Халықтық педагогика

Халықтық педагогиканың тәрбиелік мәні
Жаңылтпаш. тіл ширату тәсілі
Жұмбақтың дүниетанымдық, тәрбиелік мәні
Пайдаланған әдебиеттер
Халық педагогикасы – халықтардың ғасырлар бойы тәрбиелеу тәсілдеріне негізделген бай тәрбиесінің жиынтығы. Этнопедагогика – халық педагогикасының ұрпақ тәрбиелеудегі тағылымдарын ғылыми жүйеге келтіріп зерттейтін ғылыми педагогиканың бір саласы. Этнопедагогиканың мақсаты – халықтық салт-дәстүрді, өнерді дәріптейтін, ана тілі мен дінін қадірлейтін, Отанын, елін, жерін сүйетін, жан-жақты жетілген, саналы жасты тәрбиелеу. Сондай-ақ, халықтық тәрбие түрлерін жас бүлдіршіндердің бойына сіңіртіп ілім, білік дағдыларын дамыту, сөйтіп дене еңбегіне де, ой еңбегіне де қабілетті, жан-жақты жетілген азамат етіп шығару. Ол басқа тәрбиелермен қатар жүргізіліп, балалардың қайрат- жігерін, ақыл-ойын халықтың өнер туындылары негізінде оқытып, тәрбиелеу арқылы іске асырылады. Этнопедагогика бала денсаулығы мен денесінің жетілуі жөніндегі қамқорлық ақыл-ой мен еңбекке дайындық, саналы адамгершілік-эстетикалық тұрғыда бағыттау, мінез-құлықты реттеу, өзін-өзі тәрбиелеу мен қайта тәрбиелеу, яғни тұлға қалыптастырудың бүкіл жетекші бағыттарын қамтиды. Халықтық педагогикада бала дүниетанымын қалыптастырудың және оның ақыл-ойын дамытудың бастау кезі ретінде ең алдымен оның қоғамға, қоршаған дүниеге “Арманы жоқ жас- қанатсыз қарлығаш» - дейді халық. Халық ұрпақты ақыл-ойды өздігінен жетілдіруге үндейтін терең және танымдық процестер жиынтығы екендігін дұрыс болжайды.
1.Жарықбаев Қ., Қалиев С. Қазақ тәлім-тәрбиесі. Алматы, «Сана», 1995
2. Жарықбаев Қ., Қалиев С. Қазақтың халық педагогикасының тарихынан. Алматы, «Кітап», 1992
3.Қалиев С. Халық педагогикасының тағылымдары. //Бастауыш мектеп-1991-№5 – 26 б.
4. Қалиев С., Базилов Ж. Қазақ халқының салт-дәстүрлері. Алматы, РБК, 1993
        
        Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым министрлігі Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті
СӨЖ
Тақырыбы: Халықтық педагогиканың тәрбиелік ... ... ... ... ... ашу. ... 1. Халықтық педагогиканы (жаңылтпаш, мақал-мәтелдер, жұмбақ, ырымдыр, нақылдар)
Орындаған: Калтаева Т.Н, Т-411 ... ... ... 2015 жыл
Халық педагогикасы - халықтардың ғасырлар бойы ... ... ... бай ... ... ... - халық педагогикасының ұрпақ тәрбиелеудегі тағылымдарын ғылыми жүйеге келтіріп зерттейтін ғылыми педагогиканың бір саласы. ... ... - ... ... ... ... ана тілі мен ... қадірлейтін, Отанын, елін, жерін сүйетін, жан-жақты жетілген, саналы жасты тәрбиелеу. ... ... ... ... жас ... ... ... ілім, білік дағдыларын дамыту, сөйтіп дене еңбегіне де, ой еңбегіне де қабілетті, жан-жақты жетілген азамат етіп шығару. Ол басқа ... ... ... балалардың қайрат- жігерін, ақыл-ойын халықтың өнер туындылары негізінде оқытып, тәрбиелеу арқылы іске асырылады. Этнопедагогика бала ... мен ... ... ... қамқорлық ақыл-ой мен еңбекке дайындық, саналы адамгершілік-эстетикалық тұрғыда бағыттау, мінез-құлықты реттеу, өзін-өзі тәрбиелеу мен ... ... яғни ... ... ... ... бағыттарын қамтиды. Халықтық педагогикада бала дүниетанымын қалыптастырудың және оның ... ... ... кезі ... ең ... оның ... қоршаған дүниеге "Арманы жоқ жас- қанатсыз қарлығаш>> - дейді халық. Халық ұрпақты ақыл-ойды өздігінен жетілдіруге ... ... және ... ... ... ... дұрыс болжайды.
Халық тәрбиешілері үйрену, оқуды адам бүкіл жаңаны ерекше қабылдағыш балалық шақтан бастаса, мақсатқа лайықты болатындығына, алынған білімі өмір бойына ... ... ... тәжірибеде көз жеткізді. Баланың ақылын тәрбиелеу оның танымдық қабілеттерін ... ... ... түсінулердің кеңдігі мен сезімталдығын, байқағыштықты, естің түрлерін жаттықтыруды, ойдың ... ... ... ... ... ... ... педагогикасында осы талапты жүзеге асырудың аса құнды дидактикалық материалы болып табылады. Олар баланың ойлауын дамытуға ықпал жасайды.
Халық педагогикасының мақсаты: ... ... ... ... тәжірибесіне сүйене отырып, болашақ ұрпақты еңбекке, өмірге ең ... ... ... ... ... ... ... негізінде халық ауыз әдебиетінің шығармалары, этнографиялық материалдар, халықтық тәрбие дәстүрлері, халық ойындары, үйелмен тәжірибелері т.б. жатады. Демек, ... ... бойы өмір ... ... ... тәжірибесіндегі дәстүрлердің жиынтығы. Халық педагогикасының құрамды бөліктері қазақтың ырымдары, мақал-мәтелдер, жұмбақтар, ... т.б. ерте ... ... жас ... ой-өрісін, зеректігін анықтау үшін тәрбие құралы ретінде қолданып келді.
Жаңылтпаш- тіл ширату тәсілі
Халық баланың тілін ширату үшін, оған сөз ... ... ... ... ойлап шығарған.
Балбөбектің тілі шығып, балдырған жасында сөздік қоры молая бастаған кезде,кейбір дыбыстарды айта алмай немесе қинала ... ... ... сөйлеу үшін, қиналып айтатын дыбыстары бар сөздерді бала ... ... ... ... ... ... де ... ойын толық жеткізетін болады.Жаңылтпаштарды жаттап,жиі-жиі дыбыстап айтып,жаңылмай жаттықса,сөйлегенде де мүдірмей,өз ойын толық жеткізетін болады.Жаңылтпаштарды жаттап,жаттыға айту арқылы баланың ана тілін ... ... білу ... ... ... ... ... бала психологиясы мен тілінде болатын мүкістерге сәйкес шығарған. Тілі шыға бастаған жас бөбекпен, тілі ... ... ... көбінесе "р" дыбысы мен "и" дыбысын , "ш" ... "с" ... ... ... , ... ... ... дірілмен айтылатын р дыбысын айту алғаш көптеген бөбектерге қиын сияқты болып көрінеді.Сондықтан жаңылтпаштар да, көбінесе сол "р" ... мен "и" ... ... айтуға құрылған:
-Дегенде, әй,Тайқарбай, әй, Тайқарбай,
Қойыңды май жусанға жай,Тайқарбай.
-Тайқарбай , ... ... ... ... ... қай Тайқарбай ?
Бала тіліндегі "ш" дыбысы мен "с" дыбысын шатастырып айтуды түзету үшін халық:
"Шымдай шытырмыш,
Ол ... ... ... ... ... шығарған.Сол сияқты "қ-к", "ж-ш",
"т-д", "н-ң", т.б. дыбыстарды шатыстырмай айтуға жаттақтыратын жаңылтпаштар бар.
Отбасында балаға жаңылтпаш айтқызып ... ... жолы бар: ең ... бала ... ... ... ... тез-тез айтуға үйрену керек.Екіншідден,бірнеше баланың жаңылтпаш айтудағы ... айту ... ... қанша жаңылтпаш білетінін байқау үшін жаңылтпаш айтысуын ұйымдастырабілу керек. Жаңылтпаштарды жаңылмай ... ... ... озып ... ... ... білуден озып шыққан баланы ынталандырып, мадақтап, сыйлық беріп мерейін арттыру қажет.
Балалар бақшасында тіл ширату, көркем сөз оқу,тақпақ айтуға ... ... үшін ... ... ... ... жұмыстары жүргізіледі,мүмкіндігінше жаңылтпаштарды әнге қосып айтуға да болады. Балалар бақшасында ... ... ... мәні зор. Ол үшін , ... күні ... ... ... керекті жаңылтпаштарды топтай білу керек. Әрине, тілі өте мүкіс, көбінесе логопедиялық дәріс алып жүрген ... ... ... ... сағын сындырудан сақ болған дұрыс. Өйткені жаңылтпаш айтудың психологиялық әсері де ерекше. Әсіресе , жаңылтпаштық жаттығулар арқылы "p" ... тілі ... , ... мүдірмей айтуға үйренген баланың қуанышы қойнына сыймай, өмірдің өткелінен өткендей әсер алады.
Балалар бақшасында фольклорлық кеш ... ... ... да ... орын беріп, айтқыш балалардың абыройын арттырып отыру керек.
Жаңылтпаштар тек жас ... ... ... үшін ғана ... ... жаңылтпаш айтысып, тіл ұстартуды үлкендер де салтқа айналдырған болатын.
Жұмбақтың дүниетанымдық, тәрбиелік мәні
Нақты бір зат туралы ... ... ... айту ... ... ... ... ,білімдік ұғымдар мен түсініктерді ой-қиял елегінен өткізіп, тұжырым ... ... ... пен ... дәрежесін байқау үшін, халық ертеден-ақ жұмбақтардың алуан түрлерін шығарған. Ертедегі жұмбақтар:
Апаң, апаң-
Ескі ... ... ... ... ... мал шаруашылығына байланысты және:
Сүмбіл теректі,
Жасыл желекті,
Ерден қалмайды,
Жауға керекті (Найза)
cияқты қару-жарақ, құрал-саймандар туралы болған.
Жұмбақтарды Аристотель "Жан -- ... ... ... ... затты бейнелеп , баламалап сипаттау арқылы ұқсас заттардың Қасиеттері мен түріне , ... ... зер ... ... шешуші жұмбақты шешеді, әрі заттарды салыстыра көз алдына елестетіп, дүниетанымдық қабілнтін дамытады.
Жұмбақтар, көбінесе үйлесімді ұйқасы әсем де ырғақты ... ... ... ... ... да бар. ... жанбас,суға батпас" (мұз) айтыс түрінде құрылған, яғни жұмбақ айтыстарын екі ақын шығарып бірі ... ... ... сол ... ... өлеңмен айтады.Авторы белгісіз ел аузында жатталып қалған жұмбақ айтыстар да кездеседі:
АЙТУШЫ:
Бір жәндік ... ... ... тамаша.
Ешбір жанға қосылмай,
Жүреді өз жиырылып,
Тіктеп біреу қараса.
Ине мен біздей кірер еді
Жалымен тіктеп қадаса.
ШЕШУШІ:
Бұл айтқаның кірпі ғой,
Түктері ... ... ... ... ... ... ... дегенің:
Кісі көрсе жиырылып,домаланып иіріліп.
Жатып алып, жүрмейді,
Арыстан, аю,жолбарыс,
Алуан оны білмейді.
Отбасында балаларға жаңа ... ... ... ... ... ... сынау, жұмбақ айтысуда жеңіп шыққан балаларды мадақтап отыру-бұрыннан қалыптасқан дәстүр болатын.Отбасында өтетін "туған күн", "ұлыстың ұлы ... ... ... ... кеш" ... ... той-томалақ,тамашаларда ұйымдастырылатын түрлі ойындардың бір түрі - жұмбақ айтысу.Ондайда жұмбақ айтысудан үздік шыққандардан сыйлық беріледі.
Жұмбақтардың ... ой ... ... ... ... мәні де ... Өйткені жұмбақ айтысу , жұмбақтарды жаттау кезінде тәрбиеленуші өзінің білімін дәрежесін байқап, көп білуге талпынады, ынта-жігері ... ... ... ... мен ... ... ... айтылатын философиялық ой түріндері,сөз мәйегі. Мақалдар,көбінесе өлеңдік өрнекпен, сабырлы,салмақты ырғақпен айтылады, қара өрнекпен, ... , ... ... ... қара ... ... ... мақалдар да бар. Мақал, незінен, екі бөлімнен құралады. Бірінші бөлімде пайымдау (айтатын ойдың түп негізгі), екінші ... ой ... ... ... ... Тура ... ... етсең ерінбей,тояды қарнын тіленбей"), ауыспалы мағынада ("От жақпаған ... ... ... ... тең") қолданылатын мақалдарды, көбінесе халық шығарған. Жыраулар мен ақындар, ел ... мен ... ... ... ... ... мен ... де өте көп.
Мәтелдер, негізінен, тұжырым тұспалы өлеңде сыңар тармақты, қара сөзде нұсқалы сөз ... ... ... ... ... саған айтам, келінім, сен таңда", т.б. Мәтелдер де тура мағанада "Кадіріңді білгенге жұмса" деп және ... ... ... гүлін қорғайды" деп айтылады.
Қазақ халқы-сөз қадірін біліп,қасиетті сөзді қастерлеп,аузынан тастамай,өнеге ретінде данышпандығын өлең өрнектерімен,терең мағыналы сөздермен зерлеп келе ... ... Сөз ... ... ... ... мен мақалдарды үздіксіз пайдаланып,үлгі етіп, ұрпақтәрбиесіне парықтап пайдалану дәстүрге айналған. Сондықтан да, әсіресе, қариялар мақалдап, маңызды ... ... деп ... ... ... ... қарт ... сөзінің қадірі болмайды.
Қазақтың мақал-мәтелдерінің көбірек қамтитын тақырыптары: елдік,ынтымақ,бірлік туралы мақал-мәтелдер.
Туған жерге туыңды тік.
Ит тойған ... ... ... ... ... елде сұлтан болғанша,
Өз еліңде ұлтан бол.
Отан-оттан да ыстық.
Батырлық, ерлік ... ... адам ... ... бір ... мың ... ... емес,
Қару ұстаған күшті.
Белдескеннің белін сындыр,
Тірескеннің тізесін бүктір.
Қара бет болып қашқаннан,
Қайрат көрсетіп өлген артық.
Өнер, ... ... ... өрге жүзеді.
Өнерді үйрен де, жирен.
Ата көрген оқ жонар,
Ана көрген тон ... өлім ... ... ... ... ... ... мақал-мәтелдер:
Қойдың сүті-қорғасын,
Қойды соққан оңбасын.
Мал өсірсең қой өсір,
Өнімі оның көл-көсір.
Есі кеткен ешкі жияр,
Ешкісімен есін ... ... жүк ... ... бажа тату,
Төрт аяқтыда бота тату.
Ат ерінді келер
Ер мұрынды келер.
Айғырды неден салсаң,
Атты содан мінерсің.
Сиыр сипағанды ... ... ... ... ...
Жері байдың-елі бай.
Арпа,бидай ас екен,
Алтын, күміс тас екен.
Екпей егін ... ... ... ... ... дей бер шыңға.
Адамгершілікке байланысты мақал-мәтелдер:
Жақсының жаттығы жоқ.
Жақсыда кек жоқ,
Кектіде тек жоқ.
Жаман болса туысың
Туыспай-ақ құрысын.
Төсектің тарлығы-тарлық,
Көңілдің ... ат ... адам ... сұлу - сұлу ... сұлу-сұлу.
Адам болар баланың
Кісіменен ісі бар.
Адам болмас баланың
Кісімен несі бар.
Отбасында ата-аналар бала тәрбиесіне лайықтап іс-әрекет, пікірлесу, пікісайыс кезінде өнеге ... ... ... ана ... ... арың ... ... бірінші байлық-денсаулық; сабыр түбі-сары алтын; еріншектің ертеңі таусылмайды; көзің ауырса қолыңды тый, ішің ... , ... тый; іс ... ... тап; ... бардың жағасы бар, інісі бардың тынысы бар; бір үйдегі бәрің де ... ... ас ... ... ... ... ақыл-дос; ерте тұрған әйелдің бір ісі бар, ерте тұрған еркектің ырысы бар; әке тұрғанда бала ... без; ... қыз ... ... бала ... болса-бала, жама болса-пәле, т.б. мақалдарды жиі айтады.
Баланың өмір тәжірибесі аз, сондықтан оған айтатын ақыл-насихат, өнеге-өсиет әрі әсерлі , әрі ойда ... болу ... Сол ... ... мен мәтелдерді орынды пайдаланған ата-ана ой қозғап,ақылға қонымды сөздер айту арқылы баланы тәрбиелейді және санасын арттырады. "Ұяда нені көрсең, ұшқанда соны ... ... ... ана ... ... ... ой қисындарын сөз жүйесіне келтіре алу қабілетін дамыту үшін,сата-ананың мақалдап сөйлеуінің мәні зор.
Қазақ халқының өз мақал-мәтелдері ... ... ... оның ... ... ... ... аударылған мақал-мәтелдер де мол. Дегенмен, дүние жүзі ... ... ... ... қайталамаса да, біріне-бірі, көбінесе ұқсас болып келеді. Осыған қарап ... ... ... адамзаттық әдеби мұра деуге де болар
еді.
Ырымдар
Ырым халықтың жақсы ниеті мен тілегінен туған ... Ырым ... мен ... көп. ... ... тұрмыста, салтта жасалатын ырымдар саны көп және оны қолайлы сәтінде халық ұмытпай қолданған және ... ... ... ... ырым - ... ... мен ақ ... шын көңілінен туған ұлттық ерекшеліктің бір саласы. Ол ... ... мен ... біте ... Кейде халқымыз "Қазақ ырым етеді, ырымы қырын ... деп ... ... Бұл сөз - ырымның бәрі бірдей орындала бермейтінін ... деп ... ... ... ... екі түрі бар. Олар салт ... және ... ырымдары.
* Дастархан қайырылмай (бата жасалмай) тұрып кетуге болмайды.
* Жасы ... ... ... адамдарға "сен" демейді.
* Танысын, танымасын үлкен кісілерге сәлем бермей өтпейді.
* Ат үстінде тұрып, сәлем бермейді. Жасы ... ... ... ... ... жүзін көкке қаратып қоймайды.
* Бос бесікті тербетпейді.
* Жүрер жолдың уақытын кесіп айтуға ... Ол ... ... ... ... Жол ... адам ... жазса", "Құдай қаласа", "Алла оңдаса" деп сөйлеу керек.
* Жолда кездескен адамнан ... ... деп ... "Жол ... деу ... айға ... ырымдар
* Аспанан ағып түскен жұлдызды көрген қазақтар "менің жұлдызым жоғары" дейді.
* Айды ... ... ... ... ... Жаңа айды көргенде "жаңа айда жарылқа, ескі айда есірке" деп бата жасап, ырымдайды
Үй тұрмысына ... ... Жаңа үйге ... келген отбасына "қоныс жайлы болсын" дейді.
* Егер киіз үйге кіріп келе жатқан адам сүрініп кетіп құласа, үй иесі ... ... ие ... ... ... Киіз үйде құмырсқа көбейіп кетсе, жылқының екі тізгінін уыққа іліп қояды.
* ... ... ірге ... ... ... ... көп, дастарқаны мол болсын деп жаңа үйдің босағасын маймен майлайды.
Ыдыстарға қатысты ырымдар
* Қазанды төңкеріп ... ... ... Егер ... ... ... ыдысын бос қайтармайды.
* Қонаққа кетік кесеге шай құюға болмайды.
* Ыдыстан су ішерде азырақ төгіп ... ... ... ... Ас ішіп ... соң, " ... демейді, "қанағат" деген жөн.
* Қызға кәрі жілік ұстатпайды.
* Шашалып қалған кісіге "майқап" дейді.
* Ет ... бір ... ет ... ... ет ... ... айтатының бар екен дейді.
Пайдаланған әдебиеттер:
1.Жарықбаев Қ., Қалиев С. Қазақ тәлім-тәрбиесі. Алматы, , 1995
2. Жарықбаев Қ., ... С. ... ... ... ... ... , 1992
3.Қалиев С. Халық педагогикасының тағылымдары. //Бастауыш мектеп-1991-№5 - 26 б.
4. Қалиев С., Базилов Ж. Қазақ халқының салт-дәстүрлері. ... РБК, 1993

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
9 сыныпта бейорганикалық химияны оқытуда халықтық педагогика элементерін пайдалану әдістемесі73 бет
Бала тәрбиесінде халықтық педагогиканың алатын орны26 бет
Бала тәрбиесінде халықтық педагогиканың бағыттары8 бет
Бастауыш сынып математика сабағында халықтық педагогика элементтерін пайдалану44 бет
Жүсіп Баласағұнның «Құтадғу біліг» дастанындағы халықтық педагогика негіздері136 бет
Көне Түркі жазба ескерткіштеріндегі және «Қорқыт ата кітабындағы» халықтық педагогика7 бет
Математика сабағында халықтық педагогиканы пайдаланудың әдістемесі24 бет
Махмуд Қашғари еңбектеріндегі халықтық педагогика мәселелері8 бет
Халықтық педагогикадағы жастарды тәрбиелеуінің негізгі мәселелері32 бет
Халықтық педагогикадағы ән-жырлар5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь