Оралман студенттердің құндылықтарын зерттеу әдістері мен мәселелері


Біздің зерттеуіміз оралман студентердің құндылық бағдарларының ерекшеліктерін анықтауға бағытталған дейтін болсақ, онда ол үшін жергілікті қазақ студенттерінің құндылықтар жүйесімен салыстырмалы зерттеу жасау барысында тиімділікті көре аламыз.
Жеке адамның құндылықтар жүйесін анықтауда Ш. Шварц әдістемесін қолдануды ұсына аламыз. Мұнда жекелеген құндылықтар ортақ мақсаттарына байланысты құндылықтар типтеріне топталған, олар: билік, жетістік, гедонизм, стимуляция, тәуелсіздік, универсализм (әмбебаптық), мейірімділік, салт-дәстүр, толеранттылық, қауіпсіздік.
Билік - әлеуметтік статустың, адамдар мен ресурстарға билік жүргізу, доминанттылық құндылығы. Бұл құндылық типінің негізгі мақсаты - әлеуметтік статусқа, мәртебеге, қадір, бедел, абыройға ие болу, адамдар мен заттарды басқару және бақылау, байлықтың маңыздылығы, қоғамдық имиджі мен танымалдығын сақтау.
Жетістік құндылығының мақсаты - әлеуметтік стандарттар мен нормаларға сәйкес компетенттілікті көрсету арқылы жеке бас жетістіктеріне жету. Әлеуметтік компетенттіліктің басым мәдени стандарттар жағдайында көрініс беруі әлеуметтік қолдауды туғызады.
Гедонизм құндылығының мотивациялық мақсаты - өмірден ләззат, рахат алу, сезімдік қанағаттану деп анықталады.
Стимуляция құндылығының мотивациялық мақсаты – жаңалық пен терең сезімдерге талпыныстан көрінеді.
Тәуелсіздік құндылығының анықтаушы мақсаты - өз бетімен ойлай алу, өз қалауы бойынша әрекет тәсілдерін таңдау, шығармашылық және зерттеушілік белсенділігі болады.
Әмбебаптық (универсализм) құндылық типінің мотивациялық мақсаты – басқаларды түсіне алу, төзімділік, барлық адамдар мен табиғатқа қамқорлық көрсету, қорған болу.
Мейірім әмбебаптықпен салыстарғанда тар әлеуметтік құндылық типі болып табылады. Оның негізінде адамдармен күнделікті қарым-қатынастағы мейірімділік, эмоционалды жылылық жатыр; топтың дамуын қамтамасыз ету мен аффилиация қажеттіліктерінен туады, оның мотивациялық мақсаты – индивид тікелей тұлғалық қарым-қатынасқа түсіп жүрген адамдардың амандық-саулығын сақтау (оларға пайдалы болу, шынайылық, жауапкершілік, достық, кемелденген махаббат).
Салт-дәстүр - кез-келген әлеуметтік топ өзіндік қалыптастыратын символдар мен жоралар, олардың өмірдегі рөлі мен функциясы топтың тәжірибесімен анықталады және салт-дәстүрлерде бекітіледі. Дәстүрлі қылық тәсілдері топтың ынтымақтастығының символы, ортақ құндылықтар мен өмір сүру кепілдігінің көрсеткіші болады. Салт-дәстүрлер діни жоралар, сенімдер және қылық нормалары формасына ие болады. Аталмыш құндылықтың мотивациялық мақсаты – мәдени ортада қалыптасқан салт-дәстүрлер мен идеяларды сыйлау, құрметтеу, толық қабылдау және өз өмірінде бұзбай ұстану.
Толеранттылық құндылық типінің мотивациялық мақсаты - әлеуметтік күтулерге сәйкес келмейтін немесе басқа адамдарға зиян тигізуі мүмкін әрекеттерді, талпыныстарды ұстау және олардың алдын алу.
Қауіпсіздік құндылығының мотивациялық мақсаты – басқа адамдар мен өзінің өміріне қауіп-қатердің болмауы, адамдармен қарым-қатынастағы үйлесімділік, қоғамдағы жағдайдың тұрақтылығы.
Оралман студенттердің құндылықтарының иерархиясын анықтау үшін М. Рокичтің «Құндылық бағдарлары» модификацияланған тесті (С.Р. Пантелеева толықтырған) қолдана аламыз. Ол нақты өмір әрекетінде құндылықтардың жүзеге асу деңгейін анықтайды. М. Рокич құндылықтарды зерттеуге үлкен үлес қосты. Ол құндылықтарды екі топқа бөледі: терминалды және инструменталды. Терминалды
Әдебиеттер тізімі:
1. Ядов В.А. Личность и ее ценностные ориентации / В.А. Ядов. – М., 1969. – 380 с.
2. Савкин Н.С. Формирование ценностных ориентации личности. Образ жизни: формирование, воспроизводство и регулирование / Н.С. Савкин. – Саратов, 1984. – С. 146.
3. Бурлачук Л.Ф. Психодиагностика личности / Л.Ф. Бурлачук. - Киев, 1989. - 168 с.
4. Энциклопедия психологических тестов. М.: Издательство АСТ, 1997. – 288с.
5. Рогов Е.И. Настольная книга практического психолога в образовании: Учебное пособие / Е.И. Рогов. – М.: ВЛАДОС, 1995. – 529 с.

Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге




ОРАЛМАН СТУДЕНТТЕРДІҢ ҚҰНДЫЛЫҚТАРЫН ЗЕРТТЕУ ӘДІСТЕРІ МЕН МӘСЕЛЕЛЕРІ.

Біздің зерттеуіміз оралман студентердің құндылық бағдарларының
ерекшеліктерін анықтауға бағытталған дейтін болсақ, онда ол үшін жергілікті
қазақ студенттерінің құндылықтар жүйесімен салыстырмалы зерттеу жасау
барысында тиімділікті көре аламыз.
Жеке адамның құндылықтар жүйесін анықтауда Ш. Шварц әдістемесін
қолдануды ұсына аламыз. Мұнда жекелеген құндылықтар ортақ мақсаттарына
байланысты құндылықтар типтеріне топталған, олар: билік, жетістік,
гедонизм, стимуляция, тәуелсіздік, универсализм (әмбебаптық), мейірімділік,
салт-дәстүр, толеранттылық, қауіпсіздік.
Билік - әлеуметтік статустың, адамдар мен ресурстарға билік жүргізу,
доминанттылық құндылығы. Бұл құндылық типінің негізгі мақсаты - әлеуметтік
статусқа, мәртебеге, қадір, бедел, абыройға ие болу, адамдар мен заттарды
басқару және бақылау, байлықтың маңыздылығы, қоғамдық имиджі мен
танымалдығын сақтау.
Жетістік құндылығының мақсаты - әлеуметтік стандарттар мен нормаларға
сәйкес компетенттілікті көрсету арқылы жеке бас жетістіктеріне жету.
Әлеуметтік компетенттіліктің басым мәдени стандарттар жағдайында көрініс
беруі әлеуметтік қолдауды туғызады.
Гедонизм құндылығының мотивациялық мақсаты - өмірден ләззат, рахат
алу, сезімдік қанағаттану деп анықталады.
Стимуляция құндылығының мотивациялық мақсаты – жаңалық пен терең
сезімдерге талпыныстан көрінеді.
Тәуелсіздік құндылығының анықтаушы мақсаты - өз бетімен ойлай алу, өз
қалауы бойынша әрекет тәсілдерін таңдау, шығармашылық және зерттеушілік
белсенділігі болады.
Әмбебаптық (универсализм) құндылық типінің мотивациялық мақсаты –
басқаларды түсіне алу, төзімділік, барлық адамдар мен табиғатқа қамқорлық
көрсету, қорған болу.
Мейірім әмбебаптықпен салыстарғанда тар әлеуметтік құндылық типі
болып табылады. Оның негізінде адамдармен күнделікті қарым-қатынастағы
мейірімділік, эмоционалды жылылық жатыр; топтың дамуын қамтамасыз ету мен
аффилиация қажеттіліктерінен туады, оның мотивациялық мақсаты – индивид
тікелей тұлғалық қарым-қатынасқа түсіп жүрген адамдардың амандық-саулығын
сақтау (оларға пайдалы болу, шынайылық, жауапкершілік, достық, кемелденген
махаббат).
Салт-дәстүр - кез-келген әлеуметтік топ өзіндік қалыптастыратын
символдар мен жоралар, олардың өмірдегі рөлі мен функциясы топтың
тәжірибесімен анықталады және салт-дәстүрлерде бекітіледі. Дәстүрлі қылық
тәсілдері топтың ынтымақтастығының символы, ортақ құндылықтар мен өмір сүру
кепілдігінің көрсеткіші болады. Салт-дәстүрлер діни жоралар, сенімдер және
қылық нормалары формасына ие болады. Аталмыш құндылықтың мотивациялық
мақсаты – мәдени ортада қалыптасқан салт-дәстүрлер мен идеяларды сыйлау,
құрметтеу, толық қабылдау және өз өмірінде бұзбай ұстану.
Толеранттылық құндылық типінің мотивациялық мақсаты - әлеуметтік
күтулерге сәйкес келмейтін немесе басқа адамдарға зиян тигізуі мүмкін
әрекеттерді, талпыныстарды ұстау және олардың алдын алу.
Қауіпсіздік құндылығының мотивациялық мақсаты – басқа адамдар мен
өзінің өміріне қауіп-қатердің болмауы, адамдармен қарым-қатынастағы
үйлесімділік, қоғамдағы жағдайдың тұрақтылығы.
Оралман студенттердің құндылықтарының иерархиясын анықтау үшін М.
Рокичтің Құндылық бағдарлары модификацияланған тесті (С.Р. Пантелеева
толықтырған) қолдана аламыз. Ол нақты өмір әрекетінде құндылықтардың жүзеге
асу деңгейін анықтайды. М. Рокич құндылықтарды зерттеуге үлкен үлес қосты.
Ол құндылықтарды екі топқа бөледі: терминалды және инструменталды.
Терминалды құндылықтар индивидтің іс-әрекетінің мақсаттарын, нәтижелік
қалыптарды қамтиды, мысалы, сенімді достық, байлық, бейбітшілік және т.б.
Инструменталды құндылықтар – индивид әрекеттерінің принципі, қылық моделі
мен тәсілдері, мысалы, кешірімді болу, үлкендерді сыйлау, өз бетімен мақсат
қоя алу және т.б. Екі топтағы құндылықтарды М. Рокич статустық-иерархиялық
жүйедегі орынына байланысты жіктейді де, деңгейлерге бөледі: жоғары
(доминантты, приоритетті), орташа (таңдауға алынған), төмен
(индифферентті).
Терминалды құндылықтар (мақсат құндылықтары):
- белсенді, әрекетті өмір;
- өмірлік даналылық (өмірлік тәжірибемен жететін сау мағына және
ойдың жетілгендігі);
- денсаулық (физикалық және психикалық);
- қызықты жұмыс;
- табиғат пен өнердің әдемілігі;
- махаббат (сүйікті адаммен рухани және физикалық жақындық);
- материалды қамтамасыз етілген өмір (материалды қиындықтардың
болмауы);
- жақсы және сенімді достардың болуы;
- қоғамдағы, мемлекеттегі жалпы жақсы жағдай, ұлтаралық бейбітшілікті
сақтау;
- қоғамдық беделге ие болу (басқа адамдардың сыйлауы, құрметтеуі);
- таным (білім алу, мәдени және интеллектуалды даму);
- теңдік (барлығына бірдей мүмкіндік);
- қылықтар мен әрекеттердің тәуелсіздігі;
- бақытты отбасылық өмір;
- шығармашылық (шығармашылық іс-әрекетпен айналысу мүмкіндігі);
- өз-өзіне сенімділік (ішкі қақтығыстар мен күмәндардан еркін болу);
- өмір ләззаттары (уақытты жайлы өткізу, ойын-сауық, қанағат алу);
- басқалардың жақсы болуы.
Инструменталды құндылықтар (құндылық тәсілдер):
- ұқыптылық (тазалық, өз заттары, әрекеттеріндегі реттілік);
- тәрбиеленгендік (сыпайылық, қылық әдептілігі);
- жоғары сұраныстар мен талпыныстар;
- әзілқойлық, өмірге ризашылық;
- тәртіптілік;
- тәуелсіздік (батылдық, өз бетімен әрекет жасау, шешім қабылдау);
- өзі мен өзгенің кемшіліктерімен күресу;
- білімділік, жалпы мәдениеттің жоғарылығы;
- жауапкершілік (парызды өтеу, борышын орындау, сөзінде тұру);
- саналылық, рационализм (логикалық дұрыс ойлай алу, саналы шешім
қабылдау);
- өзін-өзі басқару, бақылау, ұстамдылық;
- өзінің ойлары мен көзқарастарын жеткізудегі батылдық;
- жігерлілік (өз дегенінде тұра алу, қиыншылықтардан тайсалмау);
- шыдамдылық, төзімділік (басқалардың көзқарастарын қабылдау,
қателіктерін кешіре алу);
- көзқарастың кеңдігі (басқаның салт дәстүрлерін, әдеттерін сыйлау,
түсіне алу);
- шыншылдық, адалдық;
- қамқорлық, елгезектік;
- жұмыстағы эффективтілік.
Диагностикалық жұмыстың үшінші кезеңінде оралман студенттер мен
жергілікті қазақ студенттердің құндылық бағдарлары Е.Б. Фанталованың
Құндылықтарды еркін таңдау әдісімен зерттелді. Бұл әдісті біз арнайы
модификациялаудан өткізіп, 76 құндылықты қамтыды. Әдіс қазақ халқының
ұлттық психологиялық сипатын бейнелейтін салт-дәстүрмен байланысты
құндылықтармен толықтырылды, олар: жасы үлкендерді құрметтеу, сыйлау,
ұлттық салт-дәстүрді сақтау, тілге құрмет көрсету, Отанды сүю, ата-
ананы құрметтеу, кішіге қамқорлық жасау, қонақжайлылық, туысқандармен
қарым-қатынасты үзбеу, салт жоралғыларды ұстану, мұсылмандық парызды
орындау.
Құндылықтарды өз бетімен таңдағаннан кейін оралман студенттерге
әрқайсысына түсініктеме беріп өту ұсынылуы қажет, нәтижесінде құндылық
бағдарлардың жастар санасындағы келесі түсінігі белгілі болды:
Жасы үлкендерді құрметтеу, сыйлау құндылығы қарт адамдарға ізетпен
сәлем беру, олардың ақыл-кеңесіне құлақ асу, өктем сөйлемеу, қажет болса
қол ұшын беру, үйде құрметті орынды – төрді ұсыну, адынан кесе өтпеу
дегенді білдіреді.
Ұлттық салт-дәстүрді сақтау құндылық бағдары халықтың тұрмыстық
ұстанатын салтын, дәстүрлерін білуді, сонымен қатар, оларды күнделікті
өмірінде қолдануды, оған қайшы келетін әрекеттерге бармауды, салт-дәстүр
жайлы мүмкіндік болғанда мәлімет жинап білімді толықтыруды, отбасындағы
шараларға үнемі қатысып жүруді білдіреді.
Тілге құрмет көрсету құндылығы ерекше орынды алады. Онда қазақ
тілін білу, күнделікті өмірінде қарым-қатынаста қолдану, өзара тұрғанда тек
қазақ тілінде сөйлеу, қазақ тіліндегі әдебиеттерді, баспа журналдар мен
газетерді оқуды, жазушылардың шығармаларымен таныс болу, мәдениет
орталықтарындағы, театрлардағы қазақ тіліндегі қойлымдарды тамашалауды
білдіреді. Сонымен қатар, оралман қазақ студенттердің өз ана тілінен басқа
ағылшын, француз, қытай, моңғол, орыс тілдерінде еркін сөйлейтіндіктері,
осы тілдерді білім меңгеруде ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Оралман студенттердің оқу мотивациясының адаптацияға әсері
Студенттердің ғылыми–зерттеу жұмыстары
Зерттеу әдістері жиынтығын қолдану мәселелері
Балдырлар. Зерттеу әдістері мен зерттеу зерзаттары
Педагогикалық зерттеу әдістемесі мен әдістері
Студенттердің ғылыми-зерттеу жұмыстары бойынша конкурсқа баяндамалар
Ғылыми педагогикалық зерттеу әдістері
Психолгия ғылымының зерттеу әдістері мен салалары
Дзюдошы – студенттердің дене қасиеттерін жетілдіру әдістері
Эмпирикалық зерттеу әдістері
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь