Стенобионттық және эврибионттық организмдер

1.Стенобионттық және эврибионттық организмдер
2.Негізгі абиотикалық факторлардың . жарықтың, температураның, ылғалдылықтың, тұздылықтың және т.с.с.
3.Абиотикалық фактордың сигналдық мәні
Экологиялық факторлардың әсер етуінің кейбір заңдылықтары Организмге қатысты факторлардың әсерінен бірнеше жалпы заңдылықтарды бөліп көрсетуге болады. Ондай заңдылықтарға оптимум ережесі, шектеулі факторлар ережесі, факторлардың өзара әсері ережесі және т.б. жатады. Стенобионттық және эврибионттық организмдер.
Стенобионттық тек белгілі бір орта жағдайларында ғана тіршілік ете алатын организмдер. Олар стенотермді тек температураның аз ғана ауытқуына шыдамды (теңіз маржандары), стеногалинді су тұздылығының өзгеруіне төзе алмайтындар (ұлу) стенобатты қысымның ауытқуына шыдай алмайтындар стенофагтар азықтың белгілі бір түрлерімен ғана қоректенеді, стенотоптар тек белгілі бір тіршілік ортасында ғана өмір сүре алады және т.б. Эврибионттар (грек. eurys – кең, ауқымды және bіontos – тіршілік ететіндер)– сыртқы орта факторларының ауқымды түрдегі өзгерістеріне бейімделе тіршілік ететін өсімдіктер немесе жануарлар. Қоңыржай белдеулердегі құрлықта мекендейтін жануарлардың көпшілік түрлері температураның, ылғалдылықтың, Күнрадиациясының, т.б. қоршаған орта факторларының едәуір ауқымды өзгерістерін елемей тіршілік ете береді. Эврибионттардың сыртқы орта факторларының ауқымды түрдегі ауытқуларға бейімделуі олардың жоғары деңгейлік төзімділігімен немесе оларда болатын орфофизиологиялық механизмдер арқылы анықталады.
1.А.Нұрғызарынов,Ж.Шілдебаев «Экология және тұрақты даму» Астана-2014 8-13 бет
2.Оспанова Г.С., Бозшатаева Г.Т. - Экология оқулығы.Экономика баспасы, Алматы 2011. 35-38 бет
3.Жатқанбаев Ж.Ж. Экология негіздері. Алматы 2003. 25-27 бет
4. М.С. Тонкопий, Г.С. Сатбаева, Н.П. Ишкулова, Н.М. Анисимова«Экология және тұрақты даму» Алматы 2011. 40-41 бет
        
        Қазақстан Республикасының білім және ғылым министрлігі
Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті
СӨЖ
Тақырыбы: ... және ... ... ... ... - ... температураның, ылғалдылықтың, тұздылықтың және т.с.с.
3.Абиотикалық фактордың сигналдық ... ... А.К ... ... ... және ... ... абиотикалық факторлардың - жарықтың, температураның, ... ... және ... ... ... ... факторлардың әсер етуінің кейбір заңдылықтары Организмге қатысты факторлардың әсерінен бірнеше жалпы заңдылықтарды бөліп ... ... ... ... оптимум ережесі, шектеулі факторлар ережесі, факторлардың өзара әсері ережесі және т.б. жатады. Стенобионттық және эврибионттық организмдер.
Стенобионттық тек белгілі бір орта ... ғана ... ете ... ... Олар ... тек ... аз ғана ... шыдамды (теңіз маржандары), стеногалинді су тұздылығының өзгеруіне төзе алмайтындар (ұлу) стенобатты қысымның ауытқуына шыдай алмайтындар стенофагтар азықтың ... бір ... ғана ... ... тек ... бір ... ... ғана өмір сүре алады және т.б. Эврибионттар (грек. eurys - кең, ауқымды және bіontos - ... ... - ... орта ... ... ... ... бейімделе тіршілік ететін өсімдіктер немесе жануарлар. Қоңыржай белдеулердегі құрлықта мекендейтін жануарлардың көпшілік түрлері температураның, ылғалдылықтың, Күнрадиациясының, т.б. қоршаған орта факторларының ... ... ... ... тіршілік ете береді. Эврибионттардың сыртқы орта факторларының ауқымды ... ... ... ... ... деңгейлік төзімділігімен немесе оларда болатын орфофизиологиялық механизмдер арқылы анықталады. Мұндай бейімделушілік белгілер мен қасиеттер арқылы Эврибионттар өздерінің ішкі орта ... ... ... ... ... ... - ... азықтармен қоректене беретін организмдер, эвритоптар - әр түрлі тіршілік орталарында кең таралған организмдер. .Либихтің минимум және Шельфордтың ... ... жылы В. ... ... ... Либих 1840 жылы ашты. Ол өсiмдiктерге тәжiрибе жасап, өсiмдiктiң өсуi ... ... ең аз ... мөлшерiне байланысты болатынын дәлелдеген.Нәтижесiнде өсiмдiктiң өсiп-дамуын олар ең аз мөлшерде қажет ететiн микроэлементтер анықтайтыны белгiлi болған. Бұл ... деп ... ... 1913 жылы В. Шельфорд лимиттiк әсерлердiң минимум заңына сай заңын, яғни төзiмдiлiк шек заңын ашты. Оны ... ... заңы деп ... ... ... аударғанда tolerantia - шыдау, төзу). Кез келген жағдайдың толеранттық шекке жақындауы немесе одан ... ... ... ... ... ... ... деп аталады. Төзiмдiлiк шегiнен шығып кетсе, организм тiршiлiгiн жояды.Оптимум және пессимум аймақтары мөлшерінің диапазоны организмнің сол экологиялық ... ... ... ... ... анықтаушы критерий болып саналады да, экологиялық валенттілік не толеранттылық деп аталады.
Орта факторлары туындау көзінің табиғаты мен ... ... ... ... ... және биотикалық факторларға бөлінеді.
Кесте - 1. Экологиялық ... ... ... - ... ... температура, жел, қысым, ағындар, тәуліктің ұзақтығы
Биоценозда өсімдіктердің бір-біріне және ... ... ... ... (тікелей немесе жанама)
Физикалық эдафикалық - топырақтың ылғал сыйымдылығы, жылумен қамтамасыз ... ... ... мен ... ... ... және басқа ағзаларға жасайтын әсері
Химиялық - ауаның құрамы, топырақта ненесе судақорек элементтерінің құрамы, ауа мен судың ... ... - адам ... ... ... ... ( гр 'a' -- теріс және ... -- ... ... -- ... ... тірі ... жасайтын тікелей немесе жанама әсерлерінің жиынтығы; сыртқы ортаның бейорганикалық, физикалық және химиялық жағдайлары.
Ол физикалық абиотикалық фактор (температура, ... ... ... ағыстар, радиациялық деңгей, радиоактивті сәуле шығару т.б.);
Химиялық абиотикалық фактор (атмосфера, су, қалдықтар, топырақ,шөгінді ... және ... ... ... ... фактор (күн радиациясы, атмосфералық жауын-шашын, гидросфералық қысым т.б.) болып бөлінеді . ... пен ... ... ... ауа ... су ... хим. құрамына қарай бейімделуі, кейбір жануарлардың қысқы, жазғы ұйқыға ... т.б. ... ... ... Жер ... ... ... химиялық және физикалық құрамының өзгеруі тірі организмдерге де әсер етеді. Мысалы, 20 ғасырда Арал ... ... ... тұз концентрациясының көбеюіне байланысты, миллиондаған тонна тұзды шаң тірі организмдерге үлкен ... ... ... ... және ... факторлармен қосылғанда экологиялық факторлар құрайды.
Жарық, температура, ылғалдылық, топырақтың тұздылығы, судың ащылығы, ... ... ... ... өлі ... ... ... Күн сәулесінің спектрінде биологиялық әсері бойынша ультракүлгін, инфрақызыл, көзге көрінетін сәулелер болып бөлінеді. ... ... аз ... ... ... өйткені онық бактерияларды жоятын, өсу үрдісін және жасушалардың дамуын әрекеттендіретін, Dвитаминін ... ... бар. Көп ... ... ... ... да мүмкін. Ультракүлгін сәулелердің басым бөлігі озон қабатында ... ... ... ... сәулелер - фотосинтезге энергия беретін, жердегі тіршіліктің негізгі көзі. Инфрақызыл сәулелер - жылу ... ... күн ... ... үшін ... көзі ... үшін маңызды. Ортаның жарықтығына бейімделуіне байланысты өсімдіктер гелиофиттер ... ... ... ... және ... гелиофиттер (көлеңкеге шыдамды) болып бөлінеді.Жануралар күндіз немесе түнде белсенді тіршілік ... ... ... ... үшін ... - ... ... уақытын анықтайтын фактор.Жарықты талап етуіне байланысты өсімдіетерді қысқа күнді ... ... ... ... және ұзақ ... ... биік ... тіршілік ететіндер) деп екіге бөлінеді.
Фотопериодизм - өсімдіктермен ... ... түсу ... ... ... ... маусымдық өзгерістер көбінесе жарықтың түсу ұзақтығына байланысты реттеледі. Жарықтың түсуұзақтығыныңөзгеруі температура өзгеруімен ... ... ... жарық температура сияқты кездейсоқ өзгере бермейді. Фотопериодизм құстардың қоныс аударуы, жапырақтардың түсуі сияқты маусымдық өзгерістердің ... ... ... ... ... ... ... күннің қысқаруы көбею жағдайына әсер етіп, тоқтатады. Ал көктемгі күннің ұзаруы жануарлардың көбеюіне жағдай ... ... ... ұзақ ... ... үй құстарының көбірек жұмыртқа салуына да әсер етеді.
Температура.
Ортаның температурасы ағзаның температурасына әсер етеді, яғни ағзадағы зат алмасуды құрайтын барлық ... ... ... әсер етеді. Негізінен ағзалар 0-(+50)0С аралығында тіршілік
ете алады. Бұл цитоплазманың қасиеттеріне байланысты. Ең жоғарғы температура шегі120-1400С (споралар, бактериялар тірі ... ... ең ... ... шегі ... - ... (споралар, тұқымдар, сперматозойдтар шыдай алады) болып табылады.Температураға байланысты ағзаларды криофилдер (температурасы төмен ... ... ... ... ... ... мекендейтін) деп бөлінеді.Ағзалар екі жылу энергиясының көзін қолдана алады: сыртқы күннің жылу энергиясын немесе жердің ішкі жылуын және ішкі - ... зат ... ... ... жылу.Ағзаның жылу балансын реттеуде басымқолданатын энергия көзіне байланысты оларды пойкилотермді және гомойтермді деп бөледі.
Пойкилотермді ағзалар - дене ... ... ... ортаның температурасына қарай өзгеріп отыратын ағзалар. Олар микроағзалар, өсімдіктер, саңырауқұлақтар, омыртқасыздар және кейбір омыртқалылар (балықтар, қосмекенділер, бауырымен ... ... ... ... дене температурасы сыртқы ортаның температурасынан 1-20С -қажоғары немесе бірдей болады.
Гомойтермді ағзалар - дене температурасын сыртқы ортаның ... ... ... ... ұстап тұра алатын ағзалар. Гомойтермді топқа құстар мен сүтқоректілер және адам жатады.Өсімдіктертөмен температураға шыдамдылығына байланысты жылылық сүйетіндер және суыққа ... деп ... Жылу ... ... ... ... алмұрт жатса, суыққа төзімділерге мүк, қыналар, қарағай,
шырша, самырсын т.б. жатады.Әрбір жеке организмнің өзіне тән ... ... ... және шегі болады. Кейбір организмдер температураға төзі
мділік көрсетеді. Мәселен, балықтар 520С-та, ал бактериялар ... ... ... ... ... көк ... ... 440С-та өмір сүре береді. Температураның қалыпты мөлшерден кемуі кез келген ағзаның денесіндегі зат алмасуды тежеп, клеткадағы биохимиялық реакцияларды бұзып, одан әрі ... ... ... ... ... ... қарай өсімдіктер жасушасындағы цитоплазма суын азайтып,
қоюланып, оның органоидтары төмен температураға бейімделіп, төзімді күйге көшеді.Қыс кезінде өсімдіктер спора, тұқым, түйнек, ... ... ... түзу ... ... ... көшіп, төмен температураларға шыдайды. Ал ірі ағаштар жапырағын тастап, ... ... ... ... ... төзімді күйге ауысады.Пойкилотермді жануарлар қолайсыз температура жағдайында қысқы ұйқыға(анабиоз) кетеді. ... ... ... ... зат және ... ... ... тежеліп, баяу күйге көшіп, ең төменгі деңгейде болады. Ал ... кету ... ... (аю) ... ... ... жануарлар төмен температурадан әр түрлі жолдармен қорғаныпотырады.Жануарлар қысы ... ... жылы ... ... ... ауыстырады (жыл құстары, кейбір сүт қоректілер т.б.).Тері жабындыларындағы жүн және май қабаты қалыңдап, қысқа дайындала
бастайды (аңдар, құстар, итбалықтар және ... ... ... тыныштық күйге көшеді (суыр, борсық, аю, тышқандар т.б). мұндай гомойтермділердің дене жылуы ұйқыға кеткен кезде ... ... ... ... үшін олардың гомойтермділер деп атайды.
Су. Су ағзадағы зат алмасуда және жалпы ... ... ... атқаруын қамтамасыз етеді. Жасушалардағы судың құрамы шамамен ... ... ... ... температуралық белдеулеріне, табиғат белдемелеріне байланысты болады. Кей бір жағдайда ылғал шектеулі фактор рөлін атқарады. ... ... ... ... төмендетіп жібереді. Әсіресе шөл,шөлейтті белдеулерде ылғал жетпейді. Ал орман мен ... ... ... әсер ... ... әсерінебайланысты өсімдіктердің экологиялық топтары төмендегідей жіктеледі.
Гидрофиттер - суды мол қажет ететін, ылғалды ортада өсетін ... ... ... қоға, күріш, тұғиық т.б.
Ксерофиттер - шөл, шөлейт, дала сияқты ылғал тапшы аймақтардың
өсімдіктері. Олар қатты ыстыққа және ... ... ... ...
сексеуіл, жүзген, жусан, қылша, теріскен, селеу, күйреуік т.б.
Мезофиттер - ылғалдылығы орташа, жеткілікті аймақтарда өседі. Жапырақтары ашық әрі ірі болып ... ... ... ... ... ... - ксерофиттерден де ылғалы тапшы аймақтың өсімдіктері.
Олардың жапырақтары немесе сабақтары ішінде су жинап, етжеңді болып
келеді. ... ... алоэ ... - ... ... ... ... Мысалы: элодея, балдырлар т.б.
Су көптеген ағзалардың тіршілік ететін ортасы ... ... Су ... ... ететін су қабатына және тіршілік ету түріне байланысты келесі экологиялық топтарға ... - ... су ... ... ... орын ауыстыратын ағзалар. Планктонда фитопланктон (бір жасушалы балдырлар) мен зоопланктон (бір жасушалы қарапайымдылар) ажыратылады.
Нектон - ... орта ... ... ... ... тіршілік ететін ағзалар. Оларға балықтар, басаяқты былқылдақ денелілер, тасбақалар,
киттәрізділер жатады.
Бентос - судың түбін және ... ... ... су ... ... ... ... өсетін балдырлар және жоғары сатыдағы өсімдіктер)
және зообентос (шаянтәрізділер, былқылдақ денелілер, теңіз жұлдыздары,
т.б.) деп бөледі.
Перифитон - су ... ... және ... ... ... ... Ылғалдың жануарлар тіршілігінде маңызы зор. Жануарларға ылғал жетіспегенде, олар әр түрлі бейімделеді. Мысалы: түйе өркешінің ... ... су ... ... ұйқыға кетеді т.с.с. Ал өсімдіктер жапырақтары транспирациясының азайтады, сексеуіл тамырларын тереңге жібереді т.с.с
Факторлардың сигналдық әсері
Экологиялық ... ... ... ... ... ... негізделген жағдайда, ал өткен классификацияда нақ осы принцип қолданылған болатын, ... ... ... ... ... ғана емес, тірі организмдерге көрсетілетін ықпалдың өзге де ... ... ... ... ... ... Бұл жолы барлық экологиялық факторлар виталдық немесе энергетикалық және сигналдық болып негізгі 2 топқа ... ... ... ... ... тіршілігіне тікелей ықпал етеді, олардың энергетикалық күйін өзгертеді. Бұндай факторлар ... ... ... ... ... және т.б жатқызуға болады. Сигналдық роль атқарушы екінші топтың факторлары энергетикалық сипаттамалардың өзгерісі (жарықты к.ннің ұзақтығы, феромондар және т.б) ... ... ... ... саналатын факторлардың энергетикалық та, сигналдық та әсері болуы мүмкін. Мысал ретінде, негізгі экологиялық факторлардың бірі болып саналатын жарықты алуға ... ... ... ... үшін қажет энергияның негізгі көзі, экожүйелердің өнімділігінде маңызды роль атқарады. Сонымен ... оның ... ... ролі - ... әр ... ... ... синхрондастыру болып болып табылады. Жарықтың сигналдық әсері осыдан көрінеді. ... ... ... ... ... бұл ... да ... төмендетеді.
Организмдер үшін климаттық, қоректік және биотикалық жағдайлар, олардың тірі қалуына ... ... ... сигнал да болып табылады. Мысалы, күзгі күннің қысқаруын жануар мен өсімдіктер қыс маусымның және соған тән жағымсыз жағдайлардың ... ... ... ретінде сезінеді. Экологиялық факторлардың организмдерге осылайша ықпал етуін сигналдық әсер деп атаймыз.
Қорытынды
Кез келген тірі организм өзін ... ... ... ... ... байланыста ғана өмір сүре алады.Олар топырақ,су,минералды заттар ,жер бедері және әр ... ... ... ортаның компаненттері тірі организмдерге оң және теріс әсер етуі мүмкін.Сондықтан әр организмнің өзіне ғана ... ... ... керек.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі:
1. А.Нұрғызарынов,Ж.Шілдебаев Астана-2014 8-13 бет
2. Оспанова Г.С., ... Г.Т. - ... ... ... ... 2011. 35-38 ... Жатқанбаев Ж.Ж. Экология негіздері. Алматы 2003. 25-27 ... М.С. ... Г.С. ... Н.П. ... Н.М. ... ... 2011. 40-41 бет

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Стенобионттық және эврибионттық организмдер жайлы11 бет
Стенобионттық және эврибионттық организмдер жайлы ақпарат10 бет
Стенобионттық және эврибионттық организмдер жайлы ақпарат туралы9 бет
Стенобионттық және эврибионттық организмдер туралы8 бет
Стенобионттық және эврибионттық организмдер туралы ақпарат6 бет
Стенобионттық және эврибионттық организмдер туралы мәлімет8 бет
Стенобионттық және эврибионттық организмдер. абиотикалық фактордың сигналдық мәні12 бет
Стенобионттық және эврибионттық организмдер. абиотикалық факторлардың сигналдық мәні. организмдердің индикаторлық мәні4 бет
Стенобионттық және эврибионттық организмдер. Негізгі абиотикалық факторлардың – жарықтың, температураның, ылғалдылықтың, тұздылықтың және т.с.с. экологиялық мәні. Абиотикалық факторлардың сигналдық мәні11 бет
Стенобионттық және эврибионттық организмдер. Негізгі абиотикалық факторлардың – жарықтың, температураның, ылғалдылықтың, тұздылықтың және т.с.с. экологиялық мәні. Абиотикалық факторлардың сигналдық мәні. Организмдердің индикаторлық мәні9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь