Көркем бейненің танымдық, эстетикалық мәні

1. Әдебиет теориясы (түрлері және зерттеу объектілері)
2. Образ және образдылық
3. Образ түрлері және оларға сипаттама
1.Әдебиет теориясы әдебиеттану ғылымының сөз өнерінің табиғатын, оның әдістері мен методологиясын, әдеби процесс, рухани-эстетикалық құндылықтар заңдылықтарын зерттейтін саласы. Ә. т. осы бағыттағы заңдылықтар мен қағидаларды жүйелеп, поэтикалық, прозалық және драмалық көркем шығармалардың табиғатын тануға қызмет етеді. Ә. т. ұғымдар мен терминдердің, ғылыми қағидалар мен ережелердің құрғақ жиынтығы емес, ол — сол арқылы көркем әдебиетті (өз пәнін) барлық қырынан жан-жақты ашып көрсетудің құралы болып табылады. Әлемдік әдебиеттану ғылымында қалыптасқан дәстүр бойынша, Ә. т. — зерттеу объектісіне байланысты төрт топқа бөлінеді. Бірінші топтың зерттеу объектілеріне әдебиеттің адамзат қоғамы өміріндегі рөлі, жалпы өнер, мәдениет жүйесіндегі орны, әдеби шығармашылықтың тұтас болмысы, суреткер дүниетанымының эстетик. қуаты, оның даралық талғамының шығармашылық ортақ заңдылықтармен үндесуі, әдеби шығармашылыққа бүтіндей баға беру принциптері жатса, екіншісі әдебиеттің тарихи дамуы, жанрларының, тек пен түрінің ортақ заңдылықтарының қалыптасуы және әдеби процес (ағым, бағыт, кезең, дәуір, әдеби байланыс), көркем шығарманы талдау, қабылдау заңдылықтарын қамтиды. Ә. т. көрсетілген осы мәселелерді зерттеу барысында әдебиет тарихымен қиылысады да, ортақ методол. принциптерді қалыптастырады.
1.Қабдолов З. Сөз өнері. - Алматы, 1992.
2. Хасенов М. Ұнамды образ және типтендіру. – Алматы, 1966ж.
3. Нұрғалиев Р. Әдебиет теориясы, Астана, 2003ж
4. Ахметов К. Әдебиметтануға кіріспе. Қарағанды, 2004ж
5.Байтұрсынов А. Әдлебиет танытқыш. – Алматы, 1989ж.
6. Алпысбаев Қ. Көркем шығарманы талдау жолдары. – Алматы, 1995ж. Әдебиеттану терминдерінің сөздігі. – Алматы, 1997ж.
8.Тюна В.И. Аналитика художественного: Введение в литературоведческий анализ. М., 2001.
        
        Семей мемлекеттік  университеті
СӨЖ
Тақырыбы: Көркем бейненің танымдық, эстетикалық мәні
Орындаған ... ... ... ... ... Әдебиет теориясы (түрлері және зерттеу объектілері)
* Образ және образдылық
* Образ түрлері және оларға сипаттама
1.Әдебиет теориясы әдебиеттану ғылымының сөз өнерінің ... оның ... мен ... ... ... рухани-эстетикалық құндылықтар заңдылықтарын зерттейтін саласы. Ә. т. осы бағыттағы заңдылықтар мен қағидаларды жүйелеп, ... ... және ... көркем шығармалардың табиғатын тануға қызмет етеді. Ә. т. ұғымдар мен ... ... ... мен ережелердің құрғақ жиынтығы емес, ол -- сол арқылы көркем әдебиетті (өз пәнін) барлық ... ... ашып ... ... ... ... ... әдебиеттану ғылымында қалыптасқан дәстүр бойынша, Ә. т. -- зерттеу ... ... төрт ... ... ... ... ... объектілеріне әдебиеттің адамзат қоғамы өміріндегі рөлі, жалпы ... ... ... ... ... ... ... болмысы, суреткер дүниетанымының эстетик. қуаты, оның даралық талғамының шығармашылық ... ... ... ... ... ... баға беру ... жатса, екіншісі әдебиеттің тарихи дамуы, жанрларының, тек пен түрінің ортақ заңдылықтарының ... және ... ... ... ... кезең, дәуір, әдеби байланыс), көркем шығарманы талдау, қабылдау заңдылықтарын қамтиды. Ә. т. көрсетілген осы мәселелерді зерттеу барысында әдебиет ... ... да, ... ... принциптерді қалыптастырады. Келесі топ әдеби шығармалардың көркемдік-эстетик. сапасын, яғни стиль мен әдеби тіл, ... пен ... ... ... типологиясы, тарихилығы мәселелерімен айналысады. Бұл бағытта Ә. т. поэтикамен үндеседі. Соңғы топта, әдебиет рухани-эстетик. құндылық тұрғысынан қарастырылады және ... ... ... мен ... дүниелерге шынайы баға берілуі, әдеби процестің өз кезеңіндегі үрдістер сараланады. Ә. т. бұл жолы ... ... ... ... ... және әдеби сынмен қиылысады. Жалпы, Ә. т. өз пәнінің даму сапасына (көркемдік, эстетик., стильдік т.б.) қарай үнемі өзгеріп отырады; көркем ... ... ... ... ... ғыл. ... ... онда жаңа бағыттар қалыптасады. Ә. т-ның тарихы ежелгі дәуірдегі (Үндістан, Қытай, Ежелгі Грек, Ежелгі Түркі елдеріндегі т.б.) сөз ... ... ... ... ... Ә. т-ның бастауында Аристотель мен Әбу Наср әл-Фараби еңбектері тұр. Аристотельдің "Поэзия өнері туралы" ... ... да ... ... ... ... жазған еңбектерінің танымдық қуаты мол болып табылады. Әбу Наср әл-Фарабидің "Өлең өнерінің ... ... ... да Ә. т. ... алар орны ... Ал қазіргі заманғы әлемдік әдебиеттану ғылымына зер салсақ, сөз өнерінің теориялық деңгейін жоғары биікке көтерген ... ... Р. ... пен О. ... ... теориясы" (1949) зерттеуі болып табылады. Ол түрік (1960 ж.), орыс (1978 ж.) т.б. ... ... Орыс ... ... Ә. т. ... орыс ғалымдары Б. В. Томашевский, Л. И. Тимофеев т.б-дың еңбектерін айтуға болады. Теор. болжам және филос. таным тұрғысынан М.М. Бахтиннің ... (1895 -- 1975) ... Онда ... ... көп ... ... көп ... т.б. мәселелер терең талданған. Қазақ ғалымдарынан Ә. т. ... ең ... ... ... ... Ш. Уәлиханов болды. Ол қазақ халық поэзиясының жанрлық түрлерін (жыр, жоқтау өлеңі, қайым өлең, қара өлең, өлең т.б.) ... ... А. ... ... ... (1926, 1989, 1991) осы ... ... ғыл. еңбек. Алайда бұл құнды мұра алпыс жылдан астам ғыл. айналымнан тыс қалып келді. "Әдебиет танытқыш" -- ... ... ... негізі, Ә. т. мен әдебиеттану методол., ұғым-терминдер мен эстетик. категориялар, жанрлар жүйесі түзілген аса маңызды еңбек. Онда сөз ... ... тән ... ... ... ана тілінің қорынан ұғым-терминдер, жанрлар атаулары жасалып, жүйеленіп берілген. Түрлі идеологиялық тосқауылдарға қарамастан 20 ғ-дың 30-жылдары қазақ ғаламдарының бұл ... жаңа ... ... ... Қ. ... ... теориясы" (1938, 1964, 1969) атты еңбегі негізінен орта мектептер мен жоғары оқу орнына арналды. Сондай-ақ, Е. ... ... ... ... (1940) атты орта ... арналған оқулығы жазылды. 1970 ж. З. Қабдоловтың "Әдебиет теориясының негіздері" атты еңбегі жарық ... Бұл ... ... "Сөз өнері" деген атпен 2 рет (1976, 1982) ... ... Ол ... ... оқу орындарында 30 жылға жуық Ә. т-ның бірден-бір оқулығы ретінде қызмет етіп келеді. З. Ахметовтың "Қазақ өлеңінің құрылысы" (1970), ... ... ... (1973) атты ... -- осы ... соны ... көрінген құнды ғыл. зерттеулер. Ә. т-ның басты ғылыми ұғымдары мен терминдері ... ... ... Терминдер сөздігі" (1997, 1998) жарық көрді.
2.Әдебиет туралы жалпы ... ... ... ... ең ... және ... ... және образдылық. Кең ауқымда алып қарасақ, көркем образ-өмірлік шындықты игеру мен қайтадан қорытып, жаңадан жасап шығарудың өнерге ғана тән ерекше ... ... ... ... ... ... көркем шығармада жасалған алуан құбылыстарды да, көбінесе кейіпкерлер мен ... ... деп ... ... ... ... екі ... яғни нақты шындық пен ойлау үрдісіне қатысты қарастыру дәстүрі қалыптасқан. ... ... ... ... ... 2 ... ... байланысты анықталады. Образ көркемдік шындыққа тән болғанымен, өмірлік негізінде жасалатындықтан, ақиқат өмірдегі кеңістік, уақыт, қоғам, ... мен ... ... кете ... ... ... ... болмыспен біте қайнасып кетуге де тиіс емес. Оның сыры-образдың өмір сүру ... ... ... ... ... образ ақиқат өмірден бастау алғанымен, көптеген шарттылықтар арқылы одан ... ... ... ... көшеді. Образ-шығармашылық ой жемісі. Сондықтан ойлау үрдісіне тән сипаттарға образ да ин болады. Яғни образ тек қана ақиқатты суреттеп берумен ... Өмір ... ... отырып, жекелегкн оқиғаларды, құбылыстарды бейнелей отырып, адам баласын толғандырып келе жатқан мәңгілік сауалдардың ... де ... ... ... ... құбылысқа негізделсе де, образ ол құбылысты дерексіз, тиянақсыз ... ... ... оның ... өзіндік бітімін сақтап қалады. Әдебиетте адам бейнесін ... ... ... ... Ол ... суретпен ғана бітпейді, көркем бейне жасауға қажет өмірлік материалды жинақтаудан әдеби тұлғаны даралауға дейін барады. Жинақтау дегеннің ... тип ... ... ... ... ... ... - мөлшерлі енетін, өлшеулі ... ... ... ... ... кісілерден әдеби шығармадағы жанды бейнелер туғызудың аса қиын, күрделі және әрқашан тың, тынымсыз ... ... өзі ... ... бейненің құны мен қасиетін қатаң қағидаға қарап белгілемейді, оның өмірдегі ... ... ... ... ... тип жасау әрекетінің үстінде керкгі-типтілік туралы емес, тірі ... ... ... ... ... адам мен әдеби қаһарманды бірдей ұғым ретінде қабылдайтыны бар. Бұл жағдай әсіресе, әдеби бейненің өмірдегі прототипі ... ... ... ... ... пен әдеби қаһарман бір ұғым емес. М.Әуезовтің романындағы Құнанбайды тарихтан белгілі ... таза ... деп ... болмайды. Өйткені, әдеби бейнеде қаламгер концепциясы жинақталады да, ... орай ... ... ... ... бірге авторлық позицияға байланысты кейіпкер халықтық қаһарманға айналуы да, қаламгердің көркемдік жүйесіне байланысты да болады. Шындық құбылыстарды типтендіре жинақтау ... ... ... ... ... типтің жалпы бітімін, тұлғасын қалыптастыруымен қатар оның ішкі ерекшелігін ашып, мінезін даралайды. Әрбір әдеби тұлғаны өз ортасынан адам ... ... ... ... ... оның тек ... ғана тән, ... жоқ және қайталанбайтын психикалық ерекшеліктері болуы шарт. Суреткердің өмір шындығын жинақтау әрекеті ... оның адам ... ... әрекетімен ұласады. Мінез - адамның ішкі болмысы, белгілі қоғамдық жағдай қалыптастырған қоғамдық құлқы, барлық психологиялық ерекшеліктерінің жиынтығы. Осы ... өзін ... әр ... ... жасайды. Мысалы: бірі-тура мінездеу, тағы бірі-жанама мінездеу. Мінездеу, жанама мінездеу, адамға тән сүйініш, кұйініш, сезімдерді суреттеу, адамның өз ... ... ... ... ... ... ... бәрі жеке-жеке тұрған, бір-біріне жеке, дара мақсатты нәрселер емес, керісінше бірін-бірі толықтырп, бірінен-бірі туып жалғасып жатқан дүниелер. Мұндай ... ... адам ... де, ... да ... ... ... еді. Сонымен бірге адамның ішкі бітімімен қатар сырт ... ... де адам ... ... ... ... ... адамның бүкіл анатомиясын түгел қамтып, жіпке тізе беру шарт емес. Әр портретте әр адамның ең бір ерекше сипаты ... ... ... ... ... не туралы жазылса да бәрібір, сайып келгенде, бәрі де адам, тек адам туралы ғана сыр ... ... ... ... ... ... яки ... да әншейін бір уақыт пен кеңістіктің дерегі ретінде даралап қарамай, адам ... ... ... ... бірі деуімізге болады. Образдың жасалу тәсілдеріне лайық образдың түрлері ... ... ... ... бірнеше (әдістік, тектік, тәсілдік) фактолары бар. Көркемдік әдіс тұрғысынан келгенде, образ екі түрлі :романтикалық ... ... ... ... тек тарапынан келгенде, образ үш түрлі: эпикалық образ. лирикалық образ, драмалық образ. Ал, жалпы жасалу ... ... ... ... ... ... ... трагедиялық, комедиялық, қаһармандық, т.б. бейнелер деп бірнеше тұрғыдан ... ... ... ... өзіне тән ерекшеліктері бар, оны білу әдебиетшіге ауадай қажет. Әдебиеттегі көркемдік әдіс, ... екі ... ... Біз ... ... көркемдік әдіс тұрғысынан өзіндік ерекшеліктеріне ғана тоқталамыз. ... ... - ... адам ... ... түрлерінің бірі. Бұл образдың алғашқы үлгілері баяғы көне дүние әдебиетінде, әсіресе мифте, ... қай ... ... да ауыз ... жатыр. Бұл образ өмірдегі болған немесе бар деректен гөрі өмірде әзірше жоқ, бірақ болатын дерекке негізделеді. Романтикалық образ - қай ... ... ... да ... ... ... ... қалыптасқан түрі. Реалистік образ - әдебиеттегі адам бейнесінің ең сымбатты, шынайы ... ... - ... латын тіліндегі мағынасы заттық деген ұғымды білдіреді. Сонымен қатар, деген сияқты ұғымдарды да білдіреді. Демек, өнер түрлеріне қатысты ... ... ... ... ... ... ... эстетикалық-тәрбиелік мәні зор, қоғамдық сипаты айқын, өз бойына жалпылық және жалқылық белгілерді ... ... ... ... ... көркемдік дамуға байланысты ұдайы өзгеру, жетілу үстінде көрінетін шыншыл ... ... ... ... ... образ - нанымды образ:оның мінез-құлқа, іс-әрекеті, оны қоршаған орта, оның басынан өтетін оқиға, бәрі өлшеулі. Өйткені суреткер ... ... ... ... өзін ... шеңберінен шығармайды. Реалистік образ - типтік образ. Өнердегі шыншыл образ өмірдегі бір адамның ғана ... жоқ, ... ... ... ... ... тек ... образдар эпикалық, лирикалық, драмалық болып 3 топқа бөлінеді. Аталған образ түрлерінің қай-қайсы да адам болмысын жан-жақты танып, ашып көрсетуді ... ... Сол ... образ бойында бүкіл адам баласына ортақ тылсым құбылыстардан бастап, ... ... ... мен жеке ... ғана тән ... шарпысуларға дейін қамтыла береді. Әдеби тектердің әрқайсына тән ерекшеліктерге сәйкес, образ тұлғалауда қаламгерде сол ... тән ... ... ... ... - ... ... баяндаулары мен әдеби қаһарманның өзінің сөздері, яғни кейіпкер сөзі арқылы жасалатын орбаз. ... пен ... ... пен ... ... ... мен харакеттерді суреттеу секілді көркем бейне жасаудың көп-көп амал-тәсілдер, әсіресе эпикалық образ үшін керек. Оқырман эпикалық образдың тек ... ... қана ... оның ... ... Бұл ... эпикалық жанр оның мінез-құлқын асықпай ашып танытуға, ойын, сезімін, сөз мәнері мен сөйлеу машығына дейін оқырманға жайып салады. ... ... - ... ... ақынның өз бейнесі, оның ішкі бітімі, сыры мен сезімі. Мұнда, эпикалық ... ... кең, мол ... ... ... ... сыртқы кеипі де, тағдыры да, қимыл-қаракеті де көріне бермеуі мүмкін. Лириканың міндеті өмір құбылыстарының әсерінен туған адамның ойлары мен сезімдерін ... ... ... Драмалық образ - кейіпкердің өз сөздері мен с-әрекеттері арқылы бейнеленетін образ. Драмалық образдың басты бір ... оның ... ... ... ... образдың жасалу тәсілдер де өзінше бөлек эпикалық образ кең ... ... мен ... ... лирикалық образ түрлі көңіл күйлері мен шабытты толғаныстар арқылы жасалса, драмалық образ шиеленісінен тартыстар мен қақтығыс қимыл-әрекеттер арқылы жасалады. Образдың ... ... ... ... ... бас-басына сипаттама бермес бұрын, жалпы әдемлік туралы ілімінде бірнеше ... және ... ... ... ... эстетикалық категориялар болатынын білу шарт. Комедия ақиқат шындықтағы не адам мінезі мен бітіміндегі күлкілі жайлардан туса, трагедия бұған қарама-қарсы қайғылы ... ... ... ... ... ... туатыны мәлім. Міне, осы тәсілдердің әр қайсысына лайық, трагедиялық, фантастикалық образдар болатыны сияқты, комедиялық тәсіл арқылы ... ... ... және ... ... жасалады. Юморлық образ - күлкілі кейіпкер: юмор - өмірдегі кісі күлерлік құбылыстардың өнердегі сәулесі. ... жоқ ... юмор да жоқ. Ал ... ... ... желпі нәрсе деуге болмайды. Күлкіде зор қоғамдық сипат, ... сыр ... ... ... ... ... ... сатираның, иронияның, сарказмның, гротескінің әрқайсысындағы күлкінің сипаты әр бөлек, юморда күлкілі құбылыстардың ең бір ... ... ... ... Юмордағы күлкі-әзіл, ал әзіл келемежге айналса - ирония келемеж ащы ... ... сын үдей ... - ... болғаныы. Юмор бар жерде ылға сын бар ... де ... ... образ - сатира өмірдегі кеселді, келеңсіздікті көлтің көз ... - ... ... халықты одан түңілтеді. Құлық пен сұмдықты, екіжүздікпен мансапқорлықты, ұятсыздықты, өмірдегі зиянды жайттарды аяусыз әшкерелеп, адамдарды онымен ... ... ... Мәз болады болысың, Күнде жақсы бола ма, Арқаға ұлыс қаққанға. Бір қылығы жаққанға? Шел тірейтіп ... ... тон тола ма, ... шекпен жатқанға. Ар-ұятын сатқанға. (АБАЙ) Сатираның юмордан ... - ... ... өзі ... ... ... жаны ... оның мінін түзеу, өзен өнегелі өмірге қайта қосу мүддесі болмайды, керісінше, автор мұндай жексұрындық өмірде болмады керек деген қатал ... ... ... ... ... ... сатирада жою, жоқ қылу мақсаты жатады. Сатираның юмормен ... - ... да ... ... ... ... бірақ мұндағы күлкі жай әзіл, әжуа емес, ... ... ... - ... ... образ жасаудың тәсілдері әр түрлі өнер ирония, сарказм. Ирония - кемшілікті, астармен перделеп санау, мысқылдау, кекету. ... - ... ... тәлкек етіліп қана қоймайды, оның дәрмексіз бейшаралығын да қоса әшкерелейді. Көркем образ жасауға, адам ... ... ... ... қандай керек болса, сатиралық өткірлік те, сондай қажет. Фантастикалық образ - қиялдан туған ... ... адам ... ерте ... күні ... ... келе ... көне түрлерінің бірі. Қай халықтың сөз өнері болсын, оның ең байырғы түрлерінің бірі - ... ... сол ... ... жуық ... ... ... адам бейнелерінің көбінде қиял-ғажайып сипат болатыны мәлім. Бұл да фантастикалық образдың көнелігін байқатса керек. Трагедиялық образ - әдебиетте тым ертеден келе ... адам ... ... ... ... ескі мен ... адам мен қоғам, адамдық пен жауыздық арасындағы ымырсыз күрестен, бітіспес тартыстан, қайшылықтан, соның өзінде де мейлінше асқыққа, адам ... ... ... ... ... ... шығармада терең және шебер жинақтаудан туады. Трагедиялық құбылыста өмірде де, ... ... не ... ... қарама-қарсы: юмор мен сатирада күлкілі жайлы әжуа, ... ... ... ... ... ... нәрселер қайғы, қорқыныш, қаза түрінде көрінеді. Трагедиялық қаһарманның өмірі көбіне өліммен ... ... ... оның ... жауы ... ... ... қиянат адам еркінен тыс үлкен. Көне әдебиеттерде әсіресе грек әдебиеттерде, трагедиялық шығармаға негіз, трагедиялық шығармаға негіз, трагедиялық образға психологиялық дәлел ... ... ... еді. ... жүзілік әдебиетте трагедиялық өнер мен трагедиялық образдың қалыптасуындағы жаңа кезең-ренессанс драматургиясының шыңы боп табылатын Шекспир творчествосы. Бұл тұста, ... ... ... өзі ... еді. ... айталық, адам өміріндегі апат болса, недігі қасірет адамдардың өздеріне өздері ... ... пен ... ... пен ... ... жатты. Трагедиялық образ XIXғ әдебиет одан әрі өрби ... ... ... рухани құлдырауы, Пушкин мен Гоголь, Досоевский шығармаларындағы аянашты халдері мен ауыр тағдырлары сөз ... ... ... әрі ... әрі шыңы ... Қазақ әдебиетінде трагедиялық образдың небір керемет үлгілері бар. Әсіресе әйел образды ... ... Қыз ... пен ... ... мен Шұға, Еңлік пен Сұлушаш, т.б. осылардың қай-қайсысын алмаңыз, қасіретті, қиын тағдырлары оқырманды енжар қалдырмайды, оның ой-сезімін тұтқындап, жан дүниесін ... оны ... өз ... ... ... ... браздың өзгеше эстетикалық мәні осында жатса керек. Геройлық (қаһармандық) образ - адамға тән небір тамаша сипаттардың ... ... сом ... өз дәуірінің ең аяулы, ассыл мұраттарынан туған тарихи тегі. Әдлебиеттегі қаһармандық дегеннің өзі-қоғамдық, адамдық биік мақсат ... ... пен ... ... ... ... Адам рухының ұлылығын қастерлейтін әдебиеттегі геройлық сөз өнерінің ең сұлу қасиеттерімен біртұтас. Бұл ретте қаһармандық образ - ... ең биік ... және аыыл ... көркем жинақталуы. Қаһармандықтың қайнар көзі көп және әр алуан. Әлеуметтік теңсіздікке қарсы күрес, туған елді жаудан қорғау, халықтың азаттығы ... ... ... ... ... тазалығы үшін тартсы, әділдік пен шындық, достық пен махаббат жолындағы харакеттер. Қаһармандық образ - еңбек пен күрес ... ... ... ең ... типі биік ... сөз ... қаһарандқ дегеннің орасан зор тәрбиелік мәні де осында жатыр. Дүниедегі қандай бір заттар мен ... ... да ... мен ... ... ... ... тұрғыдан дәлелденген жай. Көптеген ғалымдар көркем шығарманың ... мен ... ... ... ... бірі өмір сүре ... бірімен - бірі тығыз байланысты, бір нәрсенің екі қасиеті деп біледі. Мазмұн, белгілі бір форма арқылы ... ... ... бір ... айқындайды, яғни форма мазмұнды жарыққа шығарады, оны жұртшылыққа түсінікті айқын етіп жеткізеді. Сонымен әдеби шығарманың мазмұны - өз эстетикалық ... ... ... таныған ақиқат өмірде, пішіні - осы шындық тұтастырыла ... ... ... ... яғни ... ... ... Мазмұн әлеуметтік категорияға жататындықтан да, қоғам өзгеруіне орай ол да өзгеріп, жаңа сипат алып отырады. Жаңа ... жаңа ... ... ... ... ... жаңа ... бір дегеннен туа қалмайтындықтан да алғашқы кездерде жаңа мазмұнның өзі уақытша блса да ескі ... ... ... отырады. Осы кезде мазмұн мен форма арасында алшақтық тууы да мүмкін. Жаңа мазмұнды ескі форма айқын көрсете ... оның ... ... ... ... жаңа ... жаңа ... керек. Жаңа мазмұн жаңа форманы туғызғанда бұрынғы бар ескі ... ... ... ... ... ... ... жаңа форма бұйрықпен немесе жеке адамдардың тілегі бойынша жасалынбайды. Ол қажеттіліктен, творчестволық іздену арқылы бірте - бірте ... ... ... формасы әр халықтың өмірі, тіршілігі, мінез өзгешеліктері, әдет-дәстүрлерімен тығыз байланыста болады. Қазіргі кезде ... ... ... формасы саналатын жәйттер бір кезде мазмұн болған. Мысалы, қайта өрлеу кезінде пайда болған новелла жаңалық, хабар сипатында ... ... мен ... ... сөз ... ... ... бірнеше формасы болатыны өмірде жде өнерде де солай. Сонымен қатар мазмұнға қарағанда форманың өзгерімпаздығы. Бір ... өзі әр ... әр ... ... ... ... ... мен форма тарихи категория. Әрбір жаңа дәуірде көне мазмұн тың пішін ... ... ... қана ... әр ... өз ... ... өз мазмұнын ала келеді. Сонымен, әдебиеттегі мазмұн мен ... ... ... сөз ... ... ... ... бірі, өнер туындысының көркемдігі үшін ауадай қажет жағдай боп ... ... ... ... мен ... бірлігі - оның эстетикалық бағалылығы. Әдебиеттегі мазмұн мен форманы көркем шығармаға көшірсек шығарма мазмұны - оның ... ... ... ... мен ... да ... ... өзара қарым-қатынасына, тағдыр тартысына негізделген сюжеті, композиция және жазушының өмірді өнерге айналдырған ең негізгі құралы - ... ... ... ... тілі. Әдебиеттегі пішін мен мазмұн - философиядағы пішін мен мазмұн категорияларына сүйене отырып, өз бойына ... ... ішкі және ... ... ... ... ... әдебиеттану ұғымы. Әдебиеттегі пішін мен мазмұнды саралай қарастырғанда, әркез есте ұстайтын жәйттер бар: біріншіден, әңгіме ғылыми ... ... яғни ... мен ... ... еш бөлшектенбейтіні. Себебі, пішін дегеніміз - мазмұнның қабылдану ... да., ... ... - ... ... ішкі мәні. Ал, әдеби туындының пішіндік (стиль, ... ... ... тіл, ... ... ... фабула, конфликт, характерлер, жағдайлар,көркем идея, тенденция) немесе мазмұндық - пішіндік (сюжет) ... ... ... ... бөлшектері, жекелеген жақтары пішін мен мазмұнның біртұтас күйдегі шындығы ... ... Бұл - ... ... ... пішін мен мазмұн ұғымдары барынша жинақталған философиялық категория болғандықтан, оларды нақты - дара ... ... ... аса ... ... қажет. Бұл, әсіресе, өзінің мазмұндық - пішіндік тұтастығы өзгені мүлде қайталамайтын, сол қасиетімен де маңызды саналатын бірегей бітімді ... ... ... ... ... ... ... бірінші, пішіннің екіншілігі жайындағы; пішіннің артта қалушылығы; пішін мен мазмұн ... ... - ... ... ... жеке бір ... әсіресе сол туындының бөлшектерін зерттеу кезінде сақталуы міндетті өлшемдер бола ... Өнер мен ... ... мен ... ... - ... ерекшелік жалпы философиялық ұғымдарды әдебиеттануға көшіре салуға жол бермейді. Өйткені көркем туындының өмір ... ең ... ... өзі - ... мен мазмұнның жарасымы болып табылады. Мұндай жарасым ... ... ... ... ... да ... ... айырылады. Сонымен қатар, мазмұнның , пішіннің , пішін мен мазмұнның мен ұғымдарын жеке қаламгердің шығармашылығын, әдеби даму ... және ... ... (әсіресе, өтпелі де шұғыл өзгеріске толы дәуірлерді) қарастырғанда қолдануға болады. Мұндай кезеңдердегі пішіннің мазмұннан кейіндеп қалуын бір қаламгер ... жеке алып ... ... даму ... ... ... ғана ... аламыз. Әдебиеттегі пішін мен мазмұн ұғымдары арасына шек қою тек XVIII ғасыр мен XIX ғасырдың басында ... ең ... ... ... эстетикасында жүзеге асты. Гегель мазмұн категориясын енгізіп қана қоймай, оған айқын сипаттама да береді. Бұл жағдай ... ... ... ... ... ... болды, сонымен бірге бұл тұста пішін мен мазмұнды бір - бірінен алшақтату қаупі де ... XIX ... ... ... мәселелеріне баса назар аударылса, XX ғасырда керісінше, мазмұнды жеке алып зерттеуде ... ... ... ... ... үңілу басымырақ болды.
Негізгі әдебиеттер:
1.Қабдолов З. Сөз ... - ... ... ... М. Ұнамды образ және типтендіру. - Алматы, ... ... Р. ... ... ... 2003ж
4. Ахметов К. Әдебиметтануға кіріспе. Қарағанды, 2004ж
5.Байтұрсынов А. Әдлебиет танытқыш. - Алматы, 1989ж.
6. Алпысбаев Қ. Көркем ... ... ... - Алматы, 1995ж. Әдебиеттану терминдерінің сөздігі. - Алматы, 1997ж.
8.Тюна В.И. Аналитика художественного: Введение в литературоведческий ... М., 2001. ... ... http://www.izden.kz/referattar/kazak-tili-men-debieti/31

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"көркем бейненің танымдық, эстетикалық мәні"12 бет
Көркем бейненің танымдық және эстетикалық мәні8 бет
Көркем бейненің танымдық, эстетикалық мәні жайлы11 бет
Көркем бейненің танымдық, эстетикалық мәні жайлы мәлімет8 бет
Көркем бейненің танымдық, эстетикалық мәні туралы5 бет
Мәдениет және оның қызметтері5 бет
«Қыз Жібек» жырындағы сын есімдердің танымдық сипаты114 бет
Абай Құнанбаевтың музыкалық мұралары арқылы студенттерге эстетикалық тәрбие беру13 бет
Абай Құнанбаевтың музыкалық мұралары арқылы студенттерге эстетикалық тәрбие беру туралы51 бет
Абайдың эстетикалық тағылымы.Сатиралық лирикасы10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь