Банк және банктен тыс мекемелердің есебі

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3


1. БУХГАЛТЕРЛІК ЕСЕП ТҮСІНІГІ МЕН САЯСАТЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.1. Есеп саясатын дайындау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5
1.2. Банктің бухгалтерлік есебін ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...9
1.3. ҚР.ның бухгалтерлік есеп заңы және банктердің есеп стандарттары ... ..12


2. БАНК ЖӘНЕ БАНКТЕН ТЫС МЕКЕМЕЛЕРДІҢ ЕСЕБІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 18
2.1. Банк және банктен тыс мекемелер есебінің мәні және
есеп шоттарының жазылуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...18
2.2. Банк және банктен тыс мекемелер есебі, есеп шотының құрылымы
мен түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .24
2.3. Банк және банктен тыс мекемелер несиелерінің есебі ... ... ... ... ... ... ... ...38

3. Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 42

4. ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 44
Қазіргі ақша-несие саясатының тиімділігі және тұрақты экономикалық өсу көп ретте ел экономикасының қаржы секторының жай күйімен байланысты. Ал осы қаржы секторының маңызды құрамдас бөлігінің бірі банк жүйесі екені анық.
Екінші деңгейлі банктердің экономикадағы маңызын олардың атқаратын операциялары анықтайды.
Нарықтық экономикада несие-банк жүйесі маңызды роль атқарады. Ол арқылы кәсіпорындардың, ұйымдардың және халықтың ақшалай есеп айырысулар мен төледері жүргізіледі, ол уақытша бос ақшалай қаражаттарды, халықтың жинақтары мен табыстарын жұмылдырады және белсенді түрде жұмыс жасайтын капиталға айналдырады, сондай-ақ көптеген түрлі несиелік, сақтандыру, делдалдық, инвестициялық, сенім, кеңес беру және басқа да операцияларды орындайды.
Банктің қаржылық жағдайының тұрақтылығын қамтамасыз ету жалпы экономика дамуының басты шарты.
1. ҚР Конституциясы, 2007
2. «Бухгалтерлік есеп және қаржылық есеп беру» туралы заң, 2007
3. Салық кодексі, Алматы 2006
4. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Назарбаевтың «Қазақстан-
2030» ұзақ мерзімді Стратегиялық бағдарламасы, Алматы, 1998
5. С.Т. Міржақыпова “Банктегі бухгалтерлік есеп” Алматы 2004 ж.
6. Усоскин В.М. “Современный коммерческий банк” Алматы 1998 г
7. Р. Қалығұлова, Н. Ғұмар “Банктегі бухгалтерлік есеп және есеп
беру” Алматы 2000 ж.
8. Мақыш Серік Биханұлы “Коммерциялық банктер операциялары”
Алматы 2004 ж.
9. Радостовец В.К. Кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп, Алматы- 2003;
10. Назарова В.Л. Шаруашылық жүргізуші субъектілердегі бухгалтерлік
есеп, Алматы -2005;
11. Қазақстан Республикасының қаржы министрлігінің ақпараттық
хабаршысы
12. Кеулімжаев К.К. Бухгалтерлік есеп: теориясы және негіздері//Алматы,
2006
13. Бухгалтерский учет//М., 2001
14. Баймұханова С.Б. Бухгалтерлік есеп//Алматы, 2005
15. Абдина А.Р. Қаржылық есептіліктің х/а стандарттарына сәйкес
шоттар байланысының жиынтығы // Астана 2007
16. Бухгалтер бюллетені // № 34 / тамыз 2007/
17. Мейірбеков А.Қ., Кәсіпорын экономикасы Алматы, 2003
        
        Курстық жұмыс
Пәні: Бухгалтерлік есеп теориясы
Тақырыбы: «Банк және банктен тыс мекемелердің есебі»
МАЗМҰНЫ
Кіріспе.....................................................................
.................................................3
1. ... есеп ... ... Есеп ... ... бухгалтерлік есебін
ұйымдастыру...................................................9
3. ҚР-ның бухгалтерлік есеп заңы және банктердің есеп стандарттары......12
2. Банк және ... тыс ... Банк және ... тыс ... есебінің мәні және
есеп шоттарының
жазылуы.....................................................................
......18
2.2. Банк және банктен тыс мекемелер есебі, есеп шотының ... Банк және ... тыс ... ... ... ... ... ... тиімділігі және тұрақты экономикалық өсу
көп ретте ел экономикасының қаржы секторының жай күйімен ... ... ... ... маңызды құрамдас бөлігінің бірі банк жүйесі ... ... ... ... ... ... атқаратын
операциялары анықтайды.
Нарықтық экономикада несие-банк жүйесі маңызды роль атқарады. Ол арқылы
кәсіпорындардың, ... және ... ... есеп ... ... ... ол уақытша бос ақшалай қаражаттарды, халықтың
жинақтары мен ... ... және ... ... жұмыс жасайтын
капиталға айналдырады, сондай-ақ көптеген түрлі ... ... ... сенім, кеңес беру және басқа да операцияларды
орындайды.
Банктің қаржылық жағдайының тұрақтылығын қамтамасыз ету ... ... ... шарты.
Коммерциялық банктер бір жағынан, шаруашылық субъектілерінің уақытша
бос ақшалай қаражаттарын ... ... ... ... бұл ... ... мен ұйымдардың әр түрлі қажеттерін қанағаттандыратын
арнайы мекеме. Коммерциялық банктің пассивтік ... ... ... ... үшін ... банк ... жинақталады.
Бұл жұмыстың ғылыми құндылығы сонда, бұнда нарықтық қатынастар
жағдайында банк және ... тыс ... ... теориясы мен
тәжірибесінің мәселелері жүйелі түрде мазмұндалған.
Осы жұмыстың өзектілігі – Қазақстан Республикасының коммерциялық
банктері, ... ... мен ... ... кең көлемде
қолдануын әрі тиімділігін қарастыру.
Осы жұмыстың мақсаты – банк және ... тыс ... ... ашу, есеп ... ... ... оның ... дәстүрлі және
дәстүрлі емес операцияларын қарастыру, қаншалықты ... ... ... ... – банк және ... тыс ... жүргізілетін
несиелік т.б. операциялардың есебін қарастыру, пассивтік ... ... ... ... ... ... банк және ... тыс
мекемелердің есебі өте ауқымды тақырып, оны бір ғана жұмыстың көлемімен
шектеу ... ... ... осы ... ... және ... мамандар
тарапынан жан-жақты зерттелген.
Жұмысты орындау барысында келесі экономикалық–статистикалық ... ... ... талдау, конструктивтік-есептік,
сызбалық және т.б.
Қолданылған әдебиеттерге келсек, жұмысты жазу ... ... ... ... және ... әрекет етуші бухгалтерлік есеп
стандарттары, ... мен ... ... ... баспасөз беттерінде жарияланған мақалалар мен статистикалық
мәліметтер қолданылды.
3. Бухгалтерлік есеп түсінігі мен ... Есеп ... ... есеп ... бойынша кәсіпорынның есеп саясаты деп
ұйымның қаржылық есепті жүргізу әдістері мен тәсілдерінің жиынтығын, ... ... ... ... ... топтау мен шаруашылық (жарғылық
және басқа) ... ... ... ... ... айтады.
Қаржылық есепті жүргізу әдістеріне шаруашылық қызмет фактілерін топтау
мен бағалау әдістері, активтердің құнын есептеу, құжат айналымын ... ... ... ... есеп ... әдістері, қаржылық есептің тіркелім жүйесі, мәліметті өңдеу мен
басқа да сәйкес әдістер мен ... ... ... есеп ... ... ... мен қажеттілігі
қаржылық есеп пен басқа екінші деңгейлі нормативтік құжаттар ... ... ... ... ... кез ... шешудің көп түрлілігімен анықталады. «Бухгалтерлік есеп және
қаржылық есеп беру туралы» Қазақстан Республикасының заңы мен ... ... ... ... есеп ... ... ... бұйрық
немесе жарлық бойынша қажетті құжаттар ... ... ... ... ... ... ... мыналар жатады:
• қаржылық есептің уақтылы және есеп берудің толық тиісті талаптарына
сәйкес жүргізілуі;
• қаржылық есеп жұмысын жүргізуде қолданылатын ... ... ... ... жоспары;
• алғашқы есеп құжаттарының типтік нысандары;
• ұйымның ішкі бухгалтерлік қорытынды есеп құрудағы құжат нысандары;
• актив пен міндеттемелер ... ... ... ... пен ... ... әдістері;
• құжат айналымы ережелері мен есеп ақпараттарын өңдеу ... ... ... ... тәртібі;
• қаржылық есепті ұйымдастыруға қажетті басқа шешімдер.
Кәсіпорынның қабылдаған есеп саясаты сол ұйымдағы бухгалтерлік есептің
маңызды мәселелерінің бірі.
Ұйымның есеп ... ... мен ... ... ... факторлар
әсер етеді:
• меншік нысаны мен құқықтық-ұйымдастырушылық нысаны (жауапкершілігі
шектеулі серіктестік, ашық акционерлік ... ... ... ... кооператив т.б.);
• салалық қызметінің түрі (өнеркәсіп, құрылыс, сауда, көлік, ауыл
шаруашылығы және т.б.);
• қызметінің көлемі, жұмысшылары мен ... ... ... және тағы басқа;
• салық салу жүйесімен арақатынасы (әр түрлі салық түрлерібойынша
жеңілдіктер немесе салық ... ... ... ... ... ... ... дамыту стратегиясы (ұйымның экономикалық
дамуының ұзақ мерзімдік перспективасының мақсаттары мен міндеттері,
инвестициялардың жұмсалу бағыты, келешектегі мәселелерді ... ... ... ... ... ... ... тиімді әрекетіне
қажетті барлық бағыттары бойынша);
• материалдық базасының болуы (компьютерлік техника мен ... ... ... ... бағдарламалық-
әдістемелік қамсыздандыру және т.б.);
• кәсіпорындағы бухгалтер ... ... ... ... мен басшылардың экономикалық батылдылығы мен тапқырлық
деңгейі.
Кез келген ұйымның өзінің қызметін іске асыру үшін ... ... ... ... ... сақтық, қарама-қайшылықсыздығы мен
орындылық талаптарына сай болу қажет.
Көрсетілген талаптардың ... ... ... Кәсіпорынның таңдап алған есеп саясаты оның объектілерді
есептеу жолын толық қамтамасыз етуі керек.
Уақыттық. Кәсіпорынның шаруашылық әрекетінің фактілері ... ... ... есеп беруде уақытында ... ... ... ... ... есеп ... ... барысында кешіктірілмейді
немесе орындалмай тұрып есепке алынбайды.
Сақтық. Қолданылатын есеп әдістері қаржылық ... ... ... мен ... ... ... резервтердің жасалуына жол
бермей, шығындар мен міндеттемелерді айқын ... ... ... ету ... яғни есепке алынған немесе алуға нақтылы мүмкіндік
бар болатын кірістер алынады.
Қарама-қайшылықсыздығы. Есептің таңдалынған әдістері - әр ... ... ... ... талдамалық есебі мен шоттар ... ... есеп ... ... ... етіп
отырады.
Орындылық. Кәсіпорынның есеп саясаты қаржылық есепті орынды және
үнемді ... ... етуі ... ... ... ... есеп ... осы ұйымның құрылған
уақытында дайындалады. Оны дайындаумен кәсіпорынның бас бухгалтері немесе
арнайы есеп ... ... ... есеп ... ... ... ... немесе өкімімен бекітеді.
Бұйрықтың құрамында есеп саясатының есеп беру ... ... ... ... ... ... жазылады. Сонымен қатар әр пунктке
тоқтала келіп қандай нормативтік құжат бойынша немесе қандай заң ... ... ... көрсетіледі. Қазақстан Республикасының
заңдарымен қатар есеп ... ... ... ішкі ... ... ... ... түрде ол туралы түсініктеме берілуі қажет.
Кәсіпорынның есеп саясатына енгізілген осы ... ... яғни ... өкім ... ... ресімделуі қажет.
Ұйымның қабылдап бекіткен есеп саясаты сол кәсіпорынның ... ... ... Оған ... ... ... жағдайларда жүргізілуі
мүмкін:
• Қазақстан Республикасының бухгалтерлік сепе және қаржылық есеп беру
туралы заңының өзгеруіне сәйкес;
• бухгалтерлік есеп ... ... ... өзгеруі
салдарынан;
• жаңа бухгалтерлік есеп стандартына көшуге байланысты жіне т.б.
Кәсіпорынның қаржылық есепті жүргізу жолдары ұйымның есеп ... ... ... ... Бұл есеп ... кәсіпорынның барлық
құрылымдық бөлімшелерінде ... ... ... ... ... ... еншілес және тәуелді серіктестерінің
және тағы ... ... ... ... есеп ... ... басқа есеп саясатын таңдауына құқығы жоқ.
Бас кәсіпорын қаржылық ... ... есеп ... ... ... алдын ала қамтамасыз етуі қажет.
Ұйымдардың түсініктеме жазуларында жыл бойы орындалған ... ... ... ... ... ... ... есеп туралы шығарылған шешім және таза табысты бөлу тәртібі
жазылады. Сонымен қатар осы түсініктеме ... ... ... ... есеп ... ... ... бухгалтерлік есебін ұйымдастыру
Банктің бухгалтерлік есебінің әдістемелік ... ... ... ... қолдану тәртібінде белгіленген және бухгалтерлік есеп
стандартының біршама рұқсатымен ... ... ... ... ... таңдап алу жолымен қалыптасады.
Банк бухгалтерлік есептің келесідей ережелерін өз ... ... ... ... ... ... мен қызметті калькуляциялау
есебінің әдісі. Банк калькуляциялау мен есеп объектісін, шығындарды ... ... ... тәртібін анықтайды. Банк өзінің негізгі қызметінің
сипатына байланысты өзіндік ... ... мен ... кеткен
шығынын есептеу үшін нормативтік немесе тапсырыстық немесе бірнешеуінің
үйлескен түрін ... ... ... ... алынған әдістердің жинақ есебі арнайы нұсқамен жүргізілуі
мүмкін.
3. Үстеме шығыстарын есептеу және тарату:
Банктің бухгалтерлік балансы 1-кестеде ... ... ... есептерін «Финансовые инструменты, признание и ... ... ... ... ... талаптарына сай жасайды.
Кесте 1 – Банктердің бухгалтерлік балансының ... ... |жыл ... | ... ... және ... ... | ... ... | ... құн бойынша қаржылық активтер, пайда мен зиянды есепке ала| ... | ... ... ... | ... ... займ | ... компаниялардағы инвестициялар | ... ... | ... ... ... ... | ... салынатын ағымдық салықтар бойынша талаптар | ... ... ... ... ... ... талаптар | |
|Басқа да активтер | ... ... | ... | ... ... және ҚРҰБ ... | ... ... ... | ... қаражаты | ... ... ... қағаздар | ... ... ... ... ... ... | |
|Басқа да міндеттемелер | ... ... | ... | ... ... | |
| - жай ... | |
| - ... акциялар | ... ... ... | ... ... ... ... ... | ... ... | ... жиынтығы | ... ... | ... мен ... ... | ... ... ... ... ... ... ... есебін қате деп тауып, қайта есептеулеріне болады. Мысалы,
комиссиондық табыстың ... ... ... ... мерзіміне
амортизациясыз алынған комиссиондық табыс ретінде есептелген болса, яғни
клиенттер ... ... ... ... ... бөлігі
қарыздар бойынша пайыздық табыс ретінде есептелінсе, онда банк ... ... в ... ... оценках и ошибки» 8
Бухгалтерлік есебінің халықаралық стандарты ... ... ... ... ... пайда және зиян туралы есебін дұрыстап алуға
болады.
Күнделікті операция күні басталғанға ... ... ... ... офисіндегі ООБ-не жауапты қызметкер әр кассир бойынша бүгінгі күнгі
кассаны ... ... үшін ... анықтау автоматтандырылған жүйеде
«Кассы и обменные пункты» бетінде «Кассиры» деген ... ... ... ... жүргізіледі. егер кассир касса да және айырбас ... ... ... ... істейтін болса, онда кассир екі рет қосылуы керек.
Инкассаторлық сумка мен ... ... ООБ ... ... ... ... ... Егер кассир касса да және ... ... ... ... жұмыс істесе «Выдать аванс в подотчет кассиру» операциясын
екі рет: бір рет ... ... ... рет ... бөлімі үшін енгізу қажет.
Бұл операция «Кассы и обменные пункты» - банк ... ... ... ... ... и ... ... АО ТБ»
құжаттарында сипатталған.
Әрбір ... ... ... әр ... ... ... ... «Проведен» немесе «Принят кассиром» тетіктерін басу
арқылы жүргізіледі.
ООБ ... әр ... ... ... ... аяқтаған соң
кассир өз кассасының шотындағы қалдықты «Счета касс ... ... ... ... Егер ... ноль ... кассир кассалық құжаттарды тауып,
құжат жағдайын қарайды. Құжаттар «на подтверждение» ... ... ... ... ... ... құжаттарды Документы
– Платежные документы – «Список всех документов» тізбегі арқылы өткізеді.
Егер кассалық құжаттар ... ... ... ал ... шотында
қалдық жоқ болса, құжаттардың тіркелу дұрыстығын тексеру керек.
Кассалық ... ... тағы бір ... ... ... ... ценностей» тізбегі арқылы құндылықтар есебі құжатын тауып,
алдын ала сомма, айы-күні бойынша фильтр қою.
Айырбас бөлімінде ... ... ... ... ... ... ... Бұл операция «02. Выдать аваес/в
подотчет кассиру» операциясымен орындалады.
б) сату/сатып алу операциясы. «Кассы и обменные ... ... ... ... ... ... орындалады.
с) реестрді жабу. «Кассы и обменные пункты» бөлімінде «04. ... ... ... ... ... «кассир» параметрінде
айырбас бөліміндегі ... алу ... ... ... ... ... керек.
д) проводка құру. Бұл операция «04. Сформировать проводки по реестрам»
операциясымен орындалады. Міндетті параметр «кассир» және ... ... ... ... «05. Возврат остатков/подотчет кассира»
операциясымен орындалады.
и) кассир есебін қайтару операциясы орындалған соң «Кассы и ... ... ... өз ... ... ... ... Қалдық
нөл болу керек.
Операциялық күн бойына кассир «Кассы и обменные пункты» өнімінде ... ... ғана ... ... және беру ... ... операциялар мынадай өнімдерде
жүргізіледі:
- халықтан төлемдер қабылдау,
- жеке тұлғалардың ... ... күн ... ... сол күн ... ... ... валюта түрлері бойынша кіріс/шығыс кассалық журналын;
- қалдық пен касса айналымы туралы есептік анықтаманы;
- сатылған және ... ... ... ... ... ... шоттары бойынша жазбаны.
Кассалар мен айырбас бөлімінің жұмысы туралы мәліметтер осы бөлімнің
қосымшасында келтірілген.
6. Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп заңы және ... ... ... 2002 ... ... № 329-11 ... Республикасының
Президентінің каулысы бойынша Бухгалтерлік есеп Заңына өзгерістер еңгізген.
Қазақстан Республикасының қаржы министірлігінің бұйрығы ... ... 2005 ... № 426 ... ... есеп беру ... Қазақстан Республикасының Бухгалтерлік есеп халықаралық стандартқа
көшкен. Бухгалтерлік есеп туралы заңда 5 тарау бекітілген.
1. Тарауда жалпы ... ... сол ... ... бұл ... ... ... тұлғаларға. Қазақстан Республикасының аумағында
бекітілген міндетті түрде әсер етеді. Бухгалтерлік есеп ... ... осы ... ... ... Бұл ... Республикасының Конституциясына сәйкес бұл заңда
бухгалтерлік есеп стандарттары және типтік ... ... ... есеп ... ... ... есеп беру ... мен бағалау.
4. Тарауда Қаржылық есеп беру туралы.
5. Тарауда соңғы ережелер ... ... ... ... ... үшін жауапкершілік.
Стандарт сөзі ағылшын тілінен аударғанда үлгі, норма деген
мағынаны ... Ал ... есеп ... ... есеп ... дұрыс жүргізудің және ... ... ... болып табылады. Әрбір осындай ереже бухгалтерлік есептің
әдістері мен тәсілдерін, мәні мен мағынасын және терминологиясын ... есеп пен ... есеп беру ... ... өз ... ... аясы ... анықтамасы, қолданысқа (күшіне)
енген уақыты және мазмұны болады.
Мақсаты. Бұл ... ... ... ... ... және есеп ... ... баяндалады.
Қолданылу аясы (орны). Стандарттың пайдаланылатын жерлері мен қандай
жағдайда (жерлерде) қолданылмайтындығы осы бапта жазылады.
Анықтамасы. ... ... ... терминдерге түсініктеме
берілетін бап болып табылады.
Қолданысқа (күшіне) енген уақыты. Стандарттың қай ... ... ... осы ... ... Бұл бапта банктің есеп саясатына түсінік беріледі.
Кей кездерде стандарттың қосымшалары да ... ... ... ... жаңа ... ... қай елдерде қолданылғандығы жазылып және
оған қоса ... ... де ... ... есеп пен ... ... ... халықаралық және ішкі болып екі түрге бөлінеді.
Халықаралық ... ... есеп беру ... ... ... комитеті жасап шығарады. Ал ішкі бухгалтерлік есеп пен қаржылық
есеп беру ... Әр елде ... ... ... ... сол ... ... Бұл жоғарыда аталған халықаралық бухгалтерлік есеп
стандарты мен ішкі ... есеп ... ... ... ... ... ... бухгалтерлік есеп стандартын дайындау ... ... ... тәжірибеде кездескен ... ... оны шешу ... ... ... ... ел ... ішкі
бухгалтерлік есеп стандартын жасауы ... ... ... есеп ... ... алады. Бүкіл әлемдегі елдерде
қаржылық есеп беруде қолданылатын бухгалтерлік есеп принциптерін бір ... ... қол ... үшін 1973 жылғы 29 маусымда Қаржылық
есеп беру стандартының халықаралық комитеті құрылды. ... бұл ... АҚШ, ... ... ... Жапония, Ирландия, Канада,
Мексика, ¥лыбритания және Франция сынды елдердің бухгалтерлерінің келісімге
келуімен іске ... ... ... яғни Қаржылық есеп беру
стандартының халықаралық комитеті құрылған кезде оның ... ... ... жеті ... ... алынған болатын. Ал бүгінгі күні оның
құрамында бұл аталған елдерден басқа Үндістан, Малайзия, Оңтүстік ... ... ... және тағы да ... ... ... бар.
Қаржылық есеп беру стандартының халықаралық комитеті өздерінің жарыққа
шыққан жаңа ... мен ... ... ережелері және
түсініктері үшін ... алып ... ... ... бұл ... ... ... қаржылық институттар, бухгалтерлік
фирмалар және басқадай ұйымдар қаржылық көмек көрсетіп отырады. ... есеп беру ... ... ... - мына ... отырып, қаржылық есеп беруге қол жеткізу:
1. қаржылық ақпаратты кұру барысында ... ... ... ... құру принциптері;
З. осы ақпараттардың сапалық сипаттамалары;
4. қаржылық есеп берудің элементтері;
5. өлшеу және ... ... ... ... – банктің қаржылық жағдайы туралы және
қаржылық жағдайының ... ... ... ... Сондай-ақ банктің
қаржылық есебінде мыналарға қажетті ақпаратық мәліметтердің болуы қажет:
1. қаржы ... ... және ... беру ... ... ... мәлімет;
2. ұйымның алдағы кезеңдегі ... ... ... ... ... ... ... байланысты міндеттерін бағалауға
қажетті мәлімет;
4. басқару органдарының жұмысын бағалауға қажетті мәлімет.
Қаржылық есеп банктің ... ... ... ... ... ... Ал бұл қаржылық есеп бухгалтерлік есептің жеті
әлементінен құралады. Элементтердің алғашқы үштігінің ... ... ... ... меншікті капиталы және ... ... төрт ... банктің қаржы-шаруашылық қызметі туралы
есебінде көрсетілетін табыс, шығын, пайда және зиян деп аталатын ... ... есеп беру ... ... шешім қабылдау
үдерісінде көрсетілетін бухгалтерлік ақпараттардың қажеттілігін анықтайды
және оны бекітеді. Есеп тұжырымдамасын (концепциясын) жалпы және жеке - ... екі ... ... ... ... тұжырымдама бұл бірнеше елдің бухгалтерлік есеп туралы
көзқарасын білдіреді.
2. Жеке тұжырымдама тек қана бір елдің өз ... ... есеп ... ... ... ... бухгалтерлік есеп және қаржылық есеп беру
стандартында қарастырылған бухгалгерлік есеп принциптері, есеп саясаттары,
есеп ... ... ... ... дейін айтылып жүргендей қазіргі
таңда бухгалтерлік есептің ... ... ... ... ... ... деп аталатын континенттік (еуропалық) және америкалық
тұжырымдама қатар жүргізіліп келеді.
Бухгалтерлік есептің ... ... ... банктің
жұмысына мемлекеттің ықпал етуімен және ... ... ... сол елдегі қызмет атқаратын барлық ұйымдар мемлекет бекіткен ... және ... да ... ... ... ... ... тиіс. Сондай-
ақ банктің бухгалтерлік есеп берудегі қолданылатын ... ... ... ... ... ... ... органының және
басқа да мемлекеттік органдардың қажеттілігін қамтамасыз ... ... ... ... бұл ... қолдап отырған және оның негізінде
өзінің банктері ... ... ... ... ... ... Жапонияны және басқа да Еуропа елдерін жатқызуға болады.
Америкалық тұжырымдаманың континенттік (еуропалық) тұжырымдамадан
өзгешелігі, бұл модельде ... ... есеп ... ... ... ... мен ... берушілердің қажеттілігін қамтамасыз
етуге арналған. Бұл жағдайда ұйымның салық ... ... ... бөлек
және оған тәуелсіз шешімін тауып отырады. Бүгінгі таңда бұл модельді ... ... ... ... ... Оңтүстік Африка
Республикасы және тағы басқа ... ... ... ... осы жоғарыда
айтылғандарды қорытындылайтын болсақ әрбір ел өзінің бухгалтерлік есебін
континенттік (еуропалық) ... ... ... бойынша жүргізуі
мүмкін екендігі анықталады. Біздің еліміздегі ұйымдардағы бухгалтерлік есеп
Кеңес Одағы тұсында континенттік (еуропалық) ... ... ... белгілі. Бүгінгі күннің өзінде осы қалыптасып қалған
модель өз күшін ... ... ... ... ... есеп ... басшылығымен салық органының қажеттілігін қанағаттандыру
мақсатында ... ... ... де, 1997 ... ... ... ... бухгалтерлік есеп жұмысын жүргізудің ережесі, бағыты болып
саналатын Қазақстан ... ... есеп ... ... бухгалтерлік есеп стандарттарына ... ... атап ... ... Сонымен қатар біздің еліміз
халықаралық бухгалтерлік есеп стандарттарына көшуге ... ... ... ... ... ірі ... өз есептерін халықаралық стандарттың
талаптарына сай етіп жүргізу керектігін қабылдады. Біріншіден - ... ал ... ... қазіргі экономикалық жағдайға сәйкес болса
керек, еліміздегі кейбір банктердің қаржылық есеп ... ... ... ... ... ... мәліметтермен қамтамасыз
етуге негізделіп жасалып отыр.
2. Банк және банктен тыс мекемелердің есебі
1. Банк және банктен тыс ... ... мәні және есеп ... есеп ... жүйесінің мәнісі–ол шаруашылық ресурстарының
жекелеген әрбір түрінің немесе олардың көздерінің қозғалысын көрсетуге,
ресурстардың ... ... ... мен ... ... туралы
ақпарат алып тұруға және бухгалтерлік баланс жасауда қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... бірі және оған есеп шоттар жүйесінің көмегімен ... ... есеп ... ... ... түрінің немесе
олардың құралу көздерінің, сондай–ақ шаруашылық процестерінің жекелеген
түрінің қозғалысы көрсетіледі. Есеп шот ... ... ... ... беріледі. Мысалы, субъект кассасындағы қолма–қол ақшаның
қозғалысын ... алау үшін ... ... ... есеп ... ал
тауарлар қозғалысы үшін–«Алынған тауарлар» есеп шоты, сатып алушылар мен
заказ берушілердің дебиторлық берешектерінің ... ... ... шоттар» есеп шоты ашылады және осылайша жалғаса береді.
Графикалық жағынан есеп шот карточкада, парақта, кітап парақтарында
екі ... ... ... ... ... шот) екі бөлікке бөлінеді. Есеп шоттың сол жағы (шартты
түрде) «Дебет» деп, ал оң жағы ... деп ... ... екі жақтылығы қандай да бір шаруашылық ресурстары
түрлерінің ... ... ... мен азаюын бөлек топтастырып, есепке
алу қажетілігінен туған. Есеп шоттың бір жағы ұлғаюды жазуға, екінші ... ... ... оның үстіне ұлғаю да азаю да сияқты есепке алынатын
объектіге қарай есеп шоттың дебетіне немесе кредитіне ... ... ... ... ... ал, ... шығынмен (шығыспен)
теңдестіруге болмайды. Бұл терминдердің есеп шоттар жақтарының атауларынан
басқа және тек шартты ... ... ... болып табылады.
Есеп шот кестесінің формасы есепке алынатын объектінің ерекшеліктеріне
қарай әртүрлі болуы мүмкін. Есеп шоттар ... ... ... ... қарапайым формасы мынадай болады.
|Дебет (шот ... ... ... ... ... |Сома |уақыты |Жазу |Операция |Сома |
| |№ ... ... |№ ... ... | | | | | | | ... шот ... қандай да бір шаруашылық ресурстары түрінің немесе
олардың көздерінің ұлғаюы мен азаюы ... ... ... бір ... есеп шот ... немесе кредиті бойынша жазылу
сомасының жиынтығы «Айналымдар» деп аталады. Есеп шот бойынша ... ... деп ... ... ... ... айдың басындағы)
ресурстың (активтердің) қандай да бір түрінің немесе оларды ... ... ... ... ... ... ... сальдо»
делінеді. Кезең соныңда (мысалы айдың ... ... ... ... осы кезеңдегі дебеті мен кредиті бойынша айналысын есепке ... үшін ... ... ... Аталмыш есеп шоттың дебет ... ... ... ... мен ... кредит бойынша
жазулар сомасының ... ... ... ... ... ... Кредит бойынша жазулар сомасының дебет бойынша жазулар сомасының
артықтығын көрсететін сальдоны «Кредиттік ... деп ... ... ... ... есеп ... активті және пассивті болып
табылады. Активтілер шаруашылық ... ... ... және ... көрсетеді, пассивтілер осы ресурстардың
(активтердің) ... ... мен ... ... ... ... есеп шоттар шаруашылық ресурстаның ұлғаюын тудыратын
операциялар, ал ... ... ... ... ... есеп ... кредитте ресурстардың құралу көздерін ұлғайту жөніндегі
операциялар, ал ... ... ... ... ... ... ... бойынша сальдо тек дебеттік болады, ал ... ... ... ... ... есеп ... сальдо кезеңнің соңы мен
басында дебетте көрсетіліп, баланс ... ... ал ... ... ... ... ... немесе жеке меншік
капитал бөлімдеріне және ... ... және ... ... жазуға схема түрінде бейнелеп
көрелік:
|Дебет ... есеп шот ... ... ... ... ... | ... (Бқ) | ... (+) ... (-) ... ... ... жазулар |Кредит айналымы (ағымдағы жазулар |
|жиынтығы) (Да) ... (Ка) ... ... ... сальдо | |
|( ... ) ( Ск ) | ... ... есеп шот ... ... (-) | ... ... ... сальдо |
| ... (Сн) ... (-) ... (+) ... ... (ағымдағы жазулар |Кредит айналымы (ағымдағы жазулар ... (До) ... (Ко) |
| ... ... ... ... |
| ... (Ск) ...... есеп ... ... ... бір ... ... қалдығы
(Ск) оның бастапқы ұлғаю және азаю қалдығынан (Бқ) туынды шама ... ... ... ... (Бқ), ... ... (Да), кредит
айналымы (Ка) және соңғы сальдо (Сқ) мына ... ... есеп ... ... Бн + До – Ко = ... есеп ... үшін : Бқ + Ка – Да = ... үшін ... ақша ... ... ... қолма–қол
ақша» есеп шотын алайық. Қолма–қол ақша қалдығы осы есеп шоттың дебетінде
көрсетіледі. «Кассадағы қолма– қол ... есеп шоты ... шот ... ендеше соған сәйкес (ережелер) жазу да солай жазылады. ... ... ... ... ... ақша 30000 теңге делік. Одан соң ай
басындағы операциялардың «Банк есеп» айырысу шотынан кассаға 12 000 ... ... ... 8000 ... жұмсалды, үшіншісінде 40000 теңге
түссе, төртіншісінен 32 000 ... ... ... 25 000 ... ал ... 72000 ... ... осы операцияларды «Кассадағы қолма–қол ақша» пшотына жазып,
айналысты есептеп, соңғы ... ... ... ... ... – қол ... ... ... ... ... | |2) Кассадан | ... ... ... |30 000 ... |8000 ... (қалдық) | ... ақша | |
| ... ... ... |12 000 |5) ... | ... |40 000 ... |25 000 ... ... түскен қолма–қол |32 000 |қолма–қол ақша |72 000 ... | |6) ... | ... ... ... ... | |түскен қолма–қол | ... | ... | ... ... |84 000 ... жұмсалғаны|105000 |
| | |(Ко) | ... ... ... | | | ... ... сальдосы (қалдық)|9000 | | ... ... ... есеп шоты ... ... ... 9000 ... Ол бастапқы сальдо 30 000 теңгеге дебет бойынша 84000 теңгені қосудан
және кредит бойынша 105 000 ... ... алып ... ... ... ... активінің «Ақша қаражаттары» статьясы бойынша көрсетіледі.
Басқа бір мысал ... ... ... есеп шоты ресурстар
көздерінің бірінің қозғалысын көрсетеді. Кредит бойынша банкке ... ... ... ... ... ... «Банктер
несиелері» есеп шоты пассивті есепшот болып табылады.
Айталық, кезеңнің басында несие бойынша банкке ... 500000 ... ... ... ... ішінде мындай операциялар жүргізіледі.
1) субъект қосымша 200 000 теңгеге несие ... банк ... 120 000 ... ... ... 80 000 ... несие алынды;
4) несие бойынша берешектің 25 000 теңге бөлігін өтеді.;
Енді осы операцияларды «Банктер несиелері» шотына ... ... және ... ... (Сқ) ... ... ... есеп шоты ... |
| 2) ... ... | ... сальдо (банктер | |
|өтелген берешек |120 000 ... ... |500 000 |
| | ... ... | ... ... бойынша |250 000 |1) ... ... | ... берешек | |несиелері алынады. |200 000 ... ... | |3) ... ... | ... ... | ... ... |80 000 ... |370 000 | | ... (Да) | | | |
| | ... ... ... |280 000 |
| | ... (Ка) | |
| | ... ... |410 000 |
| | ... ... | |
| | ... (қалдық) (Сқ) | |
«Банктер несиелері» шоты ... ... ... (Сқ) 410 000 ... Ол ... ... сальдо 500 000 теңгеден, оған ... ... ... айналымы 280 000 теңгеден және есепшот дебеті
бойынша айналымнан алынған 370 000 ... ... ... ... пассивінің «Ұзақ мерзімді міндеттемелер» статьясы
бойынша көрсетіледі. Өзіміз қарастырған активті және ... есеп ... біз ... және ... есеп ... ... пен ... маңызға ие болатынын көреміз. Демек, активті есеп шоттар тек ... ... ал ... тек қана ... сальдоға ие болады.
2.2. Банк және банктен тыс мекемелер есеп шот құрылымы мен түрлері
Шаруашылық ресурстары, олардың көздері және ... ... ... ... ... ... әрі белгілі бір ... ... ... ... ... пшоттарға екі рет жазу
тәсілі арқылы қол жеткізіледі. Екі рет жазу ... ... ... ... ... ... ... өзара байланысын сипаттайды.
Есеп шоттар арасындағы байыланысты көрсете отырып екі рет жазу ... ... ... ... ... Бухгалтерлік екі рет жазу
амалының мәнісі мынады: шаруашылық операциясы бірдей уақытта және ... бір ... ... мен ... ... ... бірдей сомада
қатар жазылады. Шаруашылық ... ... екі ден ... ... екі рет жазу деп ... Жүргізілген шаруашылық
операцияларынан туындаған баланстық ... төрт ... ... ... ... есеп ... екі рет жазудың мынадай
тәртібі белгіленген.
- баланстық өзгерістердің бірінші үлгісіндегі немесе тобындағы
операция бір активті ... ... мен ... ... ... ... ... үлгідегі операция бір пассивті шоттың дебеті мен келесі
пассивті шот кредитіне ... ... ... ... бір активті шоттың дебеті мен келесі
пассивті шоттың кредитіне жазылады;
- төртінші ... ... ... шот дебеті мен активті шот
кредитіне жазылады.
Есеп шоттарға екі рет жазу ... ... ... ... тексерудегі, сондай–ақ шаруашылық ресурстары мен олардың ... ... ... ... ... ... тәсілі. Екі рет
жазу амалының арқасында әрбір шаруашылық операциясы әртүрлі есеп ... мен ... ... ... ... ... ... нәтижесінде
олар бір–бірімен байланыстырылады.
Есеп шоттар арасында олардың шаруашылық операцияларындағы екі рет ... ... ... ... ... байланыс есеп шоттардың қатынас
жазулары деп аталады. Әрбір есеп шот ... есеп ... ... ... бір есеп ... ... ғана ... қағаздасады.
Ең бірыңғай болып табылатын қарапайым шаруашылық операциялары бір есеп
шоттың дебетіне және келесінің кредитіне жазылады. ... ... ... ғана есем, сонымен ... ... ... ... ... де ... болуға тура келеді.
Бірнеше біртектес қарапайым операцияларды біріктіретін операция күрделі
деп есептелінеді және ол ... ... ... ... ... Екі рет жазу ... шаруашылық операциялары туғызған екі
құбылысты бірдей сомада бір ... ... мен ... ... ... ... өзара байланыста көрсетудің тәсілі болып ... ... ... ... ... ... ... түрде белгіленген
жағдайда) ағымдағы есепті ұйымдастыруға басты да мәнді болып табылады. ... ... әрі ... ... қатынас жазулары сыртық және ... ... үшін ... ... ... дәл ... аудитін беруге мүмкіндік туғызады. Бухгалтерлік тәжірибеде ... ... ... ... бір есеп ... ... белгіленеді.
Есепке дебеттік және кредит есеп шоттары мен сома ... ... ... ... әрбір операция бухгалтерлік жазу деп аталады.
Бірнеше шарушылық ... ... ... ... ... ... тәртібін қарастырып көрелік. Мысал негізінде субъектінің
белгілі бір кезең басындағы қаржы ... ... ... ... ... ... ... 2. Кезеңнің басындағы баланс (теңгемен)
Активтер
Пассивтер
|Қаржы ресурстары ... ... ... ... ... ... | ... ... | ... Ұзақ ... ... ... ... ... |
| ... ... | | ... ... |
|1. Бастапқы құны |142 370 ... ... |200110 ... ... амортизация |32850 | | ... ... құн ( 1 – 2 ) |109 520 | | ... ... ... ... ... ... ... ... |172 800 ... ... |76200 ... Кассадағы қолма-қол ақша |350 |2.Табыс салығы | |
| | ... ... |12960 ... ... | | ... ... | ... шотындағы |40290 ... |8310 ... – қол ақша | | | ... ... ... счет |4590 | ... ... | |
| | ... ... |29970 |
| | |лық ... | ... |327550 ... |327550 ... |......................| ... | |... | ... ... шоттарда бұл бастапқы (қалдықтар) сальдо түрінде
жазылып та қойылған. Енді қаржы ресурстарының ағамдағы өзгерістерін тіркеу
( жазу ) ғана ... ... ... алушылар өздері сатып алған тауарлары үшін борыштың
бір бөлігін қолма–қол ... ... ... ... ... 2800 теңге
төледі.
Осы операцияның нәтижесінде қаржы ресурстары (Активтері) салынатын екі
объектінің жағдайы өзгереді:
Кассадағы қолма–қол ақша өсті және ... ... ... берешек
азайды. Бұл факті: «Кассадағы қолма–қол ақша» ... ... ... «Алынуға арналған счет» шотының кредитінеде 2800 ... ... жазу ... ... активті шоттарда активтердің өсуі дебетте, ал
азаюы кредитте көрсетілетінін басшылыққа аламыз.
Ресурстар өзгерістерінің құнын жазу (яғни операция ... ... ... ... ... ... бір ... мысалы жалақыға
немесе берешекті өтеуге жұмсалуы) операцияларының нәтижелерін анықтауға
мүмкіндік береді. Желілеу ... деп ... ... ... ... ... ... контировалық жазу («Конто»
итальянша– «есеп шот» дегенді білдіреді), яғни ... ... ... ... ... ... ... тәжірибесінде
желілеудің сөз арқылы тұжырымын пайдалану, яғни оларды ... ... ... ... ... ... ... шотының дебеті
«Алынуға арналған счет» шотының кредиті 2800 теңге.
Оған әрі құрылған желілеу мазмұны тиісті ... есеп ... ... ... осы ... ... есеп шоттар мынадай түрге
енеді (схемаларда бастапқы сальдо Бқ деп ... ... ... Бқ 350 | ... 2880 | ... ... арналған счет» ... |
| Сқ 4590 | 1)2880 ... ... ... есеп ... есеп шотында сақталған
қолма–қол ақшаның бір бөлігінен жұмысшылар мен қызметшілерге жалақы төлеу
үшін кассир 7760 ... ... ... ... ... ресурстарын қосушы екі объект жағдайына
өзгеріс енді: кассада қолма–қол ақша өсті және есеп айырысу есп ... ақша ... ... екі түрі де ... ... көрсетіледі,
демек жазулар екі активті есепшотты қайтадан қозғайды және есеп ... ... ... ақша» шотының дебеті
«Есеп айырысу шотындағы қолма–қол ақша» ... = 7760 ... ... ... ... жазулардың орындалуына қарай шоттар
мынадай түрге енеді:
«Кассадағы қолма–қол ... 350 | ... 2880 | ... 7760 | ... ... ... есеп шот» ... |
| Сқ 40290 | 2) 7760 ... ... ... есеп ... ... сақталған
қолма–қол ақшасынан табыс салығы бойынша бюджетке берешекті өтеу үшін ... ... ... жерде фактінің бұрынғы екеуінен елеулі айырмашылығы бар.
Субъектінің қаржы ресурстарының жалпы жиынтығы, бірақ ... ... емес ... ... ... ... беріледі.
Мұндай сипаттағы операция қаржы ресурстарын қосушы бір объекті жағдайы
мен келесі бір көздің ... ... яғни ... ... ... де қозғайды, оның үстіне екі өзгеріс те олардың ... ... ... ... есеп ... ... қолма–қол
ақша және субъектінің табыс салығы бойынша ... ... ... ... бұл ... ... табыс салығы пассивті
шотына сәйкес келеді. Активті шоттағы азаю кредитке, ал ... бұл ... ... ... ... ... ... салығы төленуге» шотынан дебеті
«Есепті айыру шотындағы қолма–қол ақша» ... ... ... ... ... ... немесе
бухгалтерлік терминге сәйкес шоттардағы желілерді тіркеп жазғаннан кейін
олар былай болып ... есеп ... ... ... ... ... |2) 7760 |
| | |
| |3) 12960 |
| ... ... ... ... ... Кредит |
|3) 12960 | Бқ 12960 ... ... мен ... ... жалақыға
7520 теңге берілді. Субъектінің қаржы ресурстарының ... ... ... ... ... ... ресурс азайды. Демек: кассадағы қолма–қол ақша
кеміді және жұмысшалар мен қызметшілерге олардың жалақысын ... ... ... ... ... ... тәртібі мынадай есептік формуламен
беріледі:
«Еңбекақы бойынша есеп айырысу» шотының дебеті
«Кассадағы қолма–қол ақша» шотының кредиті–7520 теңге
Осы ... ... ... ... мынадай түрге енеді:
«Кассадағы қолма–қол ақша »
Дебет ... |4) 7520 ... | ... | ... ... есеп ... ... |Бқ 7760 |
1. ... ... есеп ... ... ... ақшадан банктер
несиесін ішінара жабу ретінде 11200 теңге ... ... екі ... ... бұл факті субъект ресурстарының
жалпы ауқымын (азайтты) кемітті: есеп ... ... ... ... ... ... қатар субъектінің банктен бұрындары алған несиесі
бойынша берешегі де ... ... және ... ... ... ... ... былайша көрініс береді:
«Банктер несиелері» есеп шотының дебеті
«Есеп айрысу есеп шотындағы қолма–қол ақша» есеп шотының Кредиті ... желі ... ... есеп ... мынадай күйге енеді:
«Есеп айырысу есеп шотындағы қолма–қол ақша»
Дебет
Кредит
|БҚ 40290 |2) 7760 |
| |3) 12960 |
| |4) 11200 |
| ... ... ... ... ... 11200 |Бқ 76200 ... Жабдықтаушыдан сату үшін алынған тауарлар келіп ... құн ... ... ... ... ... 22644 ... ҚҚС–ның
сомасы 2264 теңге.
Соңғы үш операцияға қарама–қарсы бұл операция субъект ... ... ... сату үшін ... ... ... ... Ресурстардың өсу көзі жабдықтаушыға берешектің 22644 теңгеге ұлғаюы
болады. Сөйтіп, ... ... де, ... ... де ... ... екі ... ұлғаю жағынан қарай бағытталды. Баланстың
өзгерген статьяларына «Стау үшін ... ... ... шоты және
«Жабдықтаушылармен және мердігерлермен есеп айырысу» пассивті есеп ... ... және ... ... жазу ... ... ... есептік
формула былайша түзіледі:
«Стау үшін алынған тауарлар» ... ... және ... есеп ... ... ... ... есепшоттарға түсіру оларға мынадай түр береді:
«Стау үшін алынған тауарлар»
Дебет
Кредит
|Бқ 172800 | ... 22644 | |
| ... ... есеп айырысу» |
|Дебет ... |
| |Сн 29970 |
| |6) 22644 ... ... ... көрсетілгеніндей, бір ғана желілеумен шектелуге
болмайды, өйткені салықтық есеп–фактурада қосымша құн салығының (ҚҚС – ... ... ол ... ... үшін ... ... қайтарылуға
тиіс–2264 теңге. Ендеше мұндай ахуал желілеуді былайша көрсетілуге ... құн ... ... есеп шотының дебеті
«Жабдықтаушылармен және мердігерлермен есеп айырысу»
есеп шотының кредиті-2264теңге.
Аталмыш желілеуді ... ... есеп ... былай болады:
«Жабдықтаушылармен және мердігерлермен есеп айырысу»
Дебет
Кредит
| |29970 |
| |6) 22644 |
| |6а) 2264 ... «ҚҚС ... ... ... 6а) 2264 ... ... субъектіге көрсеткен төлес ... ... банк оған ... ... ... 21016 ... береді.
Бұл операция субъектінің қаржы ресурстарының жалпы ауқымына ықпал еткен
жоқ, бірақ олардың екі құралу ... ... ... ... кеміді және банкке берешегі ұлғайды. Өзгеріс баланс пассивінің екі
статьясын қозғайды және демек, аталған бершек түрін ... ... ... ... ... ... ... шоттарда жазу тәртібін пайдалана отыра мынадай желілеуге қол
жеткізіміз:
«Жабдықтаушылармен және мердігерлермен есеп ... ... ... несиелері» шотының кредиті–21016 теңге.
Осы желілеу ... ... ... ... ... ... және ... есеп айырысу»
Дебет
Кредит
|7)21016 |Бқ 29970 |
| |6) 22644 |
| |6а) 2264 |
| ... ... ... ... ... 11200 | Сн 76200 |
| |7) 21016 ... ... ішінен субъектінің қаржы ресурстарының
жағдайын әртүрі өзгертетін ... төрт ... де ... ... бірақ нақтылы операция қай үлгіге қатысты болсы да оның түпкі
нәтижелері, мысалдар көрсеткендей, белгілі бір құндық ... бір ... ... ... жазу ... көрсетіледі. Ендеше, субъектінің
қаржы ресурстарында болатын өзгерістерді тіркеу тәсілі екі рет жазу ... ... ... егер шотқа, жоғарыда келтірілген схемалардағыдай, желілеу
сомасы ғана емес, сонымен бірге ... ... ... ... де қондырар болсақ, онда мұндай регистердің ақпараттық құндылығы
өсе ... есеп ... ... ... осы есеп ... ауқымы
мен бағыттары туралы ғана емес, соған қоса онда болып жатқан өзгерістердің
есептері ... да, яғни оның ... ... ... ... ... да түсінік беруге болады.
Сондықтан да шынайы бухгалтерлік есеп шоттарда дебет бір емес, бірнеше
графамен беріледі, соның көмегі арқылы есеп шот ... ... ... есеп ... ... ... бухгалтерлік есеп шот тәжірибеде қалай көрінуге тиіс екенін
(аздап алға оза ... ... мына ... ... (бұл ... ... графалар саны азайтылған: сан деректері жоғарыда
қарастырылған операциялармен байланысты емес):
Кесте 3. ... ... ... ... ... ... ... дебет бойынша айналым |сальдо |
| ... ... ... ... |ДЕБЕТ|КРЕ|
| ... ... және ... ... | ... ... ... да |барлығы |айналымда| | |
| |ғы | ... | |р | | |
| ... ... | | | |
| |ол ... ... т.б. | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | ... | | | | | |560 | ... |14180 |2598260 |49380 |2661790 |2662000 |350 | ... |9540 |2379540 |50630 |2439710 |2439570 |490 | ... т.б. | | | | | | | ... есеп ... ... ... айндағы жолын қарастырса келесі осы
айдағы кассада жалпы ақша ресурстарының (қолма–қолақша) ... ғана ... ... ... қоймайсың, сонымен бірге олардың түсу көздерін де
анықтауға болады.
Қатынас қағаз алмасушы есеп шоттарды білу 14180 ... ... ... ... ... 2598260 ... ... ал 49380 теңге
қызметкерлер мен басқа да адамардың берешегінен түскенін көруге мүмкіндік
жасайды (мысалы, ... ... ... үшін ... ... тұру ... қаңтар айында «Кассадағы қолма–қол ақша» шотының кредитіне
жазылған 2662000 теңгенің қайда қандай есеппен кеткенін табу ынта ... ... ... алу үшін есеп шот ... жеке ... бөлудің
қажеті жоқ.
Өйткені шынайы (дұрыс) бухгалтерлік желілеуді тәртіпке келтірілмеген
көптеген есептік ... ... баға ... ... ғана ... ... деп ... таблицаларда жүйеге түсірілген тіркеу көмегімен
жасап, толтырылады. Ондай ... ... ... «Бухгалтерлік есептің
формасы мен техникасы» тарауында жан–жақты сөз ... ... ... есептелген және бастапқы құжаттар негізінде
толырылады. Онда атауы журнал-ордердің бастақырыбында ... ... ... ... ... ... ... ауқымының бәрі бірі қалмай
қамтылады. Оның үстіне олар қатынас қағазданушы дебеттелінетін есеп шоттар
бойынша ... ... 4. ... ... ... қолма–қол ақша» есеп шотының кредиті
бойынша журнал-ордер.
| ... ... ... ... | ... |
| | ... |
| ... ... ... | |
| ... |өзге де |ерлерді|айырысу | |
| |н ақша ... ақы ... ... |есеп | |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... ... |
| | ... | |ң ... | |
| | | | ... | |
| | | | |і | | |
| | | | | | | ... |96520 | | |800 | |97320 ... |108260 | | | |120 |108380 ... |112370 |38150 |2370 | | |152890 ... ... |....... |..........|............|.......|.........|....... |
| | |... | ... | |
| | | | |... | | ... |110540 | | | | | ... |2573570 |79630 |4580 |3400 |820 |2662000 ... ... ... журнал–ордер күн сайын белгілі ... ... ... жазулармен жүйелі түрде толығып отырады (бұл
жағдайда субъектінің кассасынан төленген әр алуан ақша ... ... ... ... ... ... қойылған соманы қандай есеп шотқа жазу
керектігін көрсететін желілеу болып ... олар ... ... есеп шоты ... айналымды ашып көрсетеді.
Солай бола тұрса да, егер қарапайым желілеуді есептік ... ... ... есеп ... ... түсірсек, онда
бухгалтерлік есепті оқып–үйрену ... есеп ... ... ... ... ... ... жазуды түсірудің мұндай формасы
жоғарыда келтірілген мысалдарда ... оны одан әрі де ... ... есеп ... мен ... ... байланысын көрсету
үшін бұрынғы операцияларымызға қайта ораламыз. Шартты түрде олармен осы
кезең фактілері ... ... деп ... ... ... ... отырып қаржы ресурстарының түпкілікті жағдайын
анықтаймыз. Бухгалтерлік ... (Бас ... ... ... онда ... ... ... «Негізгі құрал» (мүмкін қаржы) ... ... |Ка ... – | ... 142370 | ... ... үшін ... ... ... ... |Ка ... | ... 22644 | ... 195444 | ... ... ... қол ... ... ... 350 |4) 7520 ... | ... | ... 10560 | ... 3390 |Ка 7520 |
| ... ... есеп шоттарындағы қолма–қол ақша» |
| ... ... ... 40290 |2) 7760 |
| |3) 12960 |
| |5) 11200 + 500 ... |Ка 32470 ... 7820 | |
| ... ... ... есеп ... ... ... |1) 2800 ... | ... 1790 |Ка 2800 |
| ... ... ... ... |
| |Сқ 200110 |
| |Ка – ... |Ск 200110 ... ... ... ... ... - | Бқ 32850 |
| |Ка – |
| |Ск 32850 |
| ... ... ... есеп ... Кредит ... |Бқ 7760 ... |Ка – |
| |Ск 240 |
| ... ... салығы бойынша берешек» Кредит |
|3)12960 | Бқ 12960 ... 12960 |Ка – |
| |Ск - ... ... ... ... ... |Бқ 76200 ... |7) 21016 ... |Ка 21016 ... |Ск 85516 ... «ҚҚС ... ... ... - | ... | ... |Ка ... | |
| ... және ... есеп ... |
|Дебет ... ... 21016 |Бн 29970 |
| |6) 22644 |
| |6а) 2264 ... 21016 |Ка 24908 |
| |Ск 33862 ... ... соңғы сальдосын бухгалтерлік баланс жасауға пайдалануға
болады, егер оны жасау мерзімі жеткен болса.
2.3. Банк және банктен тыс ... ... ... бухгалтерлік есепті ұйымдастырудың ақпараттық ... ... ... ... ... операцияларының тек жекелеген түрлері
ғана тіркеледі. Шаруашылық қызмет туралы ... ... мен ... ... ... мәліметтер алу мақсатында ... ... ... топтастырып, тіркеу қажет, яғни белгілі бір
жүйе бойынша жазып отыру қажет.
Мұндай тіркеу есептік ... ... ... асырылады. Ол соған
қоса құжаттардың сақталуына бақылауды және ондағы деректердің тиісті
көрсетілгенін ... ... есеп ... ... топтастыру мен ағымдағы
есеп жүзеге асырылатын барлық есепшоттар тікелей есептік регистрлерде
жүргізіледі. ... ... ... онда ... ... ... ... пайдаланылады. Яғни бухгалтерлік есепшоттар
деректері синтетикалық және аналитикалық есептік ... ... ... Бас ... мен ... ... бары есептік регистрлер
есепшоттардың құрылуы мен жүйесі принциптерінің және ондағы еселенген ... ... ... ... регистрлердің қатаң түрде белгіленген құрылымы, реквизиттері
болады, осылардың ... ... ... формасын анықтайды.
Бухгалтерлік есеп практикасында көптеген әралуан регистрлер қолданылады.
Оның көптігі түрлі ... мен ... ... ... регистрлерді мынадай белгілер бойынша төрт топқа бөлген
тиімді.
- Сыртқы түрі бойынша.
- Қорытындылау ... ... ... ... Жазбалардың міндетері мен сипаты бойынша;
- Формасы бойынша.
Сыртқы түрі бойынша есептік регистрлер:
- Бухгалтерлік кітаптар.
- Карточкалар.
- ... ... ... ... (журналдар) арнаулы графаларға бөлінген ... ... ... ... барлық беттері (парақтары) нөмірленіп,
түптелуі керек. Соңғы беттің сыртына бас бухгалтердің (немесе басқа ... ... ... ... «Бұл ... ... ....... бет ... » деп жазылады.
Мысалы, қазіргі уақытта ... ... ... ... есепке алу үшін де қолданылады.
Кітап қалың болған жағдайда және оған тіркелген түрлі ... ... ... онда мазмұны беріледі, ал қажетті жағдайда объектілер тізімі
алфавиттік ... ... ... ... әр ... басында сол жыл
мерзімін арнап ашылады.
Карточкалар–бұл қатты қағаздағы жеке ... Олар ... есеп ... ретінде қолданылады, картотекада сақталады.
Картотека ашылар кезде оларды арнаулы регистрге тіркейді.
Еркін парақшалар–белгілі бір ... ... ... ... ... отыруға арналған таблицалар. Бас парақшалар түрінде
таблицалар журнал–ордерлер, машинограмма және магниттік ... ... ... ... ... беру ... бас ... ... ... ... ... байланысты.
Мазмұн ауқымына қарай есептік регистрлер синтетикалық және аналитикалық
есеп регистрлері болып бөлінеді. Олар ... ... ... дәрежесіне, Сондай–ақ ... ... ... регистрлердің құрылымы бухгалтерлік есеп формасына, ал
көптеген аналитикалық регистрлердің құрылымы оларда көрініс ... ... ... ... ... ... аналитикалық есептік регистр онда тіркелетін ... ... тән ... ерекшеліктерін көрсетуге тиіс.
Сондықтан онда: операцияның қосымша мазмұны, ... ... ... ... ... ... регистрлер деректерін сыртқы және
ішкі инвесторлар, басқа да ақпарат ... ... ... ... ... ... жүйелілігіне қарай бухгалтерлік
есеп регистрлері хронологиялы, жүйелі және ... ... ... регистрлер белгілі бір шаруашылық операцияларының
орындалу уақытына байланысты оларды ... ... ... ... ... ... арналған. Мұндай тіркеудің міндеті
шаруашылық операцияларының бәрін ... де ... дер ... толық
көрсетіп отыруға күнделікті бақылау жасау. Хронологиялы регистрге бұрындыры
айтылған тіркеу журналдары ... бола ... Онда ... ... ... ... ... уақыттың календарлық жүйесі бойынша
көрсетіледі.
Синтетикалық регистрлер белгілі бір ... ... ... ... бір топтарда жазып отыруға арналған (мысалы, бір ай
ішінде). Мұндай тіркеу шаруашылық құралдар мен олардың ... ... ... ... мен ... бақылып отыруға мүмкіндік
береді. Ал жүйелі регистрлерге Бас кітап жатады. Онда ... ... ... ... айналыстар топтастырылады.
Құрастырмалы регистрлер шаруашылық операцияларын хронологиялық және
жүйелі тәртіп ... бір ... ... ... үшін ... журнал–ордер формасында жүргізген кезде аналитикалық және
синтетикалық есеп ... ... ... ... ... ауысады. Атап
айтқанда, 671 «Өнім тапсырушылармен және мердігерлермен есеп ... ... есеп шоты ... өнім ... ... жеке ... туралы аналитикалық деректерге қоса осы ... 671 ... және ... есеп ... синтетикалық есеп шоты
шегінде синтетикалық қорытындылау да береді.
Қорытынды
Әрбір бухгалтерлік есеп ... ... ... ... ... ... көздерінің, сондай–ақ шаруашылық процестерінің жекелеген
түрінің қозғалысы көрсетіледі. Есеп шот ... ... ... ... ... шот ... қандай да бір шаруашылық ресурстары түрінің немесе
олардың көздерінің ұлғаюы мен азаюы бойынша ... ... бір ... есеп шот ... немесе кредиті бойынша ... ... ... деп ... Есеп шот бойынша есептелінген
қалдық «Сальдо» деп аталады. Кезеңнің басындағы (мысалы, ... ... ... қандай да бір түрінің немесе оларды құрайтын
көздердің алғашқы ... ... ... ... ... ... ... соныңда (мысалы айдың соныңда) бастапқы сальдоны, есеп
шоттың осы кезеңдегі дебеті мен ... ... ... есепке алғандағы
кезең үшін бастапқы сальдо болады. Аталмыш есеп шоттың дебет ... ... ... ... мен ... ... ... сомасының артықтығын көрсететің сальдо «Дебеттік сальдо» деп
аталады. Кредит ... ... ... дебет бойынша жазулар сомасының
артықтығын көрсететін ... ... ... деп ... ... ... ... есеп шоттар активті және пассивті болып
табылады. Активтілер шаруашылық ресурстарының (активтерінің) ... және ... ... ... осы ... ... ... мен мақсатты міндеттерін көрсетеді.
Дебеттегі активті есеп шоттар шаруашылық ресурстаның ұлғаюын ... ал ... ... ... ... ... есеп ... кредитте ресурстардың құралу көздерін ... ... ал ... ... азаюы көрсетіледі. Бүкіл активті ... ... ... тек ... ... ал ... ... есепшоттар
бойынша–кредиттік болады. Активті есеп шоттардағы сальдо кезеңнің соңы мен
басында ... ... ... активіне көшіріледі, ал пассивтегілер–
кредитке көрсетіліп, баланс пассивіне (міндеттемелер ... жеке ... ... және ... ... ... есеп шоты ... көздерінің бірінің қозғалысын
көрсетеді. Кредит бойынша банкке берешек баланс пассивінде ... ... ... ... ... есеп шоты ... есепшот
болып табылады.
Бухгалтерлік есеп практикасында экономикалық топтастыру мен ағымдағы
есеп жүзеге асырылатын барлық ... ... ... ... Демек, есептік регистрлер онда ... ... ... ... ... Яғни ... ... синтетикалық және аналитикалық есептік регистрлерде көрініс
табады. (Ордердің Бас кітабы мен ... ... бары ... регистрлер
есепшоттардың құрылуы мен жүйесі принциптерінің және ондағы еселенген жазу
талаптарына жауап ... ... ... ... ... ... құрылымы, реквизиттері
болады, осылардың жиынтығы олардың әрқайсысының формасын анықтайды.
Бухгалтерлік есеп ... ... ... регистрлер қолданылады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. ҚР Конституциясы, 2007
2. «Бухгалтерлік есеп және қаржылық есеп беру» туралы заң, ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Президенті Н.Назарбаевтың «Қазақстан-
2030» ұзақ мерзімді Стратегиялық бағдарламасы, Алматы, 1998
5. С.Т. Міржақыпова “Банктегі бухгалтерлік есеп” Алматы 2004 ... ... В.М. ... коммерческий банк” Алматы 1998 г
7. Р. Қалығұлова, Н. Ғұмар “Банктегі бухгалтерлік есеп және ... ... 2000 ... ... ... ... “Коммерциялық банктер операциялары”
Алматы 2004 ж.
9. Радостовец В.К. Кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп, Алматы- 2003;
10. Назарова В.Л. Шаруашылық жүргізуші ... ... ... ... Қазақстан Республикасының қаржы министрлігінің ақпараттық
хабаршысы
12. Кеулімжаев К.К. ... ... ... ... ... учет//М., 2001
14. Баймұханова С.Б. Бухгалтерлік есеп//Алматы, 2005
15. Абдина А.Р. Қаржылық ... х/а ... ... байланысының жиынтығы // Астана 2007
16. Бухгалтер бюллетені // № 34 / ... ... ... А.Қ., ... ... ... 2003

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 31 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Банктер мен банктен тыс мекемелердің несиелерін есепке алу40 бет
Банктік міндеттемелер есебі32 бет
Бастапқы мәліметтер сапасын реттеу жайлы3 бет
Дебиторлық және кредиторлық қарыздар есебі36 бет
Коммерциялық банктердің қаржылық есебі29 бет
Міндеттемелер есебі13 бет
Несие туралы түсінік22 бет
Шаруашылық жүргізуші субъектілердің ағымдағы міндеттемелерінің аналитикалық, синтетикалық есебі27 бет
Шетелдік валютада алынған несиенің есебі16 бет
Аспан механикасы10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь