Литосфера туралы

І КІРІСПЕ
ІІ Негізгі бөлім
1 Жер қабығының сипаттамасы
2 Литосфера түсінігі
3 Жердің қатты қабығының құрылысы
ІІ Қорытынды
Жер күн жүйесінің басқа планеталары сияқты әр түрлі жұлдыздардың шаңы мен газдарынан құрылған. Жердің геологиялық жасы 4,5-5 млрд жыл деп есептеледі . Алғашқы геологиялық сатыдан бастап жер беті материктік көтерулер мен мұхиттық ойпандарға бөлінген.
Жер қыртысыныңда ерекше граниттік-метоморфты қабат қалыптасқан. Мантиядан бөлінген газдар арқылы алғашқы атмосфера мен гидросфера пайда болған. Жер бетінде табиғи алғашқы жағдайлардың қолайлы болғаны сонша, планеталар қалыптасқан соң миллиардтаған жылдардан кейін өмір, тіршілік пайда болды. Жер бетінде өмірдің пайда болуы тек қанажер планетасының болу ерекшелігімен ғана емес, сонымен бірге Күн көзінен қолайлы арақашықтықтың дамаңызы бар. Себебі Күн көзіне планеталар жақын орналасса, онда жылу мен жарық мөлшері көп болады да, кез келген жамылғы (жер беті) судың қайнау температураснан жоғары болады. Ал жылуды аз қабылдайды да, өте қатты суынып кетеді.
Мәмбетқазиев Е., Сыбанбеков Қ. “ Табиғат қорғау ” /Алматы 1990 ж.-412 бет
Мұқауұлы С., Үпішев Е. “ Табиғат пайдалану экономикасы ” /Алматы 1999 ж.-270 бет
        
        |                                                                         |     |
| | ... | |
| | ... ... | |
| | ... ... ... | |
|1 Жер ... ... | ... түсінігі | |
|3 ... ... ... ... | ... ... | ... күн ... ... ... сияқты әр түрлі жұлдыздардың шаңы мен
газдарынан құрылған. Жердің геологиялық жасы 4,5-5 млрд жыл деп есептеледі
. Алғашқы ... ... ... жер беті ... ... ... ... бөлінген.
Жер қыртысыныңда ерекше граниттік-метоморфты қабат қалыптасқан. Мантиядан
бөлінген газдар арқылы ... ... мен ... ... ... ... ... алғашқы жағдайлардың қолайлы болғаны сонша, планеталар
қалыптасқан соң миллиардтаған жылдардан кейін өмір, тіршілік пайда болды.
Жер бетінде өмірдің пайда болуы тек ... ... болу ... ... ... ... Күн көзінен қолайлы арақашықтықтың дамаңызы бар.
Себебі Күн көзіне планеталар жақын орналасса, онда жылу мен жарық мөлшері
көп болады да, кез ... ... (жер ... судың қайнау температураснан
жоғары болады. Ал жылуды аз қабылдайды да, өте қатты суынып ... ... ... ... ... ... болуына байланысты,
тартылыс күші де кем болады да, тығыз даәлді атмосфера қабатын ... ... ете ... ... өмір сүру ... оның ... бірнеше
рет өзгеріске ұшыраған. Әр кезеңдерде тектоникалық іс-әрекет белсенді
көріністер берген: құрлықтар мен мұхиттардың көлемі мен келбеті өзгерген,
Жер ... ... ... құлаған, бірнеше рет мұз жамылғылары
пайда болып, жоғалып кетіп отырған. Бұл ... ... ... ... әсер ете ... ... ... литосфера, гидросфера, атмосфера және
биосфера кіреді. Бақылауға мүмкін, космостық кеңістікте Жерге ұқсайтын
басқа аспан денелері дәл ... ... ... Жер ... ... Жер ... ... жердің сыртқы қабаты.
Жер қабығы - жердің ең тысқы жіңішке қатты қабаты. Жердің 1%-дан кем
көлемін құрайды. Қалыңдығы мұхиттердің астында 5 ... ... ... ... 60 ... жетеді. Жер-іспетті планеталардың беті
көбінесе қатты, астындағы жатқан тығыздығы жоғары тау жыныстарына дейін
құрамы әртүрлі боп келеді деп, ... боп ... ... беті ... жер
қыртысы, яғни литосфераның қалыңдығы континенттерде 40-60 шақырым және
мұхиттардың түбінде 7-10 шақырымға дейін жетеді. Ол ... беті ... су және ... ... бар базальтты магманың Жердің бетіне шығуы
нәтижесінде пайда болған, сонымен қатар бұл үрдіс базальтты литосфераның
түзілуіне де себеп болған. Базальтты литосфераның ... ... күрт ... жер ... азот, көмірқышқыл газы, сутегі
және су буларының шығуына себеп болды.
Осылай, біздің ойымызша, Жердің атмосферасы мен гидросферасы пайда болған, 
бастапқы кезде ... ... да ... көзі ... ... мен ... метан, су булары, аммиак, сутегі, азот және
көміртегі ... ... ... ... ... ... ... біздің заманымыздағы вулкандар шығаратын газдардың құрамында да бар.
Бос оттегі болған жоқ. Оттегі түгелдей ... ... ... ... Жер ... ... кезеңінде атмосфера мен
гидросфера аса жоғары температураның әсерінен, қосарланған күйде, яғни
атмогидросфераны құрады, қазіргі кездегідей бөлінген жоқ. ... ... ... ... ... ... және ... төмендеуі
әсерінен таяз Әлемдік мұхит пайда болып, бірте-бірте оның көлемі ұлғайып
қазіргі кездегі көлеміне жетті. Су буы ... ... ... ... ... ол ... ... шайып, тұздарын ерітіп,
жыныстардың бөлшектерін үгітіп, оларды төмен аймақтарға шығарып  көлдерді
түзді. Бұл ... ... ... ... ... ... ... гравитациялық күштер мен жоғары температураның әсері, планета пайда
болған кездегі ұшқыш заттардың көпшілігінің планета аралық ... ... ... ... Бұл ... ... минералдар – силикаттардың
құрамындағы оттегінің мөлшері салыстырмалы түрде жоғарылады. Азоттың басым
бөлігі ұшып кетті, себебі нитридтер тұрақсыз және оңай ұшып ... ... ... ... ... ... көміртегінің мөлшері 0,034 %.
Жалпы қарағанда жер сыртқы қабығы жоқ ортасынан ... ... ... ... жер ... - жұқа қабықша болса, мантия дегеніміз - сұйық
ақуыз, ал ядро - ... ... ... ... ... алдымен
қатты қызып, кейіннен суып кетуі Жердің материясының әртүрлі агрегаттық
күйлеріне: қатты қызған ауыр ... ... ... ... ... ... ... гидросфера және газды атмосфераға
дифференциациялануына әкеліп соқты. Жер эволюциясындағы негізгі үрдісі
заттардың әртүрлі салмақтарына байланысты ... ... ... ауыр ... ... Жердің
орталығына түсіп, ал салмақтары жеңілдеулері жоғары көтерілуі. Осының
нәтижесінде Жер ...... ... ... ... ауыр
заттардан құралатындай бөлінді Қазіргі кезде Жердің қабаттары жоғарыдан
тереңге қарастырсақ  төмендегідей:   атмосфера (5.3 х1021 г ауа – ... ... (1.46 х1024 г су - ... ... ... (4.7 х1025 г, ... ... 33 км - Жердің массасының
0.8 %);мантия (Жердің көлемінің 83% және массасының 65%);ядро (Жердің
массасының ... ... ... - ... мен гидросфераның
түзілуі оның қатты қабатын құрайтын тау жыныстарының бұзылу үрдістеріне
әкеліп соқты. Мысалға, атмосферасы мен гидросферасы жоқ Ай мен ... тау ... ... деңгейде бұзылмайды, сондай – ақ аталған
планеталарда аспан денелерінің құлауынан қалған кратерлер көп ... ... ... ... ... онда ... мен ... аса күрделі. Оның күрделілігі соншалық, жердің бір нақты
геометриялық фигурамен теңестіру мүмкін де емес. Сондықтан Жердің ... оның ... ... үшін ... ... ... ... Бұл
ойдан шығарылып отырған түсінік, яғни бейнелі түрдегі дүниежүзілік мұхит
суларының кезкелген нүктесінен алғанда Жер «орталығына» перпендикуляр шама.
Осындай ... ... ... ... 6370 км ... орналасқан.
Соңғы жылдардағы Жердің бетін жасанды серіктер арқылы зерттеудің
нәтижесінде оның жүрекке ұқсас екендігі анықталды. Осыған сәйкес Жерді –
кардиоид деп атау ... ... ... планета сыртқа қарай шығыңқы
болса, солтүстік полюсте ішке қарай сығылған. Жердің осындай нысанының
себебі ғылымда әлі күнге дейін қанағаттандырарлық ... ... ... ... — жер ... ... ... — тас және σφαίρα — шар, сфера)) —
жердің ... ... ... ... ... және ... ... қабығының жоғарғы бөлімі — шөгінді қабық; ол шегінді тау жыныстарынан
тұрады, кейде бұған эффузивтер жамылғысын да енгізеді. Жер қабығының
тербеліс ... ... ... оның ... әр ... әр ... ... Швгінді қабықтың астында граниттік қабат орналасады; бұл
қабат мұхит ойыстарында ұшырамайды. Граниттік қабаттың астында аралық
немесе «базальттық» аса ... ... ... ... ... ... ... алты негізгі литосфералық плиталардан – Евроазиялық,
Африкалық, Индо-Австралиялық, Тынық мұхиттық, Америкалық және ... ... ... ... ... ... ... Бұл плиталар салыстырмалы түрде тұрақты. Себебі олар ... ... ... ... ... ... ... терең
қабаттардағы жоғары температуралардың әсерінен болатын конвекциялық
ағыстардың нәтижесінде үнемі қозғалыста болып тұрады. Плиталар арасындағы
шекаралар геологиялық белсенді аймақтар болып ... ... ... қарама-қарсы бағытта қозғалып жатса, екінші біреулері бірінің
үсітіне бірі шығып, үшіншілері жан жаққа жылжып, тағы да басқалары бір ... ... ... ... қозғалып жатады. Тап осы   Пангеяның
палеозой эрасынын соңындағы құрлысы литосфералық плиталардың шекараларында
жер сілкінулер мен ... ... ... ... ... жылдамдықтары әртүрлі, мысалға: Атлант және
Тынық мұхиттың солтүстік бөліктерінде бұл жылдамдық жылына 2-2.5 см. болса,
Тынық мұхиттың ... ... 10-12 см – ге тең. ... ... осы тектоникалық белсенділіктің жоғары кезеңдерінде магматизм де
жоғарылайды. Вулкандардан бөлінген жыныстардың жастарын анықтау арқылы
қысқа миллиондаған жылға ғана созылған тектоникалық-магмалық кезеңдердің
анағұрлым ... 150-500 млн ... ... ... ... күйдегі
эралармен кезектесіп отыратындығы дәлелденді. Жердің алғашқы миллиард
жылындағы тіршілігі (катархей эрасы) туралы ешқандай геологиялық мәліметтер
жоқ. ... ... ... эрасында базальтты лавалар атқылаған.
Континенттердің мезозой эрасының   ортасындағы күйі ... ... ... ... ... және ... ұқсас  жер қабығы пайда
болған. Шөгінді жыныстардың граниттену процестері бұдан 3.5-2.7 млрд жыл
бұрын  болашақ континенттердің ядроларының түзілуіне себеп болған.
Келесі ... ... 2.7-1.7 млрд жыл ... жер ... ... және ертедегі платформалар пайда болған. Қазіргі кезде олар он түрлі
блок түрінде– Европалық (Орыс), Шығыс Сібір, ... ... ... Солтүстік-Америкалық, Оңтүстік-Америкалық,
Австралиялық және Шығыс-Антарктикалық болып сақталған.
Бұдан 1.5 млрд жыл бұрын Мегагея атты ... ... ... ... ... ... 2/3 ... құрайтын бір ғана мұхитпен
қоршалған болатын. 1.4 млрд жыл ... ... ... ... ... ... пайда болып, платформалар шөгіп, теңіз құрылықты баса
бастаған.
Көнебайкалдык ... ... ... млрд жыл ... ... Африко-Аравиялық, ндістан, Австралиялық және Антарктикалық
платформалар оңтүстік суперконтинент – Гондвананы ... бұл ... және ... ... ... ... Каледон тектоникалық-магмалық кезеңінде (0.46-0.41 млрд жыл бұрын)
Евразия, Солтүстік Америка және Гренландия Гондванадан Палео-Тетис мұхиты
арқылы ... ... ... - ... ... Лавразияға
0.33-0.23 млрд жыл бұрын азиялық платформалар қосылды, кейіннен Солтүстік –
Батыс Африка ... ... ... ...... ... ... ал өз кезегінде Гондвана мен Лавразия Пангеяны құрды.
Пангея 90 млн жыл тіршілік етіп, мезозойдың соңына қарай (230-67 млн. ... 170 млн жыл ... ... бастады.
Литосфералық плиталардың қозғалу жылдамдықтарын ескерген есептеулер
бойынша, енді 250 млн ... соң ... ... ... солтүстік
полюсте аса ірі суперматерик құруы мүмкін деп жорамалдауға болады.
3 ... ... ... ... аппараттарының  бортынан алынған көптеген фотосуреттер жер шарының
негізгі үш ... ... ... ... ... және ... гидросфера және өзінің табиғи қабаттарымен бірге алынған
литосфера. Осы қабықшалар сәйкес келетін заттың үш ... күйі – ... және ... ... ... ... болып кеткен.
Күн жүйесіндегі планеталардың көпшілігінің атмосферасы бар, бірақ қатты
қабықша Жер тобындағы планеталарға, планеталардың  серіктеріне және
астероидтарға ғана тән. Ал Жердің ... Күн ... үшін ... ... ... ... планеталардың бірде-біреуінде ол жоқ. Су сұйық
түрде болу үшін, әрине, ... ... және ... ... тиіс. Су әлемде ең көп таралған химиялық қосылыстар қатарына
жатады, ... ... ... ... ол ... ... күйінде кездеседі, ол
бізге Жер бетінде қар, шық және мұз түрінде белгілі.
Литосферада өтіп жатқан процестерден, оның заттарының химиялық ... ... бойы өтіп ... ... өзін байқаймыз.
Радиоактивтік элементтердің ыдырауы кезінде бөлініп шығатын энергияның
арқасында заттың балқуы және бөлектенуі өтеді. Осының нәтижесінде жеңіл
қосындылар, ... ... ... ... қабыққа ұмтылады да, ал
ауыр элементтер орталық бөлікті- ядроны құрады.
Жер қабығының қалыңдығы онша емес: 10 км-ден ... ... 80 ... (тау ... ... ... ... радиусынан екі есе кіші, ал ядро мен қабықтың
арасында ... ... Жер ... ... ол қабыққа қарағанда
тығызырақ заттардан тұрады.
Космос аппараттарының көмегімен орындалған зерттеулер нәтижелері
көрсеткендей, Айдың және Жер тобындағы планеталардың ішкі құрылысы ... ... ... ... ... ... ... қабаты. Жер қабығы - жердің ең тысқы
жіңішке қатты қабаты. ... ... кем ... құрайды. Қалыңдығы
мұхиттердің астында 5 км-ден бастап, тау тізбектерінің астында 60 км-ге
жетеді. Жер-іспетті планеталардың беті көбінесе қатты, ... ... ... тау ... ... құрамы әртүрлі боп келеді деп, қабық
боп саналады.
Жердің беті немесе жер қыртысы, яғни ... ... ... ... және мұхиттардың түбінде 7-10 шақырымға дейін жетеді. Ол
геосфераның беті суып, құрамында су және еріген газдары бар ... ... ... ... нәтижесінде пайда болған, сонымен қатар бұл
үрдіс базальтты литосфераның түзілуіне де ... ... ... ... ... ... күрт артып, жер
қойнауынан азот, көмірқышқыл газы, сутегі және су буларының шығуына себеп
болды.
Жер қабығының жоғарғы бөлімі — шөгінді ... ол ... тау ... ... ... ... жамылғысын да енгізеді. Жер қабығының
тербеліс тарихы қозғалысына байланысты, оның калыңдығы әр орында әр түрлі
болып келеді. Швгінді қабықтың астында ... ... ... ... ... ... ұшырамайды. Граниттік қабаттың астында аралық
немесе «базальттық» аса тығыз жыныстар қабаты жатады.
 
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Мәмбетқазиев Е., Сыбанбеков Қ. “ ... ... 1990 ж.-412 ... ... Е. “ ... пайдалану экономикасы
”                                                                       
/Алматы 1999 ж.-270 бет
 

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Атмосфера, гидросфера және литосфераның ластануы12 бет
Литосфера8 бет
Литосфера - жер қабығы13 бет
Литосфера жəне оны тиiмдi пайдалану мен қорғау12 бет
Литосфера және оны тиімді пайдалану мен қорғау12 бет
Литосфера ластаушылары, қаупі және одан қорғану9 бет
Литосфералық тақталар тектоникасы47 бет
Литосфераның ластануы және оны қорғау4 бет
Литосфераның құрылысы, құрамы және қасиеті12 бет
Литосфераға антропогенді әсердің ықпалы8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь