Отбасы функциялары

Мазмұны

«Отбасы» түсінігінің психологиялық мазмұны.
Отбасы функциялары.
Отбасы функцияларының анализі
Отбасы түрлері.
«Отбасы» түсінігінің психологиялық мазмұны.

Отбасы түсінігінің анықтамасы ғылыми әдебиеттерде айтарлықтай көп. Отбасы әлеуметтік институт, қоғамның бір бөлігі, бірге өмір сүретін адамдардың азғантай тобы ретінде анықталады. Бірақ отбасы түсінігі психологиялық бағыт бойынша өзіндік спецификаға ие. Бұл бағыт аймағында «отбасы» түсінігі туыстық қатынаспен байланысты адамдардың спецификалық қажеттіліктері қанағаттандырылатын бірлескен өмір іс-әрекетінің кеңістігі ретінде қарастырылады. Бұл кеңістік әр түрлі элементтерден тұратын және ондағы мүшелердің қатынас жүйелерінен тұратын күрделі құрылымды көрсетеді. Осылайша құрылым тірі ағзаның заңдылықтарына сәйкес құрылады. Сондықтан ол өзінің дамуында көптеген фазалар мен кезеңдерден өте отырып, заңдылықтық динамикаға ие болады.
Белгілі отбасы психологы Г.Навайтистің көзқарасы бойынша, отбасының психологиялық анықтамасы оның зерттеу мақсаттарына және психологтың отбасымен өзара қатынас мақсаттарына сәйкес келуі керек. Оның ойынша, мамандар жағынан кәсіби психологиялық көмек алатын отбасыны «кіші топ» деп алу керек.
Отбасы – бұл өзінің мүшелерінің қажеттіліктерін қанағаттандыратын топ. Қажеттіліктер нақты адамдардың жағымды өзара әрекеттесуінде сәтті қанағаттандырылады. Отбасының өзара әрекеттесуінің басты ерекшелігі – әр түрлі қажеттіліктердің қанағаттандырылуын біріктіру. Осыған байланысты қанағаттанудың отбасына тигізетін маңыздылығы төмендегідей:
• Отбасына қатысты қажеттіліктерді қанағаттандыру үшін отбасылық рөлдер құрылымы пайда болады.
• Отбасылық құрылым және отбасы функциялары заңды түрде дамиды.
• Отбасын психологиялық консультациялау отбасымен байланысты қажеттіліктерді қанағаттандыруға және оны біріктіруге, отбасылық құрылымды белсендендіруге және отбасының дамуына ықпалын тигізеді.
• Отбасын консультациялау қажеттілігі оның бір кезеңнен екіншісіне өту кезінде жоғарылайды.
• Отбасы дамуының жіктелуі отбасы мен оның маңыздылығына байланысты қатынастардың жиынтығы негізінде анықталуы мүмкін.
• Отбасы дамуының әрбір кезеңінде спецификалық тапсырмалар бар. Бұл тапсырмалар орындалмай, жаңа кезеңге көшу мүмкін емес.
Белгілі Ресейлік психолог В.Дружинин әр бейнелі координат жүйесін ұсынады. Оның ойынша отбасын зерттеу бағыттарын 2 шартты шкалаларға бөлуге болады:
• «қалыпты – аномальды отбасы»;
• «идеалды – реалды отбасы».
Бірінші шкаланы қарастыра отырып, Дружинин «қалыпты отбасы» түсінігін анықтайды. Отбасының бұл түрі әлеуметтік қорғануды және оның мүшелерінің алға жылжуын қажет ететін, балалар әлеуметтенуінің психологиялық және физиологиялық жетілуін қамтамасыз ететін шартты қажеттіліктерді көрсетеді. Мұндай отбасы түріне толығымен әкесі жауапты отбасы жатады. Ал бұл ереже орындалмайтын, қалған барлық отбасы түрлерін, Дружинин аномальды деп есептейді.
Екінші шкала бойынша «идеалды отбасы» түсінігі отбасының нормативті моделі ретінде анықталады. Отбасының бұл түрі қоғаммен қабылданады және ұжымдық көріністерде, мәдениетте, ең бастысы діни бейнеде көрініс береді. Бұл құрылымға билікті бөлісу ерекшелігі, әкенің, ананың және баланың бір-бірімен эмоционалды жақындығы мен жауапкершілігі кіреді. Ал идеалды отбасының түрлері мәдениеттанушылармен зерттеледі. Реалды отбасы – реалды топ және зерттеу объектісі ретінде қабылданады. Психологтер реалды отбасыларды олардың нормадан ауытқуы кезінде ғана зерттейді.
Енді отбасын әлеуметтік институт және кіші топ ретінде қарастырайық.
        
        Мазмұны
«Отбасы» түсінігінің психологиялық мазмұны.
Отбасы функциялары.
Отбасы функцияларының анализі
Отбасы түрлері.
«Отбасы» түсінігінің психологиялық мазмұны.
Отбасы түсінігінің анықтамасы ғылыми әдебиеттерде айтарлықтай көп.
Отбасы ... ... ... бір ... ... өмір ... ... тобы ретінде анықталады. Бірақ ... ... ... ... өзіндік спецификаға ие. Бұл бағыт аймағында
«отбасы» түсінігі ... ... ... адамдардың спецификалық
қажеттіліктері қанағаттандырылатын бірлескен өмір іс-әрекетінің кеңістігі
ретінде қарастырылады. Бұл кеңістік әр ... ... ... және
ондағы мүшелердің қатынас жүйелерінен тұратын күрделі құрылымды ... ... тірі ... ... ... құрылады. Сондықтан ол
өзінің дамуында көптеген фазалар мен кезеңдерден өте отырып, ... ие ... ... ... ... ... бойынша, отбасының
психологиялық анықтамасы оның зерттеу мақсаттарына және ... ... ... ... ... ... ... Оның ойынша,
мамандар жағынан кәсіби психологиялық көмек алатын отбасыны «кіші топ» ... ... – бұл ... ... ... қанағаттандыратын
топ. Қажеттіліктер нақты адамдардың жағымды ... ... ... Отбасының өзара әрекеттесуінің басты ерекшелігі – әр
түрлі қажеттіліктердің қанағаттандырылуын біріктіру. ... ... ... ... маңыздылығы төмендегідей:
• Отбасына қатысты қажеттіліктерді қанағаттандыру үшін отбасылық
рөлдер құрылымы ... ... ... ... және ... ... ... түрде дамиды.
• Отбасын психологиялық ... ... ... қанағаттандыруға және оны біріктіруге, отбасылық
құрылымды белсендендіруге және отбасының дамуына ықпалын тигізеді.
• Отбасын консультациялау қажеттілігі оның бір ... ... ... ... ... дамуының жіктелуі отбасы мен оның ... ... ... ... ... ... ... дамуының әрбір кезеңінде спецификалық тапсырмалар бар. Бұл
тапсырмалар орындалмай, жаңа ... көшу ... ... ... ... ... әр ... координат
жүйесін ұсынады. Оның ойынша отбасын зерттеу бағыттарын 2 ... ... ... ...... отбасы»;
• «идеалды – реалды отбасы».
Бірінші шкаланы ... ... ... ... ... ... Отбасының бұл түрі әлеуметтік ... және ... алға ... ... ... ... ... және физиологиялық жетілуін қамтамасыз ... ... ... Мұндай отбасы түріне толығымен әкесі ... ... Ал бұл ... ... қалған барлық отбасы түрлерін,
Дружинин аномальды деп есептейді.
Екінші шкала бойынша «идеалды отбасы» түсінігі отбасының ... ... ... ... бұл түрі ... ... және
ұжымдық көріністерде, мәдениетте, ең бастысы діни бейнеде көрініс береді.
Бұл құрылымға билікті бөлісу ерекшелігі, ... ... және ... ... ... ... мен жауапкершілігі кіреді. Ал идеалды
отбасының түрлері ... ... ... ...... және ... ... ретінде қабылданады. Психологтер ... ... ... ... ... ғана ... ... әлеуметтік институт және кіші топ ... ... ... ... және кіші топ ... ... ... институт» түсінігі адам өмірінің ... ... ... ... және реттейтін, формальды
және формальды емес ... ... ... бағдарлардың
комплекстік тұрақтылығын көрсететін қоғам болып табылады. ... ... және ... ... негізінде ұйымдасады.
Әлеуметтік институттардың әрекеттері өмірлік маңызды әлеуметтік
қажеттіліктерді қанағаттандыруға бағытталған. Кез-келген қоғамда ... ... ... ... ... ... отбасы, экономика, саясат
және дәстүр. ... ... ... мүшелерінің дұрыс ... ... ... ... ... ... құрайды.
Отбасы қоғам құрылымының басты элементі бола тұра, олардың мүшелерін
жаңғырту мен бастапқы әлеуметтенуді құру ретінде көрініс табады. Балалардың
дүниеге келуінен ... тек ... қана ... ... ... адам ... рөлін де орындайды. Отбасы индивидтің дамуында бастапқы қоршаған
ортаны құрайды. Бұл ... ... ... ... ... құрайды.
Отбасы маңызды мөлшерде баланы негізгі ортақ адами құндылықтарға, мінез-
құлықтың рухани және ... ... ... ... ... оның жеті жасқа дейін ата-анасымен қарым-қатынас жасау негізінде
қабылданады. Отбасында ... ... ... ... бейімделуге, өзара қарым-қатынасты құруға, эмоция мен
сезімдерді шығаруға үйренеді. Сонымен ... ... ... жеке ... ... мен шектеулерін анықтайды.
Махаббат және нәзіктік, қамқорлық және сыйластық, түсіністік және
қолдаушылық сияқты психологиялық ... ... ... жоғары болады. Балалардың және ... ... және ... ... ... ... өте маңызды болып ... ... жеке ... ... ... жасау тек осы отбасында шынайы болып келеді. ... ... ... ... оның ... ... көмектеседі. Отбасы өзінің әрбір мүшелерінің ... ... және ... ... ... ... ... зерттейді. Отбасы институты – тұлғаның және
қоғамның өзара байланысуындағы маңызды ... Теке ... ... ... ... тұра ... ... қоғам да, жеке тұлға да
отбасының берік, мықты болуына ат салысуы керек.
Сонымен қатар, ... ... ... бар екеніне, өзінің
автономиясын қолдауға ұмтылады. Ол үшін отбасы сыртқы ортаға ... ... ие болу ... ... ... ... ... қорғау немесе
күшейту. Бірақ сыртқы күштердің өте жиі араласуы қоғам мен ... ... ... Бұл ... ... институты басқа әлеуметтік
институттарға қарағанда бағыну жағдайында ... ... ... саясатқа деген қажеттілігі пайда болады.
Некелік-отбасылық қатынастар аймағындағы, яғни ажырасу санының өсуі,
толық емес отбасы мен қайталанатын некелер санының ... ... ... ... және ... ... ... төмендігі және т.б.
осы сияқты қарсы процесстер мамандарды отбасының институционалды ... ... ... ... ... ... ... өзін ата-
ана, ерлі-зайыпты, туыстық сияқты бірлік бірте-бірте ... ... ... ... ... ерлі-зайыпты болмауы, әкесінің
балаларымен қандас еместігі және ... ... ... ... бойы отбасы
институты өзінің тұрақтылығы мен ригидтілігін жойған жоқ. ... ... ... ... кіші топ деп те ... ... Бұнда
отбаының жаңа қарым-қатынастың, некелік мінез-құлықтың ... ... ... ... ... практик-психологтар көбінде «кіші топ» ... ... олар ... ... ... көрсету
мүмкіндіктеріне ие болады. Кіші топ – бұл ... ... ... ... мен ... ... кіші ... топ. Кіші
топтың негізгі белгілері төмендегідей:
• Барлық топ мүшелері үшін ортақ мақсат пен іс-әрекет
• Топ мүшелері арасындағы жеке ... ... Топ ... ... ... ... ... топтық нормалар мен құндылықтар
• Топ мүшелерінің физикалық және ... ... Топ ... арасындағы рөлдік иерархия
• Осы топтың басқа топтардан тәуелсіздігі (автономдылығы)
• Топтың қабылдау принциптері
• Топ бірлігі
• Топ ... ... ... контроль
жүргізу
• Топ мүшелері жағынан топтық іс-әрекетті басқарудың басты ... ... ... кіші ... бірінші ретті белгілері. Ал екінші реттік
белгілерге келесілер кіреді: топ мүшелерінің ... (топ ... беру ... ... интимділігі, гомогенділік (құрамына қарай
біркелкілігі), топтың тұрақтылығы, ... ... ... ... топ ... ... деп атау бұрынғыдай ашық сұрақ болып қалады.
Бұл мәселені шешу отбасы психологиясы үшін маңызды болып ... ... ... ... ... ... байланысты анықтама береді:
топ – бұл бір-бірімен өзара әрекеттесуші, бір-біріне әсер ... ... ... деп қабылдайтын екі немесе одан да көп ... ... ... кіші топ ... ... ... басқа
индивидтермен сәйкес келмейтін трактовкасын ұстанады. Бұл жағдайда диаданы
ажырасқаннан кейін ... ... деп, оны ... ... ... ... керек.
Отбасы бірінші ретті топқа жатады. Бұған адамдар арасындағы ... ... ... тән. ... топ бірінші ретті әлеуметтік процесті
қамтамасыз етеді және индивидтің ... ... ... ... ... ... топ ... емес бірігу болып табылады. Оның пайда болуына
және ... ... ... мен симпатиялары, олардың
қызығушылықтарының, өмірге деген көзқарастарының, әлемді ... ... ... ... ... емес ... ... сұрақтар
бірігіп шешіледі. Әрбір формальды емес топ өзінің ерекше, қайталанбас
мәдениетімен ерекшеленеді. Тек ... орта ... ғана ... арнайы
мағыналар, белгілер, қатынастар мен жестер бар.Тек осылай ғана өзіндік
«отбасы тілі» қалыптасады және ... ... ... ... ... ... топ интимділіктің жоғарғы деңгейіне ... ... ... ... ... ... көрсетеді. Қатынас
өскен сайын интимділік те ... Егер ... ... ... ... ретінде критика немесе қолдамаушылық болса, онда адамның өзін-өзі
ашуы қиынға түседі. Қатынастың сенімді және интимді ... топ ... ... ... және ... ... реттей алуына мүмкіндік
береді.
Ресейлік социолог және философ М.С.Комаров бірінші ретті топты әрбір
адам үшін былай түсіндіреді:
• Бұл ... ... өзін ... ... ... қатынас жағынан
ашады, өзінің ең қалаулы ойлары мен армандарын көрсетеді.
• Бірінші реттік топта қарым-қатынас пен ... ... ... қорқынышты, алаңдауды түсіруге мүмкіндік береді.
• Бұл топ адамның өзіне жақын адамдармен ... ... ... ... ... ... ... топтың пікірі индивидтің өзін бағалауы үшін және оның
қоғамдағы шынайы ... ... үшін ... ... келеді.
Отбасы индивид үшін референтті топ ретінде де көрінуі мүмкін. Бұл
түсінік 2 жағдайда ... ... ... ... ... топты анықтау үшін. Бұл
мақсатпен индивид ортақ топпен қабылданған ... ... ... келуін қадағалайды.
2. Референтті топ индивидті өзімен немесе басқалармен ... ... үшін ... ... ... ... ... етеді.
Отбасы референтті топ болмауы да мүмкін. ... ... ... басқа адамды жоғары бағалап, оның пікірін ... ... ... емес, кумирлары – яғни музыканттар, әртістер, спортсмендер
және т.б. болуы мүмкін. Беделді адамның ықпалынан жеткіншек ... ... ... Оған ... ... ... ... шыққан балалардың жасаған
қылмыстары дәлел бола алады.
Отбасы функциялары.
Отбасының өмірлік іс-әрекетінің құрылуын ... ... ... болады. Осы отбасының тарихи дамуын ... бір ... ... ... оны кіші топ және әлеуметтік институт ретінде
спецификалық мағына беру керек. Осы функцияларды орындау ... ... ... ерлі-зайыптыларға қатысты. Пайдалы нәтижелерге жетуге
әкелктін отбасының жүйелік белсенділігі көп ... және әр ... ... ... ... тек секс деп қана ... болмайды. Ол барлық өмірлік
бейнені анықтайды: еңбек, өмірлік қуаныштар, қайғылар. Партнерлердің бір-
біріне ... ... ... ... тек ... бір ... паттерн
немесе біріккен мінез-құлық жүйесі ретінде бағалануы мүмкін. Сонымен қатар
сексуалды-эротикалық ... ... ... ... ... сонымен бірге әр түрлі партнерлердің жеке дамуымен
және ... ... ... ... ... отбасының басқа
да функцияларын қамтамасыз етеді.
Отбасы ғылымында отбасы ... ... көп ... ... ... ... ... функцияларды сипаттайды:
• Балалардың дүниеге келуі және оларды тәрбиелеу
• Қоғамның ... мен ... ... ... мен ... сақтау, дамыту және оны
келесі ұрпақтарға беру.
• Адамдардың комфорт және эмоционалды ... ... ... және ... Мен мағынасын, эмоционалды жылулық пен махаббат
сияқты психологиялық қажеттіліктерін қанағаттандыру.
• Отбасының барлық мүшелерінің дамуына жағдай жасау.
• Сексуалды-эротикалық қажеттіліктерді қанағаттандыру.
• Бос ... ... ... ... ... ... ... бірге бөлісуін, бір-біріне көмектесуін, үй
шаруашылығын бірге ... ... ... басқа адамдармен қарым-қатынас жасауын, олармен мықты
коммуникация орнату қажеттелігін қанағаттандыру
• әкелік және ... ... ... ... ... контактілерін, оларды тәрбиелеу қажеттіліктерін қанағаттандыру
• отбасының әрбір жеке мүшелерінің мінез-құлықтарына әлеуметтік контроль
жасау
• отбасын ... ... ... ету ... ... ... ... – отбасы мүшелерінің денсаулығын, оларға демалыс
ұйымдастыруын, стрестік жағдайды түсіруін қадағалау.
Отбасылық психотерапевт Д.Фримен өзінің көзқарасын ... ... ... ... ... ортамен байланысты орындайтын негізгі
функцияларына келесілер жатады:
• өмір сүруін қамтамасыз ету
• отбасын ... ... ... ... ... ... ... қамқор болуы
• балаларды тәрбиелеу
• отбасы мүшелерінің индивидуалды ... ... ... және ... ... жасау
• олардың бір-бірімен тығыз эмоционалды байланыстарын қолдау
• бір-бірінің мінез-құлықтарына әлеуметтік контроль жасау
Осы сұрақ бойынша мамандардың позициялары отбасының ... ... ... ... айырмашылықтарымен сәйкес келеді. Мысалы,
сексуалды ... ... ... адамның сексуалды
құндылығы ... ... Бұл ... ... ... ... ... сексуалды және прокреативті автономизациясына
әкеледі. Сезім коммуникациялары, моральды және эмоционалды ... және ... ... ... ... ... жағымды
психологиялық климаттарын қамтамасыз ... ... ... функциясы деп те атайды. Бос уақытты өткізу функциясы
рекреативті функцияның негізгі ... ... ... ... кезегінде,
рекреативті функция эмоционалды-энергетикалық ресурстар ретінде қабылданып,
отбасылық ... ... орай ... ... ... да ... ... қарым-қатынас жасау функциясы, бір жағынан, отбасы өмірінің
коммуникативті аспектілеріне нақты қатынаста болады, ал екінші жагынан, ол
отбасы мүшелерінің қарым-қатынас жасау ... ... ... ... ... ... Г. Навайтис былай деді: ... өзін ... ... да, ... ... ... де
ерекшеленбейтін көптеген қалыпты отбасылар бар».
Әдебиеттерде қауіпсіздік, фелицитологиялық және гедонистмкалық
функциялар жиі ... ... ... ... ... отбасы
мушелерінің биологиялық және әлеуметтік өмірлерін қорғайды, сонымен қатар
қоршаған әлемнен келетін физикалық және ... ... ... өмір ... бір тәртіпке, нормалар мен ережелерге бағынады. ... ... ... ... ... ... кетісуді,
ажырасу және отбасындағы өлім жайлы мәселелерді қарастырған. Бұл ... ... ... ... етеді.
Фелицитологиялық функция отбасы бағытын бастан кешіргісі келетін ... ... мен ... ... ... бағыты» түсінігіне адамдар әр түрлі мағыналар еңгізеді:
біреулеріне ол ... ... пен ... ... ал ...
материалдық жеткіліктік, ал үшіншілер үшін – балаларының өнерлері мен
мектептегі ... ... ... символдарына жеке пәтер, ... ... ... ... күні және қуанышты кездесулер де жатқызуға
болады. Осындай әр түрлі көзқарастардан ортақ пікір ... ... ... ... күй ... ... отбасы ошағында бастан
кешіріледі. ... ... ... бен армандарымыз орындалады,
сонымен қатар біздің ... бен ... ... ... Отбасы мүшелері сәттіліктер мен қуаныштарды бірге бастан
кешіреді. Субъект қағаттану ... өзі ... ... ... ... ... ... бақыты – бұл ұжымдық шағармашылықтың жетістігі. Отбасында
жүйе ретінде біреуі ғана бақытты немесе ... болу ... ... яғни ... уайымы екінші адамды да қозғайды. Сондықтан эмпатия мен ... ... ... ... ... ... ... істің қалаушылық
нәтижесі шығады.
Сонымен қатар, отбасы гедонистикалық функцияны да орындайды. Бұл
функцияның аты ... ... ... және ... ... деген
қажеттіліктерді қағанаттандыру мен байланысты. Өзінің туған үйінде және
өзіне қымбат адамдар ... ... өзін ... ... ... көптеген жағымды түйсінуілерді, фантазияларды, ... ... ... уақыттарын балаларымен өткізуден қанағат
алады. Яғни ойындар, атракциондар, серуендеу, спорттық ... ... ... ... және т. ... отбасында өскен адамдарда көңіл көтеруге, демалуға қиындықтар
болады. Өмірдің қуаныштары жайлы ойдың өзі олар үшін тым ... ... Өзін ... ... ойындарға қатысу, көңілділік, қалжынпаздық –
бұның бәрі сау ... ... кез ... ... индивид пен деңгейінде әр түрлі пайда
болады. Осы маңызды ерекшелікте есепке ала отырып, отбасы функциясы ... ... ... жете ... ... ... М. С. ... классификациясын мысалға алуғу болады.
Отбасы функцияларының анализі
|Отбасылық іс-әрекет ... ... ... ... ... | | ... |Қоғамның биологиялық ... |
| ... ... |
| | ... |
|Тәрбиелік. |Жас ... ... ... ... |
| ... |контакті орнату, оларды |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... ... | ... |
| | ... ... шаруашылық. |Қоғам мүшелерінің |Отбасы мүшелерінің |
| ... ... ... ... |
| ... ... мен ... қызметін алуы.|
| ... ... ... |
| ... ... | ... |Қоғамның еңбекке жарамсыз|Отбасы мүшелерінің |
| ... мен ... ... |
| ... ... балаларды |материалдық қаражаттарды |
| ... ... ... ... ... |
| | ... ... және |
| | ... ... жағдайда). |
|Бірінші әлеуметтік |Отбасы мүшелерінің |Отбасы мүшелері ... ... ... әр түрлі |арасындағы дұрыс емес |
| ... ... ... пен ... |
| ... сонымен қатар|нормаларды бұзғаны үшін |
| ... ... және ... |
| ... ата-ана мен |санкцияларды қалыптастыру|
| ... ... ... оны ... |
| |мен ... ... | |
| ... | |
| ... мен | |
| ... ... | |
| ... регламентация. | ... ... ... ... ... мүшелері |
|сферасы. ... ... ... рухани азығын |
| | ... ... |
| | ... достығын |
| | ... ... ... бір әлеуметтік |Әлеуметтік жағынан |
| ... ... ... |
| ... ... ... |
| ... құрылымның | |
| ... ... | ... уақытты өткізу. |Рационалды бос уақытты |Бос ... ... ... |
| ... ... Бос ... |
| ... сферасындағы |қанағаттандыру, бос |
| ... ... ... ... |
| | ... ... ... ... ... ... |
| ... мен ... |алатын психологиялық |
| ... ... ... |
| | ... Жеке ... | ... пен махаббаттық |
| | ... |
| | ... ... ... ... ... ... | ... ... ... «функция» түсінігі негізінен барлық мағынада
қолданылады:
• бұл отбасының әлеуметтік институт және кіші топ ретіндегі индивид ... ... ... ... Бұл отбасы құрамының қоғаммен өзара байланысу жүйесі ретіндегі сыртқы
көрінісі.
• Отбасында ... ... ... ... ... Көбінесе отбасы функциясы олардың қажеттіліктерін қанағаттандыруға
бағытталған іс-әрекеті ретінде қабылданады.
Г.Навайтистің айтуынша, отбасы функцияларының жартысы тұлғалық қарым-
қатынас жасаудан ... ... ...... жеке ... байланысты болады. Отбасы басқа кіші топтарға
қарағанда олардың комплекстерін, ... ... ... ... ... ғана ... ... одаққа бірігеді. Отбасы
өзінің полифункционалды күшіне байланысты индивидуалды, топтық ... ... ... Мысалы, еркек пен әйел арасындағы
терең ... ... жаңа ... ... ... Баланың өмірге келуі
ұрпақтың жалғасуын көрсетеді. Сонымен қатар баланың өмірге ... ... де ... ... ... отбасылық тәрбиеге орай баланың
әлеуметтік және психологиялық жетілуі дамиды.
Кез-келген отбасында әрбір ... ... ... ... ... ... мәселелер бірнеше жағдайларда пайда болады:
1. отбасының бір ... ... ... ... ... кезде.
2. отбасының әрбір мүшелерінің маңызды қажеттіліктері сәйкес келмеген
кезде.
3. қажеттіліктерді ... түрі ... ... ... ... отбасы мүшелерінің біреуінің қажеттілігі басқаларға жаман көрінген
кезде.
Отбасылық өмірдің әрбір аспектісі отбасы мүшелерінің ... ... ие. ... отбасының қандай да бір функциялары бірінші ... және ол ... бола ... Бұл ... ата-аналар
отбасында қалыптасады. Және партнерлердің мінез-құлықтарын некелесу кезінде
реттейді. Ортақ мотивациядан некелік одақтың 4 ... ... ... ... ... ... интимді-жеке тұлғалық.Әрине, көп кездесе бермейтін басқа мотивтер де
некелесу жайлы шешім қабылдауда әсер етеді.
Еркек пен әйел ... ... ... ... ... ... Олардың ойынша отбасына ең бастысы – ... ... ... үйге ... ... және ... ... жағымды-психологиялық жағынан да өмір сүруі мүмкін:
партнерден негізінен дос, өмірлік жар, оның көзқарасымен ... бір ... ... ... мүшелері арасында бір-бірін түсіну, сыйлау болады,
үлкен немесе кіші деп қарамай барлығын жақсы ... ...... ... басты функция – баланы өмірге
әкелу мен оны тәрбиелеу. Бұндай ата-аналарға детоцентризм позициясы ... ... ... және рухани жағынан қамтамасыз етуі жоғары
болады. Баланың ... ... ... оның ... баса ... ... ... интимді-жеке тұлғалық ретінде
бағалауы мүмкін. Бұнда адам өзі ... және ... ... ... ... ... басты назар махаббатқа, симпатияға, адалдыққа
аударылады. Осы ... ... ... басқа бос уақытты бірге өткізуді
ұйымдастыруға бағытталған отбасылар да кездеседі. Яғни отбасы мүшелерінің
бірлігі ортақ ... ... ... ... ... ... Бұл ... пәтердің тазалығы немесе тамақты уақытында
ішуі маңызды емес, бұнда демалысты барынша қызықты, ... ... ... ... отбасы психотерапевтік одақ ретінде де дамуы ... ... ... мәселелер – эмоционалды қолдау, жылулық, жан ашу ... ... ... ... ... ... Көбінесе ХХ-шы
ғасырда өзгеру өріс алды. Мысалы, өткен шақта ... ... ... шаруашылық пен ұрпақ жалғастыру болса, ал қазіргі таңда бірінші
орында әлеуметтік-психологиялық ... ... орын ... Бір ... ... орындау сапасы отбасы мүшелерінің
физикалық өмір ... ... ... келген. Ал қазір технология мен
әлеуметтік ... ... ... ... бұл ... біртіндеп
жойылып келеді.
Отбасы функцияларының динамикасы ... мен ... ... ... ... ие. ... ... күнделікті
денсаулықты сақтауға байланысты қызметтер, жаңа дүниелер сферасы, ... үй ... ... ... мен заттар пайда болуда.
Қоғамдық тамақтану мекемелері ашылуда, ... ... ... ... ... ... көптеген ойын-сауық нұсқауларын ұсынуда. Ал балаларды
тәрбиелеу функциясы көбінде ... ... ... ... ... мекемелеріне беріледі.
Таңдалған мамандық пен жұмыс аймағында өзін ... ... ... ... ... ... келтіреді. Осының нәтижесінде
тұлғааралық коммуникация жүйесі ... ... ... ... ... әр түрлі кіші топтарда өмір сүруіне мүмкіндік ... ... ... үшін көптеген ойын-сауық мекемелерінің есігі ашық :
қызығуға байланысты клубтар, дәстүрлі қоғам, көңіл көтеретін ұйымдар және
т.б. Жаңа ... ... ... ... ... Сонымен қатар
субъект өзінің достар шеңберін құруға инициатива көрсетеді. Достық қатынас
эмоционалды ... ... ... түсіністікке тола бастайды. Соның
нәтижесінде отбасы мен достық қатынас индивид үшін тең ... ... ... даму ... ... ... мүмкін:
отбасының кейбір ескі ... ... ... ие ... ... ... отбасы мүшелері арасындағы,
әсіресе ерлі-зайыптылар арасындағы интимділікке үлкен мағына беріледі. Бұл
отбасының әрбір ... ... мен ... ... ... бұрынғысынша өзінің ерекше мағынасын сақтап
келеді. Бала үшін ... ... ... ... да бір ... Қоғамда болып жатқан нәрсені бала бағалай ... ... ... ... ... ... арқылы бастайды.
Ары қарай бала басқа адамдармен өзара әрекет жасауға ұмтылады.
Баланың отбасындағы бастапқы әлеуметтенуі, әсіресе интимділік ... мен ... ... ... ... ... ... да
формальды емес топтарға аналог ретінде болмайды.
Қоғамның ақпараттануымен байланысты отбасының ... ... Яғни ... өндірістер жұмысшыдан интеллект, ортақ
мәдениет, ... ... ... ... ... қабылдау сияқты
мінездемелерді талап етеді. Баланы ақпараттық ... өмір мен ... ... ... байланысты. Сондықтан балалардың өмірге ... ... ... күшеюде. Сонымен қатар персоналитарлы функцияның
күші өзгеруде. Бұндай отбасында балалар мен ересектер үшін ... ... ... ... ... және бұл ... ... құндылық –
тұлғаның еркіндігі мен құқығы.
Отбасы құрамына кіретін кез-келген адам функционалды құндылыққа ... ... ... аспектіге де назар аударады. Әрбір отбасы мүшесі
белгілі бір «экологиялық» орынды алады, яғни отбасы ... ... ... ... жүйесін орындайды. Отбасының потенциалды қақтығысы осы
параметрдің ... ... ... ... Келіспеушілік көптеген
жағдайларда пайда болады:
▪ отбасы мүшелерінің функционалды ... әр ... ... ... емес ... ... мүлдем орындалмауы.
▪ Отбасы мүшелерінің мінез-құлықтарының сәйкес келмеуінен.
... ... ... ... ... ... Міндеттердің тез арада өзгеруінен.
Адамдар өздерінің отбасылық жағдайларын ойлау мен қабылдауда барынша
белсенді болып келеді. Олардың интерпретацияларыбір-бірінен ерекшеленеді.
Бір-бірін ... тек ... ... ұстану мен сенімді қатынаста ғана
құрылады.
Өкінішке орай өзінің міндеттерін ... ... да ... ... ... ... жек көрушілік, өзінің серіктесін
жоғалтуға ұмтылу сияқты жаман қасиеттер тән. «Отбасы дефункционализациясы»
ұғымы ... ... ... ... ... ... үй
отбасы өмірінің мазағы ретінде қабылданады. Үй өзінің атқаратын функциясын
жоғалтады. Яғни отбасы мүшелері үйге тек ... ... ... ғана ... ... ... бірігіп өмір сүру жағдайы өзінің
мағынасын жоғалтады.
Отбасы түрлері.
Отбасы және неке – адамның даму ... ... ... ... ... Бұл өзгерістер некелік-отбасылық қатынастардың әр түрлі
типінде көрінеді. Берілген ... ... екі ... ... ... ...... құрылымының айырмашылықтарын анықтайтын
типологиялар жатады. Отбасы және неке түрлерін ... ... ... ... ... ... ... Ерлі-зайыптылардың белгілі бір әлеуметтік ортаға бейімделуіне қарай:
• Эндогамия
• Экзогамия
2. Некелік серіктестердің санына қарай:
• Моногамия
• Полигамия
3. Некелік қатынастарды заңды түрде ... ... ... ... ... ... неке («азаматтық» неке)
4. Отбасы билігінің құрылымына қарай:
• Дәстүрлі патриархалды
... ... ... ... ... Отбасындағы ұрпақ санына қарай:
• Бір ұрпақты
• Нуклеарлы
• Көп ұрпақты (ұзартылған, үлкен, күрделі)
6. Ата-ананың ... ... ... ... емес ... және ... Функционалды толық емес (квази толық еместік)
• Ерекше (күрделі ... ... ... ... ... ... бала санына байланысты:
• Аз балалы
• Орташа балалы
• Көп балалы
Ал ... ...... ... ... ... яғни
отбасы өмірінің сапасын анықтайтын типологиялар жатады. ... ... ... ... ... ... ... функцияларды орындау сапасына қарай:
• Функцияларды қалыпты орындайтын
... ... ... ... байланысты:
• Сәтті
• Сәтсіз
3. Отбасылық мәселелерді нәтижелі шешу қабілетіне байланысты:
• Жетілген
• Проблемалы
4. Ерлі-зайыптылардың ... ... ... ... де ... қанағаттанған
• Біреуі ғана некеге қанағаттанған
• Екеуі де некеге қанағаттанбаған
Енді осы аталған отбасы түрлеріне сипаттама берейік.
Эндогамия – бұл әлеуметтік ... ... әйел мен ер адам ... бұл түрі ... және ... қоғамға тән. Мысалы, дворяндық
отбасынан шыққандар тек өзінің сословиясына тән адамдармен ғана некелескен.
Этномәдени топтар ... ... және ... ... бар ... және ... белгілі бір ара-қашықтықты ... ... ... өздерінің «біз» бейнесін сақтау үшін қажет.
Адамдар индивидтер мен топтарға ... ... ... ... мүмкін.
Сонымен қатар кез-келген топтар өздерінің индивидуалдылығын ... Ең ... және ең ... ... топтар қатал эндогамиямен өмір
сүреді. Жоғарғы ... ... яғни ... ... ... ... мен ... директорлары өздерінің ортасынан келісім бойынша
некелеседі. Әлеуметтік ... пен ... ... биліктің күшеюіне
ықпал етеді, ал неке бұл ... ... ... ... Егер неке шарттар
негізінде бекітілсе, онда оның негізіне мүлік пен әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... өздерінің
балаларының некеге тек өз ортасына түсуге талап етуі мүмкін.
Эндогамиялық некелер әлеуметтік ... ... ... ... ... және ... ... әлеуметтік
гомогенділік (жігіт пен ... ... ... ... ... ... мен тұрақтылық факторы ретінде
шығады. Гомогенділік одақтарда бір-бірін түсінуге, салт-дәстүр мен ритуалды
мінез-құлықты ... ... ... ... құруға оңай жетеді. Ерлі-
зайыптылардың жас ерекшеліктері 10 жас ... онда ... ... құлдырайды. Яғни күнделікті әдеттер, көзқарастар, белсенділік
деңгейі мен мінез-құлық айырмашылықтарынан отбасы құлайды. Жасы ... ... ... ... ... ... ... Ерте немесе кеш бұндай рөл
серіктестердің біреуін жалықтыруға әкеледі.
Адам ... ... да кең ... кездеседі. Бұндай некеде
адам өз жұбын ортақтыққа байланысты таңдамайды. Жеке ... ... ... жағы – ... ... өз ... таңдау
мүмкіндігінің кеңдігі. Экзогамды неке қоғам ... ... ... және әр ... ... топтар арасындағы шекараны барынша кең
және мықты етеді. Бірақ бұндай жағдайда ... ... ... ... ... ... мүмкін. Басқа ортаға кірген адам жаңа нормаларды,
құндылықтарды, ... ... ... ритуалдарын қамту жағдайларына
қатыса алмайды. «Контакт гипотезасына» сәйкес, әр ... ... ... ... ... және ... ... төмендетеді, бір-
бірін түсіну мен ... ... ... Қарым-қатынастағы
ширығушылық, бір-бірі жайлы ... ... ... ... пен ... күшейтеді. Экзогамды неке мәдениаралық
шыдамдылық негізінде құрылуы тиіс. ... кері әсер де ... ... ... сыртқы миграциясының дамуымен шыдамды болып келеді.
Барлық айтылғандар ұлтаралық некелесулерге ерекше қатысты. Егер 50-
80 жылдары ... ... ... ... өсуі ... ... этностар қатары өздерінің репродуктивті институттарын
«бөтендерден» ... ... ... ... ... ... процесстер 2 тенденцияның әсер етуінен пайда болады: ұлттық
сананың ... мен ... ... және ... ... ... ... рухани, моральды және ақпарат жағынан
байытады, әр түрлі ұлттық мәдениеттерді қамтуға ... ... ... ... ... ... категорияларға тән. Негізінен адамдар отбасын құра
отырып, ... ... ... ... ... ... ... арасында негізгі бөлікті ұқсас, жақын ... ... ... Мысалы, қазақтар, өзбектер, қырғыздар және т.б.
Ұлтаралық некелер жайлы адамдардың пікірі иррационалды мінезге ие.
Көптеген адамдар гетерогенді ... жеке іс деп ... ... ... ... тәжірибесін байытады.
Некелесу мен отбасы ... ... ... ... саны ... ... ... жағдайда, моногамия дегеніміз – бір
еркек пен бір әйел арасындағы ... ... ал ... – бұл ... ... ... Полигамия 2 нұсқаға бөлінеді: полигиния – бір
еркектің екі немесе одан да көп ... ... және ... ... ... тек бір ғана әйелмен некелесуі.
Полигамияның пайда болуын социология позициясы жағы түсіндіреді,
яғни олар некедегі эволюционды-генетикалық некені ... ... ... ... ... ... Әйел мен еркектің сексуалды мінез-
құлық стратегияларының туа пайда болу айырмашылықтарын көрсете ... ... ... тән ... ... ... Полигамия
әйелдер арасында да, ерлер арасында да ... пен ... ... оның ... ерлердің автономиялық потенциалына
байланысты болады.
Моногамия көптеген белгілі ... ... ... формасы болып табылады және маңызды эволюционды потенциалға
ие. Бұл некенің ... ... ... тежеудің жиналуынан пайда
болды. Сонымен қатар индивидтің жыныстық ... ... ... санының
аздығынан да болады. ... ... ... ... ... ... ... әйел мен еркекті әр түрлі бағалайды және бұл
бағалау экономикалық статус негізінде шығады.
Классикалық моногамия бүкіл өмірлік бір ... ... ... өмір бойы
жеке жұп бір-ақ рет тұрады. ... ... ... ... ... ... ... пайда болады. Дәстүрлі моногамияға басты талап –
некеліктің, сексуалдылық пен ... ... ... ... болуындағы неке шарты моногамияны күшейтеді.
Психологиялық мағынада моногамия қабылдауды таңдау мен жұбына
қатынасы негізінде ... Біз ... ... ... ... бермейміз.
Тіпті сүйікті адамымызды болашақ жарымыз ретінде қабылдамаймыз. Өмірлік
серіктестікті таңдауда ... адам ... ... сәйкес келуіне
бейімделе отырып, өзінің жеке психологиялық ... ... ... ... ... мінез-құлқы, қызығушылықтары, көз-
қарасы, өмірлік кредосы, ... ... және ... ... ... ... ... (салыстырылған, құрылған) болса, онда
серіктестің орының басу мүмкін емес сезімі пайда болады және қатынас ұзаққа
созылып, мықтыланады. Осыған байланысты фактор ... ... ... ... және некеге дейінгі кезеңде жұптар бір-бірін жақсы білуге
мүмкіндік алады. Бірлескен өмір өтімі өскен ... ... ... әсер ... ... стереотипі қалыптасады. Бір-бірінің жақсы
мен ... ... ... бола ... ... өзара қалыпты мінез-құлық,
қабылдау мен кешіру тәжірибелері ... ... ... ... сақтауға мүмкіндік береді, бірақ өзгеруге кедергі
келдіреді. Бір сөзбен айтқанда ... ... ... ... мен ... ... арналған.
Берілген типология толығымен бүгінгі күннің дәстүріне сәйкес келеді.
Бұл құбылыс көп мөлшерде ... ... ... некелермен
бавйланысты сипатталады. Бұл жерде сериялық моногамия тұралы немесе жалғасу
полигамия туралы айтылады. Бұнда қандай да бір ... ... ер ... ... бір ... тұрады, бірақ өмір ағымында осындай некелік
одақтар ол үшін ... көп ... ... ... ... ... ... де
көрсетілген. Адамдардың аз бөлігі ... және ... ... ... ... Яғни ... ... бірлесе жұмыс істеу бақытсыз
некеге итермелейді. Ерлі-зайыптылар ... ... ... өмір ... ... неғұрлым төмен болса, соғұрлым олар
ажырасу ... ... ... ... ... ... өмір
мотивациясының ұзақтығы әр адамда әр түрлі. Жақындықты қамтамасыз ... ... ... мен ... ... келе ... ерлі-зайыпты жұптар махаббаттық қақтығыстарға шыдай алмайды. Ал
кейбіреулері өздерінің қатынастарының дамуын жаңа кезеңмен, ... ... ... ... заманғы адамдар уақытша неке бағдарымен
ерекшеленеді. Берілген бағдардың рөлі некелік ... ... ... ... ... ... бағдарының
әлсізденуінен некелікті тоқтату ... ... ... ... шешу – ... ... қасиеттеріне
байланысты қабылданады. Егер индивид жұбайының қанағаттандырмайтынын сезсе,
онда ол өз ... ... ... Егер ... ... ... онда ... отбасы
мүшелері некені сақтап қалуға ұмтылады. Отбасын қабылдау – әлеуметтік
трансформацияларға, сонымен ... ... ... ... ... ... ... келеді. Көбінесе бағдардың өзі субъектімен
қабылдана бермейді.
Уақытша ... ... ... ... ... ... мифі ... Бұндай құбылыс қоғамда немесе жеке өмірде
неке құлауының, ажырасудың таралуына жауап ... ... ... ... етеді. Бұл сондай-ақ ажырасу процедураларының аттарымен де
байланысты. Мамандар ажырасуды екі жағдайда бағалайды. Бір жағынан, ажырасу
отбасыны ... ... яғни ... ең ... құбылыс, апаттар
рискінің факторы, өзін-өзі өлтіру және алкоголизация. Ажырасу ... өте ... ... ... ... бас ... өмір мен ... байланыстардың ұйымдаспауы; материалдық
жағдайдың төмендеуі; балаларынан айырылу қаупі және т.б. Ажырасқан ... ... көп ... ұзақ ... бойы қайталану некесіне түсуге
мүмкіндіктері болмайды.

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 24 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Балалардың үлкендермен қарым-қатынасы29 бет
Жанұя құрамы және түрлері7 бет
Оқушылардың функционалдық сауаттылығы34 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь