Оралман студенттердің құндылықтарын зерттеу әдістері мен мәселелері

Біздің зерттеуіміз оралман студентердің құндылық бағдарларының ерекшеліктерін анықтауға бағытталған дейтін болсақ, онда ол үшін жергілікті қазақ студенттерінің құндылықтар жүйесімен салыстырмалы зерттеу жасау барысында тиімділікті көре аламыз.
Жеке адамның құндылықтар жүйесін анықтауда Ш. Шварц әдістемесін қолдануды ұсына аламыз. Мұнда жекелеген құндылықтар ортақ мақсаттарына байланысты құндылықтар типтеріне топталған, олар: билік, жетістік, гедонизм, стимуляция, тәуелсіздік, универсализм (әмбебаптық), мейірімділік, салт-дәстүр, толеранттылық, қауіпсіздік.
Билік - әлеуметтік статустың, адамдар мен ресурстарға билік жүргізу, доминанттылық құндылығы. Бұл құндылық типінің негізгі мақсаты - әлеуметтік статусқа, мәртебеге, қадір, бедел, абыройға ие болу, адамдар мен заттарды басқару және бақылау, байлықтың маңыздылығы, қоғамдық имиджі мен танымалдығын сақтау.
Жетістік құндылығының мақсаты - әлеуметтік стандарттар мен нормаларға сәйкес компетенттілікті көрсету арқылы жеке бас жетістіктеріне жету. Әлеуметтік компетенттіліктің басым мәдени стандарттар жағдайында көрініс беруі әлеуметтік қолдауды туғызады.
Гедонизм құндылығының мотивациялық мақсаты - өмірден ләззат, рахат алу, сезімдік қанағаттану деп анықталады.
Стимуляция құндылығының мотивациялық мақсаты – жаңалық пен терең сезімдерге талпыныстан көрінеді.
Тәуелсіздік құндылығының анықтаушы мақсаты - өз бетімен ойлай алу, өз қалауы бойынша әрекет тәсілдерін таңдау, шығармашылық және зерттеушілік белсенділігі болады.
Әмбебаптық (универсализм) құндылық типінің мотивациялық мақсаты – басқаларды түсіне алу, төзімділік, барлық адамдар мен табиғатқа қамқорлық көрсету, қорған болу.
Мейірім әмбебаптықпен салыстарғанда тар әлеуметтік құндылық типі болып табылады. Оның негізінде адамдармен күнделікті қарым-қатынастағы мейірімділік, эмоционалды жылылық жатыр; топтың дамуын қамтамасыз ету мен аффилиация қажеттіліктерінен туады, оның мотивациялық мақсаты – индивид тікелей тұлғалық қарым-қатынасқа түсіп жүрген адамдардың амандық-саулығын сақтау (оларға пайдалы болу, шынайылық, жауапкершілік, достық, кемелденген махаббат).
Салт-дәстүр - кез-келген әлеуметтік топ өзіндік қалыптастыратын символдар мен жоралар, олардың өмірдегі рөлі мен функциясы топтың тәжірибесімен анықталады және салт-дәстүрлерде бекітіледі. Дәстүрлі қылық тәсілдері топтың ынтымақтастығының символы, ортақ құндылықтар мен өмір сүру кепілдігінің көрсеткіші болады. Салт-дәстүрлер діни жоралар, сенімдер және қылық нормалары формасына ие болады. Аталмыш құндылықтың мотивациялық мақсаты – мәдени ортада қалыптасқан салт-дәстүрлер мен идеяларды сыйлау, құрметтеу, толық қабылдау және өз өмірінде бұзбай ұстану.
Толеранттылық құндылық типінің мотивациялық мақсаты - әлеуметтік күтулерге сәйкес келмейтін немесе басқа адамдарға зиян тигізуі мүмкін әрекеттерді, талпыныстарды ұстау және олардың алдын алу.
Қауіпсіздік құндылығының мотивациялық мақсаты – басқа адамдар мен өзінің өміріне қауіп-қатердің болмауы, адамдармен қарым-қатынастағы үйлесімділік, қоғамдағы жағдайдың тұрақтылығы.
Оралман студенттердің құндылықтарының иерархиясын анықтау үшін М. Рокичтің «Құндылық бағдарлары» модификацияланған тесті (С.Р. Пантелеева толықтырған) қолдана аламыз. Ол нақты өмір әрекетінде құндылықтардың жүзеге асу деңгейін анықтайды. М. Рокич құндылықтарды зерттеуге үлкен үлес қосты. Ол құндылықтарды екі топқа бөледі: терминалды және инструменталды. Терминалды
Әдебиеттер тізімі:
1. Ядов В.А. Личность и ее ценностные ориентации / В.А. Ядов. – М., 1969. – 380 с.
2. Савкин Н.С. Формирование ценностных ориентации личности. Образ жизни: формирование, воспроизводство и регулирование / Н.С. Савкин. – Саратов, 1984. – С. 146.
3. Бурлачук Л.Ф. Психодиагностика личности / Л.Ф. Бурлачук. - Киев, 1989. - 168 с.
4. Энциклопедия психологических тестов. М.: Издательство АСТ, 1997. – 288с.
5. Рогов Е.И. Настольная книга практического психолога в образовании: Учебное пособие / Е.И. Рогов. – М.: ВЛАДОС, 1995. – 529 с.
        
        ОРАЛМАН СТУДЕНТТЕРДІҢ ҚҰНДЫЛЫҚТАРЫН  ЗЕРТТЕУ ӘДІСТЕРІ МЕН МӘСЕЛЕЛЕРІ.
Біздің зерттеуіміз ... ... ... бағдарларының
ерекшеліктерін анықтауға бағытталған дейтін болсақ, онда ол үшін жергілікті
қазақ студенттерінің құндылықтар ... ... ... ... ... көре ... ... құндылықтар жүйесін анықтауда Ш. Шварц әдістемесін
қолдануды ұсына ... ... ... ... ... мақсаттарына
байланысты құндылықтар типтеріне топталған, олар: билік, ... ... ... ... ... ... толеранттылық, қауіпсіздік.
Билік - әлеуметтік статустың, адамдар мен ресурстарға билік жүргізу,
доминанттылық ... Бұл ... ... ... ... - әлеуметтік
статусқа, мәртебеге, қадір, бедел, абыройға ие ... ... мен ... және бақылау, байлықтың маңыздылығы, қоғамдық имиджі ... ... ... ... - ... ... мен нормаларға
сәйкес компетенттілікті көрсету арқылы жеке бас ... ... ... ... ... ... ... көрініс
беруі әлеуметтік қолдауды туғызады.
Гедонизм құндылығының мотивациялық мақсаты - өмірден ләззат, рахат
алу, сезімдік ... деп ... ... ... ...... пен ... талпыныстан көрінеді.
Тәуелсіздік құндылығының анықтаушы мақсаты - өз бетімен ойлай алу, өз
қалауы ... ... ... ... ... және ... болады.
Әмбебаптық (универсализм) құндылық типінің мотивациялық ... ... ... алу, ... барлық адамдар мен табиғатқа қамқорлық
көрсету, қорған болу.
Мейірім әмбебаптықпен салыстарғанда тар әлеуметтік ... ... ... Оның ... ... ... ... эмоционалды жылылық жатыр; топтың дамуын қамтамасыз ету ... ... ... оның мотивациялық мақсаты – индивид
тікелей тұлғалық қарым-қатынасқа түсіп жүрген адамдардың ... ... ... ... ... ... достық, кемелденген
махаббат).
Салт-дәстүр - кез-келген әлеуметтік топ ... ... мен ... ... ... рөлі мен ... топтың
тәжірибесімен анықталады және салт-дәстүрлерде бекітіледі. Дәстүрлі қылық
тәсілдері топтың ... ... ... құндылықтар мен өмір сүру
кепілдігінің көрсеткіші болады. ... діни ... ... ... нормалары формасына ие болады. Аталмыш құндылықтың мотивациялық
мақсаты – ... ... ... ... мен ... ... ... қабылдау және өз өмірінде бұзбай ұстану.
Толеранттылық құндылық типінің ... ... - ... ... ... ... ... адамдарға зиян тигізуі мүмкін
әрекеттерді, талпыныстарды ұстау және ... ... ... ... ... ... – басқа адамдар мен
өзінің ... ... ... ... ... қоғамдағы жағдайдың тұрақтылығы.
Оралман студенттердің құндылықтарының иерархиясын анықтау үшін ... ... ... модификацияланған тесті (С.Р. Пантелеева
толықтырған) қолдана аламыз. Ол нақты өмір әрекетінде құндылықтардың ... ... ... М. ... құндылықтарды зерттеуге үлкен үлес қосты.
Ол құндылықтарды екі ... ... ... және ... ... индивидтің іс-әрекетінің мақсаттарын, нәтижелік
қалыптарды қамтиды, ... ... ... ... бейбітшілік және т.б.
Инструменталды құндылықтар – индивид әрекеттерінің принципі, қылық ... ... ... ... болу, үлкендерді сыйлау, өз бетімен мақсат
қоя алу және т.б. Екі топтағы құндылықтарды М. Рокич ... ... ... ... де, ... ... жоғары
(доминантты, приоритетті), орташа ... ... ... ... ... ... ... әрекетті өмір;
- өмірлік даналылық (өмірлік тәжірибемен жететін сау мағына және
ойдың жетілгендігі);
- денсаулық (физикалық және ... ... ... табиғат пен өнердің әдемілігі;
- махаббат (сүйікті адаммен рухани және физикалық жақындық);
- материалды қамтамасыз ... өмір ... ... ... және сенімді достардың болуы;
- қоғамдағы, мемлекеттегі жалпы жақсы жағдай, ұлтаралық бейбітшілікті
сақтау;
- ... ... ие болу ... ... ... ... таным (білім алу, мәдени және интеллектуалды даму);
- теңдік (барлығына бірдей мүмкіндік);
- қылықтар мен ... ... ... отбасылық өмір;
- шығармашылық (шығармашылық іс-әрекетпен айналысу мүмкіндігі);
- өз-өзіне сенімділік (ішкі қақтығыстар мен күмәндардан еркін болу);
- өмір ... ... ... өткізу, ойын-сауық, қанағат алу);
- басқалардың жақсы болуы.
Инструменталды құндылықтар ... ... ... ... өз заттары, әрекеттеріндегі реттілік);
- тәрбиеленгендік (сыпайылық, қылық әдептілігі);
- жоғары сұраныстар мен талпыныстар;
- әзілқойлық, өмірге ризашылық;
- тәртіптілік;
- тәуелсіздік (батылдық, өз ... ... ... ... ... өзі мен ... кемшіліктерімен күресу;
- білімділік, жалпы мәдениеттің жоғарылығы;
- жауапкершілік (парызды өтеу, борышын орындау, сөзінде тұру);
- саналылық, рационализм (логикалық дұрыс ... алу, ... ... өзін-өзі басқару, бақылау, ұстамдылық;
- өзінің ойлары мен көзқарастарын жеткізудегі ... ... (өз ... тұра алу, ... ... ... ... (басқалардың көзқарастарын ... ... ... ... кеңдігі (басқаның салт дәстүрлерін, әдеттерін сыйлау,
түсіне алу);
- шыншылдық, адалдық;
- қамқорлық, ... ... ... ... ... ... оралман студенттер мен
жергілікті қазақ студенттердің құндылық бағдарлары Е.Б. ... ... ... ... ... Бұл ... біз ... өткізіп, 76 құндылықты қамтыды. Әдіс қазақ халқының
ұлттық ... ... ... салт-дәстүрмен байланысты
құндылықтармен толықтырылды, ... ... ... құрметтеу, сыйлау»,
«ұлттық салт-дәстүрді сақтау», «тілге құрмет көрсету», «Отанды сүю», ... ... ... ... ... ... ... үзбеу», «салт жоралғыларды ұстану», «мұсылмандық парызды
орындау».
Құндылықтарды өз бетімен ... ... ... студенттерге
әрқайсысына түсініктеме беріп өту ұсынылуы қажет, ... ... ... ... ... ... ... болды:
«Жасы үлкендерді құрметтеу, сыйлау» құндылығы қарт адамдарға ізетпен
сәлем беру, олардың ақыл-кеңесіне ... асу, ... ... ... ... ұшын ... үйде ... орынды – төрді ұсыну, адынан кесе өтпеу
дегенді білдіреді.
«Ұлттық салт-дәстүрді сақтау» құндылық ... ... ... ... ... ... сонымен қатар, оларды күнделікті
өмірінде қолдануды, оған ... ... ... бармауды, салт-дәстүр
жайлы мүмкіндік болғанда мәлімет жинап білімді толықтыруды, отбасындағы
шараларға үнемі қатысып жүруді білдіреді.
«Тілге ... ... ... ... ... алады. Онда қазақ
тілін білу, күнделікті ... ... ... ... тұрғанда тек
қазақ тілінде сөйлеу, қазақ тіліндегі әдебиеттерді, баспа ... ... ... ... ... ... болу, мәдениет
орталықтарындағы, театрлардағы қазақ тіліндегі қойлымдарды ... ... ... ... ... ... өз ана ... басқа
ағылшын, француз, қытай, моңғол, орыс тілдерінде еркін сөйлейтіндіктері,
осы ... ... ... ... ... ... сыйлайтындықтары да
анықталды.
«Отанды сүю» құндылығы оралмандардың саналы өмірге көзқарасын,
позициясын білдіреді. ... аса ... ... ... аңсап келу, оның
тарихын жақсы білу, өз еңбегімен, білімімен дамуына атсалысу, ... ... ... ... оптимизммен қарауды білдіреді.
«Ата-ананы құрметтеу» құндылығының мазмұнына ... әке ... ... ... бала ... сүю, ... сезімі, ер баланың әкеге,
қыз баланың шешеге деген ... мен ... ... аялы ... қамқорлығын сағынуды білдіреді.
«Кішіге қамқорлық жасау» құндылығы отбасылық қатынастармен қатар
жалпы әлеуметтік қарынастардың ерекшелігін ... Жасы кіші ... ... ... көмек көрсету, жалғызсыратпау, еркелету, олардың
алдында кішірейе алуды ... ... ... ... ... ұлт ... атап кеткен
қасиеті болып саналады. Сондықтан, өз үйінде үй ... ... ... ... ... ... алу, ... жылы қарым-қатынас орнату,
көңілін аулау, бірақ қонағына өз үйінде билетпеу дегенді білдіреді.
«Туысқандармен ... ... ... ... ... ... ... пен тыныштықты сақтау, жақынын жауға тастамау,
немесе қиын-қыстау кезеңде жалғыз ... ... ... оны ... шешу ... білдіреді.
«Салт жоралғыларды ұстану» қазақтың ұлттық мейрамдарын ұмытпай, атап
өтуді білдіреді. Мысалы, Наурыз ... ... ... ... ... ... ... кесу, бесікке салу, сүндетке
отырғызу, құда түсу, қыз ... ... және т.б.) ... сақтап
өткізу, қуанышты мейрамдардың адамның өмірін көркейтетін шара ... ... ... ... ... ... ... қатысқан
адамдар тарапынан атала бермеді, мұны біз қазақ халқының тағы бір аталатын
қасиеті дінге құла берілмеу қасиетін ... ме деп ... Әтсе ... ... ... аталды, ол дінді, Құдайға сенуді адамның
санасын, ақыл-ойын, қылық-әрекеттерін әр түрлі шырмаулардан таза сақтауға
көмектесетін, ұлттық ... ... ... ... ... ... оралман студенттердің құндылық бағдарлары жан жақты үш әдістеме
көмегімен ... ... ... ... ... ... де ... бағдарлары осы әдістермен зерттелнуі тиіс.
Тұлғаның психологиялық құрылымының құндылық бағдары компоненті мәселесіне
байланысты ... ... ... ... ... ... ... құндылық бағдарлары субъектінің психологиялық ... ... ... ... ... ... біріктіріп, психиканың ... ... ... ... ... ... ... қатынасы, тұлғалық бағыттылық пен қылық,
мотивтер жүйесі мен өмірге ... ... ... ... ... ... ... саналы
қабылдануы, тұлғааралық қатынастарда көрінетін және өзіндік
сананың құрылымымен байланысты ... ... ... ... ... асады;
- құндылық бағдарлар жеке адамның сыртқы бағдарлар, нормалар
мен ... ... ... ... санасы мен
өзіндік сана-сезімінің ішкі компоненті құндылық бағдарлар деп
аталады; әр адамда көпшілік қабылдаған ... ... ... ... не ... сырттан қолдау табатын не
таппайтын бағдары бар; ... ... ... сана ... ... ретінде дамыған, жетілген тұлғада ғана бар;
- «құндылық» категориясы «мотив» базалық категориясынан бөлініп
алынбайды; құндылық – бұл ... ... ... болып табылатын мотив.
Оралман студенттердің құндылық бағдарын зерттеу келесі қорытынды
жасауға мүмкіндік ... ... ... ерте жастан өздері өсіп, ер жеткен ортада
әлеуметтенген, тұлғалық қасиеттері қалыптаса ... ... ... ... бағдарларының қалыптасуына өскен
ортасы әсер етті. Оларда белгілі бір өмірлік ... ... мен ... ... бар. Әр ... ... ұлттық-психологиялық,
психофизиологиялық, ... ... ... ... жаңа ... мәдени ортада оралман студенттер үшін өзінің
жеке индивидуалды ... ... ... және ... ... ... ... жеке басының әлеуметтік, ... ... ... ... ... қатар, барлық оралман студенттерді олар игерген
дағды, білім, икем, шетелдік тәжірибе қоғамдық ортада ... ие ... ... ... құндылықтарға
қайшы келу мүмкіндігі мазалайды.
Зерттеуіміз көрсеткендей, оралман студенттер үшін қазақ халқының
мәдениетімен байланысты ... ... ... табылады, олар: ұлттық
салт пен дәстүрді, тілін, дінін ... ... ... ету, ... ... және ... әдістемелері бойынша, аталған негізгі
құндылықтарды құраушы, қатарына кіруші келесі ... ... ... ... ... ... ... адал достар, қызықты жұмыс, өнімді өмір, таным, өмірлік ... ... ... ... ... ... гедонизм, билік,
ойын-сауық, табиғат пен өнердің ... ... ... ... ... Олар ... сенімділікті өздігінен болатын қалып емес, ол басқа
қасиеттердің негізінде, ... Отан ... ... ... ... ... деп ... салт-дәстүрді сақтау» құндылық бағдары халықтың ... ... ... ... ... ... ... күнделікті
өмірінде қолдануды, оған қайшы келетін әрекеттерге ... ... ... ... ... ... ... толықтыруды, отбасындағы
шараларға үнемі қатысып жүруді білдіреді.
«Тілге құрмет көрсету» құндылығы ерекше орынды ... Онда ... ... ... ... ... қолдану, өзара тұрғанда тек
қазақ тілінде сөйлеу, қазақ тіліндегі әдебиеттерді, ... ... ... ... жазушылардың шығармаларымен таныс ... ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар, оралман қазақ студенттердің өз ана тілінен басқа
ағылшын, француз, қытай, моңғол, орыс тілдерінде еркін ... ... ... ... ... құралы ретінде сыйлайтындықтары да
анықталды.
«Отанды сүю» құндылығы оралмандардың ... ... ... ... Қазақстанды аса құрмет тұту, алыстан аңсап келу, ... ... ... өз ... білімімен дамуына атсалысу, игілі істерге
үлес қосу, болашағына оптимизммен қарауды ... ... ... ... ерекшеліктерін
анықтауға бағытталған біздің зерттеуіміз құндылық бағдарларын этникалық.
сана-сезімді дамытудағы, ... ... ... ... ... ... ... алу қажеттілігін көрсетеді.
Әдебиеттер тізімі:
1. Ядов В.А. Личность и ее ценностные ориентации / В.А. ... – М., ... 380 ... ... Н.С. ... ценностных ориентации личности. Образ жизни:
формирование, воспроизводство и регулирование / Н.С. ...... – С. ... ... Л.Ф. ... ... / Л.Ф. Бурлачук. - Киев, 1989. -
168 с.
4. Энциклопедия психологических ... М.: ... АСТ, 1997. – ... ... Е.И. ... книга практического психолога в образовании:
Учебное пособие / Е.И. Рогов. – М.: ВЛАДОС, 1995. – 529 с.

Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жерге меншiк қатынастарын құқықтық реттеу51 бет
Оралман студенттердің оқу мотивациясының адаптацияға әсері5 бет
Орта мектеп химиясы бойынша сыныптан тыс жұмыстарды ұйымдастыру, сыныптан тыс жұмыстарда жеткіншектердің адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың педагогикалық шарттары31 бет
Отбасындағы қыз бала тәрбиесі5 бет
Оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтарын қазақтың ұлттық мұралары негізнде қалыптастыру.46 бет
Сыныптан тыс жұмыстарда жеткіншектердің адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың педагогикалық шарттары36 бет
Ұлттық құндылықтар – білім бастауының қайнар көзі4 бет
050717 – Жылуэнергетика мамандығы бойынша оқитын студенттердің оқу -өндірістік машықтанудан өтуге арналған әдістемелік нұсқау8 бет
«Өзін-өзі тану» курсын оқыту барысында оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың ғылыми-педагогикалық негіздері110 бет
Бастауыш білім беру сатысында қазақ халық дәстүрлерін рухани құндылықтарын пайдаланудың ғылыми-теориялық негіздері67 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь