Өсімдіктер қорғау саласындағы өзекті мәселелер

Қазақстанда да ауылшаруашылығы өндірісіне зиянды организмдер мен арамшөптерден келіп жатқан зиян аз емес. Мәселен, 2000 және 2002 жылдары Орталық Азияда күздік бидай егісін сары тат ауруы жайлап, оның түсімділігін 40-50%-ға дейін төмендетті. 2000, 2002 және 2005 жылдары республиканың солтүстігінде ауа райы өте ылғалды болып, жаздық бидай егістерінде тат және септориоз аурулары кең таралды, осының салдарынан фунгицидтер қолданылмаған танаптардың түсімділігі 20-30%-ға дейін төмен болды. 1998-2000 жылдары олар республиканың солтүстік аймағында шектен тыс көбейіп, орасан қауіп тудырғанын көпшілік қауым ұмыта қоймаған шығар. Осы жылдары бұл зиянкеспен күресу үшін 2-3-тен 8,2 миллион гектарға дейін шабындықтар мен егіс алқаптарында химиялық препараттар қолданылып, мемлекет бюджетінен 20-22 миллиард теңгеге дейін қаржы жұмсалды.
Енді арамшөптерге келсек, олардың салдарынан өнім 40-50 %-ға, тіпті одан да көп кемуі мүмкін. Солтүстік аймақта астық дақылдары егісінде қара сұлы, сары қалуен, дала шырмауығы, жабайы гүлтәжі, улы кекіре және т.б. жиі кездеседі. Қара сұлы мен тары тектес және қосжарнақты арамшөптер басқан бидай егістері бірнеше миллиондаған гектарға жетеді.
Ауыл және орман шаруашылығында зиянды организмдердің таралуы мен дамуын және зияндылығын шектеу үшін дүние жүзінде арнайы химиялық препараттар немесе пестицидтер кеңінен қолданылады. Енді осы жайлы аздаған статистикалық деректерге зер салсақ. Ресей ғалымы В.А.Захаренконың мәліметіне қарағанда, өткен ғасырдың 60-жылдары жыл сайын дүние жүзінде 580 млн. доллардың пестицидтері қолданылса, 70-жылдары бұл көрсеткіш 4,7 есеге артыпты. 1980 жылы ол 20 есеге көбейсе, 1990 жылы 26 миллиард 400 млн. долларға жеткен. 90- жылдардың ортасында астық дақылдарының егіс көлемі 428 млн. гектарды құрап, 1 гектарға шаққанда 11,9 доллардың пестицидтері жұмсалыпты. Енді жүзім мен жеміс-жидек шаруашылығына келсек, олардың 1 тонна өнімін өндіруге орта есеппен 4,5 доллардың пестицидтері жұмсалады екен. Осындай жағдай
        
        Өсімдіктер қорғау саласындағы
өзекті мәселелер
 
Қазақстанда да ауылшаруашылығы ... ... ... мен
арамшөптерден келіп жатқан зиян аз емес. Мәселен, 2000 және 2002 ... ... ... ... ... сары тат ... жайлап, оның түсімділігін
40-50%-ға дейін төмендетті. 2000, 2002 және 2005 ... ... ауа райы өте ... ... ... ... егістерінде тат және
септориоз аурулары кең таралды, осының салдарынан фунгицидтер қолданылмаған
танаптардың ... ... ... ... болды. 1998-2000 жылдары олар
республиканың солтүстік аймағында шектен тыс ... ... ... ... қауым ұмыта қоймаған шығар. Осы жылдары бұл зиянкеспен
күресу үшін 2-3-тен 8,2 миллион ... ... ... мен ... ... ... қолданылып, мемлекет бюджетінен 20-22
миллиард ... ... ... жұмсалды.
Енді арамшөптерге келсек, олардың салдарынан өнім 40-50 %-ға, тіпті
одан да көп ... ... ... ... ... ... ... қара
сұлы, сары қалуен, дала шырмауығы, жабайы гүлтәжі, улы кекіре және т.б. ... Қара сұлы мен тары ... және ... арамшөптер басқан
бидай егістері бірнеше миллиондаған ... ... және ... шаруашылығында зиянды организмдердің таралуы мен дамуын
және зияндылығын шектеу үшін ... ... ... химиялық препараттар
немесе пестицидтер кеңінен ... Енді осы ... ... ... зер салсақ. Ресей ... ... ... ... ғасырдың 60-жылдары жыл сайын дүние жүзінде 580
млн. доллардың пестицидтері ... ... бұл ... 4,7 ... 1980 жылы ол 20 есеге көбейсе, 1990 жылы 26 ... 400 ... ... 90- ... ортасында астық дақылдарының егіс көлемі 428
млн. гектарды құрап, 1 ... ... 11,9 ... ... Енді жүзім мен жеміс-жидек шаруашылығына келсек, олардың 1
тонна өнімін өндіруге орта есеппен 4,5 ... ... ... ... жағдай картоп пен көкөніс өндіруде де қалыптасып отыр.
Пестицидтерді кең пайдалану ... ... ... қол күші ... ... ... ... артады. Мәселен, Германияда
қант қызылшасын арам шөптерден отау үшін голтикс препаратын қолданудың
нәтижесінде дақылдың ... 1950 ... ... 330 ... жылы 510 ... ... ... ал 1 гектарға жұмсалатын еңбек
шығыны 7 есе төмендеген. Осы тәріздес жетістіктерге АҚШ астық ... қол ... ... ... 1975-1995 жылдар аралығында арамшөптер
және өсімдік зиянкестері мен ауруларынан келетін зиян ... ... ... төмендеп, еңбек өнімділігі 20-25 % аралығында өскен, ал
өсімдік ... ... ... 1,75 астық өлшеміне дейін
көтерілген.
Ғалымдардың ... ... 21 ... ... ... ... орай жақын келешекте азық-түлік дақылдарын өндіруде пестицидтерді
қолдану мөлшері төмендей ме деген сұраққа оң жауап беру өте ... ... оның ... ... ... ... ... мен қант
қызылшасының және қытай бұршақтың ... ... жаңа ... ... егіс көлемі көбеюде. Бұл жұмысқа пестицидтер шығару
саласында дүние жүзі ... ... ... келе жатқан АҚШ-тың трансұлттық
“Монсанта” химиялық компаниясы көп ... ... Олар ... препараттар
ғана емес, аталған дақылдардың гербицидтерге төзімді сорттарының ... де өз ... алып ... ... жылдары Швейцарияның “Сингента”
компаниясы да осы ... ... ... ... ... негізгі
стратегиялық мақсаты ретінде қарайды. Сонымен, келешекте де пестицидтерді
кең қолдану ауыл шаруашылық дақылдарының ... ... ... ... сара жолы ... ... ғасырдың 80-жылдарына дейін өсімдіктерді зиянкестер мен
аурулардан қорғау үшін зәрлілігі өте жоғары, адам ... ... ... ... ... органикалық препараттар кең ... ... ... ... нысанды организмдерге биологиялық тиімділігі жоғары,
таңдамалы әсерлі, пайдалы организмдер мен ... ... ... ... жаңа ... келді. Дегенмен де, ауыл және ... ... ... ... орта мен адам ағзасына
қаншалықты қауіпті деген заңды сұрақ туындайды. Осы жайлы біраз деректерге
тоқталайық. ... ... ... ... шет ... ірі
концерндері мен компаниялары пестицидтерді ... ... ... ... қоршаған ортаға, жануарлар мен құстар және де ... ... ... және ... әсерін жан-жақты зерттейді.
Бұған 90-жылдары Жапонияның “Сумитома”, ... ... ... ... химиялық компанияларының жұмысымен жете танысқанда
көзіміз анық жетті. Нысанды организмге биологиялық тиімділігі ... ... ... 4-5 жыл бойы ... ... ... өтеді. Пестицидтердің тірі организмдердің тұқым қуалау қасиетіне
тигізетін әсерін анықтау үшін зерттеу ... ... ... жүргізіледі. Арнайы тәжірибелерде олардың жаңбыр суы арқылы ... ... онда ... ... ... мен микроорганизмдерге
әсері, метаболиттерге ыдырауы және т.б. анықталады. Өндіріске ... ... ... үшін 9-10 ... ... кетеді, бұған 200-250 млн.
дойчмарк жұмсалды. Бұл ... 3/1 ... ... ... ... ... Міне, осындай жан-жақты зертханалық ... ... ... ғана ... тіркеуге, одан кейін ауыл немесе
орман шаруашылығында қолданылуға ... ... ... ... 2002 жылы ... заңға
сәйкес өндірілетін мемлекетте тіркелген ... 2-3 жыл ... ... ... ... ғана біздің елде тіркеліп, ауыл және орман
шаруашылықтарында қолдануға рұқсат етіледі. Енді өсімдіктерді зиянкестерден
қорғау үшін ... ... ... ... кейбір деректерге
тоқталайық. 1999- 2000 жылдары тек шегірткені ауыздықтау үшін ... 3-тен 8,2 млн. ... ауыл ... ... және ... жерлерге
шашылды. Жылына 3-4 млн. гектар егіс алқаптарында арамшөптерді отау үшін
гербицидтер, ... мен ... ... 1,0-1,5 млн. ... ... фунгицид қолданылады. Халық аса жиі орналасқан ... ... ... танаптарын зиянкестерден қорғау үшін 100-120 мың
гектарға 2-3 рет инсектицидтер шашылады.
Республикамызда кең қолданылып жатқан ... ... орта ... ... айтарлықтай қауіп төніп тұрмаған да шығар. Дегенмен де,
“құдай сақтансаң сақтайды” ... ... еске ... жөн. ... ... ... ... мен қолдану шаралары толық орындалып,
қоршаған ортаны олардың қалдықтарымен ... ... ... ... адам ... теріс әсерін болдырмау немесе азайту
мәселелері егемен ... ... ... ... ... ма? ... орай оған
толықтай оң жауап беру қиын. Көршіміз Ресейде Ф.Эрисман ... ... ... осы ... тиянақты жұмыс жүргізуде. ... ... ... медицина ғылымының академигі В.Н.Ракицкийдің
Бүкілресейлік өсімдіктер қорғау саласы бойынша өткен ІІ съезде мәлімдеуіне
қарағанда, ауыр ... мен ... адам ... ... ... ... екен. Өкінішке орай, тексерілген азық-түлік өнімдерінің
65%-нан осыдан 20-30 жылдай бұрын қолдануға тыйым салынған, аса зәрлі ... ДДТ ... ... ... ... әлі де кең пайдаланылып
келе жатқан 2,4 Д ... ... 2005 жылы ... ... ушықтырмау және экологиялық зардаптардан туындайтын адам ағзасының
аса қауіпті ауруларын ... үшін 4 ... ... қаражат бөлініпті.
Өсімдіктер қорғау құралдарының қоршаған ортаға теріс әсерін төмендетіп,
биологиялық және ... ... ... ... ... ... де ... рөлі аз емес. Біріншіден, оларды
қолданатын техника өте ... ... сай ... ... ... дамыған
мемлекеттерде бүріккіш техника жыл сайын, немесе 2 жылда бір рет ... ... ... ... ... ... ... шабындықтарға пестицидтер бүрку үшін техниканың белгілі бір ... ... ... олар ... ... ... ... шашылады, жұмыстың 90%-дан артығы осы техника арқылы
орындалады. Пестицидтерді ұшақтар немесе дельтаплан ... ... ... ... ... шашқанда әсерлі заттың біразы нысанаға дәл
тимей, буланып ауа толқынымен жоғары көтеріліп кетуі ... ... ... жетістіктерге сай пестицидтер егіске ... ... ... компъютерлік жүйелер мен жер серіктері арқылы тек
нысаналы организмдер кездескенде ғана қолданылады.
Қазақстанға ... ... ... ... ... ... ма, препараттардың қажет мөлшерін дәл бүрке ала ма? Өкінішке орай,
мемлекет ... бұны ... ... ... жатқан ешкім жоқ.
Пестицидтер тракторларға тіркелетін бүріккіштермен ... ... ... ... және ... мен ... да ... Республиканың көптеген аймақтарында өнімділігінің
жоғарылығына қызығып, аэрозолды генераторлар кең ... ... ... ... ... ... ... өзгерсе, улы тұман
айдалаға, тіптен ... ... де ауып ... ... ... су ... ... жерлерде шегірткеге қарсы аэрозолды генераторлар ... ... ... жоқ. ... жылдары ірі астық
компаниялары шет елден жоғары өнімді, алым ені 30 ... ... ... ... ... ... ... біреуінің өзі күніне 1000
гектарға жуық егіс көлемін баптай алады. Осы тәріздес техникалар ірі ... мен ... ... болса, пестицидтерді қолданудың
тиімділігі артып, қоршаған ортаның ластануы біршама төмендер еді.
Ауыл шаруашылығы ... ... ... жәндіктер мен аурулар және
арамшөптерден қорғау үшін Ресейде 30 мың ... жуық ... ... ... де 10-15 мың ... жуық қажет. Өкінішке орай,
республикада оларды шығаратын ... ... ... ... ... бұл ... өтеу үшін біз көбінесе шетел фирмаларына
тәуелді болып отырмыз. ... ... ... маңында (Қайрат ауылы)
“Агрохимия” мен Атбасарда “Астана нан” ... ... ... мақсатында қолданылатын бірен-саран препараттарды шығара бастады.
Көбінесе олар шетелден олардың дайын ... ... ... ... немесе
органикалық қоспалармен араластырып, ыдыстарға құюмен айналысады. Көршіміз
Ресейде өсімдік қорғау құралдарын шығарумен ... ... ... ... ... ... соңғы жылдары олар Қазақстан нарығына да ауыз
салып жатыр.
Нағыз отандық пестицидтер шығару үшін Білім және ... ... ... ... ... ... ... жүргізетін
мезгіл жеткен сияқты. Оған үлкен материалдық-техникалық база, көп қаражат,
білікті мамандар қажет. Осыған ... 2005 жылы ... ... ... ... ... ... шығаратын ғылыми-зерттеу
институтының бас директоры А.Ремизов келтірген деректерге ... ... ... ... шет ... 1 жаңа препарат шығару үшін 184 млн.
доллар жұмсалады. Ол осы бағытта Ресейде арнайы жұмыс істеп жатқан 3 ... ... 2005 жылы 56 млн. ... ... бұл ... екеніне тоқталған еді. Қазақстанға келсек 2001-2005 жылдары Білім
және ғылым министрлігінің Химия ... бір ... ... ... және ... ... ... құралдарын шығару” деген тақырыппен ғылыми-зерттеу жұмыстарын
жүргізуге жылына 1,5-2 млн. теңге ғана ... ... ... ... болмас
қаражатқа не істеуге болады?
Өсімдік қорғау саласы бойынша ауыл шаруашылық ... ... ... ... зор ... ... отырғанын айтпай кетуге
болмайды. Аса қауіпті зиянкестер мен ... ... және ... ... үшін ... жыл ... бірнеше миллиард теңге қаржы
бөлінеді. Оларға үйірлі шегірткелер, астық дақылдарының 3-4 зиянкестері ... және ... ... ... ... сары ... улы ... т.б. жатады. Мәселен, 2000 жылы тек шегірткені ауыздықтау үшін 20
миллиард теңге, 2002 және 2005 жылы ... ... тат пен ... ... ... дейін дамуына байланысты, оларды тежеуге
бөлінген қаржы мөлшері 1,5- 2 млрд. теңгеге жуық болды. ... ... ... ... көмек ретінде тұқым дәрілеуге арналған
препараттар мен гербицидтердің бағасы 40%-ға ... ... ... бұл ... зор ... бәрі ... өз мақсатында,
тиімді пайдаланылып отыр деп айту қиын. Оның бір себебі өсімдік ... ... бір ... келмей, орынсыз тарамдалуы. Осының
салдарынан негізгі мақсат — қалай да болса мемлекет ... ... ... атқарылған жұмыстың тиімділігі мен түпкі ... жете мән ... Мұны ... ... ... егіс ... жағдайын қадағалап, аталмыш аурулар бойынша ғылыми-зерттеу
жұмыстарын жүргізіп, оның нәтижелерін өндіріске енгізуге талпынғанда ... ... ... ... ғалымдары мен
мамандарының республика Президенті Н.Ә.Назарбаевтың тікелей қамқорлығымен
дәрілік өсімдіктер ... ... ... ... ... шығарудағы
бірнеше жылдан бергі тынымсыз ... ... ... ... ... алаңдатқан қатерлі ісік дертін дәрімен емдеудің шипалық
қасиеттері ... ... ... ... ... арқылы
танылды. Оның Қазақ онкология және радиология институтында, Қарағанды және
Ақтөбе ... ... ... ... ... ... беруі бұл бағыттағы зерттеулерге жаңа серпін берді.
“Арглабиннің” ... сүт ... ... ... безі қатерлі ісіктерін
емдеудегі тиімділігі Ресей медицина ғылым академиясының Н.Н.Блохин атындағы
онкологиялық ғылыми ... ... Енді ... ... ... ... Клиник” ауруханасы және
“Онкобиотерапия” институтының ... ... ... отырып,
халықаралық стандарт бойынша (FDA) аталған препаратты клиникалық зерттеуден
өткізіп жатуы да жайдан-жай еместігі ... ... ... ... ... ... жылдан-жылға өсіп
келеді. Атап айтқанда, 360-ы сүт бездері, 118-і бауырдың бастапқы, ... 47-сі ... ... 63-і қан айналу жүйесі, 104-і әр түрлі
ісіктерден айыққан. Сонымен қатар тағы 586 ... оң әсер ... Бұл ... ... ... ... ... препараттарынан артықшылықтары бар. Мәселен, оларға қарағанда,
артериалдық қан қысымы мен жүрек-тамыр жүйесінің басқа да ... мен ... ... ауыр әсер етпейді, сау ұлпаларға зақым
келтірмейді, ... ... ... ... ... ... жүйені
ынталандыруға әсерін тигізеді.
Жалпы алғанда, отандық фармацевтиканың дамуында орны ... ... ҒӨО ... ... да ... ... ... ауқымды. Гепатопротекторлы “Салсоколлин”, лямблиоз бен
описторхозға қарсы “Саусалин“, атеросклерозға қарсы ... ... 43 дәрі ... ... ... ... ... жасалатын
“Арглабин” тәрізді бұлардың бәрі даланың табиғи өсімдіктерінен дайындалады.
Бұл орталықта сесквитерпендік ... ... ... ... ... ... алғаш рет терпеноидтар тобының негізінде жаңа
фитопрепараттар жасауға, оларды өсімдіктерден алудың тиімді ... ... ... жергілікті өсімдік шикізаты ... ... ... ... ... ... бүгінде кең
көлемде жүргізілуде. Сесквитерпендік лактондарды анықтап, көзін табу үшін
Қазақстанның ... ... ... түрі ... ең ... соның ішінде бұрын сипатталмаған 25-інің жаңа, ... ... ... жуық ... ... ... анықталды.
Бөлінген қосылыстар молекуларының химиялық модификация және ... ... ... ... ... мақсатты
өзгерісіне, уыттылықтың төмендеуі сияқты жаңа сипат беретін, функционалдық
топтары бар соны ... ... ... физикалық-химиялық қасиеттері,
табиғи және ... ... ... ... ... ... жүйелі түрде талдау жасалды. 600-ден
астам жаңа қосылыстар алынды және олардың биоскринингі жүргізілді.
Қазақстан Республикасының 2007 ... ... мен ... ... ... ұсынылған “Қазақстанда табиғи сесквитерпендік
лактондардың ... ... ... дамытып, олардың негізінде жаңа
дәрілік заттарды жасау, отандық бірегей фитопрепараттарды ... ... ... ... ... ... ... К.Д.Рахимов,
В.Б.Сирота, К.М.Тұрдыбеков) атты еңбекте жоғарыда аталған ... ... ... Онда ... ... Қазақ онкология және радиология
ғылыми-зерттеу институтында сесквитерпендік лактондардың алғашқы 43 үлгісі
скринингі жүргізілген, ... ... ... ... ... арглабин,
ханфиллин, эстафиатин, ахиллина және гроссмизин бар. Сынақтан өткізілген
қосылыстардың қатарында ... ... және ... ... түрі – ... ... ... алынған арглабин ... ... ... сесквитерпенді лактон – арглабиннің
құрамындағы гирохлорид диметиламин туындысы ... ... ... ... суда ... зат ... ... Оның негізінде
парентеральдық енгізу үшін дәрілік түрінен бүгінде өмірлік маңызды дәрі-
дәрмектер тізіміндегі “Арглабин” препараты әзірленді.
Айта кету ... оны ... ... ... ... көңіл
бөлінуде. “Фитохимия” ҒӨО-ның Германияның “Адалберт Рапс” және “Био Медика
Ворпсведе” фирмаларымен бірлесіп, аса ... ... ... ... ... пайдалана отырып, тықыр жусан шикізатын экстракциялау
әдісін әзірлеуі соның бір қадамы болып ... Бұл ... ... ... ... ... арқылы алу әдістерімен
салыстырғанда, бірқатар артықшылықтары бар. Бұған қоршаған орта мен ... үшін аса ... ... ... ... ... жұмыстардың экономикалық тиімділігін және ... ізін ... ... алу мүмкіндігін жатқызуға болады.
Соның нәтижесінде “Арглабин” препаратының ісікке қарсы ... ... ... ... мен оның ... ... алудың өндірістік регламенті жасалды.
Елбасының тапсырмасы бойынша қазір Қарағандыда “Арглабинді” ... ... ... ... салынып жатыр. Бірінші кезегі 2005
жылы іске ... ... ... осы ... 2 ... ... 150 ... және капсула түрінде шығарылады. Оның АҚШ, Қытай, Ұлыбритания,
Германия, Швейцария, Франция, Австрия, Италия, Нидерланды, Швеция, ... ... ... дәрі ... танылғандығын көрсетеді.
“Фитохимия” ҒӨО базасында 30-дан астам фармацевтикалық ... ... ... мен ... оқу орындарының қызметін үйлестіретін
республикалық ... ... ... ... істей бастауы
отандық фармацевтикалық өндірістің өркендеуіне жол ашатындығына сендіреді.
Еліміз ғана емес, дүниежүзілік ... ... ... ... шешуде білікті білімдері мен бай іс-тәжірбиелерін байыпты талдап,
салмақты саралаған қарағандылық ғалымдардың жоғарыда ... ... ... ... лайықты деп есептейміз. Қорыта айтқанда, қандай ... ... елге ... ... ... ... осы тұрғыдан қарағанда
оның құндылығына шәгіміз жоқ.
Бектауата тау массиві
Қызғылт гранитті құздары, саялы көктерек тоғайлары, шалғындық шөптері
мол Солтүстік ... ... ...... ... ... Мың метрден астам биіктікке бой созып ... ... ... күндері жүздеген шақырымнан көруге болады, сондықтанда оның Балқаш
өңірінің маягы деп аталуы да тегін ... тауы ... ... онша ... емес (4000 га) ... ... ... келеді, мұнда әр алуан құбылыстағы шыңдар мен жартастар
көп орналасқан. Бұл таудың ... ... ... Атабек туралы аңыз бар.
Бектауата тау сілемінде үңірлердің пайда болуы табиғи құбылыс, ... ... ... тау ... әр ... өзгерістерге ұшырап
отырады. Бұл үңгірлерге күн ... ... ... ... ... бұл таудағы үңгірлерді "қоладан жасалған" немесе "хрустальды
погреб" деп атайды. Әсемдігі жағынан ... ... осы ... ... ... жол ... ... гранитті құздардың арасында.
Бектауата жерінің қуаңдығына қарамастан әр түрлі өсімдіктерге
бай. ... 500 га ... 300 ... ... және ... ... ... және оның ішінде 50 түрлісі ... ... ... долана, ырғай, қарақат т.б. Бұл жерде сирек
кездесетін Кесслер таспашөбі ... ... ... деп ... Қызыл кітапқа енгізілген. Табиғаттың құбылысына таң ... ... ... ... ... таста арша өседі. Бұл ағаштың ерекшелігі сонда – ол
айлап жаңбырсыз күндер болсада тас ... ... ... ... ... ... ... тырбиған көртышқан кездеседі, арқар бар. Кең
даланың көгалды ... ... ... бай: ... алабұлбұл,
сарғалдақ, сандуғаш, шақшақай, сарыторғай. Әрине осы табиғи байлықтарды
қорғау керек, сақтау керек.
Бектауата тау ... ... тау ... (су тас) және сирек
кездесетін минерал-кварцтық ... ... ... ... ... тау жыныстары ғажайып формаларға айналып, қазір әр түрлі
атауларға ие ... ... ... ... "Үш тіс" ... Жекешелендірілген кәсіпорындар жедел ... ... ... рөлі ... ... өндіріс жағдайларына бақылау
жасаумен және мемлекеттік қолдау ... үшін ... ... ... ... ... тапсырыстарын жинау арқылы денсаулық сақтау
саласының дәрілік ... ... ... ... анықтау және
өндірушілерді хабардар ету;
      ... ауру ... ... ... ... ... дәрілік заттарға қажеттілікті анықтау;
      Негізгі өмірлік маңызды дәрілік заттардың тізімін жасау;
      Өндірушілерге лицензиялар беру;
      Дәрілік заттардың ... ... және ... ... асыру;
      Дәрілік заттарды сатып алу жөнінде конкурстар ұйымдастыру;
      Медициналық және фармацевтік ақпараттың ақпараттық-талдау ... ... ... ... мен ... саласындағы қолданылып жүрген
заңдарға өзгерістер мен толықтырулар әзірлеу.
      Бағдарламаның қысқа мерзімді ... ... ... белгіленді:
      отандық тауар шығарушыларды, сондай-ақ республиканың фармацевтік
өнеркәсібін дамытуға шетелдік ... ... үшін ... ... ... ететін заңдар базасын қалыптастыру;
      саланың ұйымдық, ғылыми-техникалық және ... ... ... ... ... ету ... жасау;
      өзінің өсімдік және жануарлар шикізатымен жұмыс істейтін фармацевтік
өндірісті шетелдік озық технологияларды ... ... және ... ... сай ... құру;
      таблеткалар мен капсулалар, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... дәрі-дәрмек түрлерін дайындау үшін
блистерлік және орау өндірісін ұйымдастыру;
      ампулалық ... ... ... ... шикізаттың барлық түрінен жасалған республика үшін жаңа
дәрі-дәрмек ... ... ... Бұл ... ... ... көп ... және қаражатты керек етпейтін және таяу арада оларды
импорттаудың қажеттілігін толық жоюға мүмкіндік беретін өнім түрлеріне баса
ден ... өз ... ... медициналық мақсаттағы бұйымдардың өндірісін
құру;
      Бағдарламаның ұзақ ... ... ... ... ... қан препараттарын шығаратын кәсіпорындарды жаңғырту;
      базалық және көмекші фармацевтік өндірісті және онымен байланысты
өнеркәсіптік және ... ... ... ... ... ... үшін ... даярлау;
      қазақстандық ғалымдар жасаған жаңа фармацевтік препараттар бойынша
ғылыми әзірлемелер ... іске ... ... ... ... ... кооперация шеңберінде
синтетикалық препараттар өндірістерін құру.
Алайда бүгiнгi таңда Қазақстанның 20 ет комбинатының 2-сi ғана және 2 ... ... ... ... Бұл ... АҚ-ы, ... ... АҚ-ы, Павлодар қаласы, Батыс Қазақстан облыстық "Береке" ... АҚ-ы, Орал ... және ... ... сүт зауыты, Ақмола
қаласы. Бұл кәсiпорындар жануарлардан алынатын шикiзаттан жасалатын 7 түрлi
дәрi-дәрмек препараттарын ... бұл ... КСРО ... 15 проценттейi ғана. "Ертiс" АҚ-да 1995 жылы iске қосылған
медициналық препараттар ... (МПЗ) ... ... ... да жеке ... ... және 70 жылдардың басында iске
қосылған. Қазiргi ... ... ... ... және ... ... ... жарамай қалатын қуаттарда өнiмдердiң номенклатурасы мен
шығару көлемiн одан әрi ұлғайту мүмкiн ... ... ... ... ... жасалатын дәрi-дәрмек
өндiрiсiн одан әрi ... ... ... және жаңа ... ... ... Дәрiлiк заттарды шығаруды ұлғайтудағы басқа бағыт - ... ... ... ... ... ... және тасымалдау жүйесiн
құру.
      1994 жылғы 6 тамыздағы Фармацевтiк өнеркәсiп пен денсаулық сақтау
саласындағы ... ... ... ... келiсiмге сәйкес
бұл жүйеге тек бiздiң мемлекетiмiздiң ғана емес, Қырғыз ... ... ... ... қосу ... онда жануарлар шикiзатынан дәрi-дәрмек
өндiрiлмейдi және ол ... ... ... емдеуге қажеттi
құрғақ қымыз бере алады.
      Мұндай ... құру ... ... ... ... қамтамасыз
етiп қана қоймай, Қазақстан үшiн жаңа дәрi-дәрмек (цитомединдер) есебiнен
олардың номенклатурасын кеңейтуге де ... ... бұл ... шикiзат негiзiнде өз фармацевтiк өнеркәсiбiмiздi дамытудағы үшiншi
маңызды бағыт болып табылады.
      Осы айтылғандардың ... ... ... шикiзат негiзiнде
дәрi-дәрмек препараттарын шығару өндiрiсiн дамытудағынегiзгi үш бағытты
бөлуге болады:
      жұмыс iстеп тұрған өндiрiстердi ... және жаңа ... - 1 ... дәрi-дәрмек өндiрiсiнiң аймақтық орталықтарына барлық ет өңдеу
кәсiпорындарынан жануарлардан алынатын шикiзатты жинау, алғашқы
өңдеу, сақтау және ... ... құру - 1 ... ... ... шикiзаттан жасалатын дәрi-дәрмек шығару
номенклатурасын арттыру - 1 және 2 кезеңдер ... ... өнім - ... және ... ... ... тәсілі бойынша Қазақстан
Республикасының аумағына карантиндік объектілердің енуі және ... ... ... ... ... өңделмеген өсімдік тектес материал
(шикізат);
10) карантинге жатқызылған өнімнің топтамасы – ... ... ... және біркелкілігімен ерекшеленетін ... және ... ... бір ... бір ... келе ... және ... алушының мекен-жайына бағытталған, фитосанитарлық немесе карантиндік
сертификатпен, бір жүк құжатымен ... ... ... бір ... ... ... өсімдік салымы – өсімдіктер карантині жөніндегі бақылауға жататын
почта жөнелтімдеріндегі, жолаушылардың қол жүктері мен жолжүгіндегі өсімдік
тектес ... ...... қоса ... тірі ... ... ... кері экспорт елі – үшінші елге экспорттау алдында ... ... ... ... ... ... басқа әдіспен
карантиндік объектілермен әлуетті ... ... ... өнім ... ... ... елі - ... жатқызылған өнім сақтаусыз, бөліктерге
бөлінусіз, қайта оралусыз өтетін және осы елде ... ... ... ... ... карантинге жатқызылған өнімнің сараптамасы – ... ... ... ... және басқа зиянды организмдерді анықтау
және олардың түрлік ... ... ... ... ... топтамаларынан іріктелген үлгілерді зерттеу;
16) рефрижерация – жеміс шыбындарынан залалсыздандыру мақсатында жаңа
піскен цитрус жемістерін арнайы ыдыстарда суыту.
2. ... ... ... ... ... жүргізу
Қазақстан Республикасының аумағын карантиндік объектілерден қорғауға,
оларды анықтауға, оқшаулауға және ... ... ... ... ... ... ... асыруға бағытталған.
3. Өсімдіктер карантині жөніндегі іс-шаралар:
1) ауыл шаруашылығы, орман және сәндік дақылдардың тұқымдарына және
отырғызылатын материалға, өсімдіктерге және ... ... ... ... ... басқа өсімдік тектес өнімге;
2) жәндіктердің, ... ... ... ... және ... коллекцияларына;
көкөністерге, жемістерге, жидектерге, саңырауқұлақтарға, сондай-ақ
жаңғақтарға, жер жаңғағына, ұнға, жармаға, дәндегі кофеге, какао-бұршаққа,
кептірілген жемістер мен ... ... және шикі ... ... ... және ... астыққа және оның қайта
өңдеу өнімдеріне, копраға, солодқа, шротқа, күнжараға, мақтаның, зығырдың
және ... жіп ... ... ... ... текті дәрілік
шикізатқа, сондай-ақ былғары шикізатына және жүнге;
6) ыдысқа, ... ... ... (синтетикалықтарды
қоспағанда), топырақ құймалары мен үлгілеріне;
7) басқа мемлекеттерден немесе ... ... ... ... өсімдік тектес өнімді өсіретін, дайындайтын, жинайтын, қайта
өңдейтін және өткізетін ұйымдардың, ... ... үй ... ... қожалықтарының аумағына және үй-жайларына;
9) ведомстволық бағыныстылығы мен меншік нысанына қарамастан, ... ... суға және ... ... ... жерлерге
қолданылады.
4. Жеке тұлғалар, қызметі өсімдік текті өнімді өндіруге, дайындауға,
сатуға, тасымалдауға байланысты кәсіпорындар мен ... ... ... ... ... орындалуына жауапты адамдарды
айқындайды және олардың жұмысы үшін жағдаймен қамтамасыз етеді.
Карантинге ... ... ... ... ... уәкілетті органның және оның ... ... ... мен ... ... ... жөніндегі мемлекеттік
инспекторлары жүзеге асырады.
18. Өсімдіктер карантині жөніндегі ... ... ... мен ... ... ... өнімнің тағайындалу
пункттерінде тексеру кедендік тексерудің алдында немесе онымен бір ... ... ... карантині жөніндегі шекаралық пункттің және бекеттің
мемлекеттік инспекторы ... ... ... ... ... жөніндегі қолданылып жүрген заңнамасын түсіндіреді,
импорттық карантиндік рұқсаттың және экспорттаушы елдің ұлттық ... ... ... ... ... ... жатқызылған өнімді (жүкті), ыдысты сыртқы байқауды жүргізеді.
Карантинге жатқызылған ... ... ... ... ... ... ... ауруларын және арамшөптерді анықтау
мақсатында зерттеу жүргізеді. Қажет болған кезде үлгілер және ... ... ... объектілердің карантиндік түрлерге
жататындығын растауға жіберіледі.
Залалсыздандыруға карантиндік объектілермен ... ... ... ... ... ... импорттық карантиндік рұқсатнамада оны
залалсыздандыру көзделген өнім, сондай-ақ ... ... ... ... бас ... ... ұйғарымы
бойынша карантиндік тұрғыдан әлуетті қауіпті өнім ... ... ... ... ... ... ... және оның шекарадағы шекаралық пункттері мен ... ... ... ... ... ... ... ұйғарымдары бойынша карантиндік тексерудің ... ... ... ... ... өсімдіктер
карантинін қамтамасыз ету ... ... ... фумигациялық жасақтарымен шарттық негізде жүктердің иелері
жүргізеді.
Шекаралық пункттер мен бекеттерде карантинге жатқызылған өнімде
карантиндік ... ... ... ... ... ... Республикасының мемлекеттік шекарасы арқылы өткізу пункттерінде
фумигациялық ... ... ... мен ... ... ... және ... басқа түрлерінде
жүргізіледі.
Цитрус дақылдарының жемістерін рефрижерациялауды ... ... ... ... ... ... жүк ... жүргізеді.
40. Көлік құралдарының барлық түрлері импорттық карантинге жатқызылған
өнімді, сондай-ақ ... ... ... аймақтарынан
алынған өнімді тасымалдағаннан кейін міндетті түрде қалдықтарды ... ал ... ... өсімдіктер карантині жөніндегі мемлекеттік
инспекторлар белгілеген орындарда фумигациялануға ... ... және ... ... ... жүктердің
немесе көліктік ұйымдардың иелері фумигациялық жасақтар мамандарының
басшылығымен ... ... ... ... шет ... ... кезде әкелінетін өнімді фумигациялық ... ... ... ... ... тексереді.
42. Фумигация, рефрижерация, залалсыздандыру мен тазартудың басқа
әдістері, карантиндік объектілермен ... ... ... қайтару немесе қайта өңдеу, жүктерді, багажды, жөнелтілімдерді ашу
мен қаптау, оларды залалсыздандыру ... және кері ... ... қаражаты есебінен жүзеге асырылады.
Карантиндік объектілерді уақтылы ... ... ... ... ... ... жер және ... алқаптары, ауыл шаруашылығы,
сәндік, дәрі-дәрмектік және ... ... ... мен ... ... ... өндіруге, қайта ... ... және ... ... кәсіпорындардың ғимараттары,
құрылыстары, контейнерлері, қоймалары, өзге объектілері мен аумақтары ... ... ... мен ... ... ... ... де объектілер жүйелі түрде зерттелуге жатады.
Осы жұмыстардың орындалуын жеке және заңды түлғалар уәкілетті органның
және оның ... ... ... ... ... мемлекеттік
инспекторларының ұйғарымы бойынша, сондай-ақ өсімдіктер ... ету ... ... ... ... шарттық
негізде қамтамасыз етеді.
45. Зерттеудің нәтижелері, сондай-ақ сол кезде анықталған зиянкестер,
өсімдік ауруларын қоздырғыштар және ... осы ... ... ... ... және ... өсімдіктер
карантині жөніндегі мемлекеттік инспекторларға жіберіледі. ... ... ... ... жөніндегі мемлекеттік
инспекторлар осы объектілердің ... ... ... ... ... карантиндік зертханаға жібереді.
Аумақтық органдардың өсімдіктер карантині жөніндегі ... ... ... бақылау зерттеулерін жүргізеді.
Зерттеу нәтижелері 8-қосымшаға сәйкес өсімдіктер карантині жөнінде бақылау
жүргізу ... ... ... ... ... ... анықталған кезде «Өсімдіктер
карантині туралы» Қазақстан ... ... 14 – ... тәртіппен карантиндік режим енгізе отырып, тиісті аумақтарда
карантиндік аймақтар белгіленеді.
47. Карантинге жатқызылған ... ... ... сақтау, пайдалану,
тасымалдау, сату кезінде Қазақстан ... ... ... ... ... ... және ... объектілердің
алдын алу және оларға қарсы күрес ... ... ... ... және ... ... Қазақстан Республикасының заңнамасында
белгіленген тәртіппен жауапкершілікке тартылады.
47. Карантинге жатқызылған ... ... ... ... ... сату ... ... Республикасының аумағын карантиндік
объектілерден қорғау ережелерін бұзғаны және ... ... алу және ... қарсы күрес жөніндегі шараларды орындамағаны үшін
жеке және заңды ... ... ... ... ... ... тартылады.

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 19 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстанның қоршаған ортаны қорғау мен табиғат пайдалану құқығы136 бет
«Ерекше қорғалатын табиғи аймақтардың құқықтық режимі»19 бет
Еңбек қауіпсіз жүргізу үшін нұсқама түрлері10 бет
Еңбекті қорғаудың түсінігі және қағидалары60 бет
Каспий аймағының экологиялық құқықтық мәртебесі179 бет
Қоршаған ортаны құқықтық қорғау»23 бет
Адам саудасы және онымен күресудің өзекті мәселелері40 бет
Аударманы оқыту әдістемесінің қазіргі кездегі өзекті мәселелері63 бет
Бастауыш сыныпта зерттеу - ізденушілік жұмыстарды ұйымдастырудың өзектілігі29 бет
Винилхлоридтің негізіндегі өзекті сополимерлер19 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь