егер оларды шығару ... ... олар ... құнға сәйкес келмейді. Мысалы, 5 мың теңгелік қағаз
ақшаның бір купюораны шығару шығындарына тең құны ... ... ал ол ... ғана тұруы мүмкін. Бұл купюраға 5 мың теңгелік құны бар тауарды сатып
алуға болады.
Табиғаты бойынша қағаз ақшаларға тұрақсыздық тән ... атап ... Олар ... ақша ... арнасында жүреді, оларды толтырады және
шектен тыс эмиссия негізінде ақша массасының ... ... ... ... келмеуі нәтижесінде құнсызданады, сәйкесінше ... ... ... ақшаның құнсыздануына әр түрлі себептер әсер
етеді:
➢ бюджеттің тапшылығын жоюға шығарылған ақша эмиссиясы;
➢ әскери және басқа ... емес ... ... ... ... ... массасының төмендеуі;
➢ пассивтік төлем балансы;
➢ ақша шығаратын үкіметке сенімінің ... ... осы ... бәрі ... бағасының өсуіне әкеп соқтырады.
Халықты әлеуметтік қорғау мақсатында ... ... ... өсіреді. Бірақ халық тұтынатын тауар өндірісі ... ... әрі ... ... ... халықтың әл-ауқаты нашарлайды.
Өмірде қағаз ақшаның құнсыздануын қалай байқауға болады?
Кенет бүкіл тауарлар ... ... ... ... кезекте
тұтынатын заттардың бағасы өседі, ал жалақының, ... ... өсуі ... заттар бағасының және көрсетілетін ... ... ... ем ... ... ақшаның құнсыздануы тұрақсыз экономикаға тән құбылыс.
Әрбір егеменді мемлекет өзінің ... ... яғни өз ... бар, әр
түрлі купюра мен бағаммен қағаз ақшаларын шығарады. АҚШ өз валютасын ... ...... ...... деп ... Қағаз ақшалардың
кешіліктері де бар. олардың ең ... ... ... яғни ... ... алу өте онай ... ... тасымалдау өте қымбатқа түседі.
Өндірістің даму, коммерциялық және банктік несиелеу ... ... ... ... ... айналымының қажеттіліктерін
қанағаттандыруды тоқтатты және оның орынбасарларымен қатар ... ... ... ақшаның эмитенттері – Қаржы министрлігі немесе мемлекеттің
Орталық банкі. ... ... ... өз шығындарын жабу үшін ақша
басып шығаратын станоктарды тікелей пайдаланады. Ал ... ... ... ... ... яғни ... банк мемлекеттік бюджеттің кемшілігін
толтыруға оған несие береді. Шығарылған қағаз ақшаның ... ... ... кеткен құнының айырмасы эмиссиялық табыс – мемелкеттік
табыстың едәуір бөлігін ... ... ... алу және ... құралдары ретінде мемлекет
қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін арналған Қазақстандағы ... ... ... Банк ... ... ... ... құны
және оларды шығару құны (қағаз шығындары, басып шығару) арасындағы айырма
мемлекеттік бюджетке кететін эмиссиялық ... ... ... ... ғана ... ... құралы және төлем құралы. Олар алтын
стандартты алып тастағаннан кейін ... ... ... ... ... - ақша ... үнемі көмекші сипатта болады. Қағаз ақшалардың
ұзақ, дердесі айналымы мүмкін ... ... ... ... ... бар ... олармен қатар несиелік ақшалар әрекет етеді.
2. Несиелік ақшалар және олардың ... ... ... және олардың түрлері
Қағаз ақшаға тән кемшіліктер несие ақшаларын пайдалануға байланысты
бірсыпыра жойылуы мүмкін. ... ... ... ... ... сату ... ақша төлеу уақытына сай келе бермейді, бұл – тауар ... ... сөз. ... қайтару кезінде несие ақшалары пайда болады. Демек,
несие ақшалары – сатып алушының қарызды қайтаруда пайдаланатын ... ... ... ... ... ақшаның төлем құралы қызметін атқаруы.
Несие ақшалары да ... ... ... оларды, әдетте, банктер әр
түрлі шаруашылық процестеріне байланысты ... ... ... шығарады. Сөйтіп, қарыз бергенде банк қарыз
алушыға өзінің ... ... ... ... яғни ... ... ... кейін берілген қаржы қарызды өтеу үшін банкке қайтарылуы керек.
Қарыздың бір бөлігі банкке түскен қолма-қол ақшамен де ... ... ... ... ... және ... кейін қайтарып алу шаруашылық
процестерге байланысты орындалатын несие операцияларының ... ... ... ақша беру мен ... ... арасындағы
байланыс және банкке қолма-қол ақшаның түсуі мен ... ... ... ... ... жеке ... ... орындағанда байқалмайды,
ол осы операциялардың: қарызды беру мен оны өтеу және банктің ... ... беру мен ... ақша ... ... ... ... ақшаларының ерекшелігі – оларды шығару іс ... ... ... ... операциялары нақты өнімді өндіру және оны
сату процестеріне байланысты ... ... ... белгілі бір
қорлардың құрылуын қамтамасыз ету үшін берілсе, ал оны ... ... ... азайғанда жүргізіледі. Осыған байланысты қарыздарға
берілетін төлем құралдарының көлемі мен айналымның ақшаға нақты мұқтаждығын
үйлестіруге мүмкіндік туады. ... ... бұл ... – оның ... ең ... ... осы ... байланысы бұзылса, несие ... ... ... ... қағаз белгісіне айналады. Несие ақшалары
айналымындағы үйлесімділік әрбір несие ... ... ... ... жиынтығы, жалпы халық шаруашылығы бойынша жүргізілген
несие операцияларында байқалады.
Қазіргі уақытта өнеркәсібі дамыған мемлекеттерде ақша ... ... ... ... ... ... ... біріншіден; несие ақшалары қолдануда икемді және оларды қолдану
аясын шаруашылықтың қажетіне орай тез ұлғайтуға мүмкіндік береді;
➢ екіншіден, ... ... ... ... ... өндіріс
ауқымын дамытуға мүмкіндік туғызады.
Несие ақшалары өте ерте заманнан пайдаланылып келеді. Мысалы, төлем
міндеттемесінің ең жай түрі – ... ... ... жаңа дәуірге
дейінгі бір мың жылдықта Вавилонда пайда болған.
Қазіргі несие ақшаларының эволюциясы : вексель, ... чек, ... ... ... ... бөлінеді.
Өндірістегі жұмыстың айналымдылығы, яғни өндімді өндіру оны сату ... да ... ... ... ... қаржы қорының жетіспеуі
сияқты жағдайға душар болады. Сол кезде өнімді сатып алушы жобдықтаушымен
есеп айырысуды кейінге ... ... өнім ... сатылады. Несиені
қайтару кезінде несие ақшаларының бір түрі ретінде – ... ...... ... заңды түрде бекітілген төлем міндеттемесі.
Ол бағалы қағаз. Вексельді борышкер, яғни вексель беруші тауарды ... ... ... яғни ... инмденушіге береді.
Вексельдің мәні – несиеге алған белгілі бір ... ... ... келісілген жерде өтеу үшін ... ... ... ... ... ... берген қарыз міндеттемесі.
Вексель – бұл оны иеленушіге ... ... ... ... етуге құқық беретін құнды қағаз міндеттемесі. Ең ... ... ... оны ... ... есеп айырысу құралы ретінде пайдалануға
болады.
Вексель ... және оны ... ... ... ...... көрсету нарығының басты бағыттарының бірі болып келеді. Себебі
векселдің мәні – тек қарызды ... ... ғана ... ... ... ... ... арттыру мақсатында осы төлем
міндеттемесін белсенді пайдалану ...... ... ... ... иемденуші төлемнің түсуін күтпей – ақ вексель ... ... оны ... ... алу ... ия ... ... көрсету үшін
төлем қаржысы ретінде қолданушыны іздестіреді. ... ... ... ...... ... және ... несиені дамытуда
ертеден келе жатқан еңбір ... ... ... ... ... ... ақша айналымында вексель елеулі орын алады.
Вексель – заңда көрсетілген нысанда жасалған және өз ... ... ... ... ... алдында онда жазылған ақша
сомасын төлеуін талап етуге сөзсіз ... ... ... ... ... ... қолма – қол ақшаның міндетін ... ... ... тобы ... ... жүре ... ... яғни құжатта мәміле түрі жөніндегі
акпараттың жоқтығымен; ... ... ... ... ... яғни вексельді төлем құралы ретінде
басқа кердиторларға беруге болатындығымен сипатталады.
Вексельдерді пайдалану ... ... ... ... ... ... ... вексель астық шаруашылығында қолданылады. Вексель
берушілер ретінде ... ... ... ... олар Азық - түлік
корпоациясына жанар – ... май, ... ... ... ... ... алу үшін ... береді, олар күзде ... ... өз ... ... ... ... өтемеу қаупімен байланысты
болғандықтан ол вексель берушіге шамалы болса да сенім ... ... ... ... Егер ... беруші тауардың сапасын, құнын,
уақытында жіберілуін және басқа да ... ... ал ... серіктестің тек вексель алған уақытындағы төлем қабілеттілігін
ғана емес, сонымен қатар ол өте маңызды, оның төлем ... ... ... ... ... де ... Вексель келісіміне
қатысушылардың бірін–бірі бақылауы және сонымен бірге біріне–бірі ... ... ... ... орындауға ұмылуы, нарықтық
қарым–қатынастарды ... жол ... ... міндеттемелерінен вексельдің үш түрлі айырмашылығы бар:
▪ Біріншіден, вексельдің дерексіздігі, яғни қарызды қандай
жағдайға, не ... ... ... ... оның ... яғни қарызды қандай жағдайға
алғандығына қарамастан міндетті түрде өтеу ... ... ... айналмалығы, яғни вексель иемденуші оны
басқа адамдарға беруіне болады.
Вексельдің мынадай түрлері бар:
• Қолдану өрісіне қарай: жай вексель; аудармалы ... ... ... ... ... аясына, және олардың тауарлармен
немесе ақшамен қамтамасыз ... ... ... ... ... ... вексель.
Векселдің жай түрі – вексель берушінің вексель ұстаушыға ... ... ... ... ... ... туралы құжат.
Аудармалы вексель (таратта ) – вексель берушінің көрсетілген соманы
белгілі мерзім мен орнында төлеушіге ... ... ... ... ... жай және ... түрлері оның қолдану өрісіне ... ... ... ... яғни ... ... ... Онда вексельді
жазған берген уақыты, қандай сомаға толтырылды, қай уақытта және қай ... ... ... ... ... ... ... бірге,
вексель берушінің аты – жөні жазылып, қолы қойылады.
Жай вексельді пайдаланғанда тек екі жақ ... ... ... ... беруші өзі делдалды қатыстырмай –ақ белгіленген ... ... ... өтейді. Егер аудармалы вексель (немесе тратта )
пайдаланылса, онда ... ... ... жеке ... ... - ... және одан да көп контрагенттер қатысуы мүмкін.
Аудармалы вексель деп несие берушінің (трассанттың) ... ... ) ... көрсетілген соманы үшінші кісіге (ремитентке ) төлеу
жөніндегі берген жазбаша ... ... ... ... ... ... жағдайда ғана қарыздар болып есептеледі.
Акцепт дегеніміз - есеп ... ... ... ... ... ... берген келісімі. Демек, акцепт есеп айырысудың бір
түрі.
Вексельді басқа біреуге пайдалануға берген ... ... ... ... Оны вексель иемденуші, яғни индоссант жазады, ... ... адам ... деп ... Вексельді өтеу үшін екінші,
үшінші адамдарға аудару процесі индоссация деп ... ... ... та ... ... ... ... қатар міндетті.
Біздің мысалда келтірілгендей ремитент вексельді екі түрлі пайдалануы
мүмкін:
➢ Төлеу үшін трассатқа ұсынуы керек;
➢ Ия болмаса ... сырт ... ... ... белгі қойып,
басқа адамға төлеу құқығын беруі мүмкін.
Бұл жағдайда вексель иемденуші:
Біріншіден, ... ... ... ... өзінде сақтап, ал төлем
уақыты ... оны ... ... ... ... өтеу үшін ... ... адамға (ол адам басқаға)
беруіне болады;
Үшіншіден, вексельді кепілге беріп, банктер несие ... ... ... ... басшысы мен оның бас бухгалтері қол
қояды. Егер вексельді жеке адам берсе, онда ол өзі қол ... ... ... реквизиттер (мәліметтер) болуы шарт:
➢ Вексельдік таңба, яғни «вексель» ... ... аты ... ... ... ... Төлемнің уақыты көрсетілуі керек;
➢ Міндеттеме бойынша келісілген соманы төлеу керек;
➢ Төлем өтейтін жер көрсетілуі керек;
➢ Кімге және кімнің үкімі ... ... ... ... ... жері және ... ... берушінің қолы.
Осы айтылған мәліметтердің тек біреуі ғана көрсетілмеген жағдайда
вексельдің ... күші ... ... уақыты көрсетілмесе ондай
вексельді ұсынған ... ... деп ... керек. Аудармалы вексель
берушінің «үкімімен» берілуі мүмкін. ол сонымен қатар вексель ... ... ... ... ... жазылуы мүмкін.
Вексельдің қолдану аясына, келісім жағдайына және олардың тауарлармен
немесе ақшамен қамтамасыз етілуіне байланысты коммерциялық, ... ... ... ... та ... ... дегеніміз - өнім сатып алушы сатушымен есеп
айырысу үшін ақша ... жоқ ... онда ... алушы мерзім ішінде
көрсетілген соманы төлейтіні туралы міндеттеме вексель жазып береді, яғни
сатып ... ... ... сөз соған байланысты вексель сомасында ... ... ... ... тауарларды сату және сатып алу келісімдерінің
негізінде айналысқа ... ... ... ... ... ... яғни ол сату операцияларын несиелендіру мақсатында беріледі.
Несие келісімдерінің ақшалай түрін рәсімдеу қаржы ... ... Оған ... ... траст жіне басқа банк емес несие
ұйымдарының вексельдері жатады.
Ал қазыналық ... деп ... ... ... ... ... Қазіргі уақытта вексельдің бұл түрі кең өріс ... ... ақша ... ... ... ... мақсатында
олардың салымдары бойынша вексель міндеттемелерін беруде. Әрине қазыналық
және басқа да қаржылық ... ... ол үшін өсім ... ... беру ... не материалдық, не ақша құндылықтарының
қозғалысымен байланысты емес. Демек, жалған вексельдер ештеңемен қамтамасыз
етілмеген құжат.
Несие ақшаларының ... түрі – ... Ол ХVІІ ... аяқ ... ... Коммерциялық вексельдің айналым шегі ... ... - әр ... ... ... ... және оны ... бойынша төленуге тиісті банк берген қарыз міндеттемесі.
Толық құнды ақша айналысы кезінде алтын құйма немесе алтын монета иесі
өз байлығын елдегі ең ... ... ... ... ... ... және ... өлшенгеннен кейін банк алтында сақтауға ... ...... ... ... ...... тең, себебі
кез келген уақытта бұрын депоненттелген асыл металға ... ...... ... ... Шын ... ... – банк жазып берген
вексель. Сонда классикалық банкнота екі жақтан қамтамасыз ... ... және ... ... ... ... банкнота фидуциарлы
(сенімге негізделген) деп аталады.
Қазақстандағы банкноттардың эмитенті болып Ұлттық Банк ... ... ... ... ақша ... ... Тауарлар немесе алтын
материалдық камсыздандырылмаған, бірақ банкноттардың несиелік негізі бар,
өйткені олар банктік несиелеу ... ... ... ... және
қарыздық (ссудалық) қордың элементі болып табылады.
Банкноттық айналым кеңістіктегі несиелік акшалардың ... ... ... ... және де ... ... ... қызметін
атқаруын қамтамасыз етті.
Несие ақшаларының тағы бір түрі – чек. Чек банкке ақша салу және қолма-
қол ақшасыз есеп ... ... ... ... Чек ... – оған қол
қоюшының ағымдағы шотынан қолма-қол ақшаны чек иеленушіге беру немесе басқа
бір шотқа аудару ... ... ... ... ... ... есеп айырысу
несие және банк қатынстары өрістеген кезде ... ... ... чек ... ... ... біріншіден, банктегі ағымдағы шоттан қолма-қол ақша ... ... ... алғанда және қарызды өтегенде; үшіншіден, қолма-қол
ақшасыз есеп айырысқанда айналыс және төлем құралы ретінде жүреді.
Чектің белгілі бір ... ... яғни ол ... ... ... ... ... беріледі. Негізінен ақшалы және есеп айырысу чектері
кездеседі. Ақшалы чек: иесі – ... кісі яғни ... чек және иесі ... ... ... яғни ұсынушы чегі болып екіге бөлінеді. Ақшалы чекпен
банктен қолма-қол ақша ... Есеп ... чегі ... чек деп те ... ... ... алынған чектің парақтары сатылып алынған тауарлар
үшін немесе көрсетілген қызмет үшін есеп айырысқанда қолма-қол ақшаның
орнына ... ... есеп ... ... бір ... клиенттері
арасында қолайлы. Әр түрлі банктердің ... ... есеп ... чек ... ... ... ... чектер банктерден қолма - қол ... алу ... мен ... үшін есеп ... мақсатында; банктердегі шоттар
бойынша аударымдар жасау арқылы жүзеге ... ... есеп ... ... ... ... қолма-қол ақша мен чектің орнына жүретін, сондай-
ақ иесіне банктен қысқа ... ... ... ... ... есеп ... Клиенттің ағымдағы шотында қажетті ақша мөлшері болмай қалса, онда
белгілі бір ... ... оған ... мерзімді несие берілуі мүмкін.
Пластикалық карточка негізінен бөлшек ... ... мен ... ... ... кезде өркениетті елдерде белгілі бір үлгімен жасалған көптеген
несие карточкасының түрлері бар.
2.2. ... ... ... ... мен дамуы
1917 жылғы Қазан революциясына дейін Қазақстан Ресей империясының бір
бөлігі болғандықган XVIII-XIX ... ... ... ... ... ... орыстың саудалық құқықтық ережелерімен реттелді.
Революциядан кейінгі Кеңес ... ... ... аталған
қатынастар РСФСР-дың азаматтық зандарымен жүргізілді. Сол кезде бағшіы
қағаздардың айналуына ... ... ... ... ... ... ... шығарылған зандар болды. Атап айтқанда,
ақша нарығында ... және ... яғни ... ... ... құралдары
сауда келісімінде кеңінен қолданылды.
Сол уақытта, яғни 1922 жылы РСФСР-дың Азаматтық ... ... ... 1937 жылы 7 тамызда Ресей Федеративтік республикасының Орталық
атқару ... мен ... ... ... ... "Аудармалы және жай
вексель туралы" ереже;
• 1929 жылы 6 ... ... ... Орталық атқару
комитеті мен Халық комиссарлары кеңесі бекіткен "Чектер туралы ... ... ... заң ... актілер.
Ол кезде ... және ... ... ... ... мүліктерді сатып алу-сату ... ... ... және т.б. ... ... қолданылды.
Заң жүзінде бағалы қағаздар туралы жалпы ұғым болғанымен, бұл айтылған
қағаздар ... ... ... ... ... жоқ. ... айтылған
бағалы қағаздардың ұлттық экономиканы ... ... ... үшін қаражат жинауына мүмкіндігі жок. Ал
инвестициялык бағалы ... яғни ... ... ... ... және ... айналымға түсіретін механизм тіпті
болған жоқ. Қор биржалары мен ... ... ... ... ... мен ... жұмыс істейтін құқыктық ... ... ... ... және ... жат элементтер деп есептелді.
Дегенмен КСРО халықаралық ... ... ... ... ... ... және сол сияқты төлем құралдарын кеңінен пайдаланды.
Оған ... 1936 жылы ... ... 1930 жылы Халықаралық конвенция бекіткен
аудармалы және жай вексельдер туралы біркелкі занға қосылып, 1937 ... және жай ... ... ... ... ... ... қаулы қабылдады. Ол Ереже Кеңес Одағы ыдырағанша пайдаланылды.
Қазірде оны ... ... ... ... ... жоқ. Ал ... көрсетілген, 1929 жылғы "Чектер туралы ереже" бойынша қазірде де
пайдаланылуда.
Қазақстанда 1990-1994 жылдары ... ... ... және оларды
кейбір нарықта сатуға мүмкіндік ... ... ... негіздер
құрылды. Олар:
• Жоғарыда ... ... ... ... 1991 ... 21 ... "Шаруашылық серіктестіктері және
акционерлік қоғамдар ... ... ... ... заң ... ... және жауапкершілігі ... ... ... өз ... ... ... мен облигациялар шығаруына мүмкіндік беретін заң;
• 1991 жылдың 11 ... ... ... ... және қор
биржасы туралы" Қазақстан Республикасының Заңы. Бұл заң ... ... ... ... тіркеуге, бағалы қағаздар нарығындағы
делдалдық кызметті лицензиялауға, қор биржасын ... және оның ... ... беретін заң;
• 1991 жылдың 13 қарашасындағы ... ... ... ... ... ... ... туралы Ереже". Ол
ереже шығарылатын ... ... ... ... ... ... міндетті мағлұматтарды белгіледі;
• жоғарыда ... ... ... ... ... ережелер
жиынтығы. Олар да мемлекеттік бағалы қағаздарды шығару, занды тұлғалар
шығарған бағалы қағаздардың эмиссиясын ... ... және ... ... ... ... белгіленген;
• мүлікті мемлекет меншігінен алу және ... ... сол ... ... ... ... ... туралы бірсыпыра заңдар мен заң күші бар
ережелер;
• вексельдер, ... ... ... ... ... ... түсіруді, сондай-ақ банктік қызмет көрсетуді реттейтін
Қазақстан Ұлттық банкісінін ережелері.
Республикада қалыптасқан ... ... ... ... ... және ең ... мемелекеттік қарыз міндеттемелері. Мемлекеттік
қарыз міндеттемелері нарығының ерекшелігі оған катысушыларға байланысты:
Біріншіден, мемлекеттік ... ... ... - ... Ұлттық банк - оның (Қаржы Министрлігінің) қаржы агенті
(уәкілі), сонымен бірге мемлекеттік бағалы ... ... ... қағаздар нарығына бұл қатысушылар мемлекеттік бағалы қағаздарды
шығару мен оларды айналымға түсіру ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік қазыналық облигациялар;
• Қазақстан ... ... ... ... ... жекеменшіктендіру купондары.
Мемлекеттік қазыналық вексельдер мен мемлекеттік ... ішкі ... ... ... ... ... мақсатында Қаржы Министрлігі шығарады. Ал қысқа мерзімді
ноталарды банк жүйесінің ... ... ... ... ... ... ... Ұлттық банк ... ... ... ... ... кәсіпорындарды
жекеменшіктендіруге ... оның ... ... жеке ... ... ... ... сақталуда. Кәсіпорындар банкротқа ұшырап, жұмыс істемей
тұрған қазіргі кезде жекеменшіктендіру купондарының орнына ... ... ... әлі ... (пайда) түсіре койған жоқ.
Қорытынды
Қоғамдағы ақшаның қажеттілігі ... ... ... ... ... Ақша ... ... өнімі және оның дамуының
міндетті шарты болып табылады.
Ақша – бұл тауар өндірісінің ... ... ... ... ... ... дамуының объективті негізделген нәтижесі.
Ақша жалпыға ортақ балама ретіндегі тауар өндіріс мен тауар айырбасына
қажет, ол еңбектің әр ... ... ... әр ... өнімдерді дайындауға
қажетті қоғамдық еңбек шығындарын салыстыруға мүмкіндік береді.
Ақша өндірістік қатынастардың барлық жиынтығының маңызды буыны, ... ... өмір сүре ... өтуі ... және өмір сүру ... бойынша, сонымен бірге
айналым шарттары бойынша алуан түрлі болып ... Іс ... ... ...... ... типіндегі заттық айырбас құны, ол
айналымдағы тұрақтылықты көрсететді. Әр түрлі балама ... ... ... ... банк депозиттеріне өзгере отырып, ақша
өз формасын ... ... ... ... (алтын, күміс
монеталар), қағаз және несиелік ақшалар сияқты түрлері бар.
Металл ақшалар – бұл толыққұнды, нағыз ... ... ... ... қойылған құн) нақты құнына, яғни өздері дайындалған металл
құнына сәйкес келеді.
Қағаз ақшалар – ... ... ... ... ... ... айналымнан туындады және бұры – сонды айналымда болған күміс және
алтын монеталардың орынбасарлары ретінде әрекет етті.
Несиелік ... - ... ... ... ... ... ... ретінде әрекет етуші қағаз ақша белгілері. Олардың өзіндік
құны болмайды, балама тауарда көрсетілген құнның өрнегі.
Қазіргі несие ... ... : ... ... чек, ... ... ақша) болып бөлінеді.
Вексель – қарызды өтеудегі заңды түрде бекітілген төлем міндеттемесі.
Ол бағалы қағаз. Вексельді борышкер, яғни вексель ... ... ... ... ... яғни вексель инмденушіге береді.
Банкнота - әр мемлекеттің орталық банкі шығарған және оны иемденушінің
талабы бойынша төленуге тиісті банк ... ... ... ... – оған қол қоюшының ағымдағы шотынан ... ... ... беру немесе басқа бір шотқа аудару туралы банкке берген
жазбаша үкімі.
Пластикалық ... ... ақша мен ... ... ... ... ... банктен қысқа мерзімді қарыз алуға мүмкіндік беретін есеп айырысу
құралы.
Банк қызыметіне механикаландыру мен ... ... ... ... ... ЭЕМ мен ... кең ... өту
электрондық ақшалардың пайда болуына ықпал етті, яғни компьютер жадындағы
шоттарда ақшаның болуы, қолма- қол ... мен ... ... ... Қазіргі таңда палстикалық карточкалардың бірнеше
түрлері қолданылады, олардың ішінде банктік және ... ... ... ... ... шет елде және ... тауарларды «Интернет» желісі
арқылы сату – сатып алу кең ... ... ... ... ... ... ҚР ... 1995ж. 30 тамыз
(1998ж. 7 қазандағы өзгертулер және толықтырулармен)
2. Закон РК «О пенсионном обеспечении в ... ... ... ... 2002. - ... ... Д. ... нарығының экономикалық мәні мен құрылымы. //
Экономика негіздері. №1 (13) 2006.
4. ... ... ... и ... ценных бумаг. /под
ред. Мажитова Д.Н. – Алматы: Экономика, 2000
5. Дробозина Л.А. Финансы. Учебник для вузов. – М.: ... 2000. ... ... Ж.М., ... ... ... Казахстан: теория,
практика и направления развития. – Алматы: 2004 – 346с.
7. Евритов О.Ю. Деньги, кредит, банки. Ростов –на Дону. 2001. с. ... ... А.Б. ... ... ... ... и
механизм использования. – Алматы. Қаржы-қаражат. 1995. – 160с.
9. Құлпыбаев С. Және басқалары. Қаржы теориясы. Оқу құралы. – ... 2001. – 176 ... ... С. ... ... Л. ... ... У. Блэкуэлл. Финансовые
институты, рынки и деньги. – СПб.: ... ... ... А.Б. ... ... ... содержание и
механизм использования. - Алматы: Каржы-Каражат, 1995
12. Интыкбаева С.Ж. ... ... и ее роль в ... ... ... ... - Алматы: Каржы-Каражат,
2002
13. Кажикаримов Б.К., Омирбаев С.М. Теория финансов. Учебное пособие. -
Караганда, КарГУ, 1991. - ... ... Дж. М. ... ... ... с ... /под ред.
Худокормова А.Г. —М.: Экономика, 1993. - 543с.
15. Маянлаева Г.И. Теория и практика ... дела (в ...... ТОО «LEM», ... ... Г.И. Организация страхового дела в Республике Казахстан.
– Алматы: ТОО «LEM», 2000
17. Макконелл Кэмпбелл Р., Брю Стэнли Л. ... ... ... политика (в 2 томах). Перевод с англ. - М.: ... ... ... ... и ... ... Учебник под
ред. Красавиной Л.Н. – М.: Финансы и статистика, 2002
19. Мельников В.Д., Ильясов К.К. Финансы. ... для ... - ... ... ... О.И. Деньги, кредит, банки. М. Фианасы и ... 188 ... ... В.Д. ... финансов. Учебник для вузов. - Алматы: ТОО
«LEM», 2005. – 560с.
22. Ілиясов Қ.Қ., ... С. ... ...... 2005. – ... ... ценных бумаг и его финансовые институты: Учебное пособие под
ред. Торкановского B.C. - СПб.: АО «Комитет», 1997. — ... ... ... ... в ... ... ... нормативных
актов. - Алматы: ЮРИСТ, 2002. — 57с.
25. Сейітқасымов Ғ.С. Ақша, ... ... ...... 2005. – 416 ... ... Р., ... Э., Тьюлз Т. Фондовый рынок. - 6-е изд.: перевод
с англ. - М.: ИНФРА-М, 1997. - 648с.
27. Эдвин Дж. ... ... Д. ... ... Дж. ... ... дело и ... система. М. – Л. 1991. 12с.
28. Тарасов В.И. Деньги, кредит, банки. Учебное ... ... 2003. – С.10.

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 24 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Қоғамдық ұдайы өндірістегі ақшаның мәні, функциялары және рөлі»6 бет
Акшаның дамуы және нарықтағы маңыздылығы26 бет
Ақша айналымындағы ақшаның ролі және оларды шығару33 бет
Ақша мәні және ақшаның формасы20 бет
Ақша – тауар қатынастарының дамыған формасы. Қазіргі экономикадағы ақшаның рөлі24 бет
Ақшаның адам өмiрiндегi орны қандай?19 бет
Ақшаның адам өмiрiндегi орны қандай? Ақша деген не?19 бет
Ақшаның айналысының заңы ақша массасы16 бет
Ақшаның айналысының заңы ақша масссасы25 бет
Ақшаның атқаратын қызметтерi және олардың қазiргi жағдайдағы дамуы30 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь