Құпия шежіре

Кіріспе
Негізгі бөлім:
а) «Құпия шежіре» бөлімдері;
б) «Құпия шежіреден» үзінділер.
Қорытынды.
Адамзат мәдениеті өзінің дамып,өсіп-өркендеу жолында небір ғажайып әдеби мұралар туғызды.Қай ұлттың болсын шаруашылығы мен мәдениеті көркейіп,кемелденген кезде,сол елдің өмірі мен тұрмысының,қоғамдық болмысының көрінісі іспеттес әдеби шығармалар дүниеге келді.Әр ұлтта дәл осындай мәдени қазыналардың тұңғыш гүлі,тұмса ескерткіші болады.Орыс халқының «Игорь жорығы туралы жыр» (Х ғ.),грузиндердің «Жолбарыс терісін жамылған батыры» (ХІІ ғ.),француздардың «Роланд жыры» , гректердің «Илиада» мен «Одиссеясы» сол халықтардың үлкен мәдени жетістігі болып саналды.
Сол сияқты біздің монғол халқының алғашқы тарихи ескерткіші – «Моңғолдың құпия шежіресі». «Құпия шежірені» көптеген елдердің ерте кездегі аты шулы тарихи шығармаларымен қатар қоюға болады.Көне замандарда моңғол халқында шешендік сөздерді термелеп айтатын,тарихи оқиғаларды шебер бейнелеп жазатын ділмар да білгір адамдар көп болған.
1.«Моңғолдың құпия шежіресі»,(ХІІ-ХІІІ ғасырлардағы көшпелілер шежіресі),Алматы,2009(аударған М.Сұлтанияұлы).
2. «Шыңғыс хан – әлем сілкіндірушісі»,І.Есенберлин,Алматы,2001.
        
        Жоспары:
Кіріспе
Негізгі бөлім:
а) бөлімдері;
б) үзінділер.
Қорытынды.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1.,(ХІІ-ХІІІ ғасырлардағы көшпелілер шежіресі),Алматы,2009(аударған М.Сұлтанияұлы).
2. ,І.Есенберлин,Алматы,2001.
Алтын денем қалғыса да,
Ардақты елім ... ... ... да,
Бүтін елім тозбасын.
Алтын денем шаршаса,шаршасын,
Абзал елім даңқы артсын.
Бүкіл денем ... елім ... ... ... өзінің дамып,өсіп-өркендеу жолында небір ғажайып әдеби мұралар туғызды.Қай ұлттың ... ... мен ... ... кезде,сол елдің өмірі мен тұрмысының,қоғамдық болмысының көрінісі іспеттес әдеби шығармалар ... ... ... дәл ... мәдени қазыналардың тұңғыш гүлі,тұмса ескерткіші болады.Орыс халқының (Х ... (ХІІ ... , ... мен сол ... ... ... ... болып саналды.
Сол сияқты біздің монғол халқының алғашқы тарихи ескерткіші - . ... ... ерте ... аты шулы тарихи шығармаларымен қатар қоюға болады.Көне замандарда моңғол халқында шешендік сөздерді термелеп айтатын,тарихи оқиғаларды шебер бейнелеп жазатын ділмар да ... ... көп ... ... ... ... болса да,оның соңында былайша жазылғаны мәлім: .Бұл,әрине,моңғолша 1240 жылғы жетінші ай.Содан бері бақандай жеті жүз жылдан ... ... ... ... саны ... ... 15 не 12 ... бөлінеді. Әйтсе де Юань мемлекетінің гүлденген үкіметі кезінде,1908 жылы қытай ғалымы ... алғы сөз ... ... ... 12 ... ... жіктелуі дұрыс тәрізді.Алғашында бастапқы он дәптері жазылып,соңынан екі дәптер қосылған сияқты.Соңынан қосылған екі дәптерде Үгедей қаған кезіндегі оқиғалар жазылса,бастапқы он ... ... шығу ... ... ... ... дейінгі оқиғалар қамтылған. бөлімдері мынандай:
1)Темүжіннің тегі мен балалық шағы.
2)Шыңғыстың жастық шағы.
3)Меркіттің жойылуы және Темүжінге ... ... және ... күресі.
5)Татарды жоюы және Уаң ханнан ажырасуы.
6)Керейлерді иеленуі.
7)Уан ханның өлімі және найман мен керейлердің күйреуі.
8)Күшліктің қашуы және ... ... ... ... мен ... ... ... Бағдат және орысты иеленуі.
12)Шыңғыстың өлімі және Өгедей қаған болуы.
Осы аталмыш бөлімдерге қарағанда, тек Шыңғыс ... ... ... ... олай ... - ... аңыз-әңгімеге негізделіп жазылған және сол кездегі халықтың ән-жыры,шешендік ... ... ... ... ... сайын кемінде 20-30 өлең қамтылған.Сұхбаттар мен төл сөздер көбінесе өлеңмен жазылған.Бұл шығармада көне моңғол тілінің әуені,жыр ұйқасы (поэзия) және қара ... ... ... ... кең қолданылған.
моңғол адамы моңғол жерінде жазғандықтан,оған ... ... де бар. ... атты ... ... орыс ғалымы Владимирцов мынадай тұжырым айтады: .
сол кездегі моңғол ... ... ... көрсетілген:
Көк аспанның астында,
Көп елменен қағысып,
Бел шешіп бір жата алмай,
Бодан еттік қарысып.
Қара жердің бетінде,
Қарлы жердің өтінде.
Көрпені бір ... ... ... ... мен оның мұрагерлерінің қатыгез әрекеті былайша сипатталады:
Темір болат - дәл маңдай,
Тілі ... - жез ... ... ... ... қадалған.
Құтырынған төрт арлан,
Қыруға дүйім пендені.
Шыққандай темір құрсаудан,
Аузының суы ... ... ... нәр ... ас еткен.
Көк дауылды ат еткен,
Көк садақты дос еткен.
Жебе,құбылай бастаған, ... ... төрт ... ұмтылды ентелеп.
деген кітап 1945 жылы ішкі Моңғолиядан табылған еді.Соның ішінде моңғол тарихының ... он үш ... ... ... аударылған құдіреттің ғұмырнамасы.
2)Құдіреттік ғұмырнама.
3)Жастардың үйлену тойы.
4)Көк трактат.
5)Шыңғыстық жылнама.
6)Юаньның түпкі ... ... ... ... Чин Си ... ... көңіл хошы.
11)Алтын тұқымдардың тете тарихы.
12)Боғда Шыңғыстық нақ хикая.
13)Мемлекет басқарудың жаднамасы.
көне ... ... ... ... ... ... үшін мынадай шығармаларды пайдаландық:
* Козин бастырған нұсқасы мен орыс тіліне аударған дәптері (С.А. Козин. , 1 том.1941).
* ... ... ... .
* ... ... ... мен сөз асты аудармасы (фотосурет).
* Кафаровтың қытай тілінен орыс ... ... ... (Архимандарит Палладий (Кафаров). ).
* Хэништің 1935-1939 жылдары бастырған ... мен ... ... ... ... ... ... және Березиннің орыс тіліне аударған дәптері.
* қытай тілінен моңғол тіліне Барга (ру аты) Цендісүрін аударған нұсқасы (екі ... , , , ... ... ... ... аударған жартылай аудармасы,Владимирцовтың атты кітабы, т.б.
соңғы 282-тармағында бұл шығарманың қашан,қайда жазылғаны туралы нақты мәлімет бар.Мәселен, онда былай ... ... ... жылының 1240 жыл екенін ғалымдар әлдеқашан дәлелдеген.Алайда Керліннің Кеде аралы қай жер екенін ғалымдар дәл айта алмайды.Ол қазіргі Байұлан тауы ... ... ... ... ... де ... жөнінде бәһір неше мақала жазды.1951 жылы мен Керліннің Байұлан ... ... ... ... едім.Байұлан - ну орманды,биік те сұлу тау екен.Баурайы 70-80 шақырымға созылған кең дала.Бұны Қара дала деп ... ... сол жақ ... Қара су ... ... үс (су) деген өзен Долады бөктерімен солға қарай отыз шақырымдай ағып ... ... және осы екі ... ... кең арал ... Қара ... Тосын,Замықты,Шағаннұр,Көде нұр (Нұркөл) тәрізді бірнеше көл бар.Байұланның оң жақ алдыңғы жағында Керлінге қарай сұғынған жеті кішкене төбе ... осы жеті ... ... тұрғындар Долады (Жетіген) деп атайды.Доладыны Керліннің Кеде арлының Долан Бұлтығы деп ойлаймын.Осы жеті төбенің мынадай аттары бар:
1)Дөрвөлжин (төрткіл);
2)Сүүл ... ... ... ... қызыл төбе);
4)Бага улаан толгой (Кіші қызыл төбе);
5)Олон овоо (Көп оба);
6)Тахилгат (Жартасты);
7)Гацаа (Мінбелі).
Алайда, басқа тарихи ... ... Қара ... емес,оған жалғас жерде - Керліннің Көде аралында қаған атанғаны айтылады.Мысалы,Саған шешеннің былай делінген: .Ғалдын көмекшісінің атты ... ... ... ... өзенінің Көде аралында қаған тағына отырғаны жазылған.
ХІІІ ғасыр ... ... ... ... ... үш ордасы болған және онда арнаулы нояндар әмір етіп тұрған.Соның бірі,жапон тарихшысы Янай Ватари мәлімдегендей,Керлін дариясына құятын ... (көк) ... ... ... Бұлтық пен Сілкінсек екеуінің арасында орналасыпты.Бұл орда ... ... ... ... ... деген шығармада деп аталған.Осы төрт ордаға ... ... ... ... тәрізді игі нояндар билік еткен.Бұған қарағанда,көшіп жүретін бірнеше үй ғана емес,жайлы тұрағы - үлкен ... ... ... ... ... ордасы Керлін өзенінің маңында көшіп жүріп,Керліннің Көде аралында тұрақтанған тәрізді.Сол Ауыруық орданың қалдығы қазіргі Байұланның Қара ... ... ... ... ... ... жердегі қаланың орны болар деп ойлаймын.
Мүмкін бұрынғы деген сөз өзгеріп,қазір Абырғыға айналған болар>> деп ойлайды .Ауыруық деген атау ... сөз ... ... ... ... ... (ағуырхай),ағуылғы деген сөздермен тектес.
Қорытынды
Бұл шығарма - ... ... ... дерегі болуымен бірге,моңғол халқының ақыл-ой қабілетін бейнелеген тамаша әдеби туынды.Алайда ХІІІ ғасырдағы жеке дара әдеби шығарма ... ... ... ... ... шығармалардың бірі деу орынды. Моңғол халқының белгілі дәуірінде тындырған жасампаз еңбектерінің көптеген бөлігі жойылып,мүлде жоғалып ... де, , , атты үш ... ... ... ... мұра ... ... аян.Бұларды моңғолдың мәдени ескерткіштерінің үш шыңы деуге болады.Өйткені,бұл шығармаларда ерте ... ... өмір ... мен ... ... бейнелеген.

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Батырлар жыры мен «Шаһнама» дастанындағы тақырып үндестігі7 бет
Моңғолстан24 бет
Мәдени ескерткіштер және сәулет өнері, туризм17 бет
Шәкәрім Құдайбердиевтің педагогикалық көзқарастары5 бет
Қазақтың қиял-ғажайып ертегілері5 бет
20-30 жылдар прозасындағы астарлы мағына және құпия сырлар165 бет
«Аутентификация. Мүлде тікелей құпиялық (PFS – Perfect Forward Secrecy) және Куәландыру орталығы. SSL, TLS қолдану»16 бет
Ақпаратты қорғау мен оның құпиялық стратегиясы6 бет
Ақтаз -Әжем ұрпақтарының шежіресі26 бет
З.М.Бабырдың «Бабыр-наме» шежіресі әдеби туынды67 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь