Мектеп жасына дейінгі баланың қарапайым математикалық ұғымдарды қалыптастыру әдістемесінің теориялық негізі

І КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

ІІ НЕГІЗГІ БӨЛІМ

І ТАРАУ. БАЛАНЫҢ ҚАРАПАЙЫМ МАТЕМАТИКАЛЫҚ ҰҒЫМДАРДЫ ҚАЛЫПТАСТЫРУ ӘДІСТЕМЕСІНІҢ ТАРИХЫ МЕН МӘСЕЛЕЛЕРІ
1.1 Қарапайым математикалық ұғымдарды қалыптастыру әдістемесінің пәні мақсаты мен міндеттері және басқа ғылым салалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.2 Балаларда қарапайым математикалық түсініктерді қалыптастыру әдістемесінің тарихы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

ІІ ТАРАУ. МЕКТЕП ЖАСЫНА ДЕЙІНГІ БАЛАНЫҢ ҚАРАПАЙЫМ МАТЕМАТИКАЛЫҚ ҰҒЫМДАРДЫ ҚАЛЫПТАСТЫРУ ӘДІСТЕМЕСІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗІ
2.1 Мектеп жасына дейінгі балалардың қарапайым математикалық ұғымдарын қалыптастыру әдістемесі ... ... ... ... ... ...
2.2 Мектеп жасына дейінгі балалардың жас ерекшелік сипаттамаларына қарай қарапайым математикалық ұғымдарды қалыптастыру әдістемесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.3 Мектеп жасына дейінгі балалардың қарапайым математикалық ұғымдарын дамытуда жаңа технологияны қолдану жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

ІІІ ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

ІV ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
3
Мектепке дейінгі балалық шақта, жас баланың 4 пен 7 жасының аралығындағы өзіне тән ерекшеліктері, оның айналасындағы болып жатқан құбылыстарды жіті аңғарып, көргені мен сезінгендерін зердесіне хаттай жазып ала қоятын зеректігін ала бөтен ескерген жөн. Әрдайым қозғалыс үстінде жетіле дамыған балалардың денесі мен салмағы да бір қалыпты мөлшерді сақтап өсіп отырады.
Курстық жұмыстың өзектілігі мынада, мектепке дейінгі мекемелерде білім беру ортасы мен оның тәрбие және білім беру мазмұнын дамыту сауатты ұйымдастырылмаса, баланың оқу мен жазуды игеру мәселесін түпкілікті шешу мүмкін емес. Кез келген мектепке дейінгі білім беру мекемелерінің ортақ мақсаты – балаларды мектепте оқуға даярлау және оларды әлеуметтендіру. Бала мектепте жақсы оқуы үшін, оған белгілі білік пен дағдылар қажет (алғашқыда саналы орындауды қажет ететін іс-әрекет бөліктерінің қайталап жаттығудың нәтижесінде автоматталануын дағды деп атайды) [1]. Мектепте оқуға қажетті білік, дағдылардың белгілі бір пәндерге қажет арнайы (қосу, азайту, оқу, жазу, сурет салу және т.б.) және кез келген сабақтарға қажетті жалпы түрлері бар. Бұл дағдылар толыққанды кейінірек қалыптасады, бірақ олардың алғышарттарын осы мектепке дейінгі кезеңнен бастап қалыптастыруды бастаған жөн.
1. М.А.Менчинская арифметикаға үйрету психологиясын жан-жақты қарастырды. Ол зерттеулер «Арифметиканы үйрету психологиясы туралы очерктер» (М., 1947, 1960), «Арифметиканы үйрету психологиясы» (М., 1955) атты еңбектерінде жарияланды.
2. Ф.М.Блехердің еңбектеріне қысқаша сипаттама.«Балалар бақшасы мен даярлық топтағы математика» (1934)
3. А.М.Леушина «Формирование элементарных математических представлений у детей дошкольного возраста» М.Просвещение 1974г. стр.19-28. стр.23-25, 124-159.
4. «Мектепке дейінгі педагогика» В.И.Ядэшко және Ф.А.Сохина, М.Просвещение 1978.стр.202-208.
5. Л.С. Метлина «Дидактические требования к знаниям по математике» -Дошкольное воспитание 1972г. №12.
6. Леушина А.М. Математикалық түсініктерді қалыптастыру. –А., «Мектеп», 1982.
7. Мәжитқызы Р. Қызықты математика. – А., 1996.
8. Никитин Б.П. Дамытушы ойындар. – М., 1994.
9. Новикова В.П. Балабақшадағы математика – М., 2003.
10. Нұрсейітова С. Оқушылардың сабақтан тыс әрекеттері. //Бастауыш мектеп. - 2003. №10. - 4 б.
11. Сансызбайқызы М. Балдырғандарға арналған қызықты математикалық тапсырмалар. – А., «Рауан»,1993.
12. Сатимбекова М.С., Наурызбаева Ә.Н., Әуелбекова: Математика әдістемелік құрал. –А., «Алматы кітап» ЖШС, 2005.
13. Колесникова Е.В. 3-4 жас балаларына арналған математика. – М., 2008.
14. Л.С. Метлина «Развитие элементарных математических представлений у детей в детском саду» -Дошкольное воспитание 1972г. №12.
15. Н.Пискарева « Развитие элементарных математических представлений в старшей группе» -Дошкольное воспитание 1978.№8.
16. Е.И.Щербакова «Методика обучения математике в детском саду» 2000г
17. Т. Кенжебаев, М. Абдиров «Мектепке дейінгі педагогика» Алматы, 1985ж
        
        Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
Еуразия гуманитарлық интитутының ... ... ... ... ... пәні
Тақырыбы: Мектеп жасына дейінгі баланың қарапайым математикалық ұғымдарды
қалыптастыру әдістемесінің ... ... ... ... ... |3 ... ... | |
| | ... ... ... | |
| | ... ... ... қарапайым математикалық ұғымдарды қалыптастыру | ... ... мен ... | ... Қарапайым математикалық ұғымдарды  қалыптастыру әдістемесінің | |
|пәні мақсаты мен міндеттері және басқа ғылым |5 ... ... |8 ... ... қарапайым математикалық түсініктерді қалыптастыру | |
|әдістемесінің | ... | |
| | ... ... ... ... ... ... қарапайым математикалық | |
|ұғымдарды қалыптастыру әдістемесінің ... ... |13 ... ... ... ... ... қарапайым математикалық | |
|ұғымдарын қалыптастыру әдістемесі....................... | ... ... ... ... ... жас ерекшелік сипаттамаларына |20 |
|қарай қарапайым математикалық ұғымдарды қалыптастыру | ... ... |33 ... ... ... ... балалардың қарапайым математикалық | |
|ұғымдарын дамытуда жаңа технологияны ... |39 ... ... |41 |
| | ... | ... ... | |
| | ... ... | ... | ... ... ... ... жас баланың 4 пен 7 жасының
аралығындағы ... тән ... оның ... ... ... жіті ... ... мен сезінгендерін зердесіне хаттай жазып
ала қоятын зеректігін ала бөтен ескерген жөн. Әрдайым қозғалыс ... ... ... ... мен ... да бір ... ... сақтап
өсіп отырады.
Курстық жұмыстың өзектілігі мынада, мектепке дейінгі мекемелерде білім
беру ортасы мен оның ... және ... беру ... ... ... ... оқу мен ... игеру мәселесін түпкілікті шешу
мүмкін емес. Кез келген мектепке дейінгі ... беру ... ...... ... ... даярлау және оларды әлеуметтендіру. Бала
мектепте жақсы оқуы ... оған ... ... пен ... ... ... ... қажет ететін іс-әрекет бөліктерінің қайталап жаттығудың
нәтижесінде автоматталануын дағды деп ... [1]. ... ... ... ... ... бір пәндерге қажет арнайы (қосу, ... ... ... салу және т.б.) және кез ... ... ... жалпы
түрлері бар. Бұл дағдылар толыққанды кейінірек қалыптасады, бірақ олардың
алғышарттарын осы мектепке дейінгі кезеңнен бастап қалыптастыруды ... ... ... - ... ... дейінгі балалардың қарапайым
математикалық ұғымдарды қалыптастыру ... ... ... ... ... қол ... үшін мынадай міндеттер алға қойылады:
- қарапайым математикалық ұғымдарды  қалыптастыру әдістемесінің пәні
мақсаты мен ... ... ... ... математикалық түсініктерді қалыптастыру
әдістемесінің тарихына шолу ... ... ... ... ... қарапайым математикалық ұғымдарын
қалыптастыру әдістемесіне тоқталу;
- мектеп жасына дейінгі балалардың жас ... ... ... ... ... ... әдістемесін негіздеу;
- мектеп жасына дейінгі балалардың қарапайым математикалық ұғымдарын
дамытуда жаңа технологияны қолдану жолдарын қарастыру.
4-5 жасар ... ... ... алатын қабілеттері ерекшелене
түседі. Санамақтарды әжептәуір игеріп, аз және көп сандарды, айдық, күн,
жыл ... ... ... ... ... Бұл ... ойыны, әрбір
әрекеттері мазмұнға айналып, белгілі бір ... ... ... Бұл ... ... ... ... өзара бірігіп ойнағанды жақсы
көреді. Балабақшаларының өмірге қанат қақтырар жеткіншектері — 6 ... 7-ге ... ... екені әркімге де аян.
Тақырыптың зерттелу деңгейі: Е.И.Тихееваның мектеп ... ... ... математикалық түсініктерді қалыптастыруға қосқан үлесі.
Ф.Н.Блехердін балабақшада қарапайым математикалық түсініктерін қалыптастыру
туралы бағдарламасы. Мектеп ... ... ... ... ... ... ... мен теориясына
А.МЛеушинаның қосқан үлесі.
1950-1980 жылдардағы мектепке ... ... ... түсініктерін қалыптастыру мәселелері жөніндегі педагогнкалық-
психологиялық ізденістер (Н.А.Менчинская, Н.НЛежова, 3.С. Пигулевская, Ф.А.
Михайлова)
1932-1984 ... ... ... тәрбиелеу мен оқыту
бағдарламасындағы қарапайым ... ... ... ... еңбектер. 1984-1989 жылдардағы оқу мен тәрбиелеудің
типтік бағдарламасының мазмұны және ... ... ... әдістемссінің ерекшеліктері (Н.Г.Бакет, Я.Ф.Чекмарева, A.M.
Леушина). 1984-1990 жыллардағы ... ... ... балалардың
математикалық түсінігін қалыптастыру мазмұңының қалыптасуы.
Қазақстандағы мектеп жасына дейінгі ... ... ... қалыптастыру әдістемесінің дамуы. Н.Құлжанова,
М.Сәтімбекова ... ... ... жылдардағы
"Балбебек" бағдарламасының құрылысы және қарапайым ... ... ... ... (Балбөбек 1996 ж.) Сорос
бағдарламасы - балалардың шығармашылығын ... ... ... ... және ... 1999 жылғы Астана-Алматы балабақшада 5-
7 жастағы балаларды мектепалды дайындау ... ... ... қалыптастыру мазмұны.
І Тарау. баланың қарапайым математикалық ұғымдарды қалыптастыру
әдістемесінің тарихы мен мәселелері
1.1 Қарапайым ... ... ... ... ... мен міндеттері және басқа ғылым салалары
Қарапайым математикалық түсініктерді қалыптастыру пәні – жеке ... ... әсер ... негізгі оқу пәндерінің бірінен саналады.
Мектеп жасына дейінгі педагогикадан сала ретінде ... ... ол ... ғылыми пән және әдістемелік құралға айналды. Пәннің ең басты зерттеу
мақсаты – мектеп ... ... ... математикалық ұғымдарының
қалыптасуының негізгі заңдлықтарын зерттеу болып табылады.
Қарапайым математикалық түсініктерді қалыптастыру пәнінің ...... ... ... ... ... математикалық
ұғымдарын қалыптастырудың дидактикалық негіздерін зерттеу. Ал, теориялық
базасы – философия, ... ... ... т.б. ғылымдардың
жалпы негізгі ұғымдары ... ... ... білімдер жүйесі
ретінде, оның өзіндік теориясы мен қайнар көздері де бар. Олар [1]:
— білім беру ... ... ... ... мемлекеттік
қаулылар, заңдар;
— ғылыми ізденістер нәтижесі болып саналатын ғылыми ізденістер ... ... ... ... ... ... ... (арнаулы мерзімдік басылымдар «Отбасы және
балабақша» журналы, ойындар мен ... ... ... ... пән ... даму, жетілу үстінде, оның мазмұны, ғылыми-зерттеулер
және озық педагогикалық тәжірибе есебінен үнемі даму үстінде.
Бүгінгі таңда қарапайым ... ... ... оны ... ... ... ... жүйе бар. Оның
басыт қызметі — әдістемелік жұмыстардың мақсатын, мазмұнын, әдістерін,
құралдары мен ... ... ... ... ... ... ... толықтырып, тұруы заңдылық болып табылады.
Қарапайым математикалық түсініктерді қалыптастыру пәнінің негізгі
элементтері – оның ... ... ... әдістері мен ұйымдастыру
түрі және құралдары болып табылады. Олар өзара ... ... әрі ... ... тұрады.Осылардың ішіндегі ең жетекшісі әрі анықтаушысы –
мақсат бюолып табылады. Мақсат әлеуметтік сипатқа ие, әрі оның ... бар. ... ... ұйым өз ... ... ... ... балаларды мектепте үйретілетін ғылым негіздеріне
баулиды.
Қарапайым ... ... ... ... және ... ... математикалық түсінікетерді ... ... ... ... 30-50 ... кеңес дәуірі
психоллогиясы және педагогика негізінде жүргізілді.
Сан есептеу дағдыларының ... ... ... Балалрды
ерте кезден бастап санауға үйрету т.б. талданды. Бұл кезед әсіресе,
К.Х.Лебединцевтің ... ... ... ... сан ... ... 1923) еңбегі маңызды болды.
Баладағы заттың жиыны, жиыннан ... өту ... ... әдіскер-математик Л.А.Яблоков зерттеді.
М.А.Менчинская арифметикаға үйрету психологиясын жан-жақты қарастырды.
Ол зерттеулер «Арифметиканы үйрету психологиясы туралы очерктер» (М., 1947,
1960), «Арифметиканы үйрету ... (М., 1955) атты ... ... ... мен ... ... ... одан кейінгі математиканы дамытуға алғышарт бола алды.
З.С.Пигулевская, Я.Ф.Чекморевтың т.б. еңбектерінде алдыңғы ... ... ... ... ... ... ... зерттеулер баланың психологиялық ерекшеліктері
мен заңдылықтары қарапайым математикалық ұғымдарды ... және ... ... ... ... ... оқыту процесін үнемді құру балалардың анатомиялық-
физиологиялық ... ... ... ... тығыз байланысты.
Қарапайым математикалық түсініктерді қалыптастыру әдістемесі көптеген
ғылым салаларымен тығыз байланысты, ... ... ... ... қатар жүретіндіктен мектепке дейінгі педагогикада ... ... ... ... ... т.б. дидактикалық
міндеттерді шешу жолдары ... ... ... ... ... ... өз кезегінде педагогика
теоирясы жаңа нақты материалдармен толықтырады.
Бұл ... ... ... ... ... ... ... барынша тығыз байланысты. Қарапайым математикалық ... ... ... ... мектепке дейінгі педагогика және
дидактика міндетіне және жас ұрпақтың ой тәрбиесіне сүйенеді: ұстанымдар,
жолдар, мазмұн, ... ... ... ... және т.б. ... ... ... жөнінен өзара байланысты: өз кезегінде балаларды
қарапайым математикалық түсініктерді қалыптастыру мәселелерін ... ... жаңа ... ... ... ... ... теоиряны
жетілдірді.
Балаларды мектепке математиканы меңгеруге даярлау мектеп ... ... және кіші ... ... ... теориялық  негізі
болып табылатын математикаға алған ... ... ... ... ... ... ... оның жүзеге
асырылуы табысты болмайды.
Мектепте математиканы оқытудың мазмұны мен әдістерін ... ... ... ... мектептегі  оқуға барар алдындағы
кезеңде жаңа көзқарастың ... ... ... ... ... ... дейінгі балаларда математикалық ұғымдарды ... ... ... ... (ауызша есеп көлемін көбейту, ... ... ... ... ... ... ... кеңейту, т.б.); оқытудың барынша тиімді әдістері мен құралдары
табылды (үлгілерін жасау, проблемалық міндететр мен жағдайлар, ... және т.б.). ... ... ... ... ... мектеп жасына дейінгі балаларды қарапайым математикалық ұғымдарды
қалыптастыру әдістемесін одан әрі ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Оқыту танымдық қызметті, баланың жеке басының дамуы заңдылықтарының
есебін ... ... ... ... ол ... ... зерттеу
пәні болып табылады. Түйсіну, ... ... ... ... ... ... ... қатар оқыту үрдісі кезінде қарқынды дамиды.
Баланың көп затты, ... ... ... түйсінуінің
психологиялық ерекшеліктері ен ... ... ... ... ... жасауда оның негізі болады.
Психология балалардың білімдер мен дағдыларды игеруде өзгеріп отыратын
жас ерекшелік мүмкіндігін ... ... ... ... ... меңгеруде мектеп жасына дейінгілердің қабілеті зор
және әлі де ақырына ... ... ... ... зерттелмегенін
көрсетеді.
Оқыту үрдісінің ұтымды құрылымы кішкене балалардың ... ... ... ... ... ... Мектеп жасына дейінгі балаларда физиолоигялық үрдістердің өту
заңдылығы балабақшадағы әр жастағы топ үшін ... ... ... ... ... орын мен ... ... негіз болады, олардың құрылымның өзін, оқытудың түрлі әдістері мен
құралдарын ұштастыруға себепкер болады (дене шынықтыру минуттарын ... ... ... ... және ... ... ... әдістемесі салыстырмалы түрде алғанда әлі жас ғылыми
педагогикалық пән, бірақ оның ... ... ... ... шолу ... үйрету тұжырымдамасы өмірдің сұраныстарына және ... ... ... ... біртіндеп өзгеріп отырғанын көрсетеді,
бай мұраны сын көзбен ... ... ... ... ... оңды тәжірибесін, сондай-ақ жаа зерттеулердің нәтижелерін ескеруге
мүмкіндік береді.
1.2 ... ... ... ... ... ... ... түсініктерді қалыптастыру әдістемесі өз
дамуына ұзақ шыңдалу жолынан өтті деп айтуға болады. Оның қайнар көзі ... ... ... табылады. Көптеген сан алуан ... ... ... ... ... ... санау дағдысына, есептеу
әрекетіне деген қызығушылықтарын оятты, балада сан туралы алғашқы ұғымдар
қалыптаса бастады. Жаттығулар арқылы баланы ... ... ... ... тұңғыш баспагер Иван Федоров айтып, ол өзінің Ресейдің алғашқы
баспадан шыққан оқулығы «Әліппеде» (1574) айтты.
XVII-XIX ... ... ... ... ... мен барысы туралы мәселелер Я.А.Коменский, И.Г.Песталоцци
К.Д.Ушинский, Л.Н.Толстой т.б. ой-пікірлерінде ... ... ... дәуір педагогтары балалардың қарапайым математикалық түсініктерді
қалыптастыру тек жүйелі оқыту әрекетінде ғана жүзеге ... ... ... ... ... ... да алғашқы математикалық
ұғымдарын қалыптастыру мәселелері қолға алына бастады.
Ол дәуір педагогтары тек жүйелі ... ... ғана ... меңгерту мүмкіндіктері туралы баса ... Чех ... ... ... мектебі» (1632) ұйымдастыру барысында
арифетика бағдарламасына және геометрия негіздеріне ... екі ... ... меңгерту (4-6 жастағылар) үшін, сандарды ажырату,
заттардың әркелкі жиындарын салыстыру, ... ... ... және көп ... ... өлшеудің жалпыға ортақ өлшемдерін оқып үйрену
(адым, пұт, фент).
И.Г.Песталоцци (1746-1827), ұлы швейуар педагог-демократ және бастауыш
мектепте оқытудың негізін ... ол өз ... ... ... ... мазмұндарының өте шағын көлемде жеткіліксіз дәрежеде екендігін баса
атап көрсетті. Ол ұсынған қарпайым математикалық түсініктерді қалыптастыру
әдістемесі ... ... ... ... ... ... мәселелерін
қарастырды. И.Г.Песталоццидің идеяларыкейін орта мектептерде математиканы
оқытудың негізгі формаларына бастау бола алды. Ұлы орыс ... ... ... ... ... ... ... де
мектепке дейінгі арифметиканы үйрету ... ... ... ... Ол ... ... ... мен жиындарды санату, азайту, қосу
амалдарын, он санының бірліктер құрамын ... ... ... ... орыс ... ... 1872 ж. «Әліппе» атты оқулық жазып, оның
бір бөлімін «сан және ... деп ... ... ... әдістерін
сынға ала отырып, Л.Н.Толстой балаларға ондық қатарын алға және ... ... ... кейін 100 көлемінде санату туралы, балалардың іс-тәжірибесін
қолдану, ойын барысында әдістерін санату туралы айтты.
Балаларда сан, ... ... ... ... туралы неміс
педагогы Ф.Фребель өзінің сенсорлық ... ... ... ... ... және ... педагогы М.Монтессори (1870-1952) өз ой-пікірлерінде
баяндады.
Сенсорлық тәрбиенің қалыптасқан ... ... ... балаларды
геометриялық пішіндермен, көлем, ... ... ... ... деп ... сан, ... ... кеңістік қатынастарды
біріктіре отырып, жүзеге ... ... ... ойлап тапты.
М.Монтессори өзіндік тәрбие және Өзін-өзі тәрбиелеу идеяларын басшылыққа
ала ... сан, ... ... ... талдау, сонымен қатар жазбаша және
ауызша нөмірлеуге ... ... деп ... Ол үшін түрлі моншақ тізбесін,
теңгелерді т.б. ... ... ... ... дәуірдегі орыс және шетел педагогтары мектепке
дейінгі балаларды даярлаудағы ... ... ... ... ... Ол уақытта математиканы үйретудің бірізді
әдістемесі әлі ... жоқ. ... екі ... – яғни – ... ... ... ... үйрету әдістемесі, санау арасында қызу тартыс болып
жатты.
Ағарту ісі саласындағы ... ... ... ... түсініктердің балада қалыптасуыны әрине оның зорлықсыз және ... ... ... ... ... керектігін ұсынады. Осыдан
білім көлеміне, материалға жасаған әдістерге ... ... ... Бұл талаптар білімді жеңіл және зорлықсыз игеруге қажетті жағдайлар
жасауға келіп тіреледі. ... ... ... ... ... ... ... ойында және күнделікті ... ... ... болады деп санады. Өзінің «Осы заманғы балабақша» (1920 ж.), ... ... ... деп ... ... Е.И.Тихеева мектеп
жасына дейінгі балалардың жүйелі оқуына қарсы пікір айтады [5].
Ол ... жеті ... ... ... өмір мен ойын үрдісінде санай
білуге өздері үйренуі керек деп санады.
Сонымен қатар ол (өмірдің) оқытудың бүтіндей стихиялы жүргізілуіне ... ... ... ... ... сандық түсініктерін бекітуге ол
жасаған дидактикалық материалмен арнаулы ойын-сабақтар ... ... ... және ... игеру үшін Е.И.Тихеева жұптық карточкалар, лото
және басқа үлгідегі құралдар жасаған. ... ... ол ... және ... ... ... ... ететінін айтумен бірге олардың
тақырыптарының ... ... ... Есеп материалы ретінде
табиғи материалдарды – ... ... ... ... ... ... түймелерді, ленталарды және ... ... ... ... тиісті білім көлемін де айқындады. Мұнда
мектеп жасына дейінгі балалардың математикалық дамуының берік ... ... ... ... ... ... маңызы ерекше деп ... Ол ... ... ... қажет деп санады. Сол үшін ол
бірінде цифрлар, екіншісінде ... ... ... ... карточкалармен
жүргізілетін ойындарды ендірді. Е.И.Тихеева көрсетілген ... ... ... ... ұсақ заттар салынып ... ... ... ... ... бөлменің әр жеріне жайып қойылған ойыншықтар
топтарының астына цифрлар салып қоюды ұсынды. Осы тапсырмалардың ... ... ... ... ... амалдарымен және цифрлар мен
белгілер жазылған дайын карточкалардың көмегімен олардың ... ... ... ... есептер де ендірілді. Ол үшін әрбір
қолайлы жағдайды пайдалану ұсынылды. ... екі ... бар еді. ... жеп ... Есеп көз алдыңда дейді,- Е.И.Тихеева. Қанша кәмпит
қалды?». Ол өмір тәжірибесінен суреттер ... ... ... ... ... ... ... бойынша ауызша есептерді шешуге көше алады.
Сондай-ақ Е.И.Тихеева кішкене ойыншықтарды пайдаланумен ... ... ... ... үйретуді ұсынды. Е.И.Тихеева балалардытүрлі
көлемдегі заттармен ... ... ... қатынастарды игеруге:
көп-аз, жуан-жіңішке, ұзынырақ-қысқарақ және басқаларға көп көңіл ... ... ... ... ... 5-6 жастағы балаларды
көпшілік қолданатын өлшемдердің көмегімен өлшеумен таныстыру мүмкін деп
санады. Осы ... ол ... ... ... және оны ... ... үйретті. Сондай-ақ балалар ыдыстың сыйымдылығын
стаканмен өлшеу ... ... ... ... ... ... заттардың
салмағымен және көлемімен таныстыру үшін Е.И.Тихеева таразыны пайдаланды,
салмақтың көлемге байланысты қызметін ашып ... Ол ... ... ... тек оқу сипатында болмауы, алған білімін тәжірибелік
есептермен ... ... ... ... ... оларды ойындарға қосу
қажет екендігін көрсетіп ... ... ... мен ... ... ... ... ең басты әрекет ретінде мектепке дейінгі жастағы балалардың сан
ұғымдары мен санау ... ... ... мән ... ... ... ... негізін жасады. Балаларды 1-ден 10-ға дейінгі сандар
мен сандық фигураларды дәйекті түрде меңгеруге, ... мен ... ... қарпайым есептерді шығаруға  ықыластарын көрнекі құралдар  көмегін
қолдана отырып, ... ден ... Ол ... ... ... барысындағы жағдайлар мен құбылыстарға мән беріп, оларды кеңінен
қолданудың, таныс ... ... ... ... ... ... ... айтты [2].
Математикалық түсініктерді қалыптастыру сабақтарында көрнекі құралдар
мен дидактикалық материалдарды кеңінен қолдануды ұсынады. Әсіресе ... жеке дара ... ... ... ... мән ... әдістемесінде сан ұғымымен қатар шама, пішін, кеңістік,
уақыт туралы ... ... да мән ... ... есептеуге, санауға үйрету бағдарламасында шетел
психологтарының ұсыныстары баса ... 3-4 ... ... ... «аз» ... ... білуге үйрету, оларда 1,2,3 сандары туралы
ұғымдарын қалыптастыру айтылды және осы сан есім ... ... ... ... ... бөлінді. Ойын барысында балалрдың заттардың
пішіндерімен таныстыру, ... ... ... ... ... ... ұзақтығын мөлшерлеуге үйрету ескерілді.
Ф.Н.Блехер мақсаттарын жүзеге асыру үшін 2 ... ... ... ұғымдар қалыптастыру. Балалар тәжірибелік өмірлік жағдайларда
талдауға белсене қалыптасытрылуы тиіс ... ... ... ... ... ... ... Мейрамға қанша күн қалғанын санау т.б.)
Ойын, сабақ кезінде көрнекіліктерді пайдалана отырып, ... ... ... ... салыстыру, аз сандардан құралған жиын жасау, көрсете отырып
жиын санын айту [2].
Ф.Н.Блехер балалардағы сан ... ... ... ... ... ... беретіндігін айтты. Ол ... ... ... әдіс ... да ... үйретуге заттар
жиынын тұтас қабылдауды ескеру, соның фигураларына мән беру т.б.
Ф.Н.Блехер заттар жиынын бір сызық ... ... ... ... әрі жеңіл деп айтты. Бұл сандардың орналасу ретін ... ... ... ... ... ... ... ұғымдарын дамыту
мәселелерін 40-шы жылдардан бастап қолға ала бастады. Оның әдістемесін
басшылыққа ала ... ... ... ғылыми және психологиялық-
педагогикалық негізге ие ... ... ... ... негізінде
балалардың сандық ұғымдарын дамыту  заңдылықтары ... ... ... ... ... көп ... ... және ғылыми-теориялық
жұмыстары нәтижесінде қалыптасты.
А.М.Леушина қарапайым математика ұғымдарды ... ... ... қалап, 3, 4, 5 және 6 жастағы балалармен
жүргізілетін жұмыс түрлерінің, ... ... ... ... ... ... ... басты қағидалары мыналар: заттар
жиындарын қабылдауда ондағы жекелеген элементтерді ажыратуға үйрету, ... ... ... ... ... ... тең, ... кіші, аз,
көп т.б. ұғымдарымен таныстыру, 2 жиынды салыстыра отырып санау ... Бала ... ... негізінде салыстыра отырып сандардың
реттілігін ... ... ... ... амалдарды қолдана
білуге дағдылана бастайды. Балалардың сан туралы ... ... ... өзара салыстыру барысында қалыптасады. Осының нәтижесінде олар
реттік және топтау сандарын ... ... ... ... ... ... ... барысында сандар, амалдар қолдану, сандық фигуралармен ... ... ... сан құрамын зерттеу), сандармен ... ... 1-ге ... және 1-ге ... сан – ... ... туралы
ұғымдарын бекітуге болады.
А.М.Леушина іргетасын қалаған сандық ұғымдардың қалыптастыру
тұжырымдамасы 60-70 ... ... ... жаңа ... ... және ... ... мәселелеріне орай әсіресе
мектепке дейінгі балалардың кеңістік, уақыт туралы ұғымдарын қалыптастыру
мәселелері ... ... ... ... ... ... ... нәтижелері оның докторлық 
ғылыми жұмысында ... ... ... ... ... ... (1961), тақырыбы бойынша ғылыми ... ... ... ... ... ... (М, 1959, ... дейінгі балалардың қарапайым математикалық ұғымдарын қалыптастыру
(1974) т.б.
«Балабақша тәрбиешілері» еңбегін де ... ... ... ... ... (М., 1963, 1965) атты ... ... кеңінен қолданды. А.М.Леушина көптеген көрнекі
дидактикалық материалдар да жинақтап шығарды.
ІІ Тарау. Мектеп ... ... ... ... ... ... ... теориялық негізі
2.1 Мектеп жасына дейінгі балалардың қарапайым математикалық ұғымдарын
қалыптастыру әдістемесі
➢ Балаларда сан ... ... ... ... және ... ... мен ... балабақшада және мектепте бақылаулары мектеп жасына дейінгі балаларда
және ... ... ... сан ... ... ... қолдану
барысында қалыптасады деп ... ... ... ... ... (дөңгелектер, шаршылар, төртбұрыштар), тұрмыстық
заттар (2 ... ... (үш ... ... (2 ... ... ... балаларда сан және сандардың қатысы туралы түсінік сөздің
көмегімен, айналадағы ... ... ... қалыптасады [7].
Бала көлемі пішіні, түсі, саны жағынан әртүрлі заттардың ... ... ... ... осы ... ... бір-бірінен
айыруды, оларды қолдануды үйренеді. Бала өскен сайын қоршаған ортамен қарым-
қатынасы күрделене түседі, жаңа түсініктер пайда болады.
Кішкене күнінен ... сан ... ... ... ... Ересектер балаларды заттарды қолдануға көмектеседі, сөздік
қорын ... ... ... ... ... ... емес,
салыстыруға, содан соң барып сан есімдерді ... ... ... ... ... Ол балалардың заттарды әртүрлі қолдану қабілетін, заттарды
салыстырып, әртүрлі сөздермен атау қабілетін жоғары ... ерте ... ... сан ... ... ... болады. Баланы
қоршаған ортада көптеген заттар бар. Оларды санауға ... ... ... байланысты 2 ұғым қалыптасқан: «сан» және «көлем» [8].
Мектептегі ... ... сан ... екі ... бар: ... «реттік».
Санау ұғымы адамның ойлау қабілетінің бірден бір жемісі.
Сан туралы ұғым, санау ... ... ... ... ... барысында қалыптасады.
Бала ойын кезінде және басқа да іс-әрекет үстінде нақты заттардың
санымен жолығады, көп ... ... ... керектісін бөліп алады.
➢ Қарапайым арифметикалық амалдарды шешуге үйретудің жолдары.
Балаларды ... ... ... қарапайым математикалық
түсініктерді қалыптастырудың балабақшада өзіндік ерекшелігі бар. Қарапайым
математикалық түсініктерді ... ... ... ... ... ... қарапайым математикалық түсініктерді
қалыптастыру бағдарламасы – бұл ... ... ... ... ... ... табылады.
1703 ж. тұңғыш орыс «Арифметикасы» басылып шықты. Оның авторы Леонтий
Филиппович Магницкий (1669-1739) болатын. Магницкий ... ... ... «Арифметика немесе санау дегеніміз таза, тәуелсіз ... ... ... көркемдік өнер», — деді.
Балалар біршама еркін ... ... және ... ... ... ... ретінде ұғынғанда оларды санның шартты таңбалары
ретінде цифрлармен таныстыруға болады. Тәжірибеде ... 5 ... дені ... ... бағдар жасай алады. Цифрдың суретін есіне
сақтағанда олар цифрдың ... ... ... ... таңбаларға: + (қосу), —
(азайту), = (тең),  > (артық), < (кем) т.б. ... ... ... әлі де ... ... ... басқа символдың таңбалармен қатар даярлық
топты ғана таныстырған дұрыс. Қарапайым символдық таңбалармен таныстыру
балалардың ақыл-ойының дамуын ... одан да ... ... ... [9].
Бір жарым жастан бастап балалардың өсіп-жетілуін бақылап зерттеу
олардың жиын туралы бастапқы түсініктері алғаш ... ... сәби ... ... ... туралы ұғым барлық математикалық ұғымдардың ... ... ... ... ... көре ... олардың элементтерін бір-
бірімен салыстыра білуге үйрету болашақтағы санау ... ... ... болып табылады.
Балалардың санау әрекетін зерттеу, оларды күнделікті өмірде, ойын
процесінде ғана яғни ... ... ... көз жеткізді.
➢ Балалардың көлем туралы ұғымын қалыптастырудың әдістемесі.
Объектіні берілген өлшеуіштермен өлшеу баланы бәріне ортақ ... ... ... ... ... ... балаларға бұл
материалдың бір бөлігі ғана ... ... бұл ... ... таңдағы мектеп реформасы бастауыш мектеп жасына дейінгі
оқушылар және мектеп жасына дейінгі ... ... ... мен ... ... ... талап етеді.
Мектепте жалғасын табатын балабақшадағы өлшеу әрекеті ... ... және ... ... ... бағытталған. Ол
оқытуды еңбекпен және өмірмен ... ... ... құралдарының бірі болып есептеледі. Сондықтан ... ... ... ... ... және тәрбиелік
маңыздылығының бірлігі байқалады. Өлшеу ... ... ... ... ... ... құрал ретінде қарастыру, оның мүмкіндік
деңгейін математикалық түсініктермен ұғымдарды қалыптастыру жолында кеңінен
пайдаланады. Сондай – ақ ... және ... ... ... жалпы болып есептеледі.
Балабақшада өлшемді оқыту негізінен берілген өлшеуіштермен шектеледі.
Мектеп жасына дейінгі балаларда өлшем ... ... ... ... ... үйретілетін өлшеуіштер өлшем ... ... ... тез және оңай меңгеруіне жаңа күрделілеу
өлшеу тәсілдерін үйренуіне, өлшем туралы түсініктерін байытуға көмектеседі.
➢ Өлшеудің ... ... ... қалыптастыру.
Ұзындықты өлшеу математикалық білімнің бөлімі болып табылады. Олардың
негізгі мазмұнына ... ... ... ... сол ... болады.
Мектепке дейінгі балаларды шартты өлшеулермен ... ... ... Олар ... ... мәнін тереңірек түсінетін болады (ұзындық,
масса, көлем, биіктік, уақыт, температура).
Өлшеу процесі нәрселермен айнала қоршаған шындық құбылыстар жөніндегі
балалардың ... ... ... Іс ... ... әр ... массаны, ыдыстардың сыйымдылығын өлшеу балалардың уақыт яғни
кеңістік жөніндегі түсінігін кеңейтеді. ... ... әрі ... ... ... ... бойына белігілі бір сан өлшеп ... ... ... ... ... жаңа ұғымға келеміз (көп, аз
тең). Ұзындықтың ... ... ... жеке ... және ... ... биіктігін) біліп қана қоймай, 3 өлшемді нәрселерді
олардың кеңістік орнына тәуелсіз тани ... де ... ... ... ... және ... өлшеуді үйрету
әдістері [9].
Сенсорлық дамуды түрлі жолдармен ... ... ... ... яғни ... сезімін дамыту маңызды. Бұл әсіресе балаларға сұйық
және сусымалы заттар туралы түсінік бергенде маңызды. ... ... ... ... ... ... ... заттардың ерекшелігі
– төккенде, яғни бір ыдыстан екінші ыдысқа ... ... ... ... ... қалатынын дәлелдеп түсіндіру. Сусымалы ... ... ... ... ... дағдыландыру.
Балалардан қандай сусымалы заттар білетіндігін сұрау (құм, топырақ,
ұн, бидай, күріш, тары, жарма, құмшекер т.б.). ... ... ... не ... ... мысал арқылы түсіндіру қанттың, ұнның, күріштің
үйінділері пайда болды.
Сұйық заттың физикалық қасиеттерімен ... ... ... ... ... бір ... ... күйге ауысады, көлемі өзгереді.
Сұйық заттарды бір ыдыстан екінші ыдысқа құйғанда беті тегіс болады.
Балаларға сұйық заттарға ... ... су, ... сүт, айран, шырын,
қымыз, шұбат, сұйық май, жанар май, тосап, шәй, ... ... ... ... ... мысал келтіру. Сұйық заттар ыдыстарда құйылып, сақталады.
Сұйық зат құятын және өлшейтін ыдыстар – бөшке, түрлі шыны ... ... ... ... цистерна т.б. Сұйық заттарды шартты өлшеуішпен ... да ... ... ... заттар құятын ыдыстардың сыйымдылығын
басқа кішілеу ыдыстар арқылы анықтауға болады.
Мысалы: 1 литрлік банкіде  5 стақан сүт бар, 20 ... ... ... ... май бар, бір ... 10 литр ... зат ... т.б.
Осы мазмұнда балалардың ойлау қабілетін тереңдететін, ... ... ... ... ... ... сенсорлық жағынан даму мазмұны мен міндеттері, ең алдымен,
балалардың логикалық ой–өрістерінің жетілуіне, ... ... ... ... ... ... ... дейінгі кезеңде «салмақ
сезіну», «өлшеу» дағдыларын ... ... ... сияқты
психологиялық қабілеті қалыптасып дамуы үшін зор мәнге ие. Кішкентайлар
тобында салмақты сезіну ... ... ... ... (ең ауыр,
ең жеңіл) салмақтар мысалға алынса, ересектер тобында ... ... ... өте ... салмақтар алынады. Барған сайын бұл салмақтар айырыла
(300 грамнан 50 грамға дейін азайтылса бала ... ... ... ... ... дамыту үшін тегі, өлшемі, материалы әр түрлі
заттарды қолдануға болады.
➢ Балалардың заттың массасы ... ... ... туралы түсінікті қалыптастыру, онымен ... ... ... ... да, күнделікті өмірде де іске асырылады. Сабақтар
балалар тексеру әдіс ... ... ... ... ... үшін ... қолдану қажет. Білімді, қабілетті
бекіту ойындар, жаттығулар барысында сабақтан бос ... ... ... іске ... ... ... ... отырып, тексеру тапсырмаларын
практикалық және ... ... ... ... ... Бұл ойын тапсырмалары
болуы мүмкін: салмақтары әртүрлі немесе тең ... ... табу ... келетін ойыншықты табу теңін табу. Заттардың ұқсастығын терең
танысудың оны ... ... ... ... ... ... заттармен белсенді жұмыс жасауын, тәрбиешінің немесе баланың
зерттеудің әдіс-тәсілімен жолдарын көрсетуді, балалардың  зерттеу ... ... ету ... ... мен ... ... бағдарламалық
тапсырмалармен үйлестіріп жүргізіледі. Жаңа тәсілдермен ... ... ... дұрыс. «Алынған білім мен ... ... ... жүргізіледі. Тапсырмалар ойын түрінде өткені дұрыс салыстыру
үшін әртүрлі ... ... ... ... ... алынады (көкөністер,
жемістер, қораптар, ойыншықтар т.б) көрсетілетін ... ... ... ... ... олардың массаларының қатынасының
азаюы, балалардың олардағы өзгерістерді тез қабылдауын дамытады. ... ... атап ... ... ... ... ... басқа
жұмыс түрлерінде (ойын, жұмыс, тұрмыс) қолдануға мүмкіндік береді. 1-ші
кезекте заттардың массасын олардың арасындағы ... ... ... ... ... ... айта білуді оқыту керек. Салмақтық өлшеу
шамасы ретіндегі (өлшеу шамасы ... ... ... ... әр түрлі
денелермен заттардың массасын өлшеу ... ... ... ... ... ... ... Бұл негізгі бағыттар бойынша жұмыстар
барлық топтар да ... 4 ... ... ... ... ... ... міндеттерді шешеді [11]:
Салмақты заттың қасиеті ретінде түсінік қалыптастыру, оны ... ... ... ... ... ... орната отырып, қарама-қарсы және
бірдей массалы заттарды салыстыру;
Салыстыру нәтижесін жеңілдету – ... ... ... тең ... есімдерді қолдана отырып, баланың тіліне енгізу;
➢ Балаларда заттың формасы және геометриялық ... ... ... ... заттардың ең негізгі қасиеттерінің бірі – оның 
формасы болып табылады. Заттардың формасы геометриялық ... ... ... ... ... даярлық кезеңінде геометриялық және математикалық ұғымдарын
қалыптастырудағы ең қызғылықты бағыттарының бірінен ... ... ... оның ... өте ... ... ... және
«төртбұрыш» ұғымдарын бала І сыныпта ал «квадрат»       , «тік төртбұрыш»
ұғымдарын жан–жақты ІІ ... ғана ... ... ... ... ... ... үйрету әдістемесінде ең басты екі нәрсеге
көңіл бөлу керек нақтылық (қысқалық) әрі қарапайымдылық деген ... ... ... екі тік ... ... ... оны ... көріп, танысуларына жағдай жасайды, әрі айтып түсіндіреді. Осылайша
үшбұрыш, шаршы, ... ... ... ... ... ... ... осы фигуралардың ағаштан істелген түрлі пайдаланған дұрыс.
Балаға ... ... ... оны ... ... ... көрсету
қажет. Әрбір жаңа фигурамен таныстырғанда бұрыннан балаға таныс фигураны
алып ... ... ... қатар жатқаны дұрыс, әрі бала ... мен ... қоса ... ... ең ... ол ... домалайды, оның бұрыштары мен қырлары ... ... ... ал ... пен ... ... алмайды, өйткені
оларға бұрыштары кедергі келтіреді.
Келесі кезеңде бала педагог атын айтқан ... алып ... ... ... бер, енді ... ... ... Осы тапсырмалар арқылы, бала
пассивті түрдегі терминдерді ғана меңгереді. Тәжірибе ... ... соң, ... өте ұқсас көп фигуралардың ішінен өзіне ... ... ... ... ... ... бала көрсетілуі бойынша фигураның атын өзі атай
білуі қажет.
Бұл жағдайда «үшбұрыш», ... ... ... ... ... ... ене ... Егер құр көру қабылдауымен шектелмей, балада
сипап сезу дағдылары да ... ... ... ... ... ... сөзсіз. Ол үшін баланың көзін таңып, фигураларды ... не оның ... ... орамалмен жауып қойып, фигураларды
іздетуге болады. Орамалдың астынан ... ... бір ... ... бала оның ... ... ... айтады.
Осыдан кейін геометриялық фигураларда басты белгі болып саналатын
тапсырмалар беріледі.
➢ Балаларда кеңістікті бағдарлау түсініктерін қалыптастыру
Адамның кеңістікті ... ... кең әрі көп ... Оған ... ... ... түсініктермен қатар кеңістік айыруда кеңістікті қабылдауда
да алуан түрлі кеңістік қатынастарын ... ... ... кеңістігі
басқа нәрселер арасындағы қалпын анықтау тереңдікті қабылдау тағы ... ... және ... ... ... алуан түрлі анализаторлар қатысады. Есіту, иіс сезу, көріп
білуі сипап сезу және кинестетикалық т.б.
Алайда кішкене балаларда кинестетикалық және көру ... ролі ... ... ... тікелей кеңістік қабылдау
негізінде және де кеңістік категорияларын (орны, ... ... ... ... ... ... айту арқылы жүзеге асады.
Кеңістікті ... ... ... ... ... нәрселердің
өзара орналасуын және олардың бағдарланушы денеге қарағандағы орнын бағалау
енеді [11].
1) Кеңістікті бағдарлау тар ... жер ... ... ... яғни ... тұрған нүктемен анықтау
2) кеңістікте бағдарлаушы ... ... ... ... ... оған ... оң ... терезе, ал есік менің сол
жағында;
3) Кеңістіктегі нәрселердің бір-біріне қарағандағы ... ... ... ... ... қатынастарды мысалы, қуыршақтың оң жағында
қонжық  отыр, ал сол ... доп тұр. ... ... кеңістікті бағдарлай
білу қажет. Тек осы жағдайда ғана жер бетіндегі бір нүктемен екінші ... ... ... Бұл ... ... ... ... 1) мақсат қою, 2)
маршрутын белгілеу, 3) қозғалыс үстінде бағытты сақтап отыру және ... ... ... ... ... 4-5 ... білінеді.
Нәресте 1-1,5 метр жердегі нәрсеге көз тоқтатып қарайды. ... ... ... көз ... қарайтын кез 2-4 айда байқалады. Алғаш ... ... ... ... кейін кеңістікті қозғалып бара жатқан нәрседен
көзін айырмай қарайды. Кеңістік ... ұғым ... ... ... ... ... кеңістікті бағдарлау жөнінен жасқа ... ... ... өткізілетін сабақтар «Ненің қайда тұрғанын
тап» типтес ойын іспеттес болуы тиіс. Мәселен, үстем жанына ... ... ... ... оң ... жоғары жағында, төменгі жағында не
тұрғанын анықтауы тиіс. Басқалары оның ... ... ... соң ... ... жұмғызып, оның тұрған қалпын өзгертеді. Көзін
ашып, ол енді өзінің әр ... не ... атап ... ... ... ... ... әдістемесі
Қазіргі еңбек шарты адамнан әрекет үрдісінде уақыт ағынын қадағалай
білуде, оны уақытқа ... ... ... ... сигналдарға жауап
қайтаруда және берілген уақыт аралығында өзінің әрекет қарқынын жылдамдатып
немесе ... ... ... ... ... етеді. Ол үшін уақыт
сезімі дамыған болу керек. Бұл ... ... ... ... болады,
уақытты сақтауға, оны дәл ұтымды пайдалануға көмектеседі. Уақыт тек қана
әртүрлі әрекет түрлерінің ... ғана ... ... ... ... ... реттеушісі болып табылады. Уақыт оқушының өмірі мен
оқу әрекетін 1-сыныптан бастап-ақ реттейді. ... ... ... ... дамуына Б.Т.Ананьев психологиялық-педагогикалық
зерттеулер жүргізді [12]. Мектепке бару кезеңінде, ... ... ... ... ... ... ... жеңуге тура келеді. 1-
сыныптан бастап-ақ балалар сыныпта бір ... және ... ... берілген уақытта жатып, белгілі уақыттағы өзінің ... оны ... ... керек. 1-сынып оқушылары сабаққа кешікпей
келуді, үйде уақытында сабағын ... ... ... ... ... ... ... қойылатын осы талаптарының барлығына оны мектеп
жасына дейін дайындау керек. ... оған ...... ... ... ... ... балаларда уақытты сезінуін белгілі уақыт
бөлігін сезініп, оларды анықтай білуді 5 ... ... ... ... ... ... мектеп жасына дейінгі ересек топтағы
балаларда уақыттағы әрекетін реттеу ... ... ... Ол үшін
өмірге керекті әртүрлі уақыттағы уақыт ... ... ... арнайы жағдайлар туғызу қажет және осы уақыт ... ... ... ... екенін көрсету керек. Уақыт аралықтарын әрекет үрдісінде
өлшеуді ... ... оған өз ... баға ... өз ... ... оны алдын-ала белгіленген уақытта орындауды үйрету қажет. ... ... ... ... ... ... Уақыт
эталондарын білу (олар жайлы жалпы түсінік). Бала қандай да бір ... ... ... ... ... өз бетімен анықтау үшін ол
сағаттағы уақыт шараларын және ... ... ... ... ... ... ... балалардың жас ерекшелік сипаттамаларына
қарай қарапайым математикалық ұғымдарды ... ... ... балалардың қарапайым математикалық ұғымдарды қалыптастыру
әдістемесі.
Сюжетик-рөлдік ойындар - 3-4 ... ... ... ... ... ... ерекше орын алатын жетекші іс-
әрекет болып табылады. Бұл кезең баланың тілге, оның ... ... ... ... ... ... тілін дамытуға өте қолайлы.
Бұл жастағы балалар ересектермен қарым-қатынас жасауға өте ықыласты
болады. Әртүрлі сұрақтар қойып, өздері білетін ... бар ... ... ... ... ... ... Ересектермен қарым-
қатынас жасау қажеттілігі ... ... ... ... ... ... ... Төрт жасқа қарай бала құрдасын
ортақ іс-әрекетке қатысушы ... ... ... баланың өзін-өзі бағалауы өте жоғары деңгейде болады. Бұл ... оның ... ... ... ... кездегі өз-өзін қорғаудың
«тұлғалық» тетігі болып табылады [13].
3 жас пен 4 жас аралығында ... ... ... - ... ... түрлері қалыптасады. Фонематикалық есту, ... ... ... заттардың пішінін ажырату қабілеттері жетіле түседі.
Балалар заттарды ұстап ... ... ... көру ... ... Жаңа ... ... көзбен көріп танудан сипап-сезу, есту, иіскеп
көру арқылы қабылдауға ... - 3-4 ... ... ... ... дамытуда жетекші
орын алады. Балалардың сөздік қорын заттардың сынын, ... ... ... ... қабылдауын қалыптастыратын жаңа сөздермен
байытады.
3-4 жастан бастап баланың есі еріксіз ... ... Бала ... ... ... ... арқылы есіне сақтайды. Бұл жастағы баланың
ойлау ... ... ... ... Оған қиял мен ... ... ... Ол - өзімшіл. Оған анимастикалық түсініктер тән.
Айнала қоршаған заттардың бәрін ... ... олар да өзі ... және ... қабілетті деп ойлайды.
Нысандарды қарастыра отырып әдетте, ол заттың едәуір ашық бөлігін
ажыратады.
Мектепке дейінгі кіші жастағы балаларда ... ... сан ... ... ... ... ... балалар ауа райы құбылыстары мен оның ... ... ... ... ... Тек қана өзі ғана ... ... да
тіршілік иелері де тағам мен судағы қажеттілігі бар ... ... ... ... ... ... әлі де ... бірге ұштаса отырып
жүргізіледі. Әр түрлі материалдарды ... ... ... ... мен ... ... ... кезеңде балалар қарапайым қол еңбегі түрлерінің әдістерін
меңгереді ... ... ... және ... қолдан жасау).
Төрт жасқа қарай балалар көркем ... ... ... ... қабылдайды. Оның материалды қаншалықты түсінгендігі сөйлеу тілінде
ғана емес, заттарды ажырату және ойын әрекеттері үстінде байқалады.
Бала үшін ... ... - өзі ... ... Бұл ... ... сияқты дербестігімен, ашықтығымен ерекшеленеді.
Мүсіндеу, жапсыру, сурет салу барысында сызықтар мен пішіндер тіріліп,
баланың көз ... ... сызу ... бейнеге айналады. Бала сызықтарды,
пішіндерді, түсті ... ... ... ... ... ... кезеңде көп балалардың музыкаға ықыласы жоғары деңгейде
болғандықтан, музыка мәдениетін ... өте ... ... кіші ... ... ... қызметтері қарқынды
дамиды. Балалардың қозғалыс белсенділігі ... ... ... ... ... ... нақты және саналы қызығушылығы біліне ... ... бала ... еркі бар жеке адам екенін түсіне бастайды. Ми ... ... ... ... ... ... ... пайда болады. Көркем шығармаларды қабылдауы мен ... ... ... Бұл ... қызығушылығы мен қабілеттерін ... ... ... ... ... ... арта ... жасар бала - қажымас қайраткер, ол желімдеуге, мүсіндеуге, ... ... ... ұзақ ... мен түсіндірулерді қабылдай алмайды.
3-4 жасар баланың тұлғалық дамуының ... ... ... ... даму ... және әр жас ... өзіндік
мазмұнының ерекшеленуімен сипатталады.
3-4 жастағы балалардың тұлғалық, базистік сипаттамасына құзыреттілік,
эмоционалдылық, бастамашылдық, дербестік жатады ... Бала төрт ... ... ... ... жетеді: басқа адамға қызығушылығын ... оған ... және ... ... ... ... тырысады. Басқа
адамдармен байланыс орнату үшін қатынасудың тілдік және тілдік емес (көзқ
арастар, ым, ишара, мәнерлі қылықтар мен ... ... ... қай ... ... ... ... ұлмын», «Мен қызбын»).
Біліктілік құзыреттілігі баланың қоршаған әлемді танып-білу мақсатында
әртүрлі сұрақтар қойып, ... ... ... көрінеді. Ол
әртүрлі тұрмыстық заттар мен ... ... ... ... ... құрылымы), қызметіне қарай қолданып, байқайды. Сонымен
қатар ауызша сипаттай алады (үлкен, әдемі, дөңгелек, ... ... ... негізгі грамматикалық санаттар мен сөйлеу тілін
меңгеруімен сипатталады.
Екінші тілді ... ... ... кіші жастағы бала екінші тілдің
неге керек екендігін түсінбейді. Сондықтан оны меңгеруді алдына саналы
түрде ... етіп ... Ол ... өзге ... адамдармен қарым-
қатынас жасау барысында қалыптасады.
Екінші ... ... ... ... ... және ... ... тұлғалық, танымдық, ойын іс-әрекеті
қажеттіліктерін қанағаттандыру барысында құрылады. Осы ... ... ... ... ... тікелей қатысуымен жүргізілуі керек.
Бірлескен ... ... ... ... ... ... ... негізінде қалыптасады.
Дене қызметін дамытудағы 3-4 жастағы балалардың құзыреттілігі олардың
өмірлік маңызды қозғалыс ... ... ... ... ... және өз-өзіне қызмет көрсету дағдыларын меңгеруімен анықталады.
Эмоционалдылығы. Балада ересектермен эмоционалдық қарым-қатынас жасау
қажеттілігі жоғары болады. Өзінің түрлі ... күйі мен ... ... ... ... рақаттану, т.б.) ашық көрсетеді.
Бастамашылық баланың тіршілік әрекетінің барлық салаларында: қарым-
қатынаста (ересектерге ... ... ... қою, ... т.б.), заттық-тәжірибелік әрекет (заттар мен материалдар: бояу,
қағаз, ермексаз, конструкторлармен ... ... ... ... көру),
өз бетінше құрастырған сюжетті-бейнелеу ойындарында көрінеді. Осы ... ... ... қабілеті дамиды.
Дербестік - 3-4 жастағы балалардың маңызды ерекшелігі ... ... ... Олар ... іс-әрекет түрлерінде ересектерге еліктеп,
оларды қайталайды (өзі ... ... ... бір ... ... ... ... кір жуады, дүкеннен сатып алады және
т.б.).
Ересектер баланың белсенділігін қолдап, ынталандырып отырумен ... ... ... ... ... ... Өйткені бала айтылған
ескертулерді ескере бермейді, ... ... ... ... алу шараларын ұмытпағаны жөн (зақым келтіретін, жаралайтын, сынатын
немесе кесетін заттарды алып қою, ... ... жабу және ... ... ... түсі ... бір ... бірнеше болатыны және
олардың кеңістікте түрліше ... ... ... беру.
Санамай және санын атамай бір топтың затын екінші топтың ... ... ... ... саны мен ... ... екі тең немесе
тең емес (үш ... ... ... ... ... ... бір немесе бірнеше ұқсас заттарды таба білуге үйрету.
«Қанша?», ... ... ... ... ... ... «көп»,
«бір», «артық», «кем» «сонша», «қанша», «тең» сөздерін қолдана отырып жауап
беруге үйрету.
Заттарды бір қатарға ... оңға ... оң ... ... ... ... мен ... бойынша (үлкен-кіші),
ұзындығы (ұзын-қысқа), биіктігіне (биік-аласа), екі бірдей заттарды бір-
біріне қою және беттестіру ... ... ... ... ... пішіндерді (дөңгелек, шаршы, үшбұрыш) танып ажырата
білуін жетілдіру.
Қоршаған ортадан геометриялық ... ... ... ұқсас заттарды тауып, оларды тұрмыстағы заттармен (кірпіш, қияр,
үйдің ... ... ... ... мен пішіндерді сипап сезу және көру тәсілдері арқылы зерттеу
іскерліктерін дамыту.
Кеңістікті бағдарлау
Өзіне жақын кеңістіктегі бағыттарын ... ... ... ... ... ... ... және сол қолын ажырата білуге үйретуді жалғастыру.
Уақытты бағдарлау:
Тәуліктің қарама-қарсы бөліктерін ... ... ... ... мен ... ... ... бойынша тәулік
бөлігін ажырата білуге үйрету.
4-5 жастағы балалардың қарапайым ... ... ... ересектерге көп сұрақтар қояды. 5 жасар баланың сұрақтары
ересектермен кәдімгідей байсалды әңгімелесуге ... Олар ... ... көп ... ... ... Дегенмен де, сұрақтары жаңа
ақпарат алуға, бірдеңені білуге деген танымдық қызығушылықтан туындауы ... 4-5 ... ... сұрақтары мен хабарламалары заттар мен
құбылыстар арасындағы байланыстарды ... ... ... [14].
Ересектермен сенімді қарым-қатынас орнатуға деген қажеттілік туындап,
олардың сезімдік жай-күйін сезу қабілеттері ... ... ... жасаудың жаңа түрі - әуелі, ... ... ... ... ойындарды, заттар мен ойыншықтарға тәжірибе жасауды,
табиғи материалдар мен ... ... және т.б.) ... ... ... - ... болып, дамиды.
Балалардың ересектермен қатынас ... ... ... мен ... ... ... тудыруы мүмкін. Мұндай қарым-
қатынас әрқилы түрде ... ... ... ... ... ... кетсе, екіншілері мазасызданып, кез-келген нәрсеге жылай салатын
болады, ал енді біреуі ... ... ... ... ... ... өз ... мазасыздықтары мен теріс мінез-
құлқына жақтырмай қарап, оған деген көзқарасы да өзгереді.
5 ... ... ... өз құрдастарымен араласуға деген қажеттілігі
күшейе түседі. Бірлесіп ойнау негізінде балалар ... ... ... ... бала құрдастары арасындағы өзінің орнын сезіне ... ... және ... ... ... ... ... қызметі мен
рөлі бойынша қатынас жасау сияқты (Жүргізуші, дөңгелегіңіздің желі ... ... ол ... тұр.) ... жасау дағдылары дамиды.
Ересектермен, өз құрдастарымен қарым-қатынас жасау балалардың өзіндік
«Менін» тануға мүмкіндік ... ... ... ... ғана ... қалыптасады. Бала ересектермен, құрдастарымен жақсы араласып, олар
тарапынан ... ... ... ... ғана ... тәрбие жұмысы
нәтижелі болады. Егер мұндай қарым-қатынас дұрыс ... ... де, ... де жеткілікті дәрежеде қарым-қатынас жасауына
жағдай жасалмаса ашуланшақ, өз-өзіне ... ... ... өсе келе ... бірге өзі айтқан сөздер мен атқарған іс-
әрекеттеріне, өз мүмкіндіктері мен ... ... ... сурет салудағы, музыкадағы, сахналық көріністердегі, т.б.) дұрыс
баға беру ... де ... ... ... бала өз ... ... ... қалай әсер
ететінін байқайды. «Егер мен жаман іс-әрекет жасасам, өзіме де ... ... ... мен ... ... ... ... де, оған да жақсы болады» деген
ойды түсіне бастайды. Баланың қызығушылығы мен ... ... ұл мен ... тән ... ... бар іс-әрекеттерді жасауға
бейімделеді, соны жасайды (мысалы, ... ... ... машинамен
ойнау).
Көркем шығарманы қабылдауы мен музыкаға ... ... мен ... ... күрт артуы байқалады. Бұл баланың
қабілеті мен талантын анықтауға мүмкіндік береді.
Бес ... ... ... ... ... ... ... сыни тұрғыдан бағалай алады, балаларда достар пайда
болады.
Бес жасар бала ұзақ әңгімелерді, түсініктемелерді ... ... ... ... бұл кезде балада заттық-таңбалық ... ... ... мен ... қызығушылық).
Бес жасқа қарай баланың зейіні едәуір тұрақтала түседі, өз бетімен
есте сақтау қабілеті пайда болады, қабылдау мен ... ... ... ... түрлері: пікір айту, ой тұжырымын жасау іскерлігі дамиды.
Түрлі пікірлер мен пайымдауларын, ақпараттарды жеткізудің ... ... ... күшейе түседі. Тәжірибе мен зерттеу, бақылау әрекеттерімен
қатар, баланың дүниетанымын ... ... рөлі ... жасқа қарай балада аяушылық сезімі пайда ... ... жаны ... сол ... адамның да түрлі сезімдерін түсініп,
жанашырлық таныту сезімдері пайда болады.
Мектепке дейінгі кіші жастағы (бес ... ... ... ... ... портреті» қалыптасып, интеллектуалдық қызығушылығы
артып (брі ... ... ... пен ... ... туады.
Құзіреттілік. Мектепке дейінгі кіші жастағы ... ... оның өз ... ... жасауға, әңгімелесуге
деген қажеттілігінің артуымен, олардың ортасында өз орнын ... Бала ... ... ... ... ... ... (әңгімелесу, түсіну, өзіне жақын ересек адамның
сезіміндегі жағдайды түйсіну, оларды аяу, назар аудару) ... ... ... - жоғары ойлау ... Бес ... ... ... ... салаларындағы себеп-
салдарлық байланыстарға (тірі және өлі табиғаттың ... ... ... ... ... ... ... Бала өзі ойға
алған нәрсесі мен сол үшін атқаратын іс-әрекетін ... ... ... ... ... ... барысында оған түрлі дыбыстармен, ұйқастармен,
мағыналармен ойын әрекеті тән сипатта болады.
Дене тәрбиесі құзіреттілігі ... өмір ... ... ниеті мен
қызығушылығының артуына байланысты - қажетті гигиеналық шараларды, күн
тәртібін ... ... ... ... ... жетілдіру
сияқты әрекеттерден көрініс береді.
Бес жасар баланың эмоционалдылығы қуану, ренжу, қанағаттану, өкпелеу
сияқты түрлі сезімдік жағдайларын көптеген ... ... ... сипатталады. Адамгершілік қасиеттерінің біреуді аяу, оның
жағдайын түсіну сияқты сезімдері бала бойында қалыптаса бастайды.
Баланың ... ... ... ... ... ... аяқтау (конструктор құрастыру, ойыншықтарды жинау, ойын ережелерін
есте ... ... мен ән ... ... өз ... басталады.
Креативтілік балалар әрекетінің түрлері: ойында, құрастырғанда, сурет
салғанда, мүсіндеуде, музыкалық әрекеттерде, сонымен қатар сөйлеу ... ... ... Бала бір материалды, оның түрлі пішіндері мен
бейнелерін әртүрлі қырынан ... оны ... ... суреті мен сызған
сызбаларында түрліше бейнелеуді, өзі құрастырған ертегілерде ... ... ... ... ... сөздермен тәжірибе
жасауға ерекше қызығушылықпен кіріседі.
Бес жасар баланың ынталылығы түрлі ... ... ... ... ... қою мен ұсыныс жасау, ... ... ... мен ... асыруға ерекше белсенділік танытуы ... ... ... ... өз ... ... әрекет етуі өзіне қызмет етудің
қарапайым түрлері ... ... ... және т.б.), ... ... (асханада кезекшілік ету, өсімдіктер мен жануарларды күтіп-
баптау), өз ... ... орта ... меңгерген білімдері
мен түрлі тиімді әрекеттері арқылы көрінеді.
Бес жасар баланың еркіндігі оның өз ... ... өзі ... ... өзі ... баламен ойнауы сияқты тәуелсіз әрекеттері арқылы
байқалады. Еркіндік ... ... ... өз ... ... қысылмай жеткізу
мүмкіндігін береді.
5 көлемінде сандық есептеу ... ... ... ... ... және қорытынды санын атауға, «Барлығы неше?» деген сұраққа ... ... ... реттік санау және реттік санды атап «Қайсы?», «Нешінші?»
деген сұрақтарға ... беру ... ... және ... ... ... ... негізінде қалыптастыра
отырып, екі топтың заттарын салыстыруға үйрету.
Заттың аз тобына қосу ... көп ... ... бір ... алу, «Қанша
болды?», «Қанша қалды?» деген сұрақтарға жауап беру ... екі ... ... ... ... ... сандармен таныстыру.
Заттың саны оның көлеміне және ... ... емес ... ... ... [11].
Түрлі сезім мүшелері арқылы (көру, есту, сипап сезу) санауға үйрету.
Көлем
Екі заттың көлемін бір белгісі бойынша (ұзындығын, енін, ... ... ... екі белгісі бойынша (мысалы: ұзындығы мен енін, қалыңдығы мен
биіктігін және т.б.) салыстыру іскерліктерін қалыптастыру.
Бірнеше заттарды (5-ке ... ... ... өсу және кему ... ... ... ретін сөзбен айтып (мысалы, биік, ... ... ең ... ... ... қалыптастыру.
Екі затты үшінші-шартты белгінің көмегімен салыстыру ... ... ... (дөңгелек, шаршы, үшбұрыш, тіктөртбұрыш) және
денелер (куб, шар) туралы білімдерін кеңейту.
Цилиндрмен таныстыру.
Геометриялық ... куб пен ... ... ... мен көру ... пішіндер мен денелерді тексеруге
үйрету.
Кеңістікті бағдарлау
Өзінің айналасындағы заттардың орналасуын (оң, сол, ... ... ... ... ... ... үйретуді жалғастыру.
Берілген бағыт бойынша қозғалу іскерліктерін дамыту.
Уақытты бағдарлау
Тәулік бөліктері, олардың бірізділігі туралы ұғымдарын қалыптастыру.
«Кеше», «бүгін», ... ... ... ... ... ... ... үйрету.
«Шапшаң», «тез», «баяу» түсініктерін ажыратуға үйрету.
5-6 жастағы балалардың қарапайым математикалық ұғымдарды қалыптастыру
әдістемесі.
Бес-алты жасқа ... ... ... елеулі өзгерістер болады.
Бала денесінің салмағы ... ... 200 г, ... ... 0,5 см ... ... баланың бойы - 116 см, денесінің самағы - 21,5 кг ... ... ... 67 см ... ... ... реттеуде бас ми қыртысының рөлі артады.
Жоғары жүйке жүйесінің ... ... ... ... ... ... ... әрекеттерін жетік меңгереді. 5-6 жастағы балалардың
қозғалысы, көбінесе, жігерлі, әрі ... ... ... пен ... ... ... жүгіріп келіп биіктік пен ұзындыққа тоқтамай секіруді,
заттарды нысананы ... дәл ... ... ... Олар ... ... қағып ала алады, бір орында тұрып, аяқтарын кезектестіріп секіре
алады.
Бес-алты жасында ... ... ... ... бала
өздігінен қағаздан түрлі пішіндерді (дөңгелек, сопақша, ... ... ... адам мен жануарлар мүсіндерін жасап, қарындашпен, бояумен еркін
сурет сала алады.
Бес ... бала ... ... ... ... жастағы баланың әлеуметтік даму ситуациясы ересектермен қарым-
қатынас ... ... ... ... ... ... ... Дамудың алдыңғы кезеңінде қатынас мазмұны ситуациядан тыс
болады, яғни сол ситуация шеңберінен шығады, теориялық болады. ... ... үшін ... көзі ... қана ... сонымен қатар әлеуметтік қарым-
қатынастардың, адамның іс-әрекетінің мәні мен нормалары жөніндегі ... де ... ... Бала қарым-қатынас, моральдық нормалар жайлы
сұрақтар қоя бастайды. Бұл жастағы бала өз ... ... мен ... пікірімен ара салмағын анықтай алады. Мұндай қатынастың басты
мотиві - өзара түсіністік пен ... ... ... ... ... ... ... соншалық,
ол үлкендерге қоршаған әлем туралы өзін қызықтырған сан алуан сұрақтар қоя
алады. Ересек адам бала үшін жаңа ... ... ... ... ... ... 4-5 ... балалар ересектермен жан-жануарлар, машиналар,
табиғат құбылыстары жайлы әңгімелессе, ал мектепке ... ... ... ... ... ережелері, өзі және ата-аналары жайлы
әңгімелескісі келеді. ... ... ... ... ... ... ... қозғаушы күші, нақты атқаратын қызметіне қарамастан, адам
болып саналады
Бес-алты жастағы бала өзін ... ... ... (бұл, әсіресе,
балабақшаға баратын балаларға тән) түрінде көрсете ... ... асып ... бала ... ... орынға ие болады. Қарым-
қатынастың негізгі мазмұны іскерлік ынтымақтастық пен біріккен ойын ... ... ... ... әсіресе, сабақ және ойын әрекеті
үстінде айқын көрінеді. Бала құрдастарының әрекетіне сынай қарап, іштей
қызғанады, ... ... ... және ... ... ... қабылдайды. Кейбір жағдайда құрдасының сәтсіздіктеріне бірге
қамығады. Бірақ мұндай қатынас тұрақты бола бермейді. Ол өз ... ... ... өзін ... биік ... ... қызғанады, оны
өзіне бәсекелес санайды. Қарым-қатынасында жиі жанжалдасып қалу сипат
алады. Ызақорлық пен қымсыну ... ... ... ... қарым-қатынас
шиеленісе түседі. Әрдайым өзінің артықшылығын дәлелдеу мақсатында басқа
балаларды ... ... ... ... ... ... да оның пікірімен санасқанын, өзіне сыйластықпен қарағанын
қалайды. Сонымен ... ... ... түсініспеушілік пен
жанжалдарды болдырмаудың жолын табуды меңгеру арқылы баланың қарым-қатынас
құзіреттілігі ... ... ... ... ... ... жетіп, толысады.
Балалардың сомдауы арқылы жасалған адамдар арасындағы қарым-қатынас ойынның
негізгі мазмұнын құрайды. Балалар 3-4 ... ... ... ... ... Рөлдік ойындарда бала сомдап тұрған кейіпкерінің атынан
басқа кейіпкерлермен сөйлеседі. Осылайша баланың мазмұнды ... ... ... ... мәні ... ... ... ықшамдалып, баланы жалықтырмайтындай қысқа, рет-ретімен, орынды
қойылып, сюжеттің мазмұны ашылатындай болуы керек. Осы жастағы ... ... ... ... ... тән. ... ... мультфильмдерден
көріністер, ең бастысы, қоғамдық сюжеттер ойында басты орын алады.
Осы кезеңнің маңызды жаңалығы - мінез-құлық ... ... ... ... күрделіге дейін), қатынас жасай білу
мектеп жасына дейінгі баланың негізгі іс-әрекеті - ойында ... ... рөл ... ... бала ойын міндетіне барлық өзінің тезаралық,
импульсивті әрекеттерін бағындырады. Ойын барысында ... ... ... ... гөрі, зейіндерін жылдамырақ
шоғырландырады, көбірек есте сақтайды. ... ... ... ... ... келіспеушіліктерді шешеді, жаңа жоспар құрады
және оны іске асырады. ... ... ... ... ... білуге
үйренеді. Ауыстырғыш заттармен ойнай отырып, шартты кеңістікті көз алдына
ойша елестетеді. Көз ... ... ... әрекет практикасы
шығармашыл қиялды дамытуға мүмкіндік жасайды. Өнімді іс-әрекет ... ... ... ... ... бір ... Бала сурет сала отырып, қандай
да бір сюжетті ойнайды, текшелерден құрастыра отырып, оны ойынға енгізеді.
Мектепке ... ... ... өнімді іс-әрекет нәтижесі дербес ... ... ... ол ... ... арылады.
Бұл кезеңде мінез-құлықтың жаңа маңызды еркін түрі пайда болады. Бала
бұрын өзінің эмоционалдық көңіл-күйін кез ... ... ... көрсетсе,
енді өзінің іс-әрекетінде тәртіп ... мен ... ... де бұл ... ... ... білу ... қалыптасу сатысында
болады. Алғаш рет «өзін қалай ұстау керек?» ... ... ... ... өз ... ... отыратын өзін-өзі ұстау тәртібінің үлгісі
құрылады. Сол үлгі арқылы бала өз ... ... ... Өз
мүмкіншіліктерін, нені істей алатындығы мен ... ... ... ... өз орнын біледі, өз әрекетін ғана емес, ішкі жан
күйінің тербелістерін (қуаныш, реніш, қобалжу, ... т.б.) де ... ... ... өз ... сай ... ... түрде орындай
алады. Психологтардың пайымдауынша, бес жастан ... ... ... ... жаңа ... қызықтыруға болады [16].
Дәл осы кезеңде өзін-өзі ұстаудағы ... бала ... ... жан ... ... көзі ... ... Бала нені қаласа,
соған жетуге ... Оның ... ... ... ... емес, өз шешіміне қарай болады. Осы ... бала ... ... ... ... және ... түсініктері. 5-6 жастағы балалар қоршаған әлем мен өзі
туралы тұрмыстық түсініктерді біледі. Күнделікті тіршілік түсініктері - ... ... ... байланысты ұғымдар. Осыған орай мектепке дейінгі
ересек жастағы балалардың түрлі дүниетанымдық мәселелер ... ... бар. ... ... ... пен ... нәтижесінде баланың үлкендердің өзара қарым-қатынасы ... ... ... ... қарқынды дамиды. Сөздік-қисынды ойлау
қабілеттерінің ... ... ... ... ... ... ... түрін жасайды. Өзін ерекше бағалап, өзінің
«мен»-дігін жақындарынан да, ... да ... ... ... бала жаны тез ... ... Сонымен қатар көптеген
балаларда ашуланшақтық, ұялшақтық, ... ... ... ... ... ... ... Үлкендер бұл өзгерістерді дер кезінде
байқап, тиісті ... ... ол бала ... өмір бойы ... ... ... қабілеті. Ішкі психологиялық өмірі мен өзін-өзі
реттеуінің қалыптасуы - танымдық салада бірқатар жаңа ... ... ... Ең ... бала ... ... ... әрекет ету
қабілетін меңгереді, оқиғалар мен құбылыстардың себеп-салдарлық қарым-
қатынасын құра алады.
Бұл кезеңде баланың ... ... ... талпынысы артады және
әлем туралы алғашқы түсінігінің кескіні пайда ... ... бұл ... ... ... көрнекі-бейнелі ойлау ғана.
Көрнекі-бейнелі ойлау - ойлау қабілетінің кең тараған түрі. Ол тікелей
затқа емес, сол заттың ... мен ... зат ... ... ... ... бұл түрінің маңызды шарттарының бірі - ... ... ... бір ... екінші заттан айыра білу дағдысы қалыптасады.
Жаңа бейне жасау мүмкіншілігі туады. Бұл мақсатты осы ... ... бірі - ... арқылы іске асырады.
5-6 жаста сөздік-қисынды ойлау қабілетінің күрт дамуы байқалады. Сол
арқылы ... ... ... ... мен ... арасындағы байланысты
түсіну қабілеті қалыптасады. Осылайша, өзі қолымен ұстап, көруге болмайтын
заттар мен құбылыстардың байланысын ... ... ... ... бейнелі ойлауға бағытталған түсініктен, қисынды ... оны сөз ... ... ... ... мен ... қатынасын белгілей алады.
Ең бастысы, бұл кезеңде бала психикасы қалыптасу мен даму ... ... ... ... математикалық ұғымдарды қалыптастыру мақсаты: мектепке
дейінгі ересек жастағы балалардың көңілін заттардың саны мен ... ... ... ... ... ... ... зейін, ес, түйсік, шығармашылық қабілеттерін, қиялын, ойлау
вариативтілігі сияқты ... ... ... ... қызығушылықтарын дамыту барысында белсенді оқу іс-
әрекеттерін қалыптастыру;
- ақыл-ой әрекетінің (талдау, жинақтау, салыстыру, ... ... ... ... ... ... орнату) тәсілдерін
үйрету;
- мектеп жасына дейінгі баланың сөздік қорына математикалық ... ... ... ... мен іскерліктерін күнделікті өмірде
қолдану;
- ... әр ... ... ... оның саны мен сапасын анықтау
дағдысын үйрету, олардың бір-бірімен арақатынасын ... ... ... ... ... бағдарлау дағдыларын дамыту;
- геометриялық пішіндер мен денелер, өлшемдер туралы ... ... ... бір ... өлшемін көрсететін көрсеткіш екендігі
жайлы түсінігін қалыптастыру.
Көп элемент бір заттан, сонымен қатар, тұтас топтан ... ... ... ... ... ... ... таныстыру. «Бір» деген ұғымның
бір ғана ... ... ғана ... сонымен қатар бүтін бір топтың жиынтығын
да білдіретіндігін ұғындыру.
Көп заттың ішінен ... бір ... ... заттарды іріктеп
алып топтастыру қабілетін дамыту.
Көп және оның құрамы арасындағы қатынастарды орнату ... ... ... ... ... ... ... сандардың
өзара бірыңғай сәйкес екендігі туралы түсінік беру.
Сан және санау. 10 саны көлеміндегі сан мен цифр ... ... ... ... және атау ... ... ... 10 санының пайда болуымен таныстыру.
10 көлеміндегі санды тура және кері санауға үйрету.
Сөздік қорына математикалық ... ... ... ... ... ... беру ... қалыптастыру.
10 көлеміндегі сандарды қасында тұрған сандармен ... ... ... (теңдіктен теңсіздік алуға), саны азға бір ... ал көп ... бір ... ... ... («6 саны 7-ден ... егер ... затты қосса, онда екеуі тең болады», «7 саны 6-дан артық, егер 7-ден ... ... онда ... тең ... үйрету.
Қарапайым мысалдар мен тапсырмаларды орыңдауға жаттықтыру.
Теңдік туралы ұғымдарын қалыптастыру. Топтағы әр түрлі заттардың ... ... ... ... ... мен ... арқылы санның
мағынасын дұрыс қорыту («Мұнда барлық ойыншыққа тең алты сәбіз, алты қоян,
алты тәрелке»).
Сан заттың көлеміне, ара ... ... ... және ... ... солға, солдан оңға) байланысты емес екендігін түсіндіру.
Заттарды (алма, парақ қағаз, дөңгелек және т.б.) ... ... ... болатыны туралы түсінік беру, бұл бөліктерді атап, бүтін мен
бөліктерді салыстыруға үйрету. Бөліктен бүтін ... ал ... ... ... мен ... ... жаттықтыру.
Көлем. Заттардың (5 және одан артық) ұзындығын, ... ені ... ... ... ... ... ... қарай өсу және
кему ретімен орналастыру.
Заттардың көлемдерінің бір-бірінен айырмашылықтарын ... ... ... ... айту ... ... Мысалы,
(«Жасыл қарындаш - ең биігі, қызыл - ... сары одан ... ... ... ал қызғылт сары бәрінен де аласа және т.б.).
Шартты өлшемнің көмегімен екі ... ... ... ені, ... ... ... өлшеуде заттың бөлігін бөліп көрсетуге үйрету,
өлшенетін ... ... ... ... рет ... ... ... көмегімен заттың көлемін (ұзындығын, енін,
биіктігін) салыстыру ... ... ... ... ... ұзынырақ (қысқа), жоғары
(төмен), кең (тар), қалың ... ... және ... тең ... ... ... Баланың көзбен өлшеуін дамыту.
Геометриялық пішіндер. Геометриялық ... - куб, шар ... ... Пирамида мен көпбұрыштарпен таныстыру.
Геометриялық пішіндер (дөңгелек, ... ... ... ... мен ... (шар, куб, цилиндр, пирамида) дұрыс
атап оларды бір-бірінен ... ... ... мен тіктөртбұрыш төртбұрыштың түріне жататыңдығы туралы
түсіндіру.
Айналасына ... ... ... ... ... пішіндеріне
талдау жасау іскерліктерін ... ... ... ... ... ажыратуға жаттықтыру.
Кеңістікті бағдарлау. Кеңістікті бағдарлау (оң ... сол ... ... алдында, артында, алыс, жақын, арасында, қасында) туралы
білімдерін бекіту.
Қағаз бетінде (ортасында, оң жақтағы жоғарғы бұрышта, сол ... ... оң ... төмен бұрыш, сол ... ... ... ... оң жақта, сол жақта) бағдарлай білу ... қай ... ... ... ... қай ... жақын орналасқандығын
ауызша жеткізе білу шеберлігін қалыптастыру.
Белгілі бір бағытта келе жатып, белгі бойынша бағытын ... ... ... ... ... (күн, ... ... түс, бесін,
ақшам, ымырт, бүгін, кеше, ертең, бүрсігүні) туралы білімдерін бекіту.
Таңертең, күн, кеш, түн ... ... ... ... ... қай күн болғаны, бүгін қай күн екенін, ертең қай күн болатынын
анықтап, ... не ... одан ... не ... ... қай күні ... түрлі жағдайларды ретімен орналастыра білуге үйрету.
Бір жыл 12 айдан тұратынын, оларды ретімен дұрыс айта білу ... ... ... Зат өлшемін анықтай білу сезімдерін дамыту
(«салмақ сезімі»).
Заттардың салмағын өлшеміне ... тең және тең ... ... ... ... ... ... оның көлеміне байланысты емес екендігін түсіндіру.
Заттарды салмағына қарай анықтай білу, оларды өлшемдеріне қарай
орналастыру ... ... ... таразының көмегімен өлшеу дәлірек болатынын түсіндіру.
Дүкенде қолданылатын ... ... ... ... ... өлшеуге қызықтыру.
2.3 Мектеп жасына дейінгі балалардың қарапайым математикалық ұғымдарын
дамытуда жаңа технологияны қолдану жолдары
Кез ... ... ... болуы екі шартқа байланысты: Түбегейлі
мақсатты дұрыс анықтау, белгілеу.
Балалардың зейінін тұрақтандыру, қабылдауын және ... ... Оқу ... ойын әрекетіне белсенді қатысу шығармашылық
ізденіске талпындыру жаңа әдіс- тәсілдерді қолдану. Сабақ ты ... ... ... ... ... себепен мен өзімнің тәрбиелеп
жүрген балаларыма оқу ... ... ... ... жаңалықтарды пайдаланып
келемін. Мектеп жасына дейінгі балалар ... ... ... пішіндердің атауларын (дөңгелек, үшбұрыш, ... ... ... ... бұрышы) болатынын, қосу, алу тең ұғымдарын
үйренеді. Сонымен қатар балалардың математикалық білімге деген қызығушылығы
артады, ... ... ... өз күш ... ... ... ... түсініктер индуктивті және дедуктивті ойлау қалыптасады. Бала бір
заттың құрылысына, қасиетіне (пішініне, түсі т.б.) ... ... ... ... ... ... түрде ойлай  алады. Әр
шаңырақтың үміті болып өсіп келе жатырған алдымдағы әрбір шәкіртімнің ... ... ... ел, ұлт ... ұғымды ұялатып, жан шырағын жаға білу. З
жастан ... ... ... балалар болғандықтан көпшілігі оң-сол, жоғары
-төмен,алыс- жақын деген негізгі ... ... ... ... ... көп -аз, ... кіші ұғымдарын шатыстырып, 0- ден 5-ке дейінгі
сандарды тура ... кері ... және ... таңбасына қарай ажырату
қиын болды. Ересек топқа келсек 0 – ден 10- ға ... тағы да кері ... ... ... ... ... ... көп қиналады. МАД
тобында осы балалармен деңгейлік тапсырмалар орындату қиыншылық туғызды.
Деңгейлік тапсырмалар 1,2,3,4 ... ... ... ... ... ... жағдайда ғана келесі деңгейге көшу керек,осы кезде
тәрбиешіге ... ... ... шығу өте ... ... Өзіме  ыңғайлы
болу үшін, 1-ші  қатарға З деңгейді бірдей уақытта орындайтын баларды
отырғыздым,  2-ші ... 2 ... ... ... ... балаларды, 3-
ші қатарға  1 деңгейді ғана орындайтын балаларды отырғыздым. Бұл балалардың
тапсырмаларды қызыға, ынталана ... кез- ... ... ... деп ойлаймын.
Осы тапсырмаларды өз бетімен орындау- ... ... ... 4 ... орындайтын оқушылар бірте–бірте дараланып шыға
бастайды.Ал, 4 деңгей ... ... жеке ... арқылы беріп
отырамын. Бүгінгі таңда адамзат қоғамына ғылыми жаңалықтар мен инновациялық
технологиялар қаншалықты маңызды болса, мектепке дейінгі мекемелерде ... де ... ... ... ... ... жаңа
технологиялармен қамтамасыз ету қажеттігі туындап отыр, сондықтан әрбір
педагогтың алдына ... жаңа ... ... ... енгізу
мақсаты қойылып отыр. [17]
Балабақшаның басты міндеттерінің бірі ... ... ... ... ... ... ... іс әрекетінің қалыптасуымен
дамуы қуаттылықпен жүретін ерекше құнды, қайталанбайтын ... ... ... ... ... ең алдымен тәрбие мазмұны әлеуметтік
сұранысқа сай жүзеге асырылуы тиіс. ... ең ... ... ... бала өз ... бақылап,көріп тануынан тұрады.Сезіну
үдерісі кезінде бала бір нәрсені ... ... ... ... ... логикалық ойлау түсігіні ең алдымен оның ... ... ... ... ... ... баланың дамуы жас
ерекшеліктеріне байланысты, бала заттың санын, затты салыстыру (көлемін) 
теңістіру, ... саны мен ... ... ... табу тәсілдерін
меңгереді.
Дамыта оқыту технологиясы. 
Сын тұрғысынан ойлау технологиясы. Қазіргі балабақша ... ... сыни ... ... ... стратегиялары баланың
ойлауына, шығармашылық ... ... ... жол ашты.
Технология әдістерін қолдануда ... ... ... ... ... ... ... дамытуға, баланың өзіндік пікірінің
қалыптасуына мүмкіндік ... ... ... ... ... ... сын тұрғысынан ойлап, дәлелдеуге тырысады, ой- өрісін кеңейтеді, еркін
ойлай отырып, бірте - ... ... ... ... ... ... танытып, шығармашылық қабілеті ұшталады.Оның ішінде
ерекше бір жағдай: топта көп ... ... ... ... ... ... ... олардың өз мүмкіндіктеріне қарай топтар бойынша
сабаққа қатысуға тырысуы байқалды,сөйтіп жаңа әдіс - ... ... ... ... ... дүниеге өзіндік көзқарасының қалыптасуына
жол ашуда. ... ... ... ... ... ойын ... қажет. Өйткені мектеп жасына дейінгі балалардың негізгі әрекеті
ойын болғандықтан, әрбір педагог ойын технологиясын жетік меңгеруі тиіс ... Ойын ... ... ... ... ... ... әр түрлі тапсырмаларды береміз, тапсырмаларды орындау барысында
мыналарды үйренеді ... ... ... ... ... ... белгілері бойынша заттарды тану ;
-  заттардың бірдей және әр түрлі қасиеттерін анықтау:
-  заттарды ... ... ... ... ... ... іс ... бірізділігін анықтау;
-  қарама -қарсы құбылыстар туралы мінеу;
-  өз қызметінде уақытша жақтауларды көру;
-  кеңістікте, қағаз бетінде бағдарлау ;
-  жалпылау, зейінді болу ... есте ... ... ... кіші ... ... әр ... түсініктерге анықтама беру :
-  тапқырлықты және ұғымталдықты ... ... ... ... жас шамасы мен психологиялық
ерекшеліктерін ескере отырып, іс -тәжірибесінің шеберлігіне ... оқу іс- ... ... өте ... әдіс. Олай дейтініміз, оның
ерекшелігі сабақтардың бір -бірімен байланыстылығында. Жаңа технологияларды
күнделікті ... ... ... ... әр тәрбиеші өзінің алдында
отырған балалардың жас ерекшеліктерін ... ... ... ... ... шеберлігіне байланысты таңдап алады. [5]   Жаңа
технологияны ... ... ... ... ... өз ... ... сүйіспеншілігі, алдындағы шәкірттерін
бағалауы ерекше орын алады. ... ... әр ... ... мүмкін. Біздің міндетіміз - балаға оның бойында жасырынып жатқан
мүмкіндіктерін ашып ... Кез- ... бала ... басшылығымен
орындаған шығармашылық жұмысының нәтижесінде өзінің ішкі  мүмкіндіктерін
дамытады. Егер бала бойындағы қабілетті тәрбиеші ... ол бала ... ... болып қалады, сондықтан қабілеттің дамуына түрткі бола
білуі керек. Сабақты ... ... ... тәрбиешінің өзі даярлануы керек.
Венн диаграммасы, деңгейлік тапсырмалар, ауызша логикалық есептер ... ... ... ... ой ... мен ... ... және
дамытудың тиімді әдістерін қалыптастыра білу керек:
-  берілетін тапсырманың орындалуын білу және оны ұғыну керек ;
-  есеп шығарудың ... ... ... игеру керек;
-  балалардың қызығушылығын арттыру мақсатында ойын түрлерін пайдалану
керек.
Осы  айтылған ... ... ... ... ... оңай ... ... шығармашылық тұрғыдан ізденіс, шыдамдылық, жүйелі жұмыс жасай білу
қажет. Ең алдымен осы уақыт ішінде технология ... ... ... ... ... ... Әр бала ... жұмыс істеуге дағдыланады ;
2. Баланың жеке қабілеті айқындалады :
3. Іштей бір - бірінен қалмауға тырысады;
4. Тапсырманың күрделену деңгейіне ... ... ... ... ;
5. Әр бала өз ... ... қарай бағаланады ;
6. Бір сабақта есептің әр түрін шығарады.
Осындай жұмыстарды ойдағыдай ... үшін ... ... ... болу ... ... ... сенім қалыптастыру үшін  «сен білесің»,
«сенің қолыңнан келеді», « үйренесің» ... ... ... ... өз ... жетістігін жоғары бағалап, мадақтап, көтермелеп отыру керек.
Оқу іс - әрекетті түрлендіріп өткізуде пайдаланатын технологияларды
пайдаланамын
1. Оқу іс-  әрекетті ... ... ... ... ... ... сайыс, оқу іс -әрекеттер
4. Көрнекіліктер арқылы
5. Венн диаграммасы, логикалық ойындар
6. ... ... ... ... ... ... ... деген тарауда ... ... ... ... сол ... ... математикалық ұғымдарды
немесе санға байланысты тақпақтар, санамақтар, ... ... ... ... ... ... ... ойлау қабілеттерін
арттырамын. Сабақ ортасында балалар шаршамау үшін сергіту сәтін жүргіземін.
Басқа сабақтармен ұштастыру математика ... ... ... ... дамыту пәндерімен байланыстыра өткізсе, тәрбиешінің балаларға
және білім беру еңбегі нәтижелі болар еді. ... ... ... барысындағы ересектер тобы балаларының құрастырған
есептеріне мән берейік:
Апай, менде квадрат, төрт ... бар еді. Мен ... ... бір ... ... ... ... Менде үш ұшбұрыш қалды.
Мысалы: дене тәрбиесі пәнін алсақ,математика сабағы арқылы ... ... ... ... бұрылу, тақтай бөрене үстімен жүру, ... ... ... Тек қана ... ... ... ... әдебиет сабақтарында да санамақ, тақпақ, жаңылтпаштар
пайдаланамын. ... бір - ... ... ... ... ... еді.
Жарыс-сайыс сабақтарды пайдалана отырып,түрлі ... ... ақыл -ой ... ерекше қажет етеді. Математика сабақтарында
балаларды екі топқа бөліп, жарыс -сайыс сабақтар өткіземін. Әр ... ... топ  ұпай ... ... ... жұлдызшалар беру. Жылдың соңына
қарай балалармен «Кім тапқыр», «Ойланғын, таппай ... атты ... ... Бұл  ... ата -аналарды да қатыстыруға болады. Мұндағы
көздеген мақсатым: балада психикалық ... мен ... ... дамуын және сол жыл ... ... ... ... баланы оқытуда және тәрбиелеуде ата -аналардың шет ... ету. ... ... ... қызығушылығын арттырып дүние
заттары мен ... ... көре ... ... ... арттыра түседі.
Көрнекілік арқылы деген тарауымда  балаларға көрсететін көрнекілігім
үлкен, әдемі, бояуы ... әрі ... ... етіп ... Іс
-әрекетінің екінші бөлімінде балаға берілетін карточкалар ... сай ... ... ... ... ... мынадай қағидалар
басты назарда болады:
Көрнекілікті көрсетер алдында мақсатын нақты айқындау ;
Осы ережелерді ... ... ... пайдаланамын.
Мысалы : суретпен жұмыс, сөзжұмбақтар, т.б. көрнекіліктерді ... ... ... ойындарды ойнағанда, балалардың ... ... ... ... ... ... ақыл -ойын,
қиялын, ой ұшқырлығын дамытады.
Венн диаграммасы.  Бір -біріне жуықтау термин сөздерді, ұқсастығы ... ... ... ... ... ... қолданады) 
Тірек сызбасы деген тарауыда тақтаға іліп талдау жасау ... ... ... одан әрі ... ... ... бүкіл балаға
түсінікті болуы, олардың ... ... ... ... ... мүмкіндік береді. Бұған шығармашылық ... ... ... ... қол ... ... Бала білімінің
тиянақты да сапалы болуы сабақтың шебер ұйымдастырылуына байланысты. [17]
Кубизм әдісі - текшенің алты қыры ... ... ... ... ... ... ... өз ойларын жеткізу.
Қорытындылай келе:  әр баланың жеке қабілетін анықтап, оны белгілі бір
бағытқа ... ... ... ... тек ... ... емес ... өмірде кездесетін әртүрлі жағдайға
байланысты білімді талап ... ... ... ... ... логикалық ойлауды дамыта оқытуды негіздеу үшін
логикалық ... ... ... түсіну керек. «Ойлау-логиканың заңдылықтармен
формаларына бағынады. Көптеген адамдар логикалық ойлайды, бірақ ... ... ... мен ... ... ... ... білмейді.»
В.Кириллова Бұл-өте қиын, аса жауапты, бірақ игілікті мол ардақты ... ... ... танымдық қызметін арттырудың бір жолы ... ... мәні мен ... ... ... ашып ... табылады. Егер бала берілген материалдың өмірлік тәжірибеде кеңінен
қолданып және әрбір іс-әрекетті өткен ... ... ... ... ... деген ынтасы артады. Бала бойында логикалық танымдық
қызығушылықты арттыру үшін мына ... есте ... ... ... ... ... беру.
2. Логикалық ойлау қабілеттерін қалыптастыру.
3. Баланы психологиялық тұрғыда дайындау.
4. ... ... ... көзқарас.
Қай оқу іс-әрекетте болсын балаларды танымдық, шығармашылық дамыта
оқыту олардың қызығушылығын ... ойын ... ... түседі.
ҚОРЫТЫНДЫ
Математикалық сауаттылықты қалыптастыра отырып, оның ... ... ... ... ... математикалық сауаттылықтың
ең дұрыс та нақты айтылу мен ... еске ... ... ... ... ... ұғым – мәнді белгілері көрсетілген пән, құбылыс туралы
логикалық өрнектелеген ой. ... ... ... ... ... ... Математикалық ұғым – біздің ойлауымызда шындықтың белгілі
бір түрлері мен қатынастарының көрінісі ... Ұғым ... ... ... елеулі белгілерін ғана бейнелейді. Егер олар болмысты шын бейнелейтін
болса, онда ол үнемі дұрыс болады. Ұғымдардың анықтамасын ... ... ... бірі – ... ... мен ... ұғым ... енетін тегі көрсетіледі. Бұл тәсілдің схемалық түрі: анықталатын
ұғым – түрлік ерекшелігі – тегі. ... Ромб ... ... дегеніміз
барлық қабырғалары тең ... ... ... ... ... мазмұны мен көлемі болады.
Ұғым мазмұны – нәрселердің ұғым ... ... ... ... ... – нәрселердің осы ұғым тарайтын жиынтығы.
Қарапайым математикалық ұғымдарды қалыптастыру мақсаты: ... ... ... ... көңілін заттардың саны мен қоршаған орта
құбылыстарына аударту негізінде математикалық ойлауын қалыптастыру.
Міндеттері:
- зейін, ес, түйсік, ... ... ... ... ... танымдық үдерістерін дамыту;
- танымдық қызығушылықтарын дамыту барысында белсенді оқу ... ... ... ... (талдау, жинақтау, салыстыру, қорыту, топтастыру,
үлгі жасау, құрастыру, байланыстың себеп-салдарын ... ... ... жасына дейінгі баланың сөздік қорына математикалық атауларды
енгізу, сабақта алған ... мен ... ... ... заттардың әр түрлі топтарын санау, оның саны мен сапасын ... ... ... ... арақатынасын анықтау;
- кеңістікті, уақытты қағаз бетінде бағдарлау дағдыларын дамыту;
- геометриялық пішіндер мен денелер, өлшемдер туралы ... ... ... шақта, жас баланың 4 пен 7 ... ... тән ... оның ... ... ... жіті ... көргені мен сезінгендерін зердесіне хаттай жазып
ала қоятын зеректігін ала бөтен ... жөн. ... ... ... ... ... ... мен салмағы да бір қалыпты мөлшерді сақтап
өсіп отырады.
4-5 жасар балалардың салыстырмалы ... ... ... ... Санамақтарды әжептәуір игеріп, аз және көп сандарды, айдық, күн,
жыл мезгілдерін ... ... ... ... Бұл ... ... әрбір
әрекеттері мазмұнға айналып, белгілі бір ... ... ... Бұл жастағы балалар топ-топ болып, өзара бірігіп ойнағанды жақсы
көреді. Балабақшаларының өмірге қанат қақтырар ... — 6 ... 7-ге ... ... екені әркімге де аян.
Қорыта келе: күн әлемді жарықпен жылумен нұрландырса, өз ... ... ... жас ұрпағымыз өз үлесін қосамын деп сенемін.
1. Оқутудың қай түрін қолдансақ та ең ...... ... ... өз ісіне жауап беру мүмкіндігіне сүйене отырып, оған деген сенімді
арттыру.
2. Жаңа технологияның талаптарына сай тәрбиешіге арналған әдістемелік
кітаптар және ... ... жаңа ... ... ... Бұл айтылғандар жаңа технологияның барлық мүмкіндіктерін әлі толық
ашпайды. Оның басқада ... ... ... ... ... ... ... сенемін.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. М.А.Менчинская арифметикаға ... ... ... Ол ... ... ... ... туралы
очерктер» (М., 1947, 1960), «Арифметиканы үйрету психологиясы» (М., ... ... ... ... ... қысқаша сипаттама.«Балалар бақшасы мен
даярлық топтағы математика» (1934)
3. А.М.Леушина ... ... ... у детей дошкольного возраста» М.Просвещение 1974г. стр.19-
28. стр.23-25, 124-159.
4. ... ... ... ... және ... 1978.стр.202-208.
5. Л.С. Метлина «Дидактические требования к знаниям по ... ... 1972г. ... Леушина А.М. Математикалық түсініктерді қалыптастыру. –А.,
«Мектеп», ... ... Р. ... математика. – А., 1996. 
8. Никитин Б.П. Дамытушы ойындар. – М., 1994. 
9. Новикова В.П. Балабақшадағы математика – М., 2003. 
10. Нұрсейітова С. ... ... тыс ... ... - 2003. №10. - 4 ... ... М. ... арналған қызықты математикалық
тапсырмалар. – А., ... ... М.С., ... Ә.Н., ... ... құрал. –А., «Алматы кітап» ЖШС, 2005. 
13. Колесникова Е.В. 3-4 жас балаларына арналған математика. – М.,
2008. 
14. Л.С. ... ... ... математических представлений
у детей в детском саду» -Дошкольное воспитание 1972г. №12.
15. ... « ... ... ... представлений
в старшей группе» -Дошкольное воспитание 1978.№8.
16. Е.И.Щербакова ... ... ... в ... ... Т. Кенжебаев, М. Абдиров «Мектепке дейінгі ... ...

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 48 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мектеп жасына дейінгі балаларға қарапайым математикалық ұғымдарды қалыптастыру13 бет
Жүйелік программалаудың негізгі ұғымдары мен анықтамалары жайлы5 бет
"тірек- қимыл жүйесі, жас ерекшелігі. баланың аяқ киіміне, жеке басына қойылатын гигиеналық талаптар."20 бет
"тірек-қимыл жүйесі,жас ерекшелігі.баланың жеке басына қойылан гигиеналық талаптар"9 бет
1. Тірек-қимыл жүйесі және оның жасқа байланысты ерекшелігі. 2. Баланың аяқ киіміне, жеке басына қойылатын гигиеналық талаптар.3. Балалардың дене тәрбиесін ұйымдастырудың күнтізбелік жоспарын жасау5 бет
1. қ.р. және тағам өнімдерінің ғылыми мекемелері 2. тағам өнімдерін модельдеудің математикалық әдістерін қолдану5 бет
C/С++ программалау тілінде қарапайым программаларды құру жолдары13 бет
Delphi-де математикалық есептеуге арналған бағдарлама құру19 бет
Excel кестелік процессоры. математикалық функцияларды қолдану.7 бет
Html тілінде математикалық логика пәнінен электрондық оқулық құру40 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь