Банк несиесі

КІРІСПЕ
1. БАНК НЕСИЕСІНІҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ НЕГІЗІ
1.1 Банк несиесінің экономикалық мәні қажеттілігі, несиенің құрылымы
мен түрлері
1.2 Несиелік қабілетті бағалау . банктің несиесін басқарудың негізі

2. БАНК НЕСИЕСІНІҢ ҚАЗАҚСТАНДА ҚАЛЫПТАСУ ЖӘНЕ ДАМУ ЖАҒДАЙЫ
2.1 Қазақстандағы банктің несиелік операцияларының мәні және жіктелуі
2.2 Қазақстандағы екiншi деңгейлi банктердiң несиелік операцияларын
талдау
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Қазақстан Республикасында болып жатқан экономикалық
өзгерістердің негізгі бағыттарының бірі — халық шаруашылығы
механизімінде қаржы сферасының алатын орнының өзгеруі.
Жоспарлы экономика түсында ақша несие ағымдары шаруашылық айналымда айтарлықтай рол атқарған жоқ, тек өндіріс сферасының жоспарланған мақсаттарын орындауға қажетті құрал ретінде ғана қарастырылды. Бірақ нарықтық экономикаға өту жағдайында қаржы ағымдарының мәні күрт өзгерді. Нарықтық экономика тұсында шаруашылық жүргізу субьектілерінде қаржы ресурстарының қажетті мөлшері қолда болуы немесе болмауы шаруашылық қызметтің жүзеге асырылуының негізін қалаушы фактор болып табылады.
Бүгінгі танда нарықтық экономикада несие — банктік жүйе ерскше орын алып отыр. Жүйе арқылы кәсіпорындардың, үйымдардың, халықтың ақшалай төлемдері мен есеп айрысуларының аса зор көлемі өтеді; бұл жүйе халықтың жинақтары мен табыстарын, уақытша бос ақшалай қаражаттарын жұмылдырып оны белсенді қызмет ететін капиталға айналдырады, сонымен біргс бұл жүйе көптеген қызметтері несиелік сақтандыру, делдалдық, инвестициялық, трасталық т.с.с. көрсетеді.
1. 31 тамыз 1995г. Жарық көрген № 2444 "Банктер және Банктік
қызмет туралы" Қазақстан Республикасының заңы.
2. ҚР Ұлттық Банк басқармасының шешімімен 28/08/98 - №167
"Пруденциялды нормативтер туралы" ережелер.
3. К. О. Шаяхметова “Банктік тәуекелдер” “Қазақ университеті” Алматы 2004 ж.
4. Абрамова М.А., Александрова Л.С. "Финансы, денежное обращение
и кредит" - М: ИМПЭ 1996 ж:.
5. Акбергенова И. "Финансово — кредитные проблемы развития
экономики Казахстана" — Алматы: Білім 1995ж.
6. Айтбембетова А.Б. "Исторические становление и развития
кредитных отношений в Казахстане" — Алматы: КазГУ им. Аль-
Фараби 1994ж.
7. Баишов Берик. Храните деньги в банке. // Банки Казахстана.
№1.27.00ж.
8. Грицун Ю. Н. Повышение эффективности активных операций
коммерческих банков. Дисс.к.э.н. М., 1998ж:
9. Диченко М.Б. Теория и методология регулирования ликвидностю
коммерческих банков. // Банковские услуги № 4, М., 1999ж.
10. Дроздова А.В. Экономически — организационное управления СІЖ, 1997ж.
10. Инжекара Хасан. Доверие клиентов как важнейший актив банковской системы. // Банки Казахстана №10. 1999ж.
11. Жакыпова Ф.И. Новая роль банков в условиях перехода к
рыночном отношениям. Дис.к.э.н. 1998ж.
12. Жарковский М. О. Статистический анализ эффективности
работы коммерческого банка. М., 98ж.
13. Калтырин А.В. Банки в системе кредитно-финансовые
отношени переходной экономики. Ростов, 1997ж.
14. Кошанов А.К. Проблемы "адаптированной" модернизации
реформирование экономики Казахстана, Алматы, 1998ж.
15. Королев О.Г. Анализ рентабельности операций коммерческого
банка и ее влияния на финансовую устойчивость. Дис. К.э.н.
М.Д 1998ж.
16. Калиева Г.Т. Коммерческие банки в казахстане и проблемы
обеспечения их устойчивости. Дис. К.э.н. 1999ж.
17. Кучукова Н.К. "Макроэкономические аспекты реформирования
финансово-кредитной системы РК в условиях перехода к
рыночной политике" Алматы: Ғылым 1994ж.
18. Лаврушин О.И. "Банковское дело", М., Банковский и Биржевой
научно- консультационный центр, 1999ж.
19. Лисак Б. Казахстанские банки на пути перемен. // Банки
Казахстана №8, 1999ж.
20. Мадиярова Д.М., Марчевский В.С. Основы современного
банковского дела. Алматы 1997ж.
21. Панова Г.С. Банковское обслужование частных лиц. Автореф.
М., 1994ж.
22. Панова Г.С. Анализ финансового состояния коммерческого
банка. 1996ж.
23. Рид Э., Коттер Р. "Коммерческие банки", М., СП
24. Романюк Д.В. Моделирование кредитно-депозитной политики
банка. Дис.к.э.н. Алматы. 1998ж.
25. Сабанти Б.М. "Теория финансов" — М:Менеджер 1998ж.
26. Садвакасов К.К. Управленческий анализ деятельности
коммерческого банка. М., 1997ж.
27. Сатова Р.К.,Сыздыкова Д.Т. Проблемы финансовой банка. Павлодар. 1999ж.
28. Сейткасымов А.Г. Управление банковской ликвидностью анализа. Автореф. Алматы 1998ж.
29. Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің статистикалық бюллетені 1997-2005 жж. аралығындағы.
30. Трифонов А.Н. Проблемы управления ликвидностью
коммерческого банка. Дис.к.э.н. М., 1998ж.
31. Терешкова Г.Е. Управление ликвидностью и доходность банка. СПб., 1998ж.
32. Чая Г.С. Внутренний контроль в коммерческом банке, услуги. №7.1, 1998ж.
        
        Мазмұны
Кіріспе
1. Банк несиесінің экономикалық негізі
1.1 Банк несиесінің экономикалық мәні қажеттілігі, несиенің құрылымы
мен ... ... ... бағалау - банктің несиесін басқарудың негізі
2. Банк несиесінің Қазақстанда қалыптасу және даму жағдайы
2.1 Қазақстандағы банктің несиелік операцияларының мәні және ... ... ... ... банктердiң несиелік операцияларын
талдау
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Қазақстан Республикасында болып жатқан экономикалық
өзгерістердің негізгі бағыттарының бірі — халық шаруашылығы
механизімінде қаржы сферасының алатын орнының ... ... ... ақша ... ағымдары шаруашылық
айналымда айтарлықтай рол атқарған жоқ, тек өндіріс сферасының жоспарланған
мақсаттарын ... ... ... ... ғана ... Бірақ
нарықтық экономикаға өту жағдайында қаржы ... мәні күрт ... ... ... ... жүргізу субьектілерінде қаржы
ресурстарының қажетті мөлшері ... ... ... ... ... ... ... негізін қалаушы фактор болып табылады.
Бүгінгі танда нарықтық экономикада несие — банктік жүйе ... ... ... Жүйе ... ... ... халықтың ақшалай
төлемдері мен есеп айрысуларының аса зор көлемі өтеді; бұл жүйе ... мен ... ... бос ... ... ... ... қызмет ететін капиталға айналдырады, сонымен біргс бұл ... ... ... сақтандыру, делдалдық, инвестициялық,
трасталық т.с.с. көрсетеді.
Қазақстанның нарыққа өтуі ... ... ... ... ... ... ... танда біздің елімізде несиелік
қатынастар бірқатар өзгерістерге ұшырап отыр, ... ... ... ішінде өтімділігі жоғары қысқа мерзімді ... ... ... ... арасында қысқа мерзімді несие қызығушылық туғызып отыр:
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... жүргізіледі; қысқа мерзімді несиені алу үшін мемлекетпен
қандай ережелер, нормалар, шектеулер қойылған.
Қазақстанда несиелеу ... ... мен ... сүйеніп жүзеге
асырылып, реттеледі: "Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі туралы және
"Қазақстан Республикасының банктер және банктік қызметтер ... ... ... мен ... актілер барлық меншік формасындағы ... ... ... ... өткендер диплом жүмысымның
өзектілігін айқындайды.
Курстық ... ... ... ... ... ... ... негізін ашу, сондай-ақ "Банк Тұран Әлем" АҚ ... ... оның ... ... басқарудағы ерекшелігін қарастыру.
Осыған байланысты диплом жүмысында келесідей міндеттер қойылды:
несиелік операциялар туралы түсінік беру;
несиелік операциялардың жіктемесін жасау;
коммерциялық ... ... ... ... алатын орны;
коммерциялық банктің несиелік портфелінің сапасына талдау ... ... ... ... ... сапасын жақсарту жолдарын сипаттау;
коммерциялық банктердегі ... ... ... ... ... ... ... зерттеу коммерциялық банктерде несиелік
портфельдің қалыптасу ерекшеліктерін ... ... ... ... ... ... үшін алғышарттар жасау және бұл
қадамдардың банктер мен жалпы экономика үшін ... мен ... ... ... ... ... ... төмендету
жолдарын ұсынуға мүмкіндік береді.
Курстық жұмыс кіріспе, негізгі бөлім мен қорытынды бөлімдерінен
тұрады.
Зерттеу жүмысымның ... ... ... ... портфелі,
оның ішінде АҚ "Тұран Әлем" банкісінің несиелік қызметі.
Жүмысытың мазмұнын ашуда теориялық әдіс ретінде шетел және ... ... ... пайдаланылды, оның ішінде: Лаврушин И.О.
"Банковское дело", Сейтқасымов Г.С. "Управление банковской ликвидностью ... ее ... ... Калиева Г.Т. "Коммерческие банки в
Казахстане и проблемы обеспечения их ... Рид Э; ... ... ... ... К.К. ... ... деятельности
коммерческого банка'" және т.б сонымен қатар Қазақстан Республикасының
нормативті ... ... ... ... ... басылым материалдары
мен жинақтары қолданылды.
1. Банк несиесінің экономикалық негізі
1.1 Банк несиесінің экономикалық мәні қажеттілігі, ... мен ... ... ... ... қарыз мәмілесі негізінде
көрінетін және дамитын ... ... ... ... ... ... несиені экономикалық категория ретінде өз ... оны осы ... ... пайда болатын ... ... ... асу ... - қарыз мәмілесі болып табылатын
өндірістік қатынастар сипаттайды.
Қарыз мәмілесі ретінде несиені ... ... ... оның техникалық-заңдылық белгілері көзқарасына, екіншіден,
әлеуметтік мазмұны, яғни осы келісім негізінде өсетін, ... және ... ... табатын өндірістік байланыстар түрін сипаттайтын
белгілер тұрғысынан.
Қарыз ... ... ... ... ... ... бағасының
иррационалды формасы болды. Қарыз пайзының абсолютты шамасы қарыз алушының
несиені ... үшін ... ... бір ... ... ... сома деп ... Қарыз пайызы тауар өндіріс негізінде пайда
болады. Тауар айырбасы жағдайында ... ... ... кезең де
болды.және тек қоғамдық дамудың белгілі бір экономикалық ... ... ... ... үшін төлем өндірістік қатынастардың ... ... ... ... ... қоғамда тұрақты ақша айналысы және
ақша капиталының ... етуі бар ... ... ... ... Қарыз пайызы
үшін несиенің бар болуы қажет. Несиелік қатынастар ... ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Қарыз пайызының мәнін оны қарыз ... ... ... ... пайда болатын экономикалық қатынастар ... ... Бұл ... ... ... ... тиісінше
алушы және төлеуші ретінде болатын кредитор және қарыз ... ... ... ... ... ... ... несиелік
қатынастар мен араластыруға болмайды.
Несиенің құрылымы. Несиенің мәнін ашу – бұл ... ... ... ... ... ... көрсететін, оның мәнді
анықтығын білдіретін сапаларын тану ... ... ... ... ... қарыз беруші және қарыз алушы болады.
Кредитор - несиелік мәміленің ... ... ... ... беру
үшін кредитордың қарамағында белгілі бір ... ... ... ...... қатынастың, несиені алушы және алған
қарызды қатаруға міндетті жағы ... ... ... және ... ... ... ... бірақ шамасы бірдей түсінік емес. Борыш – ... ... ... кең ... ... банктердің ресурстық потенциалын өсіру мәселелері
және оның тұрақтылығын ... ету ... ... ... ... ақшалай ресурстардың бір формасы. Демек, біздің
көзқарасымызша, экономикалық белгісі бойынша ... ... ... ... ... уақытша пайдаланылатын ақшалай
қаражаттардың бөліктері ретінде айқындалуы ... ... ... ... беру процесінде пайдалану үшін жинақтайтын несиелік
ресурстар келесі көздер ... ... ... емес ... ... ... қаражаттары.
Депозиттер деп -әдетте клиенттердің банкке белгілі бір талаптарының
бар екенін куәландыратын банктік шоттардағы жазулар ... ... ... және шарттар бойынша салымдар фомасындағы ақшалай
қаражаттары түсіндіріледі.
Банктік тәжірибеде ... ... ... бойынша
жіктеледі: алыну фомалары, салымшылардың ... ... ... табыстылық дәрежесі бойынша .
Депозиттерді және депозиттік операцияларды ... ... ... ... ... ... алыну формалары бойынша екі топқа бөлінеді: қажет
уақытында ... ... және ... ... уақытында талап ететін ... ... ... және ... ... ... ... және ұймдардың, фирмалардың, компаниялардың,
концерндердің және ... да ... ... есеп айырысу және ағымдық
шоттарындағы қаражаттар; экономикалық міндеті әр ... ... ... ... шоттардағы қаражаттар; басқа банктермен есеп айырысуға
қаражаттар; басқа банктермен есеп ... ... ... ... ... шетелдік банк-корреспонденттер шоттарындағы
қаражаттардың ... ... ... ... бір ... бар, ол ... ... төленеді және әдетте салымды мерзімінен бұрын алуға шек ... ... жеке ... , ... және ... шоттарға алдын ала белгілі мерзімге, әдетте 1 айдан кем ... ... ... ... несие - бұл жеткізүшінің сатып алушыға ұсынған тауары
немесе көрсетілген ... үшін ... ... ... Несиенің осы
формасының объектісі ... ... ... қызмет атқарады. Бұл
несиенің ерекшелігі мынада : ... ... ... ... ал оның ...... өткізуді жылдамдату.
Банктік несие – бұл банктердің, арнайы несие-қаржылық мекемелеідің ... ... ... ... ... несиесі. Банктік ... ... ... ... ... ... тек ... қызмет етеді, ал банктік несие қоғамның барлық топтарының
ақшалай ... және ... ... ... ... ... ... етеді. Банктік несие әмбебап болып ... банк ... ... ... қарыз капиталы экономиканың барлық
салаларында қолданыс табады.
Тұтыну несиесі – бұл ... ... ... ... алу ... ... ... үшін коммерциялық және банктік формада
берілетін несие. Тұтыну несиенің басты міндеті - ... ... ... ... Бұл ... ... ... тығыз байланысты : ... ... ... ... несиенің көлемі де өседі, ... ... ... несиеге де сұраныс тудырады, 2 жағынан –
тұрғындарды несиелеудің өсуі төлем ... ... ... ...... ... ... тұрғын үй және
өндірістік ғимараттарды кепілдікке ала ... ... ... ...... және ... ... қатысты алушы
немесе кредитор ретінде мемлекет және ... ... ... ... ... жиынтығы. Мемлекеттік несиенің негізгі
формасы – мемлекеттік займдар, сонымен ... ... ... ... ... жинақ кассасындағы ресми түрде бюджеттегі
уақытша кассалық үлесті жабу үшін ... ... іс ...... ... ... несие – валюталық және тауарлық ресурстарды қайтарымдылық
және пайыздар төлеу ... беру ... ... ... ... сферасындағы қарыз ... ... ... және ... ... ... банктер, жеке тұлғалар,
кәсіпорындар, мемлекеттік мекемелер, ... ... ... ... ... ... ... :
Мерзімдері бойынша : қысқа мерзімді (1 жылға дейін), орта мерзімді ... 3-5 ... ... , ұзақ ... – 3-5 ... ... объектілері бойынша : негізгі қорларға берілетін ... ... ... ... ... бойынша : қалдық ... ... ... ... несиенің түрлері тауарлы және ... ... ... ... несиені төмендегідей жіктеуге болады :
Несиелеу объектісі бойынша : тауарлы және қаржылық несиелер
Экономикалық мазмұны бойынша : ... ... ... байланысты
коммерциялық және қаржылық – кез келген мақсат үшін пайдаланады.(қаразды
өтеуге, бағалы қағаздарға ... ... ... : ... ... және халақаралық қаржылық
ұйымдар беретін
Мерзімдері бойынша : ... ... орта ... ұзақ ... ... ... ... – Ұлттық банктің ақша-несие саясатының уақытша құралы
болып табылатын және екінші денгейдегі ... ... ... ... 1 айдан 3 айға берілетін ... ... ... ... қанағаттандыру мақсатындағы берілетін
несие
Ломбардтық – Ұлттық банктің мемлекеттік бағалы қағаздарды ... ... ... ... ... ... ... несиенің түрі
Бюджеттік – ҚҰлттық банк ҚР-сы Қаржы министрлігіне қайтарыдылық
шартымен беретін ... ... ... ... ... ... ... ҚР-сы банктерінде бухгалтерлік есеп ... ... ... ... ... ... ... техникалары пайдаланылады:
Жай пайыздарды есептеудің техникасы. Жай пайыздар ... ... ... ... ... пайыздар. Жай пайыздарды есептеу
үшін төмендегідей формула қолданылады :
I = і * P * n / 360 * ...... ... ... үшін ... ... сомасы
і – жылдық пайыздық мөлшерлеме
P- берешек немесе депозит қалдығы
n - пайыз есептелетін кезеңдегі күндер саны
Күрделі ... ... ... Күрделі пайыздар- бұл қарыздық
берешек сомасына ғана емес ... ... ... ... да ... пайыздар.
Несиелер және депозиттер бойынша пайыздық төлемдер сомасын
есептеу үшін ... ... ... :
I = P ( I + i / 200) – 1
I – ... ... ... үшін ... пайыз сомасы
P – қарыздың алғашқы сомасы
I – ... ... ... үшін есептелеген пайыз сомасы
і – пайыздардың жылдық ...... ай ... ... ... қабілетті бағалау - банктің несиесін басқарудың негізі
Несиелеу талаптары ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін кепілге қойылады. Яғни банк кез
— келген клиентті несиелендіре алмайды. Несие сұрап ... ... тек ... қайтарымдылығымен мен ол бойынша өсімақының төленетінін
дәлелдеп беретін, сеніміне ... ... ... ғана ... ... ... банк ... алушымен несиелік қарым-қатынасқа несиелік
талдау негізінде түседі. Несиелік талдау дегеніміз ... ... оның ... ... тауар өндірушінің өнімінің
нарығын зерттеу, менеджмент деңгейін т.б. ... ... ... ... ... талдауы келесі бағыттармен жүргізілед:
1. қарыз алушының балансын зерттеу;
2. қарыз алушының табыстары мен шығыстарын зерттеу;
3. ... ... ... қабілеттілігін анықтау:
Бұл бағыттардың әр қайсысына бөлек-бөлек тоқталып кетейік.
Қарыз алушының балансын талдау:
Бұл зерттеулер ... ... ... береді:
1. баланстың актив бөлігінің негізгі баптарын, яғни дебиторлық
борыш, тауарлы материалды қор (ТМҚ), негізгі қорлар, зерттеу.
Бұл баптардың үлкен үлес салмағы ... ... ... тән ... Баланстың "ауру" баптарын талдау.
Бұл баптар екі топқа ... ... ... ... ... яғни ... төмен деңгейін сипаттайтын баптар. ... ... ... еместігін көрсетеді),
"мерзімінде өтелмеген несиелер мен қарыздар" (кәсіпорынның
төлем ... ... ... ... тауарлар
мен көрсетілген қызметтер үшін есеп айырысу (мерзімінде өтелмеген несиелер
мен ... ... ... қабілетсіздігін көрсетеді),
"Кредиторлармен берілген тауарлар мен көрсетілген қызметтер үшін ... ... ... ғана ... ... ... Қарыз алушының жүмысында белгілі бір жетіспеушіліктердің бар болуын
көрсететін баптар. Оларға: "дебиторлармен есеп ... ... ... есеп ... ... бойынша зерттеледі), "басқа
айналым активтері" (мақсаттық қаржыландыру қорларының құжаттары мен
жабылмаған ... ... ... ... ... ... түлғалар
мен есеп айрысу" (жетіспеушілік, келтірілген зиян мен ... ... есеп ... ... ... ... қарыз қаралады)
баптары жатады.
Дебиторлық қарызды мүқият түрде талдау. Егер ... ... ... ... оның ... ... алу. Бұл ... шоттар бір сатып
алушыда орналасқан ба және бұл қарыз мерзімі өтіп кеткен үмітсіз қарыз
қатарына жата ма, ... ... өсу ... сату ... тез өсіп отыр ма, олай ... бұл ... шарттарының өзгеруімен
немесе кәсіпорынның клиенттерінің сапасының төмендеуімен ... ма ... ... ... ... ... өсіп отыр ма, олардың құрамын анықтау керек.
Банктің қарызының кепілі бола алатын шикізат ... не ... ... ... ... құны өсті ма, өссе ... ... Сатып алынған
қорлардың құрамын анықтау. Егер құрал ... ... ... ... алынса, команияның өндірген өніміне сұраныстың болуы ықтималдылығын
анықтау. Егер де қүрал жабдықтар тек бір ... ... ... ... ... кәсіпорын оны жалға алады.
Кредиторлық қарызды талдау барысында ... ... ... ... ... анықтау керек. Егер олар өсіп жатса, қорлардың
өсімі әдетте коммерциялық несиемен жабылады дегенді білдіреді. Бұл түрғыдан
анықтай ... жайт — ... жаңа ... бар ма және ... ... ... өтеу шарттары. Ұзақ мерзімді қарыздың
құрылымы мен проценттерінің түрлерін зерттеу ... ... ... бе, жоқ ... ме? ... ... қандай бөлігі қүрал —
жабдықтарды сатып алуға ... ... ... ... ... ... ... және акционерлеріне төленетінін анықта. Қарыз алушының
қызметінің күшті жақтарын мысалы, коммерциялық несиені кеңінен пайдалану,
қысқа ... ... өсу ... ... ... міндеттемелерінің
өсу қарқынына сай келуі, және оның әлсіз жақтарын, мысалы қарыз ... ... ... табысы мен шығысын талдау. Бұл талдаудың мақсаты:
1. ... ... ... ... ... зерттеу. Бұл өсім неге
байланысты: не сату ... ... ... әлде ... ... түсуіне байланысты екенін анықтау. Өнімнің өзіндік қүнының өсу
себептері: ... ... ... ... өсуі ме, әлде жалға
алынған ... ... ... ... ме, т.с.с, "Басқа да
шығындар бабының құрамына қарыз бойынша өсімақы ... ме", ... ... ... - осының бәрін анықтау;
• Таза пайда өсімінің себептерін анықтау. Бүл өсімнің орын ... ... ... әлде ... ... ... байланысты ма?
Несиелік талдаудың үшінші бағыты — клиенттің несие қабілеттілігін
анықтау. Егер Банктің несиелік ... ... ... ... әрі ... жұмыс істеуге шешім қабылдаса. Ол оған несиелік досье
толтырып ... ... ... ... мен ... ... ... бағалайтын бөлімге тапсырады. Бұл бөлімде несие сұрап
келген компанияның қаржылық жағдайы терең ... ... ... ... инспектор бөлім қызметкерлері ішінен сараптауды жүргізуге
кім келетінін шешіп алуы керек. Мысалға, егер клиентпен үсынылған ... ... ... онда ... ... ... керек, себебі
кепілдің бағасын анықтау күрделі процедура болып табылды. Ал егер несиелік
агенстводан ... алу ... ... бұл жүмысты мамандану дәрежесі
төмендеу ... де ... ... ... ... жұмысының
тиімділігі сонда: банк қызметкерлерінің әрқайсысына тиісті жүмысты тандап,
тапсырма бере білу.
Клиенттің несие қабілеттілігін анықтау ... ... ... қабілеттілік — несиелеу мүмкіндігі мен шарттар туралы сүрақты
шешпес бұрын ... ... және ... ... қайтарылу
ықтималдылығын болжауға мүмкіндік туғызтын қарыз ... ... ... ... несие қабілеттілігін бағалауда есепке алынатын
факторлар оның, яғни ... ... ... ... ... ... дайындығын бағалауға жағдай туғызады.
"Тұран Әлем Банк" АҚ-ның тәжірибесінде ... ... ... ... ... ... оның жұмыс қабілеттілігі ... ... алу ... ... ... ... етілгендігін зерттеуден басталады. Қарыз алушының несие
қабілеттілігін бағалаудың ... ... ... ... ... ... ... қабілеттілігін бағалауға компанияның басшылығы,
құрылтайшылары туралы және ... ... ... ... ... ... ... мәліметтер: "бас" компанияның құрылтайшылары
жөнінде, еншілес компаниялардың болуы ... ... ... ұстаушылары
туралы ақпарат береді.
Компанияның басшылығы туралы мәліметтерге компанияның басқаруын
жүргізетін лауазымды түлғалар, олардың ... ... ... ... Бұл мәліметтер әрқайсысының өкілеттілігі мен жауапкершілігі туралы
ақпарат береді.
Компания ... ... ... ... ... компанияның
құрылған және қызмет көрсете бастаған жылы, тіркеу нөмірі мен ... ... ... үйымдық- қүқықтық формасы, шығаруға рүқсат
берілген және ... ... ... атқаратын қызмет түрлерінің
тізбесі, оның мекен жайы.
Жұмыс ... ... ... ... алушының мәміле жасауға
құзырлығын, оның ... ... ... ... ... бұзған
жағдайда жауапкершілігі мен құқықтық сабақтастығын анықтауға ... ... ... бүл оның ... ... ... ... репутациясы туралы ақпаратты оның сот процестерінде,
арбитраждарда қатысуы туралы мәліметтерден, ... ... ... ... ... болуынан, салынған айыптардан, бүрын
төленбеген төлемдердің бар ... ала ... ... ала алу ... — бұл ... ... ... бірі, себебі ссудалық қарызды өтеудің ... көзі ... ... Ал бұл ... ... ... ... активтерін сату,
басқа кредиторлардан ссуда алса), бұл компанияның қаржылық түрақтылығының
бұзылғаны деген сөз.
Компанияның табыс алу қабілеттілігін бағалау келесі ... ... ... ... ... қызметінің қаржылық аспектісін талдау.
Компанияның өндірістік -өткізу қызметінің талдауына оның ... ... ... ... шикізат ресурстарымен, жүмыс күшімен
қамтамасыз етілуін бағлау, барылық ресурстар түрлерін ... ... ... ... өткізу әдістерін бағалау, компанияның баға белгілеу
саясатының стратегиясын, басқару саясатын бағалау,салада компанияның алатын
орны, өткізу стратегиясының қарқыны мен ... ... ... ... ... ... талдауға оның шығындар
деңгейін зерттеу, ... табу ... мен ... ... ... зерттеу,
компанияның табыстылығын зерттеу кіреді. Пайданың несиелік қарызды жабуға
жеткіліксіздігі ... ... ... ... компанияны ссуданың кепілі
болып отырған активтерді сатуға ... ... мен ... — несиелік қарызды өтеудің тағы бір
кепілдігі. Біра та айта кететін жайт — ... ... ... қамтамасыз ете алмайды, олардың ішінде тек ... ... ... ... ... ғана ... бүл ... Сол себептен банк ссуданы беру туралы ... ... ... ... ... ... ... табыс ала алу қабілеттілігін зерттей отырып, Банк сыртқы
факторлардың да әсерін ескеруі керек. Ол үшін Банк ... ... ... ... ... , компанияның сол салада алатын рөлі мен ... ... ... ... ... жағдайын білуі қажет.
Сонымен бірге Банк саладағы пайданың нормасының төмендеуін не жоғарылауын
анықтайтын маңызды ірі компаниялар ... ... ... ... келе ... экономикалық жағдай несие қабілеттілікті
бағалау барысында қай фактордың әсері басым екенін көрсете ... ... ... ... мүндай фактор пайда алу қабілеттілігі болса,
керісінше құлдырау кезеңінде - бүл несиенің қайтарымдылығын қамтамасыз
ететін ... ... ... ... ... ... АҚ үшін қарыз алушының жүмыс
қабілеттілігі мен оның репутациясы маңызды болып ... ... ... ... барысында түрлі ақпарат көздері
қолданылады:
1. клиенттің өзінен алынған мәліметтер;
2. банк архивіндегі клиент туралы мәліметтер;
3. ... ... ... жабдықтаушылардан,
кредиторлардан, оның өндірген өнімдерін сатып алушылардан,
банктерден, т.б. алынған мөліметтер;
4. жеке ... ... ... мен ... ... да ... ... кабілеттілік туралы есеп
берулер, салалық талдау жүмыстары, инвестициялар туралы
анықтамалық және т.б.)
Клиенттің несие ... ... ... ... ... Банк архивіндегі бар материалдарды зерттейді. Егер қарыз алушы
бүрын Банктен қарыз алса, ... ... өтеу ... ... ... ... жөнінде мәліметтер міндетті түрде сақталуы тиіс.
Клиент жүмыс істеген басқа да банктер мен ... ... ... ... алуға болады. Банктер, инвестициялық және ... ... ... ... ... шоттарды
төлеудегі ұқыптылығы және т.б. туралы көп материал мен ... ... Ал ... ... партнерлер оған берген коммерциялық несие
мөлшері туралы мәліметтер береді. Бұл ... ... ... ... ... капиталын қаржыландыру үшін біреудің берген қаражаттарын
пайдалану тиімділігі жөнінде пікір қалыптастыруға ... ... ... бөлімінің қызметкерлері сонымен қатар
арнайы маманданған несие агенттіктерден завды ... жеке ... ... ... есеп беруді ала алады. Бұл есеп беруде компанияның ... ... ... өнімі, филиалдары, төлемдерді өтеу
жиілігі, берешегінің мөлшері және сол туралы ақпарат бар.
Ақпарат жинаудың сыртқы ... ... ... ... қызмет
көрсеткен банктерденжәне оның жүмыс партнерлерінен алынған мәліметтер ең
сенімді деп айтуға болады. Себебі бұл ... ... ... ... ... ... бір айта ... жайт — конфиденциялды ақпаратты қасақана
бұрмалау немесе дұрыс емес ... екі ... ... да кері әсерін
тигізеді, әсіресе алынған ... ... Егер ... өз
жабдықтаушысының банкке өзі туралы жағымсыз пікір айтқаны туралы біліп
қалса, ол ... әрі ... ... ... мүмкін. Егер де
конфиденциялды ақпараттың тарауы туралы мәліметтер жұртқа мәлім болса, банк
мұндай ... ... ... ... Сондықтан іскер әлемде
конфиденциялды ақпаратты беру ережелері өте қатаң ... ... ... ... не ... не ... формада
жасалуы мүмкін. Несие беру туралы өтінішін зерттей ... ... ... ... ... жасап, лауазымды адамдармен
сөйлесуі мүмкін. Фирманың ... ... ... ... ... мамандану деңгейін де анықтау маңызды орын алады.
Фирманың өзіне барған кезде алғашқы ... ... ... ... ... ... ... сонымен қатар компанияның
мүлкінің, ... мен ... ... ... ... ... мен мінез - құлықтары жайлы пікір қалыптастыруға
болады.
Болашақ несие алушының қаржылық жағдайы мен ... ... ... үшін Банк ... ... клиенттің өзінен, несиелік архивтен
немесе сыртқы ... ... ... мәліметтерді қолданады. Бірақ
клиенттің несиелік қабілеттілігін анықтаудың ең ... ... — бұл ... ... ... коэффициенттерді есептеу мен клиенттің
қаржылық құжаттарын мүқият талдау болып табылады. ... ... ... ... ... ... ең маңызды көрсеткіштерге
жататын өтімділік, табыстылық, меншік ... ... ... ... ... ... ... қабілеттілігі де дәл осы әдіспен, яғни
несие қабілеттілік қаржылық коэффициенттерін есептеу мен ақша ағымын ... ... ... Банктің бұл қаржылық коэффициенттерді ... ... ... ... ... ... шалдығып отыр, себебі
еліміздің шағын ... ... ... ... ... бұл ... есеп беру мен есеп алу ... өте
нашар жағдайда. Оған қоса бұл клиенттердің аудиторлық тексеру ... ... ... ... ... қаржылық құжаттдың дұрыстығын
дәлелдейтін аудиторлық қорытынды жоқ. Осы ... ... ... ... ... оның қаржылық жағдайын талдауға негізделмей,
банк қызметкерінің берілген клиентті жақын тануына сүйенеді. Ал клиентті
жақын тану банк ... сол ... жеке ... ... ... ... ... тұруын көздейді.
Шағын кәсіпорынның басшылығымен жеке интервью ... ... ... өтеу ... мен көзі ... өз ... белгілі мерзімге дейін несиелендіріліп отырған
запастар мөлшері ... ал ... ... ... ... ... ... қүрамына келетіндігін дәлелдеп беру керек.
Кәсіпорынға жиі-жиі барып тұру үшін банк ... ... ... кәсіпорындардың тағы да бір ерекшелігі — оның ... ... көп ... бір ... ... болып табылады. Сондықтан
кәсіпорын иесінің жеке капиталы мен кәсіпорынның капиталы бірігіп кетуі
мүмкін. Бұдан банк пен ... ... ... ... ... ... тағы бір ерекшелігі туындайды. Ссуданың өтелуі
кәсіпорын иесінің жеке мүлкімен кепілденеді. Сол себептен шағын клиенттің
несие қабілеттілігін ... ... оның ... ... ... ... Ол үшін жеке ... есептің тәуекел деңгейі анықталады.
Жеке қаржылық есеп беру формасында жеке тұлғаның ... ... ... ... ... Сонымен қатар кепілге берілген активтер
мен қамтамасыз етілген пассивтер бөлініп қояды, ... ... ... ақшалай қаражаттар, қозғалмайтын мүлік пен т.б. ал
пассивтерге — банк ... ... ... бойынша қарыздар, кепілге
берілген мүлік құны, контрактілер бойынша ... мен ... ... ... ... ... алушылардың несие
қабілеттілігін анықтау жүйесі келесі элементтерден түрады:
1. кәсіби тәуекелді бағалау;
2. клиенттің жұмысын қадағалау;
3. кәсіпорын иесімен ... жеке ... ... тұлғаның несие қабілеттілігін бағалау сұралып жатқан ... оның жеке ... ... ... ... жағдайдың және
мүліктің жағдайын бағалау, жанұясының қүрамына, жеке ... ... ... ... ... ... ... отырған банк қызметкері туралы мәліметтер,
клиенттің досьесінің номері, агенттік аты-жөні, несиенің түрі мен мөлшері,
оны өтеу кезектілігі, сақтандыру ... ... ... ... ... ... оны төлеу үшін клиентпен таңдалған күн,
сақтандырудың қажеттілігі туралы сүраққа жауап, ... ... және ... ссуданы өтеу үшін жасалатын айлық
төлемдердің ... ... ... өсімақы мен сақтандыру төлемдерінің
мөлшері кіреді.
Екінші бөлімге клиенттің мамандығы туралы мәлімет, оның белгілі ... ... ... ... ... ... істеген орны, жылдық
таза еңбек ақы мөлшері, жылдық шығындар мөлшері мен ... ... ... ... ... бөлім — клиенттің қаржылық жағдайы — ағымдағы және жинақ
шоттарындағы ... мен ... ... ... ... жоғарыда айтылған ақпараттың негізінде Банк несие беру немесе
бермеу туралы шешім ... банк ... ... ссуданы беру
мүмкіндігі туралы сұрақты қосымша шешу үшін ... ... ... ... ... ... ... отырушы екі жақтан да
мүддесін ескеру керек. Шаруашылық қажеттілігінен ... ... ... қажеттіліктерін қанағаттандыруға тырысады. Несиелеудің басты
мақсаты қарыз ... ... оның ... қабілеттілігін және
пайдалылығын дамыту үшін алғы шарттар жасау, өндіріс пен ... ... ... ... ету ... табылады. Сонымен
бірге клиент мүддесі несиелік операциялардың жүзеге асырылуын шешуші
факторы болып табылмайды. ... ... тағы бір ...... ... да ... де ... керек.
2. Банк несиесінің Қазақстанда қалыптасу және даму
жағдайы
2.1 Қазақстандағы банктің несиелік операцияларының мәні және
қалыптасуы
Несиелік операциялар — ақша қаражаттарын пайдалануға беру ... ... ... мен ... алушы арасындағы қарым-қатынстар 1995 ж 30.
наурызында ... ... ... "ҚР- дағы банктер және банктік
қызмет турал” заңының 34 бабына сәйкес ... ... ... мерзімділік, ақылық және қайтарымдылық шартымен ақша беру болып
табылады. Банктің несиелік немесе ссудалық операциялары банктің ... ... ... қоғам болған жағдайда акционерлерінің жалпы
жиналысымен) бекітілген ішкі ... ... ... ережесіне сәйкес
жүргізіледі. Ішкі несиелік саясаты жүзеге асыратын мүше - банктің ... Ішкі ... ... туралы ережелер ссудалық операцияларды
жүргізу барысында туындайтын тәуекел дәрежесін төмендету ... және ... ... заңды және жеке түлғаларға несие беру шарттарын;
б) ... ... және банк ... ... ... несиелік комитеттің үйымдық қүрылымын, қызметтерін,
өкілеттілігін;
г) несиелік комитеттің мүшелерінің ... ... ... ... ... бекіту процедурасын;
Несиелік қарым-қатынасқа қатысушыларды былайша атайды:
Несие беруші — Кредитор Несие алушы – Дебитор
Банктің несиелік операциялары 2 ... ... ... ... яғни банк ... ... кредитор ретінде
қатынасқа түссе;
пассивті, бұл ... банк ... ... ... ақша ... таратып дебитор ретінде
шықса. Бұдан біз несиелік операциялардың екі формасын
туындап шығарамыз- ссудалар мен депозиттер.
Дегенмен, несиелік операциялар бұл өте кең ... ... ... ... ... ... ... үғым.
Нарық қатынастарына өту ... ... ... ... маңызды факторы болып ... ... ... ... ... мен ... меншік капитал шеңберінен
шығуға мүмкіндік беріп, жаңа күш-қуат беретін ... ... ... ... ... ... обьективті қажеттілігін қанағаттандыру үшін
беріледі.
Несиелік операциялардың обьектісі — бұл белгілі бір зат, құндылық. Бұл
затқа деген ... ... үшін ... ... ... ... ... Бірақ несиелеу обьектісі ретінде тек материалды зат, ... қана бола ... ал ... ... ... алушының қосымша
ресурстарға деген де ... де ... ... ... ... әрі ... құндылық , жалпы материалды процесс.
Қазақстан Республикасының тәжірибесінде банктердің ... ... ... негізінен экономиканың ... ... ...... ... ... ... көрсету салаларының, шағын және орта бизнестің - қысқа мерзімді
айналым қаражаттары болып табылады.
Несиелеу субьектілері — бұл ... ... ... ... ... ұйымдар, жеке түлғалар.
Қазіргі несиелеу жүйесінің негізгі ережелері келесі қалыпта;
1. Несиелеу жүйесі ... ... ... ... ... ... ... ие.
3. Несиелік салалардың көлемі банк ресурстарына ғана емес
сонымен бірге міндетті резервтер мен ... де ... ... ... ... ... ... келісім негізінде жүзеге
асырылады.
5. Ссудалардың қайтарымдылығын ... ... ... өту көзделіп отыр.
6. Несиелеу жүйесі келесі принциптерге негізделіп ... жөне ... ... ... қайтарымдылық
пен несиенің көзделген мақсатқа жұмсау.
7. Сонымен бірге несиелеу моделін құрастыру үшін сол несие
алушының өндірісінің экономикасы негіз болу қажет.
Несиелік саясатты ... ... ... көптеген факторларды
есепке алу қажет:
сыртқы факторлар, яғни банк қызметіне тәуелсіз, ... ... ... пен ... ... факторлар, яғни банктердің жеке қызметіне байланысты капиталдың
жеткіліктілігі, несиелердің түрлеріне тиісті ... пен ... ... ... түсу ... банк қызметкерлерінің
қабілеттілігі мен мамандану дәрежесі т.б./18/
Әр банк өзінің несиелік портфелінің көлемін беретін ... ... ... жеке өзі ... ... та бір ... алушыға шаққанда берілетін
несиенің шекті мөлшері банк капиталының 25% аспауы керек екенін есте ... ... ... ... ең көп ... ... түрі,
сондықтан банктер салымдарының көп бөлігі несиелік операцияларға келеді.
Қолайлы макроэкономикалық ... және ... өсіп ... ... ... ... нарық 2008 жылы қаржы нарығының серпінді
даму үстіндегі сегменттерінің бірі болып қалды.
Банктердің экономикаға кредиттерінің көлемі 2592,1 млрд. ... ... ... ... ... кредиттерінің ЖІӨ-ге қатысты көрсеткіші
2008 жылы 2007 жылмен салыстырғанда 26,8%-дан 34,8%-ға ... аса ... ... ... өсуі шетел валютасындағы кредиттермен
салыстырғанда басым ... ... 2005 жылы ... ... кредиттер
1255,8 млрд. теңгеге дейін 75,9% өсті, шетел валютасындағы – 1336,3 млрд.
теңгеге (10,0 ... ... ... 73,5% ... ... ... үлес ... 48,1%-дан 48,5%- ға дейін өсті. 2008 жылды.
ішінде ұзақ мерзімді кредиттерді. (1 ... ... ... бар) өсуі ... ... ... басым сипатта болған кредиттердің
мерзімдері бойынша құрылымында да оң ... ... Ұзақ ... 1722,9 ... ... дейін 76,6%, қысқа мерзімді кредиттер –
869,1 ... ... ... 70,9% өсті ұзақ ... ... ... ... ... ... ... қызмет көрсету нарығындағы негізгі заемшылар корпоративтік
клиенттер болып отырғанына қарамастан, 2008 жылы ... ... ... ... ... ... үлес салмағы 79,5%-дан
74,2%-ға дейін төмендеді, ал жеке тұлғаларға кредиттердің үлес ... ... ... ... Бұл ... ... және ... сияқты банктік өнімдердің түрлерін ... ... 2008 жыл бойы ... және ... ... ... млрд. теңге және 320,5 млрд. теңге болып, 2,2 есе ... жылы ... ... ... ... ... 470,2
млрд. теңгеге дейін 63,0% немесе экономикаға берілген кредиттің жалпы
көлемі. 18,1% ... ... ... ... түрлі бағыттағы үрдісі бар.
Мәселен, 2008 жылғы желтоқсан айында 2007 ... ... ... жеке ... ... ... берілген кредиттер бойынша
орташа алынңан сыйақы ставкасы 19,5%-дан 19,7%-.а ... ... ал ... ... ... ... ... 13,0%-ға дейін төмендеді.
(1 кесте).
Несиелік операциялардың көптеген түрлерін атап көрсетуге болады. ... ... ... ... ... ... ... байланысты;
қамтамасыз етілу әдісіне қарай; ... ... ... несиелеу
обьектісіне; ашылатын шот түріне; қаражаттарды беру ... ... ... ... ... және төлеу тәртібіне; тәуекел дәрежесіне;
т.б. байланысты.
Кесте 1. Коммерциялық банктердің ... ... ... ... ... |01.01.2007ж.|Үлесі % |01.01.2008ж.|Үлесі % |
|Өнеркәсіп |16815 |34,9 |21749 |25,3 ... ... |2722 |5,6 |9042 |10,5 ... |2614 |5,4 |1960 |2,4 ... |1007 |2,1 |4689 |5,5 ... |92 |0,2 |1390 |1,6 ... |569 |11,8 |22159 |25,9 ... |19300 |40,0 |24721 |28,8 ... |48244 |100 |85709 |100 ... ... ... ... ... статистикалық бюллетені
Сонымен несиелік операцияларды жіктеудің әр бір ... ... ... (қолдану бағытына) қарай біздің елімізде
несиелерді: 1) ... яғни ... ... қамтамасыз ету үшін
материалды қүндылықтарды сатып алуға жүмсалатын несиелер, ... ... ... үшін ... несиелер, қүрылыс пен түрғын үй
сатып алуға алынған несиелер, айналым қүралдарын ... ... ... 2) нақты мақсаты жоқ, яғни уақытша қажеттіліктерді қанағаттандыруға
алынған ... ... мен ... тәжірибесі көрсеткендегі нарық қатынастарының
дами түсуіне байланысты несиелік ... ... жаңа ... пайда болуымен айтарлықтай өзгерістер енуі мүмкін. Ал бұл ... әрі ... ... ... ... әрі ... ... әсерін тигізеді.
Несиелік мәміленің субьектілеріне қатысты несиелер ... ... ... ... яғни жекелеген банкпен немесе банктік
консорциумдармен, бірлестіктемен берілетін ... ... ... ... деп те ... емес ... үйымдармен берілетін ссудалар, яғни
ломбардтар, несиелік ... ... ... ... т.б. ... ... ... яғни мүндай несиелер жеке түлғаларға беріледі.
Кәсіпорындар мен ... ... ... (сауда
үйымдарының халыққа беретін төлемі кейінгі қалдырылған
несиелер т.с.с.)
б) несие алушыға байланысты:
заңды түлғаларға ... ... ... ... ... ... байланысты:
қысқа мерзімді несиелер (1күн- 1жыл)
орта мерзімді несиелер (1 жыл — 3-5 ... ... ... (3-5 ... жоғары)
Бүгінгі таңда республикамызда экономикалық жағдайдың тұрақсыздығына
байланысты несиелердің мерзіміне қарай жіктелінуі шартты ... ... ... берген кезде оларды қысқа мерзімді (1ж. дейін) және үзақ
мерзімді (1 жылдан ... етіп ... ... ... ... бір мерзімге
дейін (1ж. аралығында берілген) және талап еткенге дейінгі, яғни бүл несие
түрінің нақты қайтару ... ... және банк оны ... ... уақытта талап етуі мүмкін. Әрине қысқа мерзімді несиенің бұл түрін
алған несие алушы салыстырмалы ... өте ... ... әрі оның
активтері тез арада қолма-қол ақшаға айналдырылуы мүмкін.
Ашылатын ссудалық шотына ... ... ... шоттардан
берілетін және арнайы ссудалық шоттардан, яғни банк алдындағы ... ... ... ... ... болып бөлінеді./16/
Қамтамасыз етілуіне байланысты ссудалар банктік қамтамасыз етілмеген
және қамтамасыз ... ... ... ... ... полистері).
Банктің қамтамасыз етілген несиелерді таңдаудың негізгі себебі — бұл несие
алушының несиені уақтылы және толық мөлшерде өтей ... ... ... ... өзін ... ... ... несиенің өтелуін қамтамасыз
етпесе де, тәуекелділік деңгейін төмендетеді.
Өтелу кестесіне ... ... бір ... ... ... және ... қалдырылған ссудалар болып жіктелінеді. Бір ... ... ... ... ... олар ... ... негізгі
сомасы мен өсімақы сомасы бір-ақ төлеммен өтеледі.
Ал, төлемі кейінге ... ... ... ... ... ай сайын, тоқсан айын, жылда бір рет ... ... ... ... ай ... ... сайын, жылына бір рет, т.с.с. бірдей емес
төлемдермен өтелінетін ... ... ... ... ... кезде шарттың өз күшін
сақтау мерзімі аралығында қарыз сомасы бөлшек-бөлшекпен өтелініп ... ... өтеу ... әрі ... ... әрі ... ... үшін ыңғайлы.
Банктің несиелік ресурстары босап, несие айналымы арта түседі, бүл ... банк ... ... бірге ссудалар жеңілдіктері бар өтелу кезеңі мен жеңілдіктері
жоқ өтелу кезеңдері болып бөлінеді.
Өсімақы төлеу әдісіне ... ... ... ... ... мезгілде өсімақы мөлшерін алып қалу, несиенің өтелуі ... ... ... және ... бірдей бөліктермен ай сайын,
тоқсан сайын немесе жарты жылда бір рет ... ... ... ... ... төлемді ссудалар, яғни қарыздың негізгі
бөлігі мен ... ... ... ... ... ... ... да
ұғым бар.
Қаражаттардың айналымдылық сипатына байланысты ... ... ... ... және ... ... револьверді, ролловерді. Револьверді несиелердің қатарына
несиелік картолар ... ... ... ... ... ... несиелер жатады.
Мысалы, АҚШ-та тұтынушылық несиелер үш топқа бөлінген төлемі кейінгіге
қалдырылған ссудалар, револьверді және бір ... ... ... ... ... несиелер бойынша негізгі қарыз сомасы мен
өсімақы мөлшері белгілі бір уақыт ... тең ... ... Бұл ... түрі көп жағдайда тауарды сатып алуға ... ... ... беріледі. Несиелік карточкалар мен овердрафт формасындағы
несиелерді де бүл ... ... ... ... ... бүл несие
формаларында берілген ссудалар бойынша төлемдер ай сайын жүріп отырады.
Төлемі кейінгіге қалдырылған ... өтеу ... ... 2-5 ... ... Бұл ... түрі негізінен шағын сомада беріледі, ... ... ... 100 мың ... ... ... ... де, яхталар да, т.с.с. жатуы мүмкін.
Револьверді ссудаға қарағанда төлемі кейінгіге қалдырылған ... ... ... ... жатады. Сонымен қатар төлемі кейінгіге
қалдырылған несиелер банктік ссуданың тікелей немесе жанама ... ... ... ... несиелеу кезінде банк пен несие алушы
арасында несиелік шарт жасалынады. Ал жанама ... ... банк ... ... ... ... ... болуы шарт. Делдал
ретінде көбінесе бөлшек ссуда саласының кәсіпорындары қатысады. Несиелік
шарт бүл жағдайда ... ... ... ссуда алатын дүкен арасында
жасалады. Қазіргі кезде ... ... ... ... берілетін
ссудалық қарыздардың 60% жанама ... ... ... отырғандығы
несиенің бұл формасының дамыған елдер экономикасында кең тарағандығының
куәсі.
Біздің елімізде несиенің бұл формасы дами ... жоқ. ... ... ... ... ... ... жылдары өріс алып отыр.
Сатып алушылардың жоғары ... ... ... кір жуу ... ... және т.б. үзақ ... ... төлемін кейінге қалдырып сатып алған жағдайлары жиі-
жиі бұқаралық ақпарат қүралдарынан жариялап жүр.
Тікелей және жанама банктік ... ... ... ... бар. ... ... жанама формасына қарағанда
артықшылықтарына тоқталатын болсақ, бұл несиелік процессті ... ал бұл өз ... ... ... ... ... несиенің көзделген мақсатқа жүмсалды ма, жоқ па, несиенің уақтылы
қайтарымдылығын қамтамасыз ететін бақылауды ұйымдастыруға мүмкіндік береді.
Міне осының бәрі банк пен ... ... ... ... дұрыс
ұйымдастыруға өз әсерін тигізеді. Ал банк позициясы тұрғысынан тікелей
несиелеудің кемшіліктерін атап айтсақ, ... ... ... ... ... ... ... ие болып отыр. Себебі біздің еліміздегі
несиелеу тәжірибесі кейбір қиыншылықтарға соқ ... ... ... ... ... ... несие қабілеттілігіне терең
талдауды әр бір банк жасай бермейді;
б) клиенттің несие қабілеттілігіне ... ... ... ... талаптарына сай келе бермейді;
в) несиенің қайтарымдылығын қамтамасыз ... ... ... жағдайларда нақты бағасынан өлдеқайда жоғары бағамен есепке
алынады.
Екінші жағынан, еліміздегі макроэкономикалық жағдай (экономикалық,
әлеуметтік, түрақсыздық, ... ... ... саяси жағдайдың
шиеленісуі, т.с.с.) да несиелік процесстің ұйымдастырылуына кері ықпалын
тигізеді.
Жанама несиелеуге келетін ... ... бұл түрі ... ... ... ... т.б. ... түрлерінің деңгейн
қысқартға мүмкіндік береді, себебі,мысалы, занды түлғаларға (яғни ... ... ... т.б.) ... ... алушының (заңды түлғаның) несие қабілеттілігін ... ... ... және уақытында өтелетіні туралы мүмкіндіктерді, ... ... ... ... ... ... ... жол ашады. Клиент
тарапынан да бірқатар артықшылықтар бар:
а) оның несиеге деген қажеттілігі туа ... ... ... ... үзақ ... ... ... несиелік
карточкалар арқылы сатып алу мүмкіндігіне ие);
б) несие сүрап банкке баруға қажеттілік жоқ және ... ... ... оперциялардың жіктемесі тек теоретикалық
жағынан ... ... ... ... банктік тәжірибеде несиенің
"таза күйіндегі" түрін бөліп айту қиын. Айта кететін жайт берілген ... ... ... ... ... ... бірақ
жіктеменің толық белгілерін емесе критерийлерін көрсетіп отырған жоқ. Сол
себепті бүл жіктемені ... да ... ... байланысты ары қарай
жалғастыра беруге болады.
2.2 Қазақстандағы ... ... ... ... операцияларын
талдау
Банктердің несиелері экономиканы тұрақтандыруда ең маңызды фактор
болып табылатындықтан оны ... да өте ... ... бірі ... ... ҚРҰБ-не несие туралы берген мәліметтеріне сәйкес ... ... ... ... ... оның ... себебі. Мұнда ҚРҰБ-тің 2006ж., 2007ж., 2008ж. жылдық есебі
негізіндегі көрсеткіштер алынған.
Жалпы 2008ж. 2009ж. (1-кесте және ... ... ... көлемінің 69,1% - тен 73,1% - ке, яғни 4% ... ... Ал ... ... үлесі 28,6% - тен 26,7%, яғни 1,9% кішкене
болса да азайғанын байқаймыз. Осы жередегі ... ... ... ... 2,3% - тен 2,0% - ке яғни 0,3% - ке ... ... Бұл ... портфелі құрамының былай өзгеруінің әр түрлі
себептері бар. Стандартты несие ... 2007ж. ... 2008ж. өсу ... ... ... тұлғаның беделі жоғары болғандықтан жеке тұлғаларға
қарағанда оларға несие беру сенімдірек. ... ... ... ... болуы, қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... пен банкке жүктелген міндеттемені
дұрыс орындалуынан, өтеу кестесін банк маманының ... ... ... ... ... төлеу мерзімін уақытылы және еш пролангациясыз
орындауының ... деп ... Ал ... несиелер бойынша потенциалды
қарыз ... ... ... ... ... олар ... ... бойынша несие өтінішін несие ... ... ... ... ... ... ... деңгейде анықтауынан. Үмітсіз
несиелерге тоқталатын болсақ банк мамандарының сенімсіз қарыз алушыларды
бірден байқап ... ... ... бас ... қарыз алушының несие
тарихының болмауы, тәуекелді мөлшерлеу, тәуекел мөлшерін анықтау, тәуекелді
бақылау, ... ... ... ... болуы, яғни банк
мамандарының бүрынғыға қарағанда кішігірім болса да ... 2007ж. 2008ж. ... ... ... ... көлемінің
күрт төмендегенін, ал күмәнді несие үлесі тым ... және ... ... кішігірім болса да өскенін көріп отырмыз. Берілген стандартты
несие 2007ж. 73,1% ... 2008ж. 61,1% ... ... ... кеткенін
байқаймыз . Әрбір несие берілгенде ол міндетті түрде тәуекелмен ... ... ... ... ... ... ... несие нарығындағы күрт макроэкономикалық өзгерістің: салалық
тәуекелдің басым орын ... ... ... ... алушының қаржы
нарығында беделінің және үлесінің төмендеуі, ... ... ... жағдай, басқармада болатын келіспеушіліктер мен
өзгерістер ... ... ... ... ... 36,8%-ке, яғни 10,1%-ке күрт өскен
себебі ақша ағымының жеткілікті деңгейде түспеуі, басқа кәсіпорындардан
алған ... ... ... ... ... ... жеке ... мәселенің көбеюу, форс-мажорлық жағдайдың орын алуы, т.б. Банк
тарапынан оған мониторингтің жеткіліксіз болуы, несиелік ... ... ... Үмітсіз несиенің 2,0%-тен 2,1%-ке немесе 0,1%-ке ... ... ... ... жұмыс бөліміндегі қызметі дұрыс
деңгейде орындалмауы, қамтамасыз ету ... ... ... ... 2. ... ... ... жиынтық сапасын сипаттайтын
көрсеткіштер өзгерісі, %
|Жіктелетін несие портфеліндегі үлесі |2006 ж. |2007 ж. |2008 ж. ... |69,1 |73,1 |61,1 ... |28,6 |26,7 |36,8 ... |2,3 |2,0 |2,1 ... ҚР ... Банкінің 2004ж. жылдық есебі.
Негізі жеке тұлғаларға берілген несиелер 01.12.2007ж. барлық ... ... ... ал 01.01.2008ж. бүл несиелер ... яғни 924 ... ... Осы ... ... несие
сомасы 1041,8млрд.тг., соның 821,5млрд.тг. немесе 78,8% стандартты несиені
құраса, күмәнді несиелер 204,8млрд.тг. немесе 19,7% алады, үмітсіз несиелер
үлесі ... яғни 1,5% ... Ал ... ... ... ... болса, онда оның 1467,2млрд. тг. яғни 74,6% ... ... ... ... 475,0млрд.тг. яғни 24,2%, үмітсіз несиелер үлесі
23,6млрд.тг. яғни 1,2% алып ... ... 2007ж. ... ... ... 2008ж.
қаңтарында 1965,8млрд.тг. өскен, бірақ та стандартты несиелер үлесі 2007ж.
қарағанда 821,5 млрд. тг. (78,8%) 2008ж. 1467,2млрд.тг. (74,6%) яғни ... ... ... жеке түлғалардың банкке сенімін артып нәтижеде
банкті ... ... ... және ... жеке ... сенімі
артуының нәтижесінен берілген несиелердің қайтпай қалуы, жеке тұлғалар
банктен несие алады да оны ... ... ... ... ... ... ... айналады, несиені қайтаруды еш ойланбауы, форс-
мажорлық жағдайдың орын алуы, банк ... ... ... ... болуынан, т.б. Сонымен қатар қанша жоғары мөлшерде
несие бергенмен де қаншалықты стандартты көлемде несие берген күннің өзінде
де ... ... ... ... және ... ... ... болады. Содықтан оларды мүлдем берген несие түрінен шегере
алмайсыз. ... ... 2007ж. ... ... ... ол 2007ж. ... айында 475,0млрд.тг. (24,2%) яғни 4,5%-ке
өскен себебі жеке тұлғаның өз міндеттемесіне тиісті дәрежеде көңіл ... ... 30-90 күн ... ... де ... ... ... бір емес бірнеше рет ... ... ... ... ... жете ... банк тарапынан талап
етілетін ақпараттардың жеткіліксіз болуы, т.б. Ал ... ... ... ... ... 1,5% (15,5млрд.тг.) 2008ж. ... яғни ... ... ... ... ... жұмысының, олардың жүргізетін мониторингінің нәтижесінен күмәнді
несиені ... ... ... деп ... 3. Жеке ... ... несие портфелінің сапасы, млрд., тг.
|Көрсеткіштер |2007ж |% ... |2008ж |% |
| ... | | ... | |
| | | | | | |
| ... | | ... | |
| ... ... | ... | |
| | | | ... | ... ... | | ... |1965,8 |100 ... ... |1041,8 |100 ... ... | | ... | |100 ... | | |
| | | ... | | ... |821,5 |78,8 ... |1467,2 |74,6 ... |204,8 |19,7 ... |475,0 |24,2 ... |15,5 |1,5 ... |23,6 |1,2 ... ҚР ҰБ-нің 2007ж. және 2008ж. жылдық есебі
Жалпы заңды тұлғаларға ... ... ... ... ... 01.01.2008ж. 1086,6млрд.тг., яғни 369,2млрд.тг. өскенін
байқап ... ... ... үлес ... 2006ж. ... барлық
несиеден алатын үлесі 511,2млрд.тг., яғни 71,3% алса, ... ... ... 191,7млрд.тг., яғни 26,7%, ал ... ... ... яғни 2,0% алып ... ... ... 2008ж. ... несие көлемі 1086,6млрд.тг. болса стандартты несиенің алатын үлесі
660,1млрд.тг. немесе 60,8% ... ... ... ... ... 37,1% көп ... алып ... үмітсіз несие үлесі 22,9млрд.тг. немесе
2,1% құрап отырғанын көріп отырмыз.
Стандартты несиелер үлесі 2007ж. ... ... тг. ... 2008ж. ... 660,1млрд.тг. 60,8%, яғни 10,5% күрт өскен ... ... ... ... ... ... болғанымен де
олардың нарықтағы үлесі мен ... ... ... жағдайдың
болуынан, банк басшыларының тарапынан келіспеушілік немесе олардың ауысуы,
қаржылық көрсеткіштің бірден төмендеп ... ... та оны ... немесе жалған мәліметтер беруінің нәтижесінен ... ... 2008ж. ... өскен нәтижеге әкеліп отыр.
Күмәнді несиелер үлесі 2007ж. желтоқсанында 191,7млрд.тг. 26,7%-тен 2008ж.
қаңтарында ... 37,1%, яғни 1,04% өсуі банк ... ... ... ... деп ... Әрине ұзақ мерзімді және күрделі
несие сомасын ... ... ... деңгейде анықтамағаннан, достық
қарым-қатынас ретінде берген несиесі, бастапқы ... ... ... ... деп ... Ал ... ... сомасы 2007ж. желтоқсаны
14,4млрд.тг. 2,0%-тен 2008ж. ... ... ... немесе 0,1%-ке
кішігірім болса да өскенін көріп отырмыз. Осы кішкене ғана ... ... ... ... ... ... мүмкін, міне осындай қателер
нәтижесінен несие портфелі сапасының нашарлауына ... 4. ... ... ... несие портфелі сапасы, млрд., тг.
|Көрсеткіштер |2007ж |% ... |2008ж |% |
| ... | | ... | |
| ... | | ... қарыз | |
| ... ... | ... | ... |717,4 |100 ... |1 086,6 |100 ... | | ... | | ... | | ... | | ... |511,2 |71,3 ... |660,1 |60,8 ... |191,7 |26,7 |Күмәнді |403,6 |37,1 ... |14,4 |2,0 ... |22,9 |2,1 ... ҚР ... 2007ж. және 2008ж. жылдық есебі
Банктегі несие жағдайларының нашарлауын еретерек ескертетін және оған
көңіл аударатын жүйе, ... ... ... іс-шаралар болуы керек.
Банк көлмеі жағынан өзнің меншікті капталынан 2,5 % асып ... ... ... ... ... ... тізімін мониторингілеп отырады, соңғы аймен
және өткен жылғы осы ... ... ... ... көлемінің
өзгерісін және түрлер кесіндісін, банк филиалдарындағы, аймақтардағы және
қандай да ... ... ... ... ... ... ... кредиттік қоржынның ортақ сомасы мен меншікті капиталдың көлеміне
деген мерзімі өтіп кеткен ... ... ... кредиттік
қоржынның ортақ сомасы мен меншікті капиталдың көлеміне қажетті және
қалыптасқан ... ... ... ... банк ... ұдайы дамып келе жатқан экономика
секторларының бірі болып табылады. Макроэкономикалық өзгерістер ... ... ... ... өту ... тәртіптің күшеюін жекешелендіру, т.б. орын алуы жағдайында банк
ісі де ... ... ... банк ... бұл ... ... әр ... дәстүрлі
және жаңа қызметтердің жиынтығы ферасы. Қазақстан экономикасының қазіргі
жағдайында коммерциялық банктер қысқа мерзімді ... ... ... ... ... ... несиелік операциялар банктің
табысты ең көп әкелетін бабы болып ... ... ... ... басқа қызметімен салыстырғанда бірінші орын алып отыр.
Банктің несиелік ... ... ... оның ... ... Банк ... ... активті операциялардың
тәуекел деңгейіне, несиелік портфельдің сапасына тәуелді болып отыр.
Сонымен қатар банк ... ... ... ... несиелеу барысында
пайда болатын несиелік тәуекел деңгейі де әсер ... ... ... ... банктер несиелік портфельдің сапасын, несиелік
тәуекел мөлшерін басқару мақсатында банктің ішкі несиелік ... ... ... ... ... ... ... обьектілерін,
мерзімдерін және оны пролонгациялау тәртібін, несиелеудің берілуі, өтелуі,
қамтамасыз ... ... ... ... ... және жүргізу
тәртібін, проблемді ... ... ... және несиелік
тәуекелді төмендететін әдістерін қарастырады. ... ... ... ... ... көп жағжайда банктің қаражаттарды
әрі оптималды, әрі тиімді ... ... ... ... беру
қабілеттілігіне байланысты болғандықтан қарыз ... ... ... ... ... ... ... басқарудың бір
бағыты болып табылады. Сонымен қатар банктің несиелік портфелінің сапасына
жүйелі бақылау жасау оны ... ... ... ... ... өздері жасайтын рейтингтерді атайды. Несиелік
портфельді классификациялау бойынша әр ... ... ... ... ... Республикасының Ұлттық Банкі ... ... ... ... ... бекітті. Бұл классификациялау
бойынша банктермен берілетін ссудалар келесі түрлерге бөлінді: стандартты,
субстандартты, ... ... ... ... ... көріп отырғанымыздай оңай процесс емес.
Ол банктің несиелік ... ... ... ... ... Банктің несиелік саясаты, банктердің жасаған методологиясы мұнда
шешуші факторлар болып табылады.
Банктік қарыздар өндіріс тиімділігін яғни оның ... ... ... жаңа жоғарғы сапалы түрлерін шығаруға, халыққа ... ... ... және ... ... ... ... байланысты қызметтерді несиелеу үшін берулері қажет.
Осыған қоса, банктер нарықтық инфрақұрылымның орнатылуын, сауда қарым-
қатынастарының ... ... ... ... ... ... алуға,
өтеуге байланысты сұрақтарға жауапты қарыз алушы өзі қызмет етіліп жатқан
банктен таба алады. Яғни несиені ... ... банк ... ... келісім-
шарт жасасады. Бұл келісім-шартта несие процесі жайлы ақпарат толық ... ... ... ... ... ... сомасы сияқты мәліметтер
келтіріледі.
Кез келген экономикалық, соның ішінде несиелік келісімшарт ... ... ... ... етеді. Әрине ең алдымен қарыз ... ... ... банк ... ауызша сұхбат өткізеді, алайда соңына
қарай бұл сұхбат қағаз бетіне түсіп, заңды ... ... ... ... банк ... ... саясат жылдан
жылға өркендеп бара жатыр. Онымен ... ... ... ... ... ... ... жатыр.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. 31 тамыз 1995г. Жарық көрген № 2444 "Банктер және ... ... ... ... ... ҚР Ұлттық Банк басқармасының шешімімен 28/08/98 - №167
"Пруденциялды нормативтер туралы" ережелер.
3. К. О. Шаяхметова “Банктік тәуекелдер” ... ... ... ... ... М.А., ... Л.С. "Финансы, денежное обращение
и кредит" - М: ИМПЭ 1996 ж:.
5. Акбергенова И. "Финансово — ... ... ... ...... ... ... Айтбембетова А.Б. "Исторические ... и ... ... в ... — Алматы: КазГУ им. Аль-
Фараби 1994ж.
7. Баишов Берик. Храните деньги в банке. // Банки Казахстана.
№1.27.00ж.
8. ... Ю. Н. ... ... ... ... ... ... М., 1998ж:
9. Диченко М.Б. Теория и методология регулирования ликвидностю
коммерческих банков. // Банковские услуги № 4, М., 1999ж.
10. ... А.В. ...... ... СІЖ, ... Инжекара Хасан. Доверие клиентов как важнейший актив банковской
системы. // ... ... №10. ... ... Ф.И. ... роль ... в условиях перехода к
рыночном отношениям. Дис.к.э.н. 1998ж.
2. Жарковский М. О. ... ... ... ... ... М., ... ... А.В. Банки в ... ... ... ... ... ... ... А.К. Проблемы "адаптированной" ... ... ... ... ... ... О.Г. ... рентабельности операций коммерческого
банка и ее влияния на финансовую устойчивость. Дис. К.э.н.
М.Д 1998ж.
6. Калиева Г.Т. Коммерческие банки в казахстане и ... их ... Дис. ... ... ... Н.К. ... ... реформирования
финансово-кредитной системы РК в условиях перехода к
рыночной ... ... ... ... Лаврушин О.И. "Банковское дело", М., Банковский и Биржевой
научно- консультационный центр, 1999ж.
9. Лисак Б. Казахстанские банки на пути ... // ... №8, ... Мадиярова Д.М., Марчевский В.С. Основы ... ... ... ... ... Г.С. Банковское обслужование частных лиц. Автореф.
М., 1994ж.
12. Панова Г.С. Анализ финансового ... ... ... Рид Э., ... Р. ... ... М., ... Романюк Д.В. Моделирование кредитно-депозитной политики
банка. Дис.к.э.н. Алматы. 1998ж.
15. ... Б.М. ... ...... 1998ж.
16. Садвакасов К.К. Управленческий анализ ... ... М., ... ... Р.К.,Сыздыкова Д.Т. Проблемы финансовой банка. Павлодар. 1999ж.
28. Сейткасымов А.Г. Управление банковской ликвидностью анализа.
Автореф. Алматы ... ... ... ... ... статистикалық бюллетені 1997-2005
жж. аралығындағы.
2. Трифонов А.Н. ... ... ... ... Дис.к.э.н. М., 1998ж.
31. Терешкова Г.Е. Управление ликвидностью и доходность ... ... Чая Г.С. ... ... в коммерческом банке, услуги. №7.1,
1998ж.

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 33 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ипотекалық және тұрғын үй несиесі нарығының қазіргі кездегі жағдайы49 бет
Түлыну несиесінің классификациясы21 бет
Тұтыну несиесi туралы мәлімет67 бет
Тұтыну несиесі27 бет
Тұтыну несиесі жайлы36 бет
Тұтыну несиесі жайлы мәлімет79 бет
Тұтыну несиесі және оның дамуы69 бет
Тұтыну несиесі және оның Қазақстанда дамуы36 бет
Тұтыну несиесі және қасиеті32 бет
Тұтыну несиесі туралы61 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь