Ұрпақ тәрбиесі – ұлт болашағы

МАЗМҰНЫ

1. Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

2. Отбасы . Отанымыздың ошағы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
3. Отбасы берекесі . имандылықтан басталад ... ... ... ... ...
4. Ұрпақ тәрбиесі . ұлт болашағы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
5. Ата.ананың парызын, өтеу сенің . қарызың ... ... ... ... ... .
6. Бала, бала, болашақ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
7. Мен және менің отбасым ( әдеби . музыкалық кеш)
8. Парасатты арулар мен ержүрек азаматтар (сайыс байқауы)
9. Алтын сақа (ойын) ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
10. Ұлағат сөздер ... ... .
11. Мақал . мәтелдер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
12. Отбасы . көркем әдебиетте
13. Отбасы . ақындар өлеңінде ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
14. Әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
Кіріспе

Адамның жеке басының алғашқы қалыптасуы отбасынан басталады. Оның ер жетіп өсуі, бойындағы алғашқы адамгершілік белгілер отбасында қалыптасады, сондықтан да туған үйдің жылуы – оның көкірегінде көп жылдар бойы сақталып, мәңгі есінде жүреді. Ақын сөзімен айтқанда: «Отбасы – табиғат сыйлаған кереметтердің бірі», - десек артық емес. Жеке адамның бойындағы ар-ұяты, ақыл-ойы, адамгершілігі, басқа адамдармен қарым-қатынаста, мәдениеттілікті тәрбиелеуде отбасы алғашқы қадам. Сондықтан, отбасы өте қажетті, басқадай ешнәрсемен өзгертуге (ауыстыруға) болмайтын баспалдақ. Отбасы – сыйластық, жарастық орнаған орта. Отбасы – бала тәрбиесінің ең алғашқы ұжымы.
Отбасының басты қазығы, алтын тіреу діңгегі – бала. Баланың тәрбиелі болып өсуіне берекелі отбасының әсері мол. Отбасының әрбір мүшесі, өзара сөйлесіп, не болмаса ата-ананың, баланың міндетін атқару ғана емес, береке-бірлік, сүйіспеншілікпен араласса, босағасы берік, шаңырағы биік отбасына айналары сөзсіз.
Ата мен ана – бала тәрбиесінің қамқоршысы, өнегесі.
Ата-асқар тау,
Ана – бауырдағы бұлақ,
Бала жағасындағы құрақ – деп ата-ана мен баланы табиғаттың тамаша құбылыстарына теңеген халық мақалына қайран қаларсың.
Отбасы – адам ғұмырының тірегі ғана емес, қоғамның да басты негізі.
2006 жыл – Қазақстан Республикасында Отбасы жылы болып жарияланды. Осыған орай С.Бегалин атындағы Мемлекеттік республикалық балалар кітапханасы, назарларыңызға «Отбасы – тіршіліктің тірегі...» атты әдістеме – библиографиялық жинағын ұсынады.
Құрал – мұғалімдер мен оқушыларға ғана емес, ұрпақ өсірер, оның келешегін ойлар иісі қазаққа арналып жазылған деп ойлаймын.
Құралда төмендегідей тақырыптар қамтылған:
1. Құрастырушыдан
2. Отбасы – Отанымыздың ошағы
3. Отбасы берекесі - имандылықтан басталады...
4. Ұрпақ тәрбиесі – ұлт болашағы
5. Ата - ананың парызын, өтеу - сенің қарызың
6. Бала, бала, болашақ...
7. Мен және менің отбасым ( әдеби – музыкалық кеш)
8. Парасатты арулар мен ержүрек азаматтар (сайыс байқауы)
9. Алтын сақа.(әдеби ойын)
10. Ұлағат сөздер
11. Мақал - мәтелдер
12. Отбасы – көркем әдебиетте
13. Отбасы – ақындар өлеңдерінде
Акбарова Ж. Жанұядағы тәрбиенің ерекшеліктері //Бастауыш мектеп. – 2005. - №4. – Б.44-46
Атайбекова Ғ. Иманды жан - әдепті //Отбасы және балабақша. – 2005. - №5. – Б.14-16
Ахметов С. Ата-ана не үшін өмір сүреді //Тәрбие құралы. – 2005. -№3. – Б.76-77
Әділбекова Ш. Қоғам – отбасы берекесі //Қазақстан географиясы және экология мектепте және ЖОО-да оқыту. – 2005. - №1. – Б. 22 -23
Әубакірова А. Отбасындағы сыйластық //Бастауыш мектеп. – 2005. -№4. – Б.22-23
Бейсенбиева К. Бала – көңіл қуанышы // Отбасы және балабақша.-2000.- №3-4.- Б.3-4
Бейсенбіқызы К. Ұрпақ қамы – ел қамы //Отбасы және балабақша. – 1998. - №1-2. – Б.3-4
Бердібайқызы Қ. Өнеге әуелі - отбасынан //Қазақ батырлары. – 2005. - №4. – Б.22
Ермұханова З. Қазақстан – біздің үлкен отбасымыз //Қазақ тілі мен әдебиеті орыс мектептерінде. – 2005. - №3. – Б.107-109
Жәнібекова С. Абай отбасылық өмірі туралы //Қазақстан мектебі. – 2000. - №7. – Б.60-62
Қабылова Қ. Халықтық педагогиканың бала тәрбиесіндегі рөлі //Бала тәрбиесі. – 2005. - №4. – Б.33-34
Қожахметова К. Этнос субъектісін қалыптастыруда отбасының рөлі //Бастауыш мектеп. – 2005. - №2. – Б.24-26
Қосақова Г. Баланың бас ұстазы – ата-анасы //Бала тәрбиесі. – 2005. - №5. – Б.21-23
Миркенова Г. Отбасы тәрбиесінің маңызы //Бастауыш мектеп. – 2005. - №7. – Б.56-57
Мұқашева Ғ. Тәрбиенің бастауы - отбасынан //Бала тәрбиесі. – 2005. - №2. – Б.9-11
Неке және отбасы туралы: Қазақстан Республикасының Заңы //Заң газеті. – 1999. – 13 қаңт.
Нұғыспанова Ш. Отбасындаға бала тәрбиесі //Бастауыш мектеп. – 2005. - №1. –57б.
Оразбекұлы Қ. Отбасы тәрбиесі қанша кезеңге бөлінеді: (Этнопедагогика) //Бастауыш мектеп. – 2005. - №3. – Б.16-17
Отбасы және неке //Ақиқат. – 2001. - №12 – Б.91-96
Сәденов Ж. Балаларды отаншылдыққа тәрбиелеу отбасынан
басталады // Бала тәрбиесі.- 2004.- №5.- Б.18-19
Тастанова Р. Ата- аналардың әдептілігі // Тәрбие құралы.- 2005.- №4.- Б.75-76
Түйетаев Б. Бұл - ұлттық проблема: ( Бүгінгі қазақ отбасындағы бала тәрбиесі) // Түркістан.- 2005.- 1 қырқ.( №35).- Б.6
        
        МАЗМҰНЫ
1.
Кіріспе..............................................................
..
2. Отбасы – Отанымыздың ошағы
.........................................
3. Отбасы берекесі – имандылықтан ... ... ... тәрбиесі – ұлт болашағы
..........................................
5. Ата-ананың парызын, өтеу сенің - ... ... ... бала, болашақ...
..........................................................
7. Мен және менің отбасым ( әдеби – ... ... ... ... мен ... азаматтар (сайыс байқауы)
9. Алтын сақа
(ойын)..............................................................
....
10. Ұлағат сөздер.........
11. Мақал –
мәтелдер............................................................
..............
12. Отбасы – көркем әдебиетте
13. Отбасы – ... жеке ... ... ... ... ... Оның ер
жетіп өсуі, бойындағы алғашқы адамгершілік ... ... ... да ... ... ... – оның ... көп жылдар бойы сақталып,
мәңгі есінде жүреді. Ақын сөзімен ... ...... сыйлаған
кереметтердің бірі», - десек артық емес. Жеке ... ... ... ... ... адамдармен қарым-қатынаста, мәдениеттілікті
тәрбиелеуде отбасы алғашқы қадам. Сондықтан, отбасы өте қажетті, басқадай
ешнәрсемен өзгертуге (ауыстыруға) болмайтын ... ...... орнаған орта. Отбасы – бала тәрбиесінің ең алғашқы ұжымы.
Отбасының басты қазығы, алтын тіреу діңгегі – бала. ... ... ... ... ... әсері мол. Отбасының әрбір мүшесі, өзара
сөйлесіп, не болмаса ата-ананың, баланың міндетін атқару ғана емес, береке-
бірлік, ... ... ... ... шаңырағы биік отбасына
айналары сөзсіз.
Ата мен ана – бала тәрбиесінің қамқоршысы, өнегесі.
Ата-асқар тау,
Ана – бауырдағы бұлақ,
Бала жағасындағы ... – деп ... мен ... ... ... теңеген халық мақалына қайран қаларсың.
Отбасы – адам ғұмырының тірегі ғана емес, қоғамның да басты ... жыл – ... ... ... жылы ... ... орай ... атындағы Мемлекеттік республикалық балалар
кітапханасы, назарларыңызға ...... ... атты ... библиографиялық жинағын ұсынады.
Құрал – мұғалімдер мен ... ғана ... ... ... оның
келешегін ойлар иісі қазаққа арналып жазылған деп ойлаймын.
Құралда төмендегідей тақырыптар қамтылған:
1. Құрастырушыдан
2. Отбасы – Отанымыздың ошағы
3. Отбасы берекесі - ... ... ... ... – ұлт ... Ата - ... ... өтеу - сенің қарызың
6. Бала, бала, болашақ...
7. Мен және менің ... ( ...... ... ... арулар мен ержүрек азаматтар (сайыс байқауы)
9. ... ... ... ... ... ... - ... Отбасы – көркем әдебиетте
13. Отбасы – ақындар өлеңдерінде
ОТБАСЫ – ОТАНЫМЫЗДЫЊ ОШАҒЫ
Отбасында адам бойындағы
асыл
қасиеттер жарқырай
көрініп,қалыптасады.
Отанға деген ыстық сезім –
жақындарына,
туған-туысқандарына деген
сүйіспеншіліктен ... және ... ... ... ... туыстық
байланыстар қоғамдық қарым-қатынастың негізін қалайды. Рулас ағайын, туыс,
жақын туыс, ... бір ата ... бір әке ... ... ... туындайтын парыз бен қарыз міндеттер өте көп. Олар ... ... ... негізгі туыстық қатынас - ерлер жағымен есептелген. Сонымен
қатар әйел жағымен де туыстық байланыстардың ... бар. ... ... жиен деп ... ... үшін ... туыстары нағашы, нағашы
жұрт деп аталды. Қазақ салты ... ... ... болмайды, сұрағанын
беріп, көңілін жықпауға тырысқан.
Жалпы алғанда, қазақтың туыстық қатынас атаулары 90ға ... ... ... бір атадан келесі атаның баласын, туыстық
тармақтарды еш ... ... ... ... ... оқиғалар,
аңыз-әңгімелер атадан балаға жалғастырылады.
Туыстық жүйенің ең негізі, бел ортасы - отбасы саналады. Барлық
алыс-жақын туыстық – осы ... ... ... ... үш ұрпақтан тұрады. Ол – ата, әке, бала.
Аталар мен апалар ауыл-аймақ, ... ... ... ... ... ... ... мәртебесі биік болып, сый-құрметке
бөленген. Өйткені, үлкенді сыйлауды қадір ... ... ... ... мен ... ... көп, тәжірибесі мол адамның сыйға бөленуі
заңды ... деп ... ... ... ... ... ... деп
есептеледі.
Дәстүрлі қоғамда ата-апаның тәрбиесін көрмей өскен бала болмаған. Ата-
апалар жыр, дастан, ертегі айтып ... ... ... отырған.
Қазақтың ежелгі дәстүрі бойынша тұңғыш немересін атасы мен апасы ... ... ... ... ... балаларынан да артық көріп,
тәрбиелеген. Тұңғыш немерелер ата-апасын өз әке-шешесіндей санап, туған әке-
шешесін тек қана ... ... де ... ... ... ... немересі
кенже ұлының орнына, атасының қара шаңырағына ие ... та ... ... - ... ... ... ... тірегі, асырап сақтаушысы,
қамқоршысы. Отбасындағы ұл тәрбиесінде әке мен апалардың орны ерекше.
Әке үйі барлық балалары үшін ... үй, қара ... ... ... ... да құрметті.
Қара шаңырақ, үлкен үй деп атайтын әкенің үйіне болашақта кенже ұл ие
болып, қарттарды бағып-қағатын, көне салт ... ... ... ... Ал ... үйленіп үй болысымен еншілерін алып, бөлек шыққан.
Жасы кіші болса да кенже иеленген үлкен үй басқа жасы ... ... ... ... қасиетті үй ретінде саналған.
Қазақ қоғамындағы әйелдердің орны жайлы әңгімелегенде, Орта
Азияны мекендеген ... ... ... ... ... ... ... анағұрлым еркін болғанын айтқан жөн. Олар жүздерін
жамылғылармен бүркемей, ашық өмір ... ... ... әйелдері үшін
басты міндет – отбасы ... ... бала ... ... ... рухани қолдау көрсету болып табылады.
Түйгені көп шешесі ... ... өмір ... ... ... ... ... Туыс ағыйындардың әйелдері – абысындардың
қарым-қатынасы өзара көмек пен түсіністікке, берекеге құрылады. ... ... тату ... ас көп, ... тату ... ат көп», - деген.
Әкенің мінез-құлқы, өзгелермен қарым-қатынасы, өнер білімі ұл баланың
көз алдындағы үлгі-өнеге алатын, соған ... ... ... ... ... жақсы, өнегелі азамат болса: « Оның ... ... ... кісі еді, ... бала ... өнегелі жерден шыққан ғой», - деп
мадақтайды.
«Әке көрген оқ жонар, шеше ... тон ... ... ... ... немесе аталарының бойындағы қасиет пен өнерін үйреніп ... ... ... жас ... ... аса назар
аударылған. Ата өнерін ұрпағының қууы, оны мирас етуі қазақ ... ... ... ... батырлық, әншілік, серілік, мергендік,
аңшылық, зергерлік ... ... ... жеті ... дейін жалғастырған
әулеттер қазір де баршылық.
«Әкеге қарап ұл өсер, ... ... қыз ... ... ... ... тәрбиесіне аса үлкен назар аударды. Кәмелетке толғанға дейін
бойжеткен болашақ ... ... ... ... сабақ алды. Ол ерінің
адал жары, ана болу, отбасы беріктігін сақтаушы қызметіне, шаруашылықтың
барлық ... ... ... қонақты лайықты қарсы алуға, туыстарын
сыйлап қадірлеуге дайындық тәрбиесі. Көргенді отбасылары қыз ... ... ... ... ... Қыз ... тәрбиесіне ең бірінші анасы
жауапты ... ... ... ... қарап қызын ал» – деген.
Ұзатылып келген қалыңдық үйлену тойының ертеңінде бүкіл ру, әулет,
ауылға ... ... ... Өзі аттаған босағасының, рудың адамы санатына
қосылып кетеді.
Қазақ жақсы келінді қызынан кем көрмеген.
Қазақ дәстүрінде үлкеннің атын ... ... ... ... ... - ... келіннің әдептілігі мен тәрбиелілігінің айғағы.
Тұрмыстағы көргені мен ... ... ... ... ... ауыл-үй құлақ салып ақылдасатын ана дәрежесіне көтереді.
Қызына құда түсіп, айттырған күннен бастап жігіт қыз ауылы үшін ... кете ... ... ... ... төрге шықпайды, оған сыбағалы асы
деп асықты ... пен төс ... жасы ... ... ... ... ... де
жоғарылайтыны белгілі. «Күйеу ... құда ... сөзі осы ... ... жақтан әлденеше қыз алысып, қыз беріскендігін, күйеудің де
беделді адам бола бастағандығын айғақтаса керек. Қазақтың «Күйеуді ... ... ... ... де ... мән ... М. Абай жолы: Бұл романда жазушы ... ... ... ... ... ... ... Абайға әке ғана
емес, заманның үлкен қайраткері, әрі үлкен тұлғасы. Ал, Абай ойы, ... Абай ...... ... ... ... ... жарық жұлдызына айналған. Мұндай эпопеяны ... шын ... ... жаза ... Бұл эпопеясы болмаса қазақ өмірі, оның кім екендігі дәл
сондай құдіреттілікпен дүниеге танылмас еді. « Абай ... ... ... ойын ... ... ... ... сүйіп оқитын, тәлім-тәрбие алатын
туындысы болды.
ОТБАСЫНЫҢ БЕРЕКЕСІ – ИМАНДЫЛЫҚТАН БАСТАЛАДЫ...
Имандылық – ... ... ... ... ... бір қалыпқа түсіретін ішкі рухани реттеуіш, қадір-қасиет, ... ... ... ... ... ... ... қоғамында
адамның имандылығына – мінез-құлық жүйесіндегі ерекшеліктеріне көп көңіл
бөлінген. Адамның жарық ... ... ... ... ... етуі,
қартаюы, ата мен баланың қарым-қатынасы, үлкендік пен ... ... пен ... ... ... маңызды мәселелер имандылықтың
маңызды құрамдас бөлігі ретінде ешқашан да назардан тыс қалмаған.
Жастардың үлкендерге ... ... ... ... ... өмір сүру салтына айналған. Қоғамда берік қалыптасқан осындай
көрегенділікпен өмір кешу ... ... ... ... адамгершілік
қағидалардың, Имандылықтың жазылмаған ... ... ... ... асыл ... жинап өскен жасты «көргенді» деп,
жүрегінен нұр, өңінен жылу кетпейтін, әрдайым жақсылық жолын ойлайтын, әр
істе ... ... ... ... деп ... Мұсылмандық
дүниетаным бойынша Имандылық иманнан пайда болады. Ал иман – жүректегі нұр,
нұрдың сыртқы ... яғни ... Алла ... иман ... ... ... ... Алла жіберген әрбір пайғамбарының міндеті – иман мен
Имандылыққа уағыздау деп саналған. Ең ... ... ... «Мен ... көркем мінезді толықтыру үшін жіберілдім»,- деуі арқылы ... мен ... ... маңызды екенін көрсеткен,
Имандылыққа өзі ... үлгі ... ... Алла ... адамды иман мен
имандылық үшін жаратқан, сондықтан: «Алланың мінезінен үлгі-өнеге алыңдар»
(Мұхаммед пайғамбар),- деп уағыздалады. ... ... ... деп біледі. Құран Кәрімнен ең көп үлгі алған ... ... ... ... ... ... ... - Құран»,- деп жауап берген. ... діни ұғым ... ... ... ... ... зайырлы
өркениетті қоғамда имандылық – аса қастерлі, биік адамшылық қасиет ... ... ... атты ... ... жұмбағы, Алла
мен адам қарым-қатынасы, иман жайлы жазған туындылары қамтылған. Ой бастауы
Құран Кәрімнен құйылар ... сыр ... ... ... ... ... ... Қазақ қауымының ғана емес, жалпы адамзат баласының
рухани ... үшін ... ... қалдырған Шәкәрім бабамыздың асыл мағыналы
сыр ... ... ... ... ... ... айналып отыр.
Сондықтан да «иманына қазақтың талапты жастарын таныс ... үшін ... ... ... ... ... ... десең нұрымды,
Жи-дағы оқы жырымды»,
немесе
Қырықтан соңғы иманым,
Отыз жылдай жиғаным,
Көп ғалымның сөзінің
Ақылға алдым сыйғанын,-
деген екен.
Г.Сандыбаеваның «Иманды қыз, сүйікті жар, аяулы ана»
кітапшасында мұсылман ... үшін ... мол ... ... сөз
етіледі. Сыры мол хадистердің құпия астарын ... ... ... исламның інжу – маржанын шашады. Ислам ... ... ... ... жаны ... ... арналған.
«Ислам шариғатын ұстанумен молда болармын» деген қате ... болу ... Дін – ... сенім. Алла тағаланың Жаратушы күш екеніне,
Құран Кәрім мұсылман қауымның Конституциясы ... ... амал ... ... жағымсыз сипат – имансыздық.
Қоғамның қуат тірегі – отбасы. Сол отбасының ... ... ... ... ... ... ... хұқығы исламға дейін мүлдем адам
төзгісіз еді. Арабтар әйел ... ... ... ... ... ... ... көмді: әйелдер хұқығы тек арабтарда ғана емес, ... жүзі ... ... мәз ... ... ... ... әйелдер мүлік қатарында қаралып, ... жеке ... Сати заңы ... ... ... ... әйелі де өртенген. ... ... ... шын ... тұрғысында саналғанымен кімнің өлгісі
келеді? Сөйтсе де ... ... ... ... Оның ... ... қалған
әйелдерге тұрмыс құруға тиым салу заңы тағы болды. Осындай тағылық заң тек
ХІХ ғасырдың ортасында ғана күшін жойды.
Басқа ... ... ... ... ... ... табынуға тиым салынған. Қытайда да шіркеуге әйелдерді енгізбеген:
Рим Заңы бойынша әйел еріне басыбайлы болып, өзіне тиісті дүние-мүлікке ... бола ... Сол ... ... бала да ... ала ... діні ерлер мен әйелдерді теңестіріп, бірдей құқық берді. Әйелдер
еркін дем алып, өзінің қасиетті борышы ... ... ... ... ... ... ... құрметпен қарауға үндеді. Тірідей қыздарын
көметін тағылық қағиданы жойды. ... үш қыз бала ... ... ... кіреді деп есептейді. Мұндай көзқарас әлбетте, әлемде ... ... ... ... ... ... адамзаттың өсіп-өркендеуіне игі
әсер етті. Құранда ерлер мен әйелдер тек тең ... ғана ... ... ... отыратын жаратылыстар. Иманды ерлер мен ... ... ... ие ... діні отбасының бұзылмауына ерекше мән береді, шаңырақ
шайқалмауын көздейді. ... ... ... неке ... ... ... ... кішкентай сол отбасынан қоғам құрылады. Отбасы нық, әрі тату
болса, қоғамда да жайлы тұрмыс орнайды. Ер мен әйел ... ... ... ... Олар ... өмір ... ... ұрпақ
жалғаспай, тоқырауға ұшырайды. Жер бетіндегі тіршілік жоғалып, өшіп-сөнеді.
Рухани тұрғыдан бұл екеуі ... ... ... «Ердің де өзіне
тән тиісті міндеттері, әйелдердің де өзіне тиісті міндеттері бар. ... ... ... ... ... ... онда ... та, өмір мәні де толық
болады»,- делінген Құранда.
Исламның қағида-ережелері, қазақ халқының ... ... ... әрі ұзақ ... бойы ... ... келген. Өз ата
бабаларымыз екі етпей орындаған, әрі ... ... ... ... есте ұстаған ләзім.
Жас ұрпаққа мұсылмандық қағидаларын таныстырып түсіндіру әрі парыз,
әрі сауабы мол іс. ... ... ... ... ... ... мұсылмандықтың қағида – ережелері қарапайым да
әсерлі түрде жан – ... ... ... ... атты ... ... ... дін
тарихына байланысты сан алуан оқиғалар іріктеліп алынған.
Ислам дінінің негізгі мәліметтеріне қоса, бұл ... ... ... да өте ... бала ... ... бала тәрбиесінде отбасы ықпалы басқа тәрбиелік ықпалдарға қарағанда ең
басым болып келуі;
- өркениетті, зайырлы, құқықты ... ... ... ... негізгі буыны;
- отбасы – болашақ ұрпақтың бойында ең құнды адамгершілік қасиеттерді
қалыптастыратын қоғамның ажырмайтын басты тірек – арқауы;
- ... – жеке ... ... ... ... ... Ол
болашақ жас азаматтың дене жетілеуіне, шынығуына, рухани және адами
дамуына, ең ... ... ... ... және ұлттық рухани
байлықты бағалауға, еңбек ету ... ... ... ... отбасы бала тәрбиесінде адамзат қоғамның тарихындағы ғасырлар сынынан
мүдірмей өткен ұлттық ... ... ... әлеуметтік міндеттерінің өзегі тәуелсіздікке ие болған
Қазақстан Республикасының мемлекеттік заңдарын құрметтеуші, ... ... ... баланың мамандықты еркін және саналы таңдауына ықпал жасаушы;
- отбасы өзінің ұрпағын болашақ ... ... ... ... – ҰЛТ ...... жақсы
ата, жақсы ана,
жақсы құрбы,
жақсы ұстаздан
болады.
Абай
Отбасы – адам баласының алтын діңгегі. ... адам ең ... шыр ... ... ... ... ... ер жетіп, отбасының тәрбиесін алады.
Сондықтан да отбасы – адамзаттың аса қажетті, әрі қасиетті алтын мектебі.
Отбасының адамзат ... ... ... мен әсер ... ... басқа
еш нәрсенің күшімен салыстыруға болмайтындай. Өйткені ата-ананың балаға
деген тәрбиесінің орнын еш нәрсе ... алар ... «Ел ... десең,
бесігіңді түзе» – деген нақыл сөз отбасы тәрбиесінің маңызын айқындатып тұр
емес пе?
Отбасы мүшелерінің жас шамасы әр түрлі ... да, ... ... ... ... жақындығы, мақсат ынтымақтастығы бар.
Атақты қазақ ақыны Қасым Аманжолов өзінің жарына арнаған ...... ...... сен – ... бар. ... отбасы – ол да бір шағын ... Әр ... тән ... мен өнім ... ... және ішкі ... ... қастерлеп ұстанатын рәміздері, т.б. болатыны ... әр ... де ... ұқсас жақтары бар, оның жаратылысы да басшылық
пен қосшылықты қажет ... ... ... ... зор ... ... ... отбасының ар-намысын сақтауға, сырын шашпауға,
мүшелерін бір-біріне ... ... ... ... ... деген сөздің мәнісі де осында.
Ата-ана өз отбасын нығайта отырып, сонымен бірге оның балағатқа
толған ... үй ... өз ... ... ... басты әрі өте
жауапты міндет болып саналады. Жас отаудың түтіні түзу ... ... ... ... орын тепкен жылы ұяға айналуы, босағасы берік,
болашағы нұрлы болуы көбіне-көп жас ... ... үйде ... ... ... байланысты.
«Ұяда не көрсең, ұшқанда, соны ілерсің», «Анасына қарап, қызын ал», -
деп, халық бәрін бастан кешіп, сынақтан өткізгендіктен айтқан.
Хан ... ... ... ... күн ... ... өзінің
шұрқ тесік құрым киіз лашығына қайтып оралғанда Жиренше шешен: ... өз ... кең ... боз ... - деп, жаны жай ... ... ... үлкен шындық, терең мән бар. Әркімге, оның ішінде балаға өз үйінен
ыстық, өз үйінен кең де ... ... жер ... жоқ. ... ... жайлы орын: қылышқа – қынабы, отқа – ошағы, ер жігітке - өз үйі» –
деген тамаша нақыл бар.
Адалдық пен ... ... пен ... те ... ықылас-пейілменен баланың көкірегінде орын тебеді.
Қазақ отбасында әуелі әке, содан кейін ... ...... ... ... Әке мен ... баласына қоятын ең бірінші басты талап-
тілектері – баланың «әдепті бала» болып ... ... ... ... ... бол, ... ... болма» деген сияқты сөздерді балаларының құлағына құйып өсірген.
Қазақ отбасында өз баласын мейірімділікке, ... ... ... ... осылай тәрбие көрген бала ақырында, өздігінен тіл
алғыш, адал, тиянақты, ұқыпты болып шыға ... басы ... деп ... ... ... ... ... өзгелерге, әсіресе үлкендерге, сыпайылық ... ... ... Сонымен қатар, балаларының ер-азамат ... ... ... ... ... етіп қойған.
Отбасының ұйытқысы, берекесі, мейір-шапағат көзі - әйел. Әйелдің бұл
рөлі отағасының ... ... ... ... ... ана ... ... жанарынан танығыштықпен нығая,
биіктей береді. Әрине, әйел де ... ... ... ... ... ... жарасып, тату – сүйіспеншілікте тұрғанда ... ... ... ... ... әкеге көзқарасының сипатын
анықтайтыны берік есте болуға ... ... өзі, бір ... үй ... бастау көзі екені анық. Демек, балалар үшін әке беделі аналарының
сөзі, ... ... ... ... ... ... көзінше бір-біріне қатты, балағат сөздер айтыспақ түгіл, ... ... тиіс ... Олай ... өз ... ... бала –
шағаның жүрегін шошытып, зәресін ұшырудың үстіне, олардың жанына кейін
өздері үй ... ... ... жаман әдеттің ұрығын егеді.
Бұл жағынан аналардың балаларға: «әкеңмен ақылдас», «әкең біледі»,
«әкеңнің айтқанын істе» т.б. сияқты ... бар ... ... отыруы
қандай ғанибет! Атақты ... ... ... осыған орайлас
қадірлі дәстүрін танытатын мынадай бір ... ... бар. ... үш жыл оқып, жайлаудағы әке үйіне күн кешкіре жеткен, 13 жасар
шәкірт бала – Абай аттан түскен ... ... ... ... ... ... ақылды да байсалды ана Ұлжан: «Әй балам, анда әкеңдер тұр, ... ... ... – дейді. Бір сәтке балалық сезім жеңіп, қателік ... ... жас Абай кілт ... ... ... Құнанбай бар
шеткерірек тұрған оқшау топқа қарай адымдай жөнеледі». Ұлы жазушы Мұхтар
Әуезов мұны ... ... жылы ... ... дәстүрінен хабардар ету
үшін ғана емес, оның тәрбиелік зор маңызын жоғары ... ... ... ... ... қадір-қасиетін осылайша ардақтап, беделін
өсіруі, араларында өкпе-наз, кикілжің туа ... оны ... ... ара ... ...... инабаттылық, әдептілік.
Сайып келгенде, қоғамда әдеп-инабат өлшемдерінің терең тамырланып, кең
жайылуында ... ... ... зор. ... ... қос ... – ерлі-
зайыптылар өздеріне қатысты әдеп-адамгершілік талаптарын, құқықтары ... ... ... ... ... елде ... те берекелі
тұрмысқа негіз қаланбақ, демек, ұрпақтарына құтты қоныс, жайлы болашақ
қамтамасыз етілмек!
АТА - ... ... - ... ... ... ...... ...... ... ... ... ... Дәстүрлі
қазақ отбасында ата-ананың қадірі ерекше әспеттелген.
Әсіресе, тіршіліктің қайнар көзі, махаббаттың шуақ ... ... ... – Ана ... ... ... қасиетті ештеңе жоқ. Сондықтан
ананы ардақтамайтын халық та жоқ.
Ана ... ... ай ... ... дүниеге келтіріп қана
қоймайды.
Бала, бала, бала деп,
Түнде шошып оянған.
Түн ұйқысын төрт бөліп,
Мұзды бесік таянған, ... ана, ... ... ... ... өсіріп, аяғынан тік тұрғызатын
да ана. Халықтың халықтығының басты нышаны – ... ... ... ... ... да ана. Сондықтан әрбір ұлттың рухани өзегі, қан тамыры
болып табылатын тілі – Ана тілі деп ...... ... мен де ... ... ... Бернард
Шоудан: «Маған ақылыңызды айтыңызшы, баланы қай ... ... деп ... ма, ... атақты драматург қарсы сауал қойыпты:
«Балаңыз ... ... ... келгеніне екі апта болды», депті оған сауал
қоюшы. Сонда Б.Шоу: «Сіз дәл екі аптаға кешіктіңіз» деген екен. ... ... ... ... ... ... ... есігін жаңа ашқан нәрестенің ... ... ... рухын
сіңіретін, балбыратып уататын тұңғыш тәтті сазы, ... ... ... де сол ... ана ... сүйеніп отырып, емірене айтатын бесік жыры.
Ал нәресте өмірінің нәрі - Ана сүті. Халқымыздың ... ... ... ... ... өтеуі «Ана сүтін ақтау» деп аталады. Оның
жөнін халық: «Ана сүтін Анаңды ... үш рет ... ... ... ... ... деп түсіндіреді. Атақты орыс жазушысы М. ... асыл ... бәрі ... ... ... ақ ... жаралған»,-
деуі де сол шындықты айқындайды. Әрине, сондықтан да дүние жүзінің барлық
елдерінде Отанға ... пен Ана ... ... ең зор қылмыс саналады.
Ал ананың балаға деген ... ... ... бір аңыз ... ... ... қызы ... Бақтыгереева әдемі де әсерлі жырға
айналдырған:
…Ертеде сұлу қызға болған ғашық
Ананың әлпештеген жалғыз ... атын ... ... зар шығыпты,
Құс жастық аққан жасқа малшыныпты.
Дертіне сағыныштың шыдай алмай,
Жас жігіт құр сүлде боп таусылыпты.
Қинады қыздың шарты, бөлек екен
О, сұлу ... ... ... ... ... ап ... ... саған жар боламын»,- деген екен.
Сол қызға есі ауған жігіт мүлде,
Бүк түсіп жата алмады құрып күнде.
Ұйқыда бейқам жатқан сорлы ... ... алды ... ... серті ме еді соның бәрі,
Ол, міне, қыздың шартын орындады.
Сүрініп кетсе жігіт келе ... ... ... ... кезі бар ма ... ... жүрек түсіп кетті қолдан.
Ұмтылса топырақта жатқан жүрек:
«Құлыным, байқасаңшы», - депті оған…
Бұл – ананың баланы қаншалық шексіз ... ... ... мәнді
көңілсіз мысал.
Ал біздің бала кезімізде « Ана тілі» оқулығында Ы. ... ... ... өлеңі болды. Осы өлеңді оқығанда, сол кезде кішкентай
бала болсақ та, қатты тебіренуші едік. Бала ... ... ... ананың
қадір-қасиетін жүрекке жылы етіп жеткізген өлең шумақтары әлі күнге ... Онда ... ... ... ... балалар сүйе -тұғын,
Қуанышыңа қуанып, қайғыңа
күйе -тұғын.
Түн ұйқысын төрт ... ... ... ... –тұғын.
Кім сендерді, балалар
тербететін,
Еркелетіп, ойнатып, сергітетін?
Жалқау болсаң, балалар,
жаман болсаң,
Қамқор анаң көз ... ... ... ... ... тез қайтпай,
көпке кетсең.
Ұмытпа, ең кемінде жұлдыз
сайын,
Хат жазып тұр, төбесі
көкке жетсін.
Кім сағынар сендерді
келгеніңше,
Құлындарын көзімен
көргенінше?
Сендер ... ... ... ... ... өле-өлгенше.
Барша аналарға тән қасиет осындай деп ойлаймын.
Дін мұсылман жолында Әкені құрметтеу - айрықша парыз. «Әкеге бағыну -
Аллаға бағыну. Оның ... ... болу - Алла ... ... болу»
дейді Пайғамбарымыз.
Халқымыздың мақал - мәтелдерінен, даналық сөздерінен де ата-ананың
қадір –қасиеті ... ... асыл ... табар едік.
«Алты аға бірігіп - әке болмас,
Жеті жеңге ... - ана ... ... де терең ой жатыр. Ата-ананың үміт-арманы баласымен бірге
жасайды. Сол ... ... бар ... ... бағышталған. Ақыры, ең
қастерлі тілектері: бала-шағаның ... ... ... ... топырақ
бұйырса, - дейді. Осындай ата-ананы сыйлау сәби шағыңда өзіңді олар ... ... ... да ... алақанға салып аялап, күту қандай
ғанибет!
Қазақтар – « ... қарт ... деп ... халық. Жасы үлкенге
құрмет ету, қарттың бүгілген беліне сүйеу болу – ... ата ... ... ... ... нәр ... ата-ананың алдында
адамның парыз-міндеті өлшеусіз. Қазақ ғұрпындағы ата-ананың алған ерекше
биік ... ... - ... ше! Ананың ақ сүтін, әкенің адал күшін ақтау -
өз болашағыңды сақтау.
Ата-анаға не істесең, алдыңа сол қайтады. Дүние ... Сен өмір ... ... ... Сен ... ... сенің балаларың да
қартайғанда өзіңді аялап күтіп, бағып-қағатын болады.
Орыс ... Лев ... ... пен немере» мысалы естеріңде ме?
Бір үйде төрт адам. Ата, бала, келін, немере. Кәрі кісі тәрелкені ... деп, ... ... ... темір табақпен береді. Бір күні шалдың
немересі ағаш жоныпты. Әке-шешесі:
- ... не ... ... деп сұрайды.
- Ертең сендер қартайып, атам сияқты болғанда тамақ ішетін ағаш ... ... - ... ... «Әкесін сыйламағанды, баласы сыйламайды»,-
деген бар емес пе? Ата-анаға қатыгездік жасаған адам ... ең ... ... ... ... жан болып саналады. Қазақ халқында ондай пенделер
қатаң жазаға, қатты қарғысқа ұшыраған.
Алайда, «Ананың көңілі – балада, баланың ...... - ... ... ... түсінбеген, сөйтіп, ата-анасын жерге ... қарс ... ... да ... қазір де жоқ емес.
Бүгінде кейбір жастар ата-анаға ақша жағынан қарасуды өздерінің
перзенттік борышын өтегендік деп ... Мұны ... ... ат ... ... мен жалғыз басты қарттарын кәрілер үйіне ... ... ... ... ... ... та, оның да оңып
тұрмаған қате түсінік ... ... ... - ... күтері жалғыз материалдық жәрдем ... ... ... ... ... ... болмаған күнде, жиі-жиі
көрісіп, жүзбе-жүз отырып әңгімелесіп, мейірін қандыруды, баласын, келіні
мен немерелерін көріп, ... ... ... ... көріп,
тәңірге шүкіршілік етуді аңсамай ма?! Дүниеге бала әкеліп, оны азаптанып
өсіріп, енді соның қызығын, қызметін көре ... ... ... ... ... ... дүниеден өткен кәрі әке-шеше қайғысынан артық
қайғы бар ма?!
Абайдың: «Баланың жақсысы – қызық, жаманы – ... - ... ... ... ... ... асу, пікірлес болу отбасы тіршілігінің
бір ғанибеті ғой. Сол арқылы-ақ бала ата-анасының ... ... ... ... орын ... ... Керісінше, ата-ананың сөзін
құлаққа ілмейтін, өзі тағы жөн ... ... бала ... ... ... ... есікке сүйрейді.
Отбасындағы психологиялық оңды ахуал, татулық пен тыныштық, жайдары
қабақ, ... – оның ... ... ... ойға алған істерінің
өрге басып, ... ... ... кепілі.
Балалардың ұрысқақ, жанжалқой, дөрекі-дөкірлігі әке-шешенің жатса-
тұрса ... ... ... ... ... ... ... үнемі
алаңдаумен күн кешіп, қабақтарынан кірбің кетпейді.
Бұған қарама-қарсы еңбекқор, кең пейіл, жарқын мінезді болып өскен ұл-
қыз ата-ананың қас-қабағына ... ... ... ... ... ... мерейін өсіреді. Демек, балалары ... ... ... бақытқа кенелтем десе, алдымен, әдепті ... өз ... адал да ... атқарып, отбасына кіріс кіргізіп,
әке-шешенің қарттығын қажетті тыныштықпен және дәулетпен қамтамасыз етулері
қажет.
Ата-ана да адам, сондықтан ... ... ... ... кездері болады. Әдепті бала ондай кезде зіркілдеп, дауыс көтеріп
шыға ... ал ... ... – бала ... жасы кіші ... ... ... әлдеқалай істеген ісі, сөзі жанына қатты батса да, ... ... ... ... зор мехнатпен әлпештеп өсіргенін есіңе түсіруің,
кешірімді болуың міндет.
Ұл-қыз әдептілігінің негізі – ... риза ... ... ... ... Сонда ғана үлкендердің мерейі көтеріліп, ... ... ... үшін
1. Балаға дұрыс тәрбие беру – ... ... қана ... заң
жүзіндегі міндеті.
2. Бала тәрбиесі мәселесінде ата-ана арасында толық келісім болуға тиіс.
3. Баланың бойындағы ізгілік, жақсылық атаулының ... оның ... ... ... ... ... керек.
4. Баланың адал да ізгі адам болып өсуі үшін оған ата-анасы үлгі ... ... ... ... мен сүю ... жас ... тәрбиелеп, оның
бойына адамгершілік және рухани мәдениеттің негізін, ... ... ... дамыту керек.
6. Ересектер балаларды күн сайын сипайылыққа, сергектікке, үлкендерді
құрметтеуге, әділдікке өз үлгісімен ... ... ... ... жайлылық пен салауаттылықтың алғы ...... ... сондай-ақ барлық отбасы мүшелерінің тату-тәтті тұруға ұмтылуы.
8. Үй ішіндегі татулық күйеуіне де, әйелге де байланысты. Оның ... - ... ... ... ... ... және, әрине сыпайы,
әдепті мінез-құлық.
9. Сыпайылық және әдептіліктің ережелерін сақтау ... ... ... ... ... ... ұялшақтыққа негізделмеуге
тиіс.
10. Тату-тәтті тұру үшін ұстамды болып, өзін-өзі билей білу ... ... ......... - ... – анасының,
Жолында – ағасының,
Төсінде – даласының,
Тапқан өз жарасымын,
Мен – қазақ баласымын.
Е. Өтетілеуұлы.
Бала - ... ... ... ... ... қарай ұл,
қыз, жас шамасына қарай: нәресте, сәби, бөбек, балдырған, ... ... ... Ұл ... ... ... ... сәтінен бастап
кәмелетке толғанға дейінгі кезеңі бала ұғымына саяды.
Ата-бабаларымыз бала тәрбиесіне ерекше назар аударып, ... ... ... жетіден он төртке келгенше құлыңша қина, он төрттен кейін
құрдасыңдай ... деп, ... ... даму ... ... ... ... білмеген кездің өзінде де бала тәрбиесіне
ерекше көңіл бөліп, адам құқығын ... ... ... ... ... қасқа жолы» (1511-1518), «Есімнің ескі жолы» ... ... ... ... ... сияқты көрнекті заңдардың өзі қағазға
түспеген. Бұл – заңдық құжаттар.
Ата-заңды аттаған азғындарды «етігін кесіп, елден қу» деген ... ... ... ұл мен қыз ... ... мән берген. Бала
тәрбиелей отырып, артына із, ... мұра ... 17 ... ... ... мен ... ... түрде
кәмелетке толған ересек адамдар қатарына қосылады. «Бала мемлекеттің
қорғауында болады. Балаларына ... ... және ...... құқығы, әрі парызы». (ҚР Конституциясы 27 бап). Қазақ ... ... ... ... одан ... «ортаншы», ең соңғы туған
перзентін «кенже» деп атайды. Бұрынғы дәстүр ... әке ... ... ... Оның үйі қара шаңырақ деп аталады. Балалар ата-аналарын асырауға,
сыйлауға, құрметтеуге тиіс.
Бала ата-ана өмірінің жалғасы. Сол үшін ... ...... ... ... перзент көргенде, жүрегі жарылардай қуанған
(аңсаған перзентін көргенде, қуаныштан жүрегі жарылып, өліп ... шеше ... де, ата мен әже де ... ... ... ... ... кірген шөңге
менің маңдайыма кірсін» деп, әлпештеп өсірген. Перзент ауырып, не басқа бір
қатер төнгенде, «Өзімді ... ... аман ... – деп құдайға
жалбарынған, өздерін балалары үшін құрбан еткен. «Бала – ... ... « ... үй – базар, баласыз үй – қу мазар», - ... ... ... ... да ата-ананың балаға деген ұлы сүйіспеншілігі жатқан жоқ
па?!
Ата-анаға көз қуаныш –
Алдына алған еркесі,
Көңіліне көп жұбаныш,
Гүлденіп ой ... ... ұлы Абай ... ... ... ... ... екенін тебірене
жырлайды. Әлемге әйгілі ғұламалар мен ақындардың ата-ана махаббаты, перзент
парызы жайында тебірене айтпағаны, ... аз ... ... ... асыл ... қаншама!
Осындайда тағы да дана Абайдың сөзі ойға оралады: «Адам ата – анадан
туғанда есті ... ... ... ұстап, татып ескерсе, дүниедегі жақсы,
жаманды таниды- дағы, сондайдан білгені, көргені көп болған адам білімді
болады. Естілердің ... ... ... ... кісі өзі де есті ... ... ... ұлы парызы - мейіріммен, жақсылықпен
өтелмек. Бала – ата-ананың көз ... ... ... ... ... ... бақытқа жеткізу үшін, ең әуелі,
әдепті болуы ... ... ... ... бала ... ... қал жағдайларын айтқызбай аңғарады және олардың жеп-ішу, киім-кешек,
ұйқы-демалысын қадағалап, әр нәрседен ... ... ... ... өзін ... ... ... дәл солай әлпештеп аялауға –
міндетті, сәби шағында өзін қалай ... ... ... да ... ... ... борышты.
Әдепті де адал ұл-қыз ата-аналарына көзі ... ... ... ... қайтқаннан кейін де оларды жиі-жиі ... ... ... ... ... қалып қойған қарыздарын
өтеп, замандас-достарына құрмет ... ... ... тұрады. Ендеше,
баланы сеніммен тәрбиелеу – зор нәтиже ... деп ... ... ... бола біл. ... ... ... адам ете алмайсың. Қатыгездік
баланы ашындырады, ... ... ... Содан сырттай бағынышты
көрінгенімен, ішкі қарсылығы өсе береді. Қарсылық қарсылықты туғызады ... заңы бар ғой. Қай ... да ... ... ... Су жұмсақ,
тамшылап тұрып, тасты теседі. Әке-шеше ретінде қоқаңдап, өз ... ... ... ... ... ашылмай қалады. Бетінен қақпа,
бірақ белін буып жолға сал. Дүниедегі мақсаттың да, міндеттің де ең ... ол ... ... ... ... ұрпақ қалдыру.
Балалар, естеріңе сақтаңдар!
1. Жұрттың бәрімен, әсіресе қартаң адамдармен қай жерде, қай
уақытта болсын ... жүр. ... ... ... ... де ... ... амандас.
2. Өзіңді, айнала қоршаған табиғатты сүй.
3. Өз бойыңдағы сараңдықты, ... ... ... ... есепшілдікті, қорқынышты жең. Адамға ... сүй. Олар ... өзің ... сөз ... біреудің ғайбат
сөзіне сене салма.
4. Ой мен істі бір-бірінен бөліп ... ... ... ... ең
бастысы – істеу керек.
5. Қарапайым бол!
6. Арақ ішпе, темекі тартпа.
7. Түкке ... ... бола ... Егер сіз ... ... ... тез ... тырысыңыз.
Жақсылыққа апарар жолға бастаңыз.
9. Сәтсіздіктеріңізді емес, қуанышты күндеріңізді жиі еске түсіріңіз.
10. Өзге ... ... мен ... ... ... ДЕ ... ... көрмесінің жобасы:
1 – бөлім. Ақылды қария – ағынды дария.
Цитата: Сақалыңнан айналдым, қарт бабалар
Ұрпағыңа не ... ... ... тірі ... қалдырыңдар,
Қанеки, нелерің бар салтқа жарар.
М.Мақатаев
2- бөлім. Әкеден – ақыл, Анадан – мейір.
Цитата: Анам ... ... ...... сөз ... ізгілік құйған ерен.
Үлкендерден ауысқан кішілікті,
Үлкендердің өзіне сиға берем.
М.Мақатаев
3-бөлім. Ару деген атың бар... немесе Қыздарға әсемдік ... Қыз ... ... аты қызыл алтын,
Көрінер толған айдай жүзі жарқын.
Үлкеннің алдын орап, сөз сөйлемес
Халықтың сақтай білген ізгі салтын.
(Халық аузынан)
4-бөлім. ... де ... бар ... Атадан жақсы ұл туса,
Елінің қамын жейді.
Атадан жаман ұл туса,
Елінің малын жейді.
(Қазақтың мақалы/ мақал-мәтелдері)
Соңында ... ... ... ... ... ... көрмесіне
қоюға болады.
МЕН және МЕНІҢ ОТБАСЫМ
Төменгі сынып оқушыларына арналған әдеби-музыкалық кеш.
Дайындық кезеңі: ... ... ... мүшелеріне арнап өлең
шумақтарын, ән жаттап келуге тапсырма беріледі.
Безендірілуі: кітап көрмесі жасалып, отбасы ... ... ... гүл, шар, ... т.б. ... ғана «Балбырауын» күйі ойналады, ортаға жүргізуші шығады).
Жүргізуші: ... ата – ... ... ... халқымның!
Бақытты болғын балалар,
Ашық болсын күніңіз!
Жайнай берсін жүзіңіз! – дей келіп,
«Мен және менің отбасым » деп аталатын мерекемізді бастаймыз.
Бүгінгі ... біз ... ... ана мен
әкелерімізге арнаймыз. (Сырттан иттің үрген ... ... ... ... де ... ... ғой! Кір, кір ... Мен күшікпін, ақ күшік!
Қырағы да, сақ күшік.
Түні бойы ... ... ... мені ... ... итке ... ... тарайды.
Мен де оған еркелеп,
Әжеме жылы қараймын.
Мен күшікпін, ақ күшік!
Қырағы да, сақ күшік.
Түні бойы жатпаймын,
Қоралы малды сақтаймын.
(Өтебай Тұрманжановтың өлеңінен өзгертіліп ... ме, ... Мен ... ... бір ... ... келдім.
Жүргізуші:
- Өте жақсы. Балалар, сендер жұмбақтарды шешкенді ұнатасыңдар ма?
- Ия!
- Олай болса менің көмекшім сендерге жұмбақтар жасырады, сендер ... ... ... де ... шарттарым бар. Менің қойған жұмбақтарымның жауабын
тауып, жауабыма сай өлең ... ... ән ... ... көп ... ... ... оқиғаларды жақсы білетін, мақал-
мәтелдерді жиі қолданып сөйлейтін, немерелерін еркелетіп, үнемі ... ... ... Ақ ... ... кім дейміз?
(АТА)
2- жұмбақ:
Айтары мол ғұлама,
Көп жасаған бұл адам.
Әкесі ол әкеңнің
Білер оны сұраған. Ол кім?
( Атаң)
Енді Ақкүшік, мен тақпақтар ... ... ... ... Айта ... ... Ата
Айтады ертек жан атам,
Ақ сақалын салалап.
Құмарымды тарқатам,
Жер мен ... ... ... ... ... ... ... атамды.
2.Бала: ... ... ... бар ... оны айнала!
Алаңда, бақта, сайда да,
Солармен бірге қайда да.
Мойнына бірін мінгізіп,
Біріне бетін сүйгізіп.
Көкірегінде күн жүзіп,
Көреді ... мың ... ... келеді,
Ойыншық әкеп береді.
Көңілі қандай таза еді,
Жүрегі қандай кең еді!
3 - Жұмбақ: Бұл ... ... бала ... шошып оянған;
Түн ұйқысын төрт бөліп,
Түнде бесік таянған;
Аялы қолда талпынтқан;
Айналасына ас қойып,
Өзенді көлдей шалқытқан;
Қолын қатты тигізбей,
Кірлі ... ... ... аңқытқан.
Қаймақты сүттей қалқытқан;
Суық болса жөргегін,
Қорғасындай балқытқан;
Бұл кім? (Ана)
Ыбырай Алтынсарин
Әлпештеп өзіңдей өсірген,
Нағашы әжеңнің ... ... ... күнде жиеннің анасы
Ол кім?
(Анаң)
Жүргізуші: Балалар, аналарың ... ... ... (Балапаным,
аппағым, қозым, ботам, құлыншағым, қарғам...). Ал енді аналарымызға арнап
ән шашуын шашайық!
1. Бала: Ана ... ... ... жарығын
Сыйладың сен маған.
Даланың әр гүлін
Жинадың сен маған.
Сен бердің құстардың
Қанатын самғаған.
Балалық ... ... ... ... жел, сая ... мен ... ... де,
Мен саған сәбимін.
Көңліңді көктемдей
Көзіңнен танимын.
Өтеуге борышым,
Анашым, жан ... сен ... ... ... ем, кеш ... ем ай, ... ... гөр қанағат,
Әзірге берерім –
Балалық махаббат,
Балалық жүрегім.
Бол риза, анашым,
Қолдағы осы ... ... ... ал.
Ғафу Қайырбеков
Абзал ана
Өлеңін жазған – Ж. Молдағалиев
Әнін жазған – Б. Дәлденбаев
Солғанша ... ... ... «Ана!» деп ән салам
Кетейін мейлі жүзге толып,
Бөбекпін мен саған.
Қайырмасы:
Ана, ана, ана,
Мәңгі дос сен ғана.
Абзал ана, ана,
Көңілің кең дала.
Данасың сен,
Дарасың сен.
Анажан ... ән ... ... ақ ... ... бақыт бақшасы да,
Өмірдің басы да.
Жүргізушы: Біз үшін ең қымбатты, ең ... адам кім? ... ... ... ... ... ... мың алғыс
Аялаған, баптаған,
Асыраған сақтаған.
Сақтандырып күнде еппен,
Айтып бәрін үйреткен
Анамызға мың алғыс!
Ерлік еткен біз үшін,
Еңбек еткен біз үшін,
Еркелеткен біздерді,
Еркіндеткен біздерді.
Анамызға мың ... бол, - деп, - ... ...... – марқабат
Анамызға мың алғыс!
Жаппар Өмірбеков.
4 - ші жұмбақ:
- Өзі салмақты, байсалды, бос уақытын балалармен ... ... ... т.б. жерлерге апарады, отбасын қорғаушы, асыраушы,
сақтаушы. Ол кім? ... – ші ... ... ... таласып,
Қаласың әжеге
Білгенің асады кәдеге?
Ол кім?
(Әкең)
1-Бала: ... ... ... деп,
Әжем айтар «Күнім» деп,
Екеуінен қаймығып,
Айтады әкем «Інім» деп.
Ықыласы бір ... ... ... түзде жүргенде,
Соған ұқсап бағамын.
2-Бала: Жан ... ... ... ... – М.Ілиясов
Қамқорсың, әке, өмірде,
Қуатым – сенсің көңілге.
Әлпештеп мені өсірдің,
Ұшармын ертең көгіңде.
Қайырмасы:
Аңсадым жылы сөзіңді,
Ақылшым ... ... әке, ... биік ... едім ... ... мен ... болып жалғастым,
Қуаншы, әке, сен соған.
Қайырмасы:
Теңіздей шалқып жүремін,
Сүйенер сенсің – ... да ... жан ... ... жүрегім!
Қайырмасы.
6 -шы жұмбақ.
- Ол өте мейірімді, ақ шашты, дәмді ... ... ... ... жылы ... шұлық тоқиды, ұйықтар алдында ән ... ... ... Бұл кім? ...... ... деп,
Мейірімді жүзі күлімдеп.
Тәтті – ақ дейді немере
Бал шырындай үнің деп.
Ол кім?
(Әжең)
- Ал сендердің ... не ... ... (Балалардың жауабы). Енді
әжелеріңізге арнап өлеңдер айтып берейік.
1-Бала: Әже ... – Ақыл ... ... де ... боламын,
Аман-есен ержетсем.
Менің әжем.
Маған ақыл беретін,
Әжем менің асыл жан,
Сипап жақсы көретін,
«Құлыным» деп ... ... ... ... ... ... жетпейді.
2-Бала: ... әже, аман ... ... М.Көбегенов
Әнін жазған- Ә.Қиясов
Гүліндей боп өзің сүйген өлкенің,
Әже, сенің жігіт болды тентегің.
Мұхиттарға сапар шегіп барамын,
Арманымның көтеріп ақ желкенін.
Қайырмасы:
Өзіңнің ерке ... ... ... ... ... тілеп жолыма
Әрқашан, әже, аман жүр.
Аяладың, мәпеледің жасымнан,
Мен де сенің табылушы ем қасыңнан.
Қуаныш қып менің өскен ... ... ... ... ... қайғы-мұң,
Аққу-қаздан арылмасын айдының.
Ақ жаулығың ақша бұлттай желбіреп,
Қуанышпен қарсы ала бер таң нұрын.
Жүргізуші: Ал, Ақкүшік, тағы кім ... ... ... біледі екен?
1. Бала: Ең жақын адамдар –
Әкем мен анам ... ... ... басты Атам бар.
Әкемнің шешесі –
Ақ шашты Әжем бар.
Ұлдардың үлкені –
Бір туған ағам бар,
Қыздардың үлкені –
Бір туған әпкем бар.
Үлдардың кішісі -
Бір ... інім ... ... ... ...... бар.
Ақ күшік:
- Өте ақылды, тапқыр балалар екендеріңді көрдім. ... ... ... ... ... ... жұмбақтарым таусылды. Ал
енді кел балалар ойын ойыншықшы: ҚУЫР-ҚУЫР – ... ... ... ... «Бір үйде біз ... Бас бармақтан бастап шынашаққа дейін саусақтардың бір рет түгел атын
айтып береді:
Бір үйде біз нешеуміз?
Кел санайық екеуміз
Бас бармағым – ... ...... ... - ... ... – анам,
Кішкентай бөбек – мен.
ІІ. Бұдан кейін: Бас ... ... ... Ортан терек. Шылдыр шүмек.
Кішкентай бөбек, - деп, саусақтарға ... ат ... ... 5 ... түгел
жұмылады. Тағы да бармақтан бастап былай деп 5 ... ... ... тұр, қойыңа бар,
Сен тұр, түйеңе бар,
Сен тұр, жылқыңа бар,
Сен тұр, сиырыңа бар.
Сен, кішкентай бөбегім, әлі жас екенсің, қазанның ... же де, ... ... ... осы шынашақтың өзін алақанның шұңқырына бүгіп тұқырта ... ... ... бидай шаш.
Әжең келсе, есік аш,
Қасқыр келсе, мықтап бас – деп ... шыр ... ... ... Біз отбасымыз туралы жұмбақтарды шештік, ойын ойнадық. Енді Ақ
күшікке ... ... ... ... ... зор қуанышқа
бөледі.
Ал, балалар, осымен әдеби- музыкалық кешімізді аяқтаймыз.
Қош – сау ... ... күн ... ... ... ... сайыс байқауы
5-7 сынып оқушыларына арналған
І. Кітапхананың оқу залы: Гүл шоқтары, ... ... ... ... ... ... көрмесі жасалған. (Әдемі кітаптар,
цитаталар ... ... ... ... ... ... баяу ғана естіліп тұрады. Саханада бай, бір ... екі ... ... соң екі ... Алдар көсені алып келеді.
Бай: Уа, Алдар қайдан адасып жүрсің?
Алдар көсе: Сәлем бердім, байекем! Көрмегелі ай өтті ме, жылға ... ... ... көп ... жүзі болды. Сен жаңа заманға кеткелі ... ... ... жоқ. Өзіңнің көрген – білгеніңді баян ет.
Алдар көсе: Айтсам, баекем, айтайын,
Қабағыңды ... ... бір іс ... сөз етіп ... заман жақсы екен
Бақ беретін жақта екен.
2006 –да өмір сүріп,
Таң ... атса ... ... бар ... ... мен ... сайысы,
Болған екен сол жерде.
Рұқсат етсең, баекем,
Айта берейін асықпай.
Бай: Уа, ... ... жаңа ... 2006 – да өмір ... ... ... деген ол не?
Алдар: Байеке, біз сияқты емес. Ол жерде ... ... ... ... ... ... Нағыз күш те, қызық та, қуаныш та ... ... , ... келгенше,
Айтып берейін сіздерге, арулар мен азаматтар
сайысын.
Сана – сезім байысын, бақыт келсін сіздерге.
Ал, енді « Парасатты арулар мен ержүрек ... атты ... ... ... Қош ... Алдар ата! Адасып жүрсіз бе?
Алдар көсе: Армысың, балам! Мен ертегі ... жаңа ... ... ... деп ... Жаңа ғасыр, жаңа заманда біз биыл 2006 – шы жылда ... ... ... ... ... өзіңізге қолайлы жерге
жайғасыңыз.
( Алдар көсені бір орынға отырғызады)
Қош кедіңіздер, парасатты арулар мен ержүрек азаматтар!
Армысыздар, ... ... мен жас ... ... ... ... салт- дәстүрлері, тілі болатыны
белгілі. Біздің тәрбиеміз де ананың ақ сүтінен, ана ... ... ... ... алады.
Ата-бабаларымыздан бізге жеткен көптеген ұлағатты, ғибрат ... ... ... өсиет сөздер бар.
Оқырмандар арасында – ... ... ... ... оны ... бүгініміз бен келешегіміздің ... ... ... да ... ... ... ... арулар
мен ержүрек азаматтар» атты сайыс байқауын бастаймыз.
Әділ қазылар алқасымен таныстыру.
Сайыс 1 бөлімнен 5 кезеңнен құралған.
Сайыс кезеңдері:
1. Жорға
2. Қонақ күте ... ... ... ...... Өнер ... ... минуттары
6. Білгенге маржан... (Сұрақ-жауап ойыны)
Сайыс байқауымыздың міндеттерімен ... Әр топ ... ... ... ... ... Егерде сұрақ қойылған топ мүшесі жауап бере ... онда ... ... беруіне болады.
3. Сұрақтардың жауаптары «5» ұпайлық белгімен бағаланады.
4. Дұрыс жауап бере алмаған топтың ... бір ұпай ... ... ... ... ... мен ... міне қоржын, іші толған
сұрақтар, алып жауап берейік. Кім жылдам жауап береді, сол көп ... ... ... ... ... жоғалтпаған ата – салтын.
Жас ұрпақ, ойлан өзің, біл тарихтан,
Қазақ боп қал, қадірле қазақ халқын.
I- кезең: ... ... топ ... ... не деп ... Бір топ аттылар тартыспағын қазақта қалай атайды?
(Көкпар)
3. Ертедегі елін жаудан қорғаған қазақ батырларының адам ... ... ... ... шыққан алғашқы космонавт кім?
(Тоқтар Әубәкіров)
5. «Ата тұрып ұл сөйлесе – ержеткені болар,
Ана тұрып қыз ...... ... деп айтқан кім?
(Сырым батыр)
6.Қазақ тарихында алғаш қыздар мектебін ашқан кім?
(Ыбырай
Алтынсарин)
7.«Үш бәйтерек» дегеніміз кімдер?
(Ілияс Жансүгіров,
Сәкен Сейфуллин,
Бейімбет Майлин)
8.Үш дана ... ... ... ... ақ ... он саулық)
10.Үш жұрт?
( Өз жұрты, нағашы жұрты, қайын
жұрты)
11.Үш арсыз не?
(Ұйқы, күлкі, тамақ)
12.Үш тәтті не?
(Жан тәтті, мал тәтті, жар тәтті)
13. Үш ... Ұлы жүз, орта жүз, кіші ... ... ... ... ... ... білесіңдер?
(Бекзат
Саттарханов, Ермахан
Ыбырайымов)
15. Қазақстанның атын әлемге жайған қандай балуандарды
білесіңдер?
(Әлсейіт ... ... ... ... ... ... қай ғарышкер орындады?
(Талғат Мұсабаев Абайдың
«Айттым
сәлем, Қаламқас» әнін
орындады)
17.«Үш қуаныш» дегеніміз не?
(Алғыс алу, өзіңді көптің
іздеуі,
ісіңнің өшпеуі)
18.«Бес қатер» деген не?
(От, жау, ... ... ... Жеті ата ?
( Ата, әке, ... ... чемпион атағын алған, алғашқы қазақтан шыққан
балуан кім?
(Қажымұқан ... Ал ... ... ... өтер әлі де ... сын ... ал, қоржыннан қымсынбай кеп,
Жауап берсеңдер, сұраққа жарайсыңдар!
II- кезең: Қонақ күте білеміз бе?
Сұрақтары:
1. Малдың басы қандай қонаққа ұсынылады?
(Сыйлы қонаққа)
2. Қандай жілік қыз ... ... ... Төс кімге тартылады?
(Күйеу балаға)
4. Шешеңнің әкесі саған кім?
(Нағашы ата)
5. «Абысын тату болса, ас көп» деген сөз бар. ... ... ... ... «Жеңге қойған астың ішінде желке жүреді» дегенде ... ... жасы ... ... ел ... ... ас ... дегендегі «жиен» кім?
(Күйеуге шыққан
қыздан туған бала)
8. «Төрт аяқтыда бота ... ... бөле ... деген сөздегі «бөле» кім?
(Бірге туған апалы-
сіңлілі кісілердің
балалары)
9. Қазақтарда үй иесінің атауы?
(Отағасы)
10. Баланың тәрбиесін қадағалайтын ... ... Бір ... немесе бір атадан тараған туыс.
(Әулет).
Кітапханашы:
Ата - дәстүр абырой көтергенге,
О, бұл сөздер сүйектен өтер демде!
Тоқталамыз енді біз, ал халайық,
Қанатты сөз ... мен ... ... ... көркі - мақал» деген ұғым бар.
Мақал-мәтел, ақыл-нақыл ... ... ... болу ... қай кезде
тұңғыш рет кім айтқанын білу қиын. Дегенмен кейбір мақал-мәтелдердің
шығу ... ... ... аз ... ... ... ақыл-нақыл,
аталы сөздердің адам баласы өміріне араласпайтын саласы жоқ дегеніміз
дұрыс-ау.
Олай болса, оқырмандармен сергіту ... ... ... айту ... жалғастырамыз. Мақалды мен бастайын, ... ... ... ... ... ... ... Таз ... (той ... ... ауыз ... (той ... өлең ... Жүзігің алтын болғанша... ... ... ... Бала жетіге келгенше... ... таяқ ... Ұяға отыз ... ... ... ... үйден тыйым)
7. Қыз жоқ жерде... ... ... ... жақсылығы... (жездедей-ақ)
9. Астың дәмін тұз келтірер... (ауылдың сәнін қыз ... ... ... ... ... ... ... Білекті бірді жығар.... ... ... ... ... сөз бастар... (батыр қол бастар)
13. Әке ... оқ ... ... көрген тон пішер)
14. Жақсы байқап сөйлейді... ... ... ... ... бала – арлы бала... ... бала – ... ... ... үйрен... (жаманнан жирен)
17. Баланың ұяты ... ... ұяты ... Балапан ұяда не көрсе,.. ( ... соны ... Қына ... бітеді,.. ... ... ... Ата – ... ( бала – ... тағы да ... ... сөзжұмбақты шешуге қалайсыңдар, қол
көтеріп, дұрыс жауабын беруге тырысыңдар. Ендеше алға:
Сөз жұмбақ «Асыл ... ... ... ... ... әйелінің киімі.
3. Мұсылман елдерінің тойлайтын мерекелерінің бірі.
4. Зергерлік бұйым.
5. Абайдың анасы.
6. Белгілі әнші «Аппақ гүлдер» әнінің орындаушысы.
7. Қазақ ... ... ... ... ... аспап.
9. Айтыскер Тастанбекқызы
10. «Өрнек» өнерінің авторы
| | | |1 | |А | | |
| | | | | |Й | | ... ... ... ... ... «Алтын сақа» ойынынан басқа,
«ӨЛДІ ДЕУГЕ СЫЯ МА ОЙЛАҢДАРШЫ;
ӨЛМЕЙТҰҒЫН АРТЫНДА СӨЗ ... - ... ... 8-9 сыныптарға оқырмандар
конференциясын өткізуге болады.
Конференцияның тақырыптар жобасы:
1. Абай – ... ... ... ... ... ... мәні мен ... Абайдың музыкалық мұрасы.
4. Абай және шығыс, орыс әдебиеті.
5. Абай – дана, Абай – дара ... ... ұлы ... еліңе жаның ашыса, азаматтық намысың болса,
қазақтың ұлттық жалғыз мемлекетінің нығайып-көркеюі жолында жан ... ... ... ет. ... де, елдің де иесі өзің екеніңді ұмытпа!
Н.Ә.Назарбаев
Әрбір шаңырақ ұрпақты болсын, ырысты болсын, ырысы жұртқа ... өзін ... ... ... отбасы да берік, балаларының болашағы
да жарқын.
Н.Ә.Назарбаев
Жер бетіндегі жақсылық, ізгілік, қайырымдылық атаулының бәрі де ... ... ... ...... ...... ұлыңызды немесе қызыңызды тек өзіңіздің ата-аналық қуанышыңыз үшін
ғана тәрбиелеп жатқан жоқсыз. Сіздің отбасыңызда және сіздің ... ... ... ... және ... ... өсіп келеді.
А.С.Макаренко
Жақсы семьяда жазалау деген атымен болмайды. Ал бұл – ... ең ... ... үшін ... – ант ... үшін ...... күйеді.
Ел үшін аянба – ерлігіңе сын,
Жұрт үшін аянба – жігіттігіңе сын.
Б. Момышұлы
Инабатты болса - әйел көрікті,
Ақ сақал жарасса – шал ... ...... ... ... ... отау көрікті,
Жібек шатырдың жібі көрікті,
Өнегелі болса – бала ... ...... ... ... ... күш, ... бұлағы.
М. Жұмабаев
Ата-ананы ұмытқан жас - опасыздың опасызы, рақымсыздың рақымсызы.
Ғ.Мұстафин.
Ата-бабасын сыйламау – азғындықтың ... ... - әке мен ... ары, ... ... ... қайғысы, азап-соры.
В.А.Сухомлинский
Балаға берілетін бірінші тәрбие ата-анасын, туған-туысын,
жолдасын сыйлауға үйретуден ... ... ... ... ... да, ... да ... келтіре алмайды.
Ы.Алтынсарин
Ұлым, саған айтам...
Үлкенге сәлем бер, жолын кесіп өтпе. Жүріп келе ... адам ... атты адам ... аз адам ... ... ... тиіс.
Үлкендер мен ғалым адамдар алдында көп сөйлемеуге тырыс.
Үйге кісі келсе орныңнан тұрып жайдары қарсы ал, киімін іл, ... ... ... ... ... ... ... қазына»
Адамның қалыптасуы бала кезден басталады. Жақсылық та адам
бойына нақ сол бала ... ... Ол ... өте ... өніп ... ... өніп шыққаны немесе оны жамандықтың арамшөптері басып
кеткені сонда ғана белгілі ... ... сезе біл, оның ... ... пен ... пен ... ... пен мазасыздықты, абыржу мен ренішті көре
біл. Егер сен бала кезіңнен анаңның көзінен оның жан ... көре ... ... ... өмір бойы ... ... ... ұлдан сәл талса назарың –
Түбі соның тарттым дей бер азабын.
Тәрбиесіз бала білім ұғар ма? ... ... ... ... ... ... бала күнінде,
Өнерімен қуантады түбінде.
Соңыра күн қалмау үшін табаға,
Жөнге салып, ие болған балаға.
Ұл ұдайы ізетті боп ... егер ... жүзі ... нұр ... ... ... ... қалай да –
Өсе келе қолы жетер талайға.
Ақылсыз адам өкінішпен қартаяр,
Есті адам қайғырмай-ақ қартаяр.
Мың жасауға да болады,
Он сегіз жасауға да болады.
Қатал ... бос ... ... ... өсер бала ... ... да ... мінез шығады,
Қырсық қылық тек әкеден жұғады.
Жүсіп Баласағұн
Үлкен алдында жас қарызы,
Ата алдында бала ... - әдеп пен ... ... ... ... ... білерсің,
Ағайынның қадірін, жалалы болғанда білерсің.
Шал ақын.
МАҚАЛ-МӘТЕЛДЕР
Ағадан – ақыл,
Атадан – нақыл.
Ер бала ата-анаға таяу,
Қыз бала үйге жаққан бояу.
Апам үйі – ақ ... ұяты ... ұяты ... ... ... ... ... тынысы бар
Ағасы бардың жағасы бар.
Өз үйім - өлең төсегім.
Жалғыз ағаш үй болмас,
Жалғыз жігіт би болмас.
Үш ағайынды жігіттің отарда малы ... ... ... ... талы ... жігіттің шығар шықпас жаны бар.
Балапан ұяда не көрсе,
Ұшқанда соны іледі.
Балаға байқап сөйлесең,
Ақылға көнер.
Байқамай шайқап сөйлесең,
Көрсетер бір «өнер».
Жасы кіші ініні
Ақылы артса аға ... ... ... ... жаға ... үй – ... үй – ... ата – орман,
Жақсы бала қорған.
Өсер жастың алдын кеспе,
Өсер ағаштың басын кеспе.
Өзінің шарқын білген,
Өзгенің нарқын біледі.
Ананың ізін қыз басар,
Атаның ізін ұл ... ... ... іні ... ... ... ... әдепті.
Жас жемісті жұлма,
Жас баланы ұрма.
Ағадан – ақыл,
Ініден – ізет.
Әдепсіз бала
Ауыздықсыз атпен тең.
Ақылды қария
Жазып қойған хатпен тең.
Бала ...... ...
Өзімді танығаным.
Ана алдында – құрмет
Ата алдында – қызмет.
Әдепті бала ата-анасын мақтатар,
Әдепсіз бала ата-анасын қақсатар.
Анаңа ауыр сөз айтпа,
Атаңа ауыр жүк артпа.
Ата – ... ... не ... сол ... бас ...... – бәйтерек, бала – жапырақ.
Ата тілін алмаған ұлдан ... ... ... ... ... ... ұл ... есіктегі басын төрге апарар,
Атадан жаман ұл туса, төрдегі басын есікке апарар.
Анасын сүйгеннің баласын сүй.
Әкең өлсе де, ... ... ... ... ... ... көңілі далада.
Ата көрген оқ жонар, ана көрген тон пішер.
Ана сүтін ақтамағанды, ешкім мақтамайды.
Әкенің қадірін балалы болғанда білерсің.
Ана жақсылығын ауырсаң білерсің,
Қайын ... ... ... ... ұл туса,
Елінің қамын жейді.
Атадан жаман ұл туса,
Елінің малын жейді.
Адам болатын бала алысқа қарайды.
Әдепті бала арлы бала, әдепсіз бала ... ... - ... ... еті.
Бала - көңілдің гүлі, көздің нұры.
Жақсы бала - еліне бас болады,
Жаман бала - еліне қас болады.
Қарағайға қарап тал өсер,
Қатарына қарап бала ... ырыс емес пе, ұл ... емес ... ... ... ... де ... баласы кісендесең де тұрмайды.
Тайдың мінгені білінбес,
Баланың істегені білінбес.
Талапты бала – талпынған құстай,
Құмары ... ... ... өссе, ұлықтымен ауылдас бол,
Қызың өссе, қылықтымен ауылдас ...... қыз - ... жоқ - ұл жаман,
Қылығы жоқ - қыз жаман.
Балам – балым, баламның баласы – жаным.
Күнсіз гүл өспес,
Күтусіз ұл өспес.
Атадан ұл ... - өзі ... ... – ізі ... ... бала ... ... бала айырбасшыл.
Бала күлкіге тоймас, жаман ұйқыға тоймас.
Дүниеде бал тәтті,
Бала балдан да тәтті.
Талапты бала – талпынған құстай.
Қарға ... ... ... баласын жұмсағым дер.
Жеті атасын білмеген - жетімдіктің белгісі.
Бір ... қыз - екі ... ұлға ... жоқ ... - ... жоқ.
Астың дәмін тұз келтірер,
Ауылдың сәнін қыз келтірер.
Сенің табаныңа кірген тікен менің маңдайыма кірсін.
Алты ұл ... ... ... десе ... ... ... -
Жаным десе болады.
ТИЫМ СӨЗДЕР
Анаңа ауыз сөз айтпа.
Кісіге қарап күлме.
Адамды айналып жүгірме.
Жатқан адамның үстінен аттама.
Адамға қарап керілме.
Адамға қарап есінеме.
Босағаны керме.
Бас киімді ...... ... – адамның өте маңызды, өте жауапты жан ... ... ... ... ... ... тыныс-тіршілік әкеледі. Отбасы қоғамдық
құрылымның кіші тобы, алғашқы ұясы.
Қоғамның негізгі мақсаты – ... ... ету, ал ... ... тең, берік отбасына байланысты.
Отбасы әлеуметтік институт есебінде адам ... ... ... ... ... ... болғанымен, отбасылық қатынастар
қоғаммен, оның дамуымен тікелей байланысты.
Отбасы кіші әлеуметтік топ, ал оның ... ... ... қаны ... ... ... және өзара ... ... ...... ... ... ... табылады.
Ер мен әйел – ... екі ірге ... бұл ... ... ... ... ұрпақ жалғастырады. Сонымен қатар қоғамның
қартайған, еңбекке жарамсыз мүшелеріне қамқорлық та осында іске асырылады.
Отбасының ең ... ... бірі – ... ... оны
қоғамдық тәрбиенің ең тиімді ... ... де ... алмайды. Оның
негізгісі – баланы өмірге келтіру ғана емес, сонымен бірге оған әлеуметтік-
мәдени ортаның құндылығын ... ... ... ... ... ... бойына сіңірту, яғни балаларын ... ... ... ... ... ... етіп ... әке-шешенің ең маңызды міндеті.
Ата-ананың, басқа да отбасы мүшелерінің өмір сүру ... ... өз ... таза атқару, бір-бірін құрметтеп сыйлауы – бәрі ... ... ... ... ... тыс та тәрбие бар. Қазақ «Ұлың
өссе, ұлы жақсымен, қызың өссе, қызы жақсымен ... ... ... ... да бар. Арақ ішу, тәртіп бұзу, бұзақы сөздер
сөйлеу, жатып ...... бәрі адам ... ... әсерін тигізеді.
Отбасының тәрбиелеушілік міндетіне тікелей байланысты оның тағы ... бар. Оны ... ... деп ... ... Ата-аналар балалардың
жеке ерекшеліктерін неғұрлым ертерек байқау ... ... ғана ... ішкі ... мен ... тез дамытады. Жас күнінен ... ... ... соған сәйкес тәрбиелеу, бағдар беру қажет.
Балалардың үздіксіз дамуы, ... ... іске ... ... ... ... жақсы тәрбие беруге қоғам алдында
жауапкер.
Кейінгі ... ... ... ... ... - ... ... емес. Бұл процесс отбасынан басталуы керек. ... ... ... ... деген сүйіспеншілік, кітап оқу әдеті, кітап оқудан
алатын қанағаттанушылық және кітапсыз өмір сүре алмауға ...... ... Қазіргі ақпараттық технологияның даму, ... ... кең өріс алу ... ... қажеті не?» - деген сұрақ
туары сөзсіз. Өте ... ... ... дерлік балалардың кітап
оқуға деген сүйіспеншілігін тәрбиелеуге көп көңіл бөлуде. ... ... ... ... саналы» орта болып табылады. Кітап оқу - әрбір
баланың бойындағы ... ... ... ... жағдайды тура
бағалай білетін, жылдам және дұрыс шешім қабылдайтын, еркін жазатын және
сөйлейтін, анық тұжырымдай алатын ... ... ... біздің жазушыларымыз жазған көркем әдебиеттерге көз
жүгіртіп көрейік. Оларды оқи отырып та ... ... ... ... ... ... ... жолы» роман-эпопеясы: Әйелдер галереясынан:
Зере, Ұлжан, ... ... ... Әйгерім, Салтанат, Керімбалалар, көненің
көздері – Бөжей,Байсал, Құнанбай, Жақып, Абай тұстастарынан: Жиренше,
Ербол, Базаралы, ... ... ... ... ас пен ... ... руаралық қақтығыста, жаулықта, жер мен жесір дауында, жан жадыратар жаз
жайлаулары мен аязды, ... ... ... ... ... ... күйінсе – күйінді, сүйінсе – сүйінді, ... ... ... ... бұл ... – эпопеясынан отбасы
жайлы, ондағы адамдардың қарым – қатынасы жөнінде ... ... ... Қара ... ... жетінші сөзінде бала туралы, ақыл үйрену
мен насихат тыңдау мәселелері сөз болады. «Жас бала – ... ... ... ... туады; біреуі ішсем, жесем, ұйықтасам деп ... ... ... ... ... ... құлағы естігеннің бәрін сұрап,
тыныштық көрмейді. Мұның бәрі жан ... ... ... ... ... екен ... Осы Абай айтқан екі мінезден автордың өзіне екіншісі
ұнап тұрғанын, жүрегіне ... ... да сол ... дау жоқ. Абай ... ... ... оларды ұнатады.
Ал Оныншы сөзінде: Біреулер құдайдан бала тілейді. Ол ... ... ... ... ... ... артымнан құран оқысын дейді, қартайған
күнімде асырасын дейді. Осыдан басқасы бар ... ... ... ... не сөз? ... ... ... иесіз қалар
дейсің бе? Қалған дүниенің қамын сен ... пе ... Өліп бара ... қызғанып айтқаның ба? Өзгеге қимайтұғын сенің не қылған артықша
орның бар еді?
Баланың ...... ...... не ... ... ... Дүниеде өзіңнің көрген қорлығың аз болды ма? Өзіңнің қылған
иттігің аз ... ма? Енді бір бала ... оны да ит ... оған ... ... ... неге құмар болдың?
Артымнан балам құран оқысын десең, тіршілікте өзіңнің жақсылық қылған
кісің көп болса, кім құран оқымайды? ... көп ... ... неге ... ... өзің қылмаған істі өлген соң саған ... ... бере ала ... үшін бала ... – балам жасында өлсін дегенің. Егерде
ержетсін десең, өзі ержетіп, ата-анасын ... ... бала ... ма екен? Ондай баланы сендей әке, сенің еліңдей ел асырап өсірмек пе
екен?
Қартайғанда асырасын десең, о да – бір бос сөз. ... - өзің ... ... ... жоқ па? ... – балаң мейрімді болып,
асырарлық болып туа ма, жоқ па? Үшінші – малың болса, кім асырамайды? ... ... қай ... ... ... Баланың мал табарлық болары, мал
шашарлық болары – ол да ... Және мал ... неге ... ... деп ... ... тілеймісің? Тілейсің. Құдай берді, бергенін алмайсың. Құдай тағала
саған еңбек қылып мал табарлық қуат ... Ол ... ... ... ... ... Жұмсамайсың. Ол қуатты орнын тауып сарып ... ... ... оны оқымайсың. Ол ғылымды оқыса, ұғарлық ақыл берді,
қайда жібергеніңді кім біледі? Ерінбей еңбек қылса, түңілмей ... ... ... кім бай ... Оның саған керегі жоқ. Сенікі – біреуден
қорқытып алсаң, біреуден ... ... ... ... сол. Бұл – құдайдан
тілеген емес. Бұл – абыройын, арын сатып, адам ... ... ... ... мал ... ... Сол ... сарып қылып, ғылым
табу керек. Өзіңе табылмаса балаң тапсын. Ғылымсыз ахирет те жоқ, дүние де
жоқ. ... ... ... ... руза, қылған қаж ешбір ғибадат орнына
бармайды десе,
Отыз сегізінші сөзінде: Ей, жүрегімнің қуаты, перзентлерім! Сіздерге
адам ... ... ... біраз сөз жазып ядкар ... ... ... ... ... ... ұғып ... аның үшін махаббатың
толады. Махаббат - әуел ... ... ... ғылым деген
нәрселербірлән. Мұның табылмақтығына себептер - әуелі һауас сәлим (жақсы
сипат) һәм тән ... ... ... ... ... ... ата, ... ана,
жақсы құрбы, жақсы ұстаздан болады. Талап, ұғым махаббаттан шығады. Ғылым-
білімге махаббаттандырмақ әлгі айтылған үшеуінен болады.
Ғылым-білімді ... ... бала өзі ... ... Басында
зорлықпен яки алдауменен үйір қылу керек, ... келе өзі ... ... бір бала ... ... махаббатпенен көксерлік болса,
сонда ғана оның аты адам ... Енді ... ... ... тағаланың жолы деген жол
ниһаятсыз (Шек, шама. Бұл жерде өлшеусіз, артық деген ... ... ... ... ... Бірақ сол жолға жүруді өзіне шарт қылып кім
қадам басты, ол таза мұсылман, толық адам ... ... ... ... пайдаңа болса, өзің ниһаятлысың, ол жол құдайдың жолы емес. Ғаламнан
жиылсын, маған ... ... ... ағып келе берсін деген ол не деген
ынсап? Не түрлі болса да, я ... я ... я ... ғадаләт,
шапағат секілді біреулерге жақсылық тигізбек мақсатың болса, ол жол ... ... бар ... ... киімін түземек, жүріс-тұрысын
түзетпек болады да, мұнысын өзінше бір дәулет ... Бұл ... ... ... ... ... ... бір ақылы кезіндегі ақымақтарға
«бәрекелді» дегізбек. «Осындай болар ма едік» деп ... ... ... бола алмадық» деп күйінер, мұнан не райда шықты? Мұнша
әуреленіп, сыртыңды бір сүйген қауымыңа ұқсатарсың? ... ... ... ... ... қалыбыңа, боямасыз ықласыңа қасиет бітеді. Бұл
айнаға табынғандардың ақылы қаншалық өсер дейсің? Ақыл ... ол ... ... ... ... ... артық көрсетпек екі түрлі!
Әуелгісі - әрбір жаманшылықтың жағасында тұрып ... ... ... бойын жимақтық, бұл адамға нұр болады.
Екінші - өзін-өзі өзгешелікпен артық көрсетпек адамдықтың нұрын, ...... ... қор ... кемітпек. Олар дұшпандық
шақырады.
Һәм өзі өзгеше боламын ... түбі – ... ... ... ... ... ... бітіреді де, күншілік күңшілікті қозғайды. Бұл үш
түрлі істің ... ... ... тыныштық береді. Әрбір көңіл
тыныштығы көңілге ... ... адам ... қор ... үш ... бар. ... ... керек: Әуелі
– надандық, екінші – еріншектік, үшінші – залымдық.
Надандық – білім-ғылымның жоқтығы, дүниеден еш ... ... ... ... болады.
Еріншектік – күллі дүниедегі өнердің ... ... ... ... – бәрі ... шығады.
Залымдық – адам баласының дұшпаны. Адам баласына дұшпан болса, адамнан
бөлінеді, бір жыртқыш хайуан хисабына ... емі, ... ... ... ғаламға шапқат, қайратты
тұрлаулы, ғадаләт ісінің алды-артын байқарлық білімі, ... ... Абай өз ... ... қана қойған жоқ, ол оны зор күшпен алға
сүйреді, ілім – ... ... ... орыс ... мәдениеті, сол
арқылы бүкіл әлемдік өркениетке ... Ол ... ұлы ... ... ... ерекше зор үлес қосты. Абайдың азаматтық, ақындық қызметі
халқының тығырыққа тірелген тұсына дәл келді де, ол ... жол ... ... Оның ... күш – қуаты жаңашылдығында, тереңдігінде.
Абайдың қара сөздері – оның ақындық мұраларына қосылған бағалы қазына.
Аймауытов Ж. Ақбілек романы жанр ... мен ... ... ... бірге кемел ой мен көркемдікке, нақышты тіл мен келісті
суреттеулерге де ... Оны, атап ... ... мен ауыл ...... сипаты, Марқакөлдің мөлдір суы мен оның айналасындағы аң-
құс, жан-жануарлар ... ... ... адам портреттері мен этнографиялық
деректер байыта, ... ... ... келгенде, қазақ қызының өмір,
тағдыр жолын баяндағанда да ... ескі ... ... ... ... ой мен ... ... арқылы риясыз
жеткізер тіл байлығына, ... ... ... ... ... ... ... иірімдерден,
жекелеген кейіпкерлерді мүсіндеу мен олардың ішкі монологтарынан, ең
негізгісі ... ... мен ... ... ... ... реалист
суреткердің қолтаңбасы айқын көрінеді. « Ақбілек» ...... ... мен ... ... қызы мен әйелінің тағдыр – талайын кең көлемде
суреттеген тағылымды туынды. Жазушы Р. ... ... ... ... ... ... болады» деп қысқа да нақтылы түйін
жасайды.
Мүсірепов Ғ. Қазақ ... ... ана, әйел ... ... ... ... кейін де жалғастыра берді. Бірақ бір кездегі өзінің ізіне
қайта түсіп шиырлауға ... ... ... соны ... ... жол ... ... өзінің шығармашылық басты мұраты: ана, ... жаңа ... ... тың ... ... барды.
Олардың бейнесін сомдауға жаңа көркемдік құрал, ғажайып бояулар таба білді.
Бұған оның Ұлы Отан соғысы жылдары жазған «Ер ... ... ... ... ана, ... тақырыбына арналған Ғабит Мүсірепов шығармаларының
ішіндегі ең көлемдісі де, көрнектісі де ... ... ... ... ... бітімімен, эстетикалық әсер-күшінің молдығымен
романда көрінетін Ұлпан тек қана ... өз ... ... ... ... ... ... әдеби бейне.
ХІХ ғасырдың екінші жартысындағы қазақ ... ... ... ... ... ... ... фактілерді, шын өмірде ... ... ... ... етіп ... Ұлпан өмірінің хикаясын
шерте отырып, автордың сол ... ... ... ... ... ... ... мәлім.
Әрине романдағы басты кейіпкер – Ұлпан.
Әр заманда, әр халықта өмірдің ... ... ... жарқ ... ... ... жарқын тұлғалар болатыны аян. Ұлпан өткен
ғасырдағы қазақ топырағында пайда болған сондай ... ... еді. ... ... ... ... ала ... өзінің суреткерлік қарымымен халық
дарынының, ... ... ... адам ... ... сомдап берді.
Романдағы Ұлпан – негізінен реалистік тұлға. Оның бүкіл бойынан сол
дәуірдегі қазақ әйелінің ең жарқын, ең асыл ... көру қиын ... ... ...... мінез-құлқымен, кесек бітімімен
берілген тұлғалы образ. Оның ... ... ... ... ... ақылдылығы, зеректігі, зерделілігі, парасаттылығы,
өткірлігі, өжеттігі келісті де ... ... С. Бала ... ... өзі оқып білім алған және келешек ғылым-
білім өрісі орыс ... ... біле ... да, ... ... ... тарихынан хабардар болсын деп, Әубәкір молданы әдейілеп Орынбордан
көшіріп алып ... ... ... ана тілінде сауаттандырып және
өзімен өмірлес шығыс елдерінің ... де ... ету ... ... да ... Шоқанға өзің білетін барлық оқуыңды үйрет. Бұларға енді жеті
жұрттың тілін білу ... ... Бұл ... ... деген ақылды
әкенің ақ тілегі, қамқорлығы көрінеді.
Момышұлы Б. Ұшқан ұя: Әкемді жиырма сегіз жасында ... ... Он жеті жыл ... боп ... он ... жыл дегенде бұл
дәрежесін өз ықтиярымен құрдасы Еркеш деген ... ... ... ... ... ақырына дейін ел арасында ... ... ... ... жыл аз ... ... ... болса да бүйірі томпайып, мал біткен
емес. Бар байлығы ... ... ... де кедейдің қолы жомарт. Әкемнің қызғаншақтық, бақталастық
дейтін қу ... жоқ, қолы ашық кісі ... Бары ... кісі шақырып, той
– томалақ өткізуге құмар боп тұрар еді. ... мал ... жек ... ... мен, ес ... етек жиған кезім, базар барып азын–аулақ ақшаны жаратып
қойсам керек, өгей шешеміз мұныма күңкілдеп ұрса берді.
- ... ... ақша ... ... ... тұра бара не болады?!
Әкем сонда өгей шешеме жай ... Е, ақша ... өзі ... шығарылған нәрсе де,- деп тастады.
... Әкем базардан қайтқан күні біздің үйде ... той ... ... ... екі басы базарлыққа ... ... ... өрік–
мейізге бір тойып қаламыз.
Бала біткен сондықтан ... ... ... Асылы, істеген
жақсылығыңды бала тәуір біледі. Кейбір үлкенге істеген ... ... ... келсе, баланы қуанту керек. Ол қуанса – шын ... ... ... ... жылмаң, іші арамдары» кездесетінін, құдайға
шүкір көріп жүрміз - деп отыратын. Әкем ... ... кісі еді, ... ... ұлы ... ... өзінің әкесі туралы осылай ой
қозғап, сыр шертеді.
... Тағы бір жай ... ... Киіз ... ... бір топ ... жамбастай жайғасып баппен қымыз ішіп отыр ... ... ... ... құйып отыр. Ол мені ымдап шақырды да құлағыма: «Сен
немене, аталарыңа сәлем беруді ұмытпа дегенім қайда» - деп ... ... ... үйден шыға жөнелдім. Сыртта біраз тұрдым да, нық ... ... ... Көпшілікке қол қусырып тұрып: «Ассялам алейкум, аталар»
деп әр сөзді қадап–қадап айттым. Бұған әрине бәрі ... ... ... араз етіп ... үшін бәрі де бір ... « ... ... десті.
Сонан соң әрқайсысы маңдайымнан сипап мақтайды. Жақсы сөзге мәз ... ... ... ала ... Ол ... сипап отырып: «Жарайсың,
балам ! Үйге кіргенде әрқашан ... ... ... ... ... ... дейтін. Міне, әке тәрбиесі осы деп, батыр Бауыржан ата жиі есіне
алатын.
-Аққұл ... ... ... ... ұлды ... ... ма, жұртым – ау? Әке болдым ба, шынымен? Ұл көрдім бе?
Үмітім жанғаны ма, халқым – ау! Е, ... ... ием, көз ... ... ғой. ... ба, ... Тоба! Тоба! – деп ол әркімнің
кеудесіне басын сүйеп тұрып алды.
Біздің ауылға да ... ... ... ... бір бала ... Әр сөздің аяғын жұтып, ентігіп, әрең тұр. «Сү – сү ... ... -б – ай кө- ... Ұлды ... деп әрең айтты. Бұл
үзіндіден отбасында баланың дүниеге келуі ... ... зор ... ... ... көреміз.
Соқпақбаев Б. Менің атым Қожа: Қадыр – менің әкем. Еһ, ... ... ... ... ... ... ... жүрегім қарс айрыла жаздайды-ау.
Қандай жақын, қандай ... ... ... әкем ... ... әкем ... әкем ананы сатып әперетін болды, менің әкем ... ... ... деп ... етіп ... Ал мен ... ... қандай адам екенін
де білмеймін. Өйткені, ол майданға аттанғанда, мен екі жастамын. (Екі ... не ... не ... Сол кеткеннен абзал әкем мол кетті,
оралмады...)
Еһ, қайран әкем! Егер сен тірі ... ... мен ... ... болар ма едім. Кім біледі, жер-әлемді шулатып, сотқар Қожа ... ... ... ... де ... де ... бір әке ... керек. Тіпті селкілдеген шалдардың
өздері кейде «жарықтық, әкем ... еді, әкем ... еді» деп, ... ... ... ма? ... менің әкем тірі болса деп, бала Қожа
еріксіз әкесін есіне алып, сағыныш сезіміне беріліп ... ... ... бөлек, асқар тау ғой!
Ал күйеу керек пе әйелге? Меніңше, әбден керек. ... ... ... суреттерін ақтарып қарап отырады да, мұңға батып, бір түрлі егіліп
кеткендей болады. ... ... ... Мен сол ... ... аяп ... Бірақ аяғанмен не пайда, білем, сезем неге ... бала ... ішкі жан ... ... жар - ... әйелдің арқа сүйер
тірегі.
Мектеп күзетшісі Сәйбек менің қасыма келіп отырды. - Әй, ... ... ... ... еді ғой. Оған ... ... түгіл, одан үлкені
боласың. Бірақ оған тартпағансың. Мен сенің әкеңе қарыздар адаммын. Менің
мойнымда оның тиын ... ... ... ... бір ... жүр. ... ... Міне, былай, алғаш колхоздасқан жылдың күзінде мен, оның келіскен бір
жорға күрең аты бар еді,- ол ... ... бәрі ... - соны ... ... ... батырып, өлтіріп қойдым. Суып, қаңсып тұрған атты
суармай отқа қоям деп, ... ... Аяғы ... еді. Су ішем ... ... ... кетіпті. Ертесінде қарасам, суға сүңгіген үйректей арт
жағы ғана көрініп, тоңқайып жатыр. Он шақты ... ... ... сап ... алдық. Міне, басқа біреу болса, соны қыңқ еткізбестен ... ... ғой. Ал, ... ... кең ... соншалық, сіз қас қып ... ғой, ... ... тура ... ... деп, үнсіз қоя салды. Міне, әкең
осындай парасатты, ақылды ... еді – деп ... ... ... бұл ... әке ... өмірбойы азық деген қорытынды жасауға болады.
Айтматов Ш. Боранды ... ... ... ... деп тап жауы
ретінде жер аударып жіберген ғой. Сөйтсе, кулак тұрмақ ... де ... ... жаласы жалмаңдап тұрған шақта, тектен–текке жазықсыз ... ... ... ... ... ... келе ... жолда қайтыс
болады. Ақтауын – ақтады-ау, бірақ кеш болып қалды да. Отбасы – бір туған
бауыр, ... ... – жел ... ... ... ... ... көз көрмес жаққа жосылып, ... ... ... ... ... қой, ауылдың әпербақан белсенділері күнде жиналыс шақырып,
Қазанғапты қыстайды–ай келіп: «Айт, мына ... ... жат ... ... ... деп ... бағытты қолдаймын деп айт. Мұндай әкеден
бездім деп айт, менің әкем ... тап ... жер ... ... ... де ... жою ... деп айт. Айт, айт!»
Ондай дозақы масқараға белшесінен батпас үшін Қазанғап елден безіп,
қиян–қиырдан бір–ақ шықты. Самарқант маңындағы Бетпақдалада ... алты ... ... ... ... ... қиын–қыстау кезеңдегі өз отбасына
деген шынайы махаббатын көреміз.
Әшімұлы А. ... Жан бөлек: ... ... сөз жоқ көз ... ... ... ішінде үш алтынымнан айырылдым. Бұл үлкен ... еді, ... үш ... де ... ... бар» демекші, осы жылдар ішінде
мың өліп, мың тірілсем де ... жан ... ... көзім жетті.
Қайғы–қасіреттің құзар басына шығандап ... ... де, ... рухтарың
мені қара жерге қайта түсіреді. Ырымшыл, тәубәшіл ... ғой, ... ... соң, ... ... ... нәзік жібін үзіп алғың келмейді.
... Әсіресе жаратылысынан ақ ... ақ ... ... кей ... ... бермейтін, өзінше ойлайтын, өзінше ақылды шешім қабылдайтын. Доспен де,
дұшпанмен де ... тіл ... жүре ... ... ... соң оңай ма, Мәди
нашарлаған сайын ... да жаны ... ... еді. ... ... ... ... кірпік қақпай күзетті. Мәдидің кететінін ойласа ... ... « ағаң анау ... ... ... бар, болмашы нәрсеге
ренжіп. Сондағы Сағиымның «не айтып ... ... деп ... ... ... ... ... қоярға жер таппай кетемін. Мен балаларымды іштей
сүйген екенмін. Бар сезімімді лап еткізіп ... ... ... ... ... ... болар. Бір шүкіршілік ететінім, олардың да ... ... ... ... ... ... Бұл ... халық әртісі Асанәлі Әшімұлының ұлдары туралы жан толғанысы.
Қабанбаев М. Арыстан мен виоланчель және ... ... ... ... екі ... ... ... әңгіме айту, жақсы көру,
бастан сипау құралыптас жағымдылары саналады; соңғысына ... ... ақыл айту ... ... ... Мамам біріншісін көкем өзіне
бейімдеп, жүйкені жұқарта-жұқарта қырқыншы жіптің жіңішкелігіне жеткізетін
екінші ... ... ... ... риза ... Өз сөзімен айтсақ: «Көкең
барып тұрған өзімшіл, эгоист!».
Мамама, көкеме ... қара ... ... жуырмаңда жібімес.
Шыңғысқан екеумізді татуластыру үшін ... ... ... ... ... ... сұраса етті.
Олар – ересектер тілесе болды, біз – балалар бір-бірімізге арнап
қойнымызға қара тас сап ... та ... ... ... Иә, ... ғана үлкендердің жан тыныштығына бола Шыңғыс хан ... ... ... жек көре тұра ... дос ... ... түсіндірмек
болдық, сөйттік. Кімді алдадық сонда? Өзімізді ме? Шыңғыс хан бұдан былай
кептерді көршілерге сата ма, ... ... ... ... жеге ме, жоқ ... ... ол туралы ләм-мим сөз қозғалсашы. «Татулас, көгершін ұрлап, ... де, ... ... ... ұрының, ұрғыштың мүбәрәк қолын
құшырлана ... ... ... шарындағы және көршілер арасындағы бейбітшілік жасасын! Ура-а!».
Айтары да, ... де ... ... ... ... ... келмесе, білмек түгіл жұмған ауыздарын
ашпаса шынында да біз не, ... екі тиын ... ба? Егер мен ... бастан өткізген күйініш-сүйінішіммен санасқылары келмесе, онымен
тынбай алдап-сулап татуластыруға ... ... ... ... ... ... (мақұлыққа) санаса расында да құным көк тиын екен. ... ... ... де санасуға болатынын айтады.
Ахметова З. Шуақты күндер: Осы естеліктен біраз үзінділер беруді ... ... ... ... шай ... беруді күнделікті дағдылы
тіршіліктің ешқайсысына теңемеймін. Бұл деген мен үшін өзгеше бір үлкен
дәреже, ... ... ... алып шай ішуі ... ... жатқан ерекше
құрметтей сезінемін.
Атамның ақ жүрегінің мейірімді шуағына бөленіп, дауысын естіп, ... ... үшін ... мың мәрте рақмет айтатынмын.
... Қазіргі әңгіме жемісі ерлік туралы болып жатыр екен. Дастарқанды
дыбыссыз жасап, шай құя ... ... ... ... ... батыр болып тумайды. Басында бұлағы бар өзеннің ұзақ ағатыны
секілді, өнегелі ата-ананың ... ...... ... сүйгіштік,
бауырмашылдық рухта ер жеткен бала, мектеп, қоғам тәрбиесін де бойына жақсы
сіңіреді.
Мен ... ... ... рет ... Оның кең ... ... - интернационализм. Батырлықтың бір негізі осы
бауырмашылдықтан шығады. Ерлік аспаннан түспейді, ол ... ... ... ... сүю үй ... от басынан өседі. Ата-ананы, апа-қарындасты, аға-
ініні сыйлап құрметтеген ... да ... ... Халқын қадірлеген сын-
сағаттан сүрінбей өтеді. Елін сүйген ер атанады. өйткені ерлік бірлікте
емес, елін сүйе ... адал ... ... да ... ... ... ұлы ұғымдар жайлы ой қозғағанда
«айту керек» болғандықтан емес, өзінің бар болмыс-жаратылысымен елін, жерін
қалтқысыз сүйіп, ... ... ... ... ... үшін отқа ... атамның өмірі халық өмірімен жіксіз бірігіп,
халық тағдырымен тұтас өріліп кеткен.
... ... атам ... жоқ, ... ... ... қалса көзі қалды
де, сөзі қалса өзі қалды де» ... ... өзі де, сөзі де ... болар әкеміз бар кездегідей үйімізден кісі үзілмейді. Ырым ... ... ... нан ауыз ... ... мен ... ... Атам отырған көнетоз креслоға отырып, «Москва үшін шайқас» кітабы
жазылған үлкен жазу үстелінің үстін алақандарымен сипайды. Атам ... ... атам ... ... таңданады. Осының бәрі – халықтың атама
деген аппақ ... ... ... ... кез ... өзі ... өзі қастерлеген қыран перзенттерін ғана ырым
көреді. Атамның биіктігінің, даралығының тағы бір қыры - өзі ... соң ... ... ... ... ... етіп жатқаны еді.
Үзінділерде ақылы мен адамгершілігі мол, батыр Бауыржан ... ... ... ... ... ... үлгі боларлықтай шынайы, жан
– жақты ашылады.
Керқұла атты ... ... ... ... аң ... ел ... ... Ол мейлінше қайырымды болыпты, жылағанды жұбатыпты, ... ... ... дегенді білмепті, жатсынуды сүймепті, табысына
бүкіл ел ортақ болыпты. Керқұла атты Кендебай ... ... ... ... ... бір күн ... аң аулап, алысқа ұзап кетіпті. ... ... ... ... ... бір ... кездесіпті. Бала еңіреп жылап
жүр екен. Кендебай жетіп келіп:
- Көзің жасты, ... ... не ... ... деп сұрапты.
Баланың басы таз, киімі өрім-өрім екен.
- Ардақтаған анаңды алса, төгілмей ме ... ... ... ... ... ... ... деп зарлап қоя беріпті.
- Мен Мергенбай деген ... ... ... ... ... алтыға
шықтым. Биыл төртінші жыл, елімізге жау тиіп, ... ... ... ... ... ... Әкем алып ... батыр еді. Ұзақ жортуылдан
келгенде алты күн қатарынан ұйықтайтын. Осы ұйқыда жатқан ... жау ... ... Әкемді арашаламақшы болып жетіп барған шешемді қайырымсыз
жау алдына өңгеріп жөнеп берді. Мен ... ... ... ... ... болмаған соң амалсыздан Тасқара байдың қозысын бағып жүрмін. Арыдым,
тоздым. Ернім жалақ, басым таз болды. Содан бері көзімде – жас, ... ... Мен ... жылаймын, бай жылқысына жылайды.
- Олай болса жылама. Мен ... ... ... берейін,- дейді
Кендебай. Жақсы сөз жарым ырыс, баланың қуанышында шек болмайды.
Қарттың ұлына өсиеті. Қазақ ертегілері:
Бір бай өлер ... ұлын ... ... ... мен өлген соң жұма сайын қыз алып, қала сайын үй сал. ... бал же,- деп ... ... ... ... ұлы атасының өсиетін орындай бастайды: жұма сайын
қыз алып, қала сайын үй ... Ас ... бал ... ... бітіреді.
Сөйтіп, жігіт далаға шығып біраз жүріп, бір үйілген тастың ... ... ... алып, басын ұстап отырған уақытта, бір жақтан бір шал ... ... ... ... ... ... соң, ол адам жанына отырады да,
жігітке:
- Неғып ... ... Жәй ... деп жауап береді.
Шал:
- Шыныңды айт!- деп қыса бастайды.
Жігіт еш ... ... ... Сырыңды жасырма! Мен саған жақсылық көрсетемін,- дейді
Жігіт:
- Менің атам бай адам еді, сол ... өлер ... ... ... деп, кедей болдым,- дейді.
Шал:
- Қандай өсиет айтып еді?- ... ... ... «Мен ... соң жұма сайын қыз ал»,- деп еді, мен
атамның сол өсиетін тұтып, жұма сайын қыз ... ... ... ... ... ... деп еді. Мен қала ... үй салдым. Үшінші өсиеті: «Ас ішсең, бал
же»,- деп еді. Мен бұл өсиетін де орындап, әр күні бал ... ... ... ... ... ... ... дейді.
Шал тұрып жігітке:
- Сен атаңның өсиетін ұқпаған екенсің, өйткені атаңның: «Жұма сайын
қыз ал»,-дегені: ... ... бол, ... кетірме. Сонда ғұмыр бойы
тату-тәтті өмір сүресің» - дегені. «Қала сайын үй сал» - ... ... ... ... ... түсетін» дегені еді. «Ас ішсең, бал же»-
дегені: «Еңбек ... ас ... ... ... ... - ... еді,- ... өз жөніне кетіпті.
Жігіт әкесінің терең мағыналы өсиетіне сонда ғана түсініпті.
Ертегі – фольклордың негізгі жанрларының бірі. Ертегі жанры – ... ... ... ... яғни ... ... проза. Оның
мақсаты – тыңдаушыға ғибрат ұсынумен бірге эстетикалық ... ... ... қызметі кең: ол әрі ... әрі ... рөл ... ... халқымыздың ғасырдан-ғасырға, ұрпақтан-
ұрпаққа мұра ғып қалдырған ауыз әдебиетінің бай қазынасы.
ОТБАСЫ – АҚЫНДАР ӨЛЕҢІНДЕ
Бөбек бөлеу
(Ана жыры)
Бөл-бөл ... бөл, ... бері кел, ... ... төрт есік,
Төгілте салдым төр төсек.
Бөпешім-бесік отауың,
Отауыңа кір бөбек.
Бөл-бөл бөбек, бөл, бөбек,
Бүлдіршін шүмек бәйтерек.
Балалы үйрек, бас бармақ,
Кішкене бөбек – бес ... ... ... қос ... ... бөл, ... жөнге көн көкем.
Көк ала жылқы көлде екен,
Көк ала тайың ... ... ... ... сор, ... ... бөл бөпем,
Бөлейін бері кел, бөпем.
Жұлдызыңды жұм, көкем,
Жуынып ерте тұр, бөпем.
Алшая атқа мін, бөпем,
Ақтан қара біл, көкем.
І. Жансүгіров
Тәй-тәй
Өлеңін жазған – ... ...... ... ... ... асығып жетем.
Үлбір беттен өбем деп,
Ұшып-ұшып кетем.
Қайырмасы
Тәй-тәй,
Тәй-тәй,
Күле қойшы, бөпешім.
Тәй-тәй,
Тәй-тәй,
Жүре қойшы, бөпешім.
Қатарыңнан кем болма,
Ер жеткенде, бөпем.
Қанаттасым, сен барда,
Жетер көкке төбем.
Атаның әлдиі
Ал, ... ... ... жұбаныш.
Алғадайым өлгелі
Боп кетіп ем жылағаш.
Ермек болып отырсаң,
Мен бір әнге ... ата» деп ... ... ... ... соң,
Жүрегімді жамайын.
Көңілімді шат қылсаң,
Көтеріліп қалайын!
Ж. Жабаев
Әже
І
Тоқыпты әжем алаша,
Бояуы қынық тамаша.
Көктемгі кемпірқосақты
Әжеміз жерге жасапты.
ІІ
Әже, әже, ... ойға ... мен ... ... дәрі ... ... ... берейін,
Бәрін жасап берейін.
Ауыртпаймын әжемді,
Ауырмайсың, әже, енді.
ІІІ
Ауылға шақырған кім?
Біздің Бәпи әже.
Сусынға ... ... тары ... жегізді сыйлап?
Балқаймақ пенқұймақ...
М.Әлімбаев
Әжесінің сабағы
Ойыншықтың жиып ап жана түрін,
Түсіндірді ұлына ол ақырын:
Болса егер де ... ... ... ... болатынын.
Сәбилердің мінезі десек түрлі,
Қызықтырмас дәл мұндай есеп кімді:
Болса егер де сиырда қанша мүйіз,
Құлағы сонша екен есектің де.
Тағы айтады ұлына ойланып ... егер де ... доп ... ... да сонша бас бар, - дейді ол,-
Тек онымен болмайды ойнауыңа!»
Ж.Нәжімеденев
Аналардың анасы
Әпкем - әже баласы,
Әкем - Әже ... ... ... да әжемнің баласы.
Анам дейді мамашым:
Әже деген шамасы –
Аналардың анасы.
Ә.Табылдиев
Әжем туралы әңгіме
Саусағы сары ала жүзікті,
Әрдайым жайдары,
Жаз өнді,
Көп ертек білетін ... ... ... ... шашына
Әдейі бор жағып қойғандай.
Кимешек тартқандай басына
Болады ақша бұлт қонғандай.
Куәгер кешегі заманға,
Әжеңнен кәрі адам жоқ ... ... ... ... ... ... ... қояды
Даладан бөлмеге кіргенде.
Қ.Баянбаев
Ана туралы жыр
(Әні бар)
Мереке күніңмен
Қарсы алдым ... ... ... алаңмын,
Аңсаймын, толғанам;
Қабыл ал балаңның
Сәлемін жолдаған.
Бөбегің оянса,
Ұйқыңнан мың ... ... ... ... ... жан анам
Қатемді кешірген.
Сырымды ұғатын,
Өзіңсің қуатым.
Күнімсің шығатын,
Айымсың туатын.
О.Иманалиев
Абзал ана
Өлеңнін жазған – ... ... – Б. ... ... күнде тоңып,
«Ана!», «Ана!» деп ән салам.
Кетейін мейлі жүзге толып,
Бөбекпін мен маған.
Қайырмасы:
Ана, ана, ана
Мәңгі дос сен ғана.
Абзал ана, ... кең ... ... ... ... ән саған.
Қарызбын әжім, ақ шашыңа,
Көзіңнің жасына.
Өзіңсің бақыт бақшасы ... басы ... ... ... жазған – Н.Шәкенов
Әнін жазған – Ж.Сейілов
Өмірдің көрген талай жол торабын,
Әкеден кіс аяйды қолда ... ақ ... өтеу ... ... ... ... толғанамын.
Ыстық-ау кім-кімге де әке деген,
Суыққа шалындырмай мәпелеген.
Өмірдің соқпағымен өрге ... адам бол деп ... ... ... жартасына,
Біз үшін түскен майдан ортасына.
Алаңсыз салып сайран шалқып жүрміз,
Біз бүгін ... ... ... ... ... шарт етіп,
Жағыма да тиеді.
Үндемеймін оған мен,
Үндемеуге бекінем.
Қанша қатал болғанмен,
Сүйеді кеп бетімнен.
Киімімді жуады,
Барлық ынта, зейінмен.
Үйдегі бір мұғалім
Өзі шығар деймін мен.
Кейде бәйек бола ... да ... ... қарап ап,
Жібереді ойнауға.
Жүрем оның бейнесін
Жүрегіме орап мен.
Сағынамын көрмесем,
Алтын әпкем, жан ... ... ... ... иіскеп менің,
«Құлыншағым, күнім!» -
дейтін.
Әлемдегі ақылды адам,
Бәрінен сол жақын маған!
Ол жанымда жүрсе, мен де
Батырларша батылданам.
Жамандықтан сақтандырып,
Жақсы ... ... ... ... мен ... деймін шаттандырып.
Ф. Оңғарсынова
Аға, іні – туысқан
Аға деген,
Іні деген –
Бір-біріне туысқан.
Аға деген,
Іні деген
Жаралғандай құрыштан.
Бірлік болса,
Ерлік болса,
Алынбайтын қамал ... ... ... ... ... ... ... да,
Өрт болса да,
Қиналмайды мықты адам.
Атамыз да,
Бабамыз да,
Қиындықтан ... ... ... әсте ... ол әр үйдің,
Биіктерге самғасын!
Жол ашыңдар сәбиге,
Болашағын қорғаңдар.
Өсе берсін әр үйде
Бүлдіршіндер – армандар!
С. ... ... ... із ... өмір қол ... бізге алдағы.
Өмірге сен келдің де гүлін жарды
Менің жас семьямның қызғалдағы.
Көңілге сырын құйып дала, көлдің,
Сен маған әкелік ат ала ... ... ... ... бесігіңе бара бердім.
Көп шеккен азабымды байғұс анам,
Құшағын менен де кең жайды саған.
Кім білсін,
Жылдар бойы ... ... ... айға ... сен туғанда ол күле берді.
Бойынан бір тың қуат түрегелді.
Ән бастап таңертеңнен домбырасыз,
Кеудесі күйге толып жүре ... ... ... ... мәңгілікке өлмес атым,
Атымды ап алыс жылға жалғасатын.
Әкеде өсиет бар өмір жайлы,
Балада қасиет бар алға ... ... ұшар ... ... ... ... менің дүрсілдеген жүрегімсің,
Қай нәрсе сол жүректен сүйікті екен?
Сен мені өскен сайын ойландырып,
Заңдарын табиғаттың ойға алдырып.
Бір қадам басқан сайын өзің мені
Барасың ... ... ... ұл ем. ... ең үш ... елік,
Төртеуіміз бір әкенің баласы едік.
Төрт тағдыр қайғысы мен қуанышын
Өстік біз бір омыраудан таласа еміп.
Есейткен жетті күндер сыр ... мен ... ... танып.
Таралып шартарапқа жолдар шықты
Сендердің бұрымдарың сияқтанып.
Кеттіңдер біздің үйден ұзатылып,
Қатыгез қимастықты қыз аты қып.
Сан түндер ... көз ... ... ... жүз ... ... қиын ... қарағым-ай,
Жан көкем, жадыратшы қабағыңды-ай.
Мен үйде жалғыз қалдым, мергендердің
Қосына тастап кеткен қарауылдай.
Т. Айбергенов
Балалар – біздің ...... ... ... ... ... ... иеміз.
Көтеріп жас сәбиді,
Күлші, бөпе, күл, - дейміз;
Көңіл ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... бөлшекті де бүтіннен.
Білмейді ол ендікті де бойлықты,
Сонда да атам ой керемет, ой мықты!
Қиқаң-қиқаң қозғап қойып арқасын,
Жатқа айтады Европаның картасын.
Жатқа айтады ... ... ... ... ... ата, ... білдің оқымай,
Жаным атам, қайдан білдің оқымай?!
- Жауынгерлік жас шағымда ер күнде,
Жаяу жеттім Москвадан Берлинге.
Жорықтарда ой мен ... ... ... ... Әлімбаев
Ата-ананың арманы
Қипақтайды қит етсе анаң, әкең:
- Қайтсем ғана осыны адам етем?
Басқалардың осындай балалары,
Тап осындай жаңғалақ, шала ма екен?
Ойын емес,оллаһи, ... – елде жоқ – ала ... сала ... ... ... ... қарап өтем.
Жарық сыйлап маңына, жылу сыйлап,
Бұ да бір күн алаудай жанар ма ... ... ... ... ... да топ ... дана бөтен,
Мүше тістеп, мықтылар той жасаса,
Жерге қарап, мен сорлы, ... ма ... ... ... ... жүрегі талады екен!
М. Әлімбаев
Апа
Апа, биыл ауылда қар қалың ба,
Тазарып бір қайтатын барғанымда.
Жалғанын да ұғындым бұл тірліктің,
Бұл тірліктің ұғындым ... ... ен ... ... да,
Алған шығар оранып ұлпа қарға.
Сыр соларға ашайын ақтарылып,
Жатқан шығар елеңдеп бір ... ... ... ... ... алаңсыз сайын дала.
Бойым бала баяғы бетегендей,
Салмақ тартқан сынаптай ойым ... ... ... ... ... ... құрметтемесең
Анадан несін туасың?
Адамды құрметтемесең
Адамнан несін туасың?
Далаңды құрметтемесең,
Далада несін тұрасың?
Қалаңды құрметтемесең,
Қалада несін ... ... ... туасың?
Егізіңді құрметтемесең,
Егіз боп несін туасың?
Адам!
Атың қандай зор!
Адамсыз әлем әлем бе?
Адамды сыйлап адал боп,
Адам боп өт әлемде!!
Д. ... ... ... маған: -Үлкенді сыйла, - деген,
Сол сөз маған ізгілік құйған ерен.
Үлкендерден ауысқан кішілікті,
Үлкендердің өзіне сыйға берем.
Атамнан қалған мұра – ... ... ... күзеттіріп.
Адалдық – менің сәби Айбарым ғой,
Маңдайынан жүргені жүз өптіріп.
М.Мақатаев
Әже
Сығырайған көзі көрінбей
Томар-томар былшықтан,
Отырса, бойы аспайды
Қолындағы ұршықтан.
Алдындағы көженің
Көрінбес беті қылшықтан.
Көжесін татпай ... ... құр ... де ... тентектер,
Тыйылып біраз шолжақтан.
М. Жұмабаев
Анама
Өмірімнің қап-қараңғы түнінде,
Еш не білмес түсім бе я өңім бе
Оң менен сол, от пенен су ... ... есім ... күнімде, -
Құшағыңа алдың, сүйдің сен, анам,
Ренжу жоқ, барлық сөзің: «Жан ... ... ... ... ... ... баспанам.
М. Жұмабаев
Аяулы жар
Сүйем! – деп айтпай, сүйеді
Күйем! – деп айтпай, күйеді.
Іренжіп тұрып аяйды ол,
Кештетіп келсе күйеуі.
Көрмесең сағындырады,
Үндемей бағындырады.
Ап-ашық ... ... ... ... жылы ... ... барын қояды.
Көрінбес көзге арқанмен,
Өзіңді байлап қояды.
Т. Молдағалиев
Ұлыма
Ұйқыңды аш, ұлым, тысқа шық,
Көшеде халық түп-түгел.
Шаттыққа шаттық ұштасып,
Шадыман жүрген жұртты ... ... арай ... ... бақтарың.
Алады еске кәрі атаң,
Сонау бір ауыр шақтарын.
Ә. Дүйсенбиев
ӘДЕБИЕТТЕР:
Абай. Қара сөздер. Поэмалар.- Алматы: Ел, 1992. – ... ... Н. ... ... ... Жазушы, 1964. –
68б.
Бұл жинаққа адалдық туралы шығармалар енгізіліп отыр. Олардың ішінде
атақты ... ... ... Ғ.Мүсіреповтың,
Ғ.Мұстафиннің шығармалары да бар.
Балаларды туған жерді, туған елді, ... ... ... ...... кітаптың негізгі мақсаты осы.
Аймауытов Ж. Ақбілек: Роман. - Алматы: «Раритет», 2003.
240б.
Айтматов Ш. Боранды бекет: Роман.- ... ... 1986.- 304 ... Н. Алтынбек Қоразбаев: Деректі повесть. – Алматы: Балауса, ... ... ... ... ... ... талантты ұлы, белгілі әнші-сазгер
Алтынбек Қоразбаевтың балалық шағы мен ... ... ... ... ... ... ... жұртшылық біле бермейтін
қызықты да құпия ... ... ... Ұ., ... ... ... ... – Алматы: Рауан, 1998. – 31б.
Асылбеков А. Бала тәрбесіндегі ... ...... ... 1966.
– 18б.
Ахметова З. Шуақты күндер: Естелік, эссе. – Алматы: Жалын, 1987. –
264б.
Кітап Ұлы Отан ... ... ... қан ... ... бірі ... ... полковнигі Бауыржан Момышұлының өміріне
арналған. Ақылы мен адамгершілігі мол, халықтың ер жүрек асыл перзентінің
бейнесі келіні ... бұл ... ... ... ... ... ... де кітаптың мазмұнын толықтыра түседі.
Әуезов М. Абай жолы: Роман-эпопея.- Алматы: Жеті жарғы, 1997.-
1 кітап.- 320б.
2- ... - ... ... 320б.
4- кітап.- 336б.
Әшімұлы А. ... Жан бөлек.- ... ... 2001.- 208 ... С. Бала ... – Алматы: ҚМКӘБ., 1964.- 116 б.
Берік болсын босаға: ... ... ... ... / Құраст.
Ж.Солтиева. – Алматы: Жалын, 1988. – 246 б.
Қабанбаев М. Арыстан, мен, ... және ... ...... ... 1977. – 200б.
Жазушы жинағындағы «Арыстан, мен, виоланчель және қасапхана» атты
повесі өз уақытында ... мен ... ... ... ... үшінші бәйге алған туынды.
Повесть кейіпкері сезімтал да ұшқыр қиялды бала. Негізгі сюжет ... мен ... ... ... ... ... құрылады. Сонымен
қоса шығармада ата-аналардың жас ұрпаққа тәрбие ... ... да сөз ... ... тілі ... ... ... ертегілері (Қиял-ғажайып және тұрмыс-салт ертегілері).- Алматы:
«Балауса», 2001.- 262 б.
Құлжанов Б.Ж. Семьялық қарым-қатынастардың мәдениеті.- Алматы: ...... Ж. ... ... ... – Алматы: Білім, 1997. –
44б.
Момышұлы Б. Ұшқан ұя: Шығармалар. – ... ... 1975. – ... жас буын мен ... қауымға берер өнегесі мол.
Момышұлы Б. Ұяда не көрсең..: Әңгімелер.- Алматы: Жалын, 1988. – 44б.
Мұқанов С. Сұлушаш: Роман мен ... ... ... 2002.- ... С. ... алма: Повесть.- Алматы: Атамұра, 2002.- 400б.
Қазақ прозасы хас шеберлерінің бірі Сайын ... ... ... шығармасы – кезінде қолдан-қолға тимей оқылатын дүние еді… ... ... ... сол ... бүгінгі жас буын және баяғы сақа ... ... ... ... ... сұрапыл соғыс жылдарындағы
қабырғасы қайысқан ... шақ пен ... ... мен үлкендердің тұрмыс-
тіршілігіндегі ұқсас жайттарды көзі қарақты, зерделі оқырман тап басып ... ... Бұл ... ... ... шындығымен астарласып жатқанымен де
құнды.
Мүсірепов Ғ. Қазақ әйелі: Роман және әңгімелер.- ... ... ... ... академик–жазушы Ғабит Мүсіреповтің сүйікті тақырыбы.
Алып та, батыр да ... ... ғой. Ана – ... басы ғана ... де ... ... да ... Қазақ халқының тарихын
терең зерттеген жазушы өз шығармаларында әйел–ананың әлеуметтік рөлін,
қоғамдық ... ... биік ... зор шабытпен бейнелеген. Бұл
кітапқа жазушының «Ұлпан» романы мен «Ананың ... ... ... және ... ... ... тұңғыш рет топтастырылып беріліп
отыр.
Мүсірепов Ғ. Өмір жорығы: Әңгімелер. - Алматы: Жазушы, 1964.- ... ... ... ... жазушысы Ғабит Мүсірепов қысқа әңгіме
жазуда да шебер жазушы. Бұл жинағына Ана ... ... ... енді.
Ананың мейірімділігі, тапқырлығы, ақпейілділігі суреттеледі.
Назарбаев Н. Туған елім – тірегім /Құраст. М.Қасымбеков, Қ.Әлімқұлов.-
Алматы: Рауан, 2001.- 128б.
Бұл кітапқа ... ... ... ... ... кітаптарындағы, алқалы жиындар мен кездесулерде, ел аумағының
әр жерлерінде сөйлеген сөздеріндегі өмірдің сан ... ... ... ... Б. ... кешкен ғұмыр: Роман және повестер.- Алматы:
Жазушы, 1982.- 408б.
Адамгершілік қасиет, туған ... ... ... ... қатынас –жинақтағы шығармаларға ортақ өзек ... ... ... Ф. Мен ... ... емес ем. - ... ... 1997.- 168б.
Өтеуова Ж. Семьяда оқушыларға эстетикалық тәрбие берудің кейбір
мәселелері. – ... ... 1966. – ... А. ... ... мен ... - Алматы: Атамұра, 2002.-
288б.
Жинаққа жазушының ... ... ... ... ... повестері мен әңгімелері енді.
Бұл шығармаларда халқымыздың рухани биік парасаты, төлтума қасиеттері,
мәдени бітімі шыншылдықпен көрініс тауып, ата – ... ... ... мәні мен сәні сөз болады. Жазушының құнарлы тілі, ... ... өмір ... ... ... ден қойғызады.
Соқпақбаев Б. Менің атым – Қожа: Повесть.- Астана: Елорда, 1999. –
468б.
Соқпақбаев Б. Балалық шаққа ... ... ... ... ... ... – Алматы: Балауса, 1992. – 528б.
Көрнекті балалар жазушысы Б.Соқпақбаевтың бұл жинағына «Балалық шаққа
саяхат» повесі мен ... ... ... ... ... Қалың оқырман
қауымға белгілі шығармаларында қаламгер жас ... жан ... ... ... ... баяндап береді.
Тал бесіктен жер бесікке дейін: Қазақтың ... ... ... ...... Ана тілі, 1995. – 272б.
Шәкәрім Құдайбердиев. Шығармалары: Өлеңдер, дастандар, қара ... ... ... ... Жазушы, 1988.- 560б.
Х1Х ғасырдың аяғы мен ХХ ғасырдың басындағы қазақ әдебиеті тарихында
Абайдан ... ірі ... бірі – ... Ол ұлы ... ... жалғастырған, эпикалық жанрдың дамуына үлкен үлес қосқан ірі ақын
және ойшыл болды.
Шәкәрім шығармашылығы өзінің диапазоны ... ... ... ... нақты өмір суреттерін, махаббат мәңгілігін, табиғат
әсемдігін өзек еткен, сондай – ақ ... ... ... ... ... қоса ... – Мәжнүн», «Қалқаман –
Мамыр», «Еңлік – Кебек», «Нартайлақ пен Айсұлу» ... ... ... ... мен ... ... қара ... іріктеліп,
топтастырылып беріліп отыр.
* * ... Ж. ... ... ерекшеліктері //Бастауыш
мектеп. – 2005. - №4. – Б.44-46
Атайбекова Ғ. Иманды жан - әдепті //Отбасы және балабақша. ... - №5. – ... С. ... не үшін өмір ... ... ... ... -№3. – Б.76-77
Әділбекова Ш. Қоғам – отбасы ... ... ... экология мектепте және ЖОО-да оқыту. – 2005. - №1. – Б. ... А. ... ... ... мектеп. – 2005.
-№4. – Б.22-23
Бейсенбиева К. Бала – көңіл қуанышы // Отбасы және ... №3-4.- ... К. ... қамы – ел қамы ... және ... 1998. - №1-2. – ... Қ. Өнеге әуелі - отбасынан //Қазақ батырлары. –
2005. - №4. – ... З. ...... үлкен отбасымыз //Қазақ тілі
мен әдебиеті орыс мектептерінде. – 2005. - №3. – ... С. Абай ... ... ... ... ... 2000. - №7. – Б.60-62
Қабылова Қ. Халықтық педагогиканың бала тәрбиесіндегі рөлі
//Бала тәрбиесі. – 2005. - №4. – ... К. ... ... ... ... ... ... – 2005. - №2. – Б.24-26
Қосақова Г. Баланың бас ...... ... ...
2005. - №5. – Б.21-23
Миркенова Г. Отбасы тәрбиесінің маңызы //Бастауыш мектеп. ... - №7. – ... Ғ. ... ... - ... ... ...
2005. - №2. – Б.9-11
Неке және отбасы туралы: Қазақстан Республикасының Заңы //Заң
газеті. – 1999. – 13 ... Ш. ... бала ... ... ... ... - №1. –57б.
Оразбекұлы Қ. Отбасы тәрбиесі қанша ... ... ... ... – 2005. - №3. – Б.16-17
Отбасы және неке //Ақиқат. – 2001. - №12 – ... Ж. ... ... ... ... // Бала тәрбиесі.- 2004.- №5.- Б.18-19
Тастанова Р. Ата- аналардың әдептілігі // Тәрбие құралы.- ... ... Б. Бұл - ... ... ( Бүгінгі қазақ отбасындағы
бала тәрбиесі) // Түркістан.- 2005.- 1 ... №35).- ... ... ...... ... Отбасы берекесі – имандылықтан басталад ....................
18. Ұрпақ тәрбиесі – ұлт болашағы
..........................................
19. ... ... өтеу ... - ... ... ... ... болашақ...
..........................................................
21. Мен және менің отбасым ( әдеби – музыкалық кеш)
22. Парасатты арулар мен ержүрек азаматтар (сайыс байқауы)
23. Алтын сақа
(ойын)..............................................................
....
24. ... ... ... ... ...... әдебиетте
27. Отбасы – ақындар
өлеңінде..................................................
28.
Әдебиеттер...........................................................
...................
Жақсы бала – көп нәрсені естіп білуге, үйренуге және көкейге түюге
талпынады.
Дәуренбеков Сырым
Жақсы ... тән ...... ... ... ... ... қайырымдылық жасау, әділеттілік, дәстүрді құрметтеу - деп
білемін.
Камалбаева Аяулым
Жақсы бала – бүгінгі ісін ... ... ... ... «Ұят»
- өлімнен күшті екенін есінен шығармайды.
Шакиртова ... ... жан ... ... ... ... адал болады. Адалдық
адам баласының ең тамаша қасиеттерінен саналады. Адал адамның достығы ... Көп оқуы ... қызы ... бала – ол ... ... кішіге ілтипатты, тәртіпті, ұқыпты
адал бала болу керек.
Сұранчиева Жазира
Жақсы ата-ана – балаларға өздерінің ісімен үлгі ... ... ... ... ... ... ... оқуға, серуендеуге
Бегалинкаға әкеліп тұрады.
Ахметжанова Жанна
Жақсы ата-ана – қарапайым болуды, табиғатты ... ... Арақ пен ... зияндылығын айтып, жақсы оқуға, көп білуге,
кітапханада (Бегалинкада) болуға жағдай жасайды.
Пиралиев Жеңіс, екі ұлдың әкесі
Жақсы ата-ана – балаларын жақсы көреді, оларды ... ... ... ... ... ... ... етуге үйретеді.
Қабди қызы Сайран, ата- ана
Жақсы ата-ана – балаларына үлгі, мейірімді, қайырымды адамдар. Қатты
дауыс көтеріп сөйлемейді. Балаларына ақылдарын ... ... ... ... Күмісай, алты баланың анасы
жеті немеренің әжесі
Жақсы ата-ана – балалар ойымен санасатын, оларды тыңдауға уақыт
табатын адамдар. Кішіпейіл, қамқоршы, балаларының ... ... ... көп ... ... ... екі баланың әкесі
Ата-аналар арасында бала тәрбиесі мәселесінде толық келісім болуды
қалаймын. Тату-тәтті тұру үшін ұстамды, сабырлы болып, өзін-өзі билей ... ... ... ... ... бәрін - оның үлгілі
болуға тырысқан талабын көтермелеп ... ... ... беру – ... ... қана емес, заң
жүзіндегі міндеті.
Сағатова Әйгерім
Жақсы бала – менің ойымша, мәдениетті болу керек. Ол ... ... бару ... Және де ... жүрсең сен басқа адамдардың
көзіне жақсы болып көрінесің. Жақсы адамның түрі көзінен білінеді.

Пән: Мәдениеттану
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 80 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мектеп алды даярлық тобындағы еңбекке баулуы6 бет
Отбасы тәрбиесі мүмкіндіктерінің диагностикасы5 бет
Оқушыларды ұлттық құндылықтарды құрметтеуге тәрбиелеу жолдары4 бет
Оқушылардың мемлекеттік рәміздерге деген құрмет сезімін тәрбиелеу- патриоттық тәрбие берудің бастапқы қадамы6 бет
Ұлттық тәрбиенің отбасындағы маңызы6 бет
А.Байтұрсынов және халық педагогикасы7 бет
Биосфера мен биота эволюцияларының механизмдері, факторлары мен триггерлері24 бет
Детерминизм, индотерминизм, сциентизм, антисциентизм, синергетика, синкретизм терминдерінің анықтамалары13 бет
ДНҚ репликациясының молекулалық механизмі. Репликацияның негізгі принциптері5 бет
Педагогика - тәрбие туралы ғылым20 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь