«Қорқыт ата » дастанындағы ұлттық идея

І. КІРІСПЕ
ІІ. НЕГІЗГІ БӨЛІМ.
1.1Қорқыт ата дастанындағы ұлттық идеяны жаңғырту.
1.2.Қорқыт Ата тағылымы.
1.3. Халықтың бақытты өмірін аңсау Қорқыт тәлімінің басты идеясы
1.4. Қорқыт Ата мұрасының халықтық маңызы
ІІІ. ҚОРЫТЫНДЫ
ІҮ. ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Белгілі бір халықтың өзіне тән ерекшелігі,дүниетанымдық,тәрбиелік,мәдени мұрасы болады. Олар әр халықтың оқу,білім,тәлім – тәрбие тағы басқа мәдени болмысындағы ұлттық ерекшеліктерді көрсетеді.Әрбір ұлттың мәдениеті,ана тіліндегі әдебиеті мен ұлттық білім негізінде дамитыны белгілі.
«Қорқыт ата кітабын» өзінің тарихылығы,сюжеті,образдарының саралығын суреттейтін өмір тұрғысы,салт-сана көрінісі жағынан қазақтың батырлар жырына өте ұқсас.Сондай –ақ «Қорқыт ата кітабында» исламнан бұрынғы мифология көріністері елеулі орын алады.Мысалы «Аруз батырдың қойшысы мен пері қызынан Табакөз дәу туады.Аруыздың жау қолында өскен қыздың ұлы Бисат өлтіреді».Сол Бисатты жасында таудағы арыстан асырайды.Әзірейілмен соғысуы да мифологиялық желі.Бұл – ерте заманнан келе жатқан мифологиялық аңыздар.Бұл сарын «Оғызнамадан» бері келе жатыр.Оғыз тайпаларының тотемдері – арыстан,айдаһар болған.Осы белгілеріне қарағанда бұл жыр батысқа емес,шығысқа тән сюжетдейміз.Жырдағы көшпелі өмір суреттері,ерлік аталар пульті ғана емес,шаманизм,поэтиканың өрнектері де қазақ ұғымына өте жақын.
        
        Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым министрлігі
Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті
Филология факультеті
Қазақ тілі мен әдебиеті ... ... ... ... ... Анарбек А.А.
Адамзатова Ш.Қ.
Ерболат Е.
Тоқсанова А.Қ.
Берікболова А.
Семей 2015
Жоспар:
І. ... ... ... ... ата дастанындағы ұлттық идеяны жаңғырту.
1.2.Қорқыт Ата тағылымы.
1.3. Халықтың бақытты өмірін ... ... ... ... ... ... Ата ... халықтық маңызы
ІІІ. ҚОРЫТЫНДЫ
ІҮ. ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
КІРІСПЕ
Ғылыми жобаның көкейкестілігі хақында.
Белгілі бір халықтың өзіне тән ерекшелігі,дүниетанымдық,тәрбиелік,мәдени мұрасы болады. Олар әр халықтың ... - ... тағы ... ... ... ұлттық ерекшеліктерді көрсетеді.Әрбір ұлттың мәдениеті,ана тіліндегі әдебиеті мен ұлттық білім ... ... ... ... ... ... ... өмір тұрғысы,салт-сана көрінісі жағынан қазақтың батырлар жырына өте ұқсас.Сондай - ақ исламнан бұрынғы мифология көріністері елеулі орын ... .Сол ... ... ... ... асырайды.Әзірейілмен соғысуы да мифологиялық желі.Бұл - ерте заманнан келе жатқан мифологиялық аңыздар.Бұл сарын бері келе ... ... ... - ... ... ... қарағанда бұл жыр батысқа емес,шығысқа тән сюжетдейміз.Жырдағы көшпелі өмір суреттері,ерлік аталар пульті ғана емес,шаманизм,поэтиканың өрнектері де қазақ ұғымына өте ... ... ... ... ата - өмірде болған адам. Дей тұрғанмен, жырдағы Қорқыт - аңыз-әңгімеге толы мифтік бейне. деп басталатын нақыл сөздер ... ... ... мақал-мәтел мен қанатты сөздерге тым ұқсас келеді. Осының өзі-ақ дана ... ... ... ... өз ... ой-тілектерін қағазға түсіріп отырғанын аңғартады. [1.128бет]
Зерттеу обьектісі: > дастаны және Қорқыт жайлы аңыздар мен деректер.
Тақырыптың өзектілігі: > дастанындағы ұлттық ... ... ... ... ... ғылыми жоба түрінде зерттелмеген бұл дастандағы ұлттық көзқарасты қазақ халқының назарына ұсыну.
Зерттеу пәні: Ежелгі дәуір ... және ... ... ауыз ... ... ... аса ... тұлға Қорқыт шығармаларын теориялық тұрғыда талдап, өзіне тән даралық сипатын ашып, көтерген тақырыптарының өміршеңдігін дәлелдеп, ондағы ұлттық құндылықты көпшілік ... ... ...
- ... ... ғалымдардың пікірлерін, мақалаларын жинақтау, саралау.
- Қазақ аңыздарындағы Қорқыт бейнесінің танымдық ... ... ... ата ... ... ... ... Қорқыт ата мұрасының халық үшін маңыздылығын айқындап, саралау.
Зерттеу тұжырымдары: Халықтың бақытты ... ... ... ата ... басты идеясы болды.
Зерттеудің болжамы: Қорқыт ата тағылымы ұрпаққа дұрыс бағытты нұсқаушы, ұлттық тәлім- тәрбиеге толы мұра ретінде сан ғасырлыр бойы ... ... ... ... ... ата ... қолжазба нұсқалары.
Зерттеу әдістері: саралау әдісі, сауалнама алу, тұжырымдау, теориялық әдіс, ... ... ... ... ... ... Сыр ... өмір сүрген батыр, асқан күйші, аңыз кейіпкері Қорқыт ата ... ... рет ... ... ... Қорқыт шығармашылығын зерттеу барысындағы жобаның жаңалығы бірнеше сипаттарымен ... ... ... ... идеяға баса назар аударылды.
- > дастанына байланысты айтылған ой-пікірлер мен көзқарастар сараланып, бүгінгі ... ... ... ... ... ... ... теориялыық мәні: Тегінде > он екі жырдың әрқайссысы кезінде өз ... ... ... ... ... ... ... болса керек. Қорқыт ата дастанындағы он екі жырдың кейбіреулері бір қаһарман арқылы,бірдей оқиға бойынша өзара баййланысты ... те, ... олар ... ... ... ... орналаспаған.
Зерттеудің кезеңдер:
Бірінші кезеңде: Қорқыт ата туралы, оның өмір сүрген кезеңдері мен еңбектері, қызметі, яғни жалпы ... ... ... ... ... жан- ... қарастырылды.
Екінші кезеңде: Қорқыттың нақыл сөздерін талдап- талқылап, өз тақырыбымызға байланысты, яғни ұлттық идея көрінетін ... ... ... ... жүйелеп жазып, осы бойынша анкета сұрақтарын алып, ой- қорытынды жасадық.
Зерттеудің практикалық мәні:
Он екі жырдан құралған бұл дастанның ... ... ... ... пен ... мәні бар ... өте көп. Егер ол кітап түрінде ғана жинақталып, ... ғана ... он ... ... саны аз ... сөзсіз. Сондықтан, жаңа тхнологияларды пайдалана отырып шағын фильмдер, бейне роликтер түсірген дұрыс.
Зерттеудің дәлелдемелері: Анекета бойынша студенттерге сауалнама жүргіздік.
Тәжрибеге енгізу: Қорқыт ата ... ... ... ... бір ... елтіріп, реттілікпен жинақтап оны мектеп бағдарламасына енгізу керек. Колледж, Университет студенттеріне арнайы Қорқынтау сабағын тәжірибе жүзінде енгізсек.
Жоба ... ... ... ... ... ...
- Қорқыт ата атымен аталатын журнал,газает шығарылса;
- Қорқыт ата кітабында кездесетін нақыл сөздер мен жырларды ... ... ... ... ... ... ... жайлы мағұлматтар кеңейтілінсе.
- Қорқыттың нақыл сөздері мектеп оқулықтарында көптеп беріліп, өскелең ұрпақ Қорқыт нақылдарымен сусындап өссе ... ... ... ... ... ата дастанындағы ұлттық идеяны жаңғырту.
Ұлттық идея - ұлттың сол тарихи ... ... ... көрініс табатын ұлттық санада басымдыққа ие көзқарастар. Зерттеушілер бұл үғымның екі қырына баса маңыз береді. Бір ... ... ... ұлт деп ... ... екінші жағынан оның ерекше тарихи адамдар қауымдастығы ретіндегі өз көзқарастары, ұстанымдары, құндылықтары жайлы жалпақ ... жар ... ... ... бір ... ... таным
түсінігін айшықтай түсетін айрықша тұлғалар болды. Исламға дейінгі Тәңірлік дүниетанымның шашырап жатқан дерек көздерінің негізінде пайымдап, бас- ... ... ... болсақ, оның бел ортасында тұрған дара тұлғаларды айналып өту мүмкін емес. Солардың ... ... ... ... ... танымал-Қорқыт ата. Шығыс
Түркістаннан бастап Кіші Азияға дейінгі түркі ... ... да, ... да ... ойып орын ... ... ... бір ғана көркемдік дүниенің жеміс еместігі, мұның астарында берісі нақтылы тарихи тұлға, арысы тұтас қоғамдық-әлеуметтік, саяси, діни ... ... ... ... ... ... жатқандығы даусыз. Байыптап қарасақ, исламнан бұрынғы идеология мен таным-түсінікке қатысы бар тұлғалардың ... да, ... ... ... ... да Қорқыт есімі.
Қорқыттың этикалық әлемі-бұл қазақ халқы қоршаған табиғатқа, ұлы Отанға және оның батырлық өткеніне деген сүйіспеншілігін жиған ... ... ... ... ... тірі жалғасы, болашаққа сеніммен қараудың таусылмас қайнар көзі және ... ... ... жас та, кәрі де және одан өмірлік ауыртпалықтардан айығуға, жанына тыныштық және жүрек-теріне жылылық таба ... ... ... ... ... өмірінде үлкен рөл атқарды, олар күні бүгінге дейін ... ... ... мақал мен мәтелдер ретінде қабылданады. Оның қанатты ... ... ... сөзі ... . ... ата өзінің ел-жұртына тағы мынадай өсиет айтқан: , т.б.[2.452-453бет]
Қорқыт Ата ... ... ... ... ... мән ... ... сабақтастығы адамзат болмысының басты қағидасы бола отырып, ... ... ... ... ... бұл қағиданың бұзылуы олардың болмыссыздығына әкеліп, адамгершілік өлшемдерге қайшы келеді. "Салор қазан үйінің шабылғаны ... ... ... ... ... ... ... тәрбиелік-тәлімдік мәнін төмендегіше суреттейді: Қарлы таулар қартайса, шөп бітпес, Арналы өзендер қартайса, су келмес,Биелер қартайса, құлын бермес,Ей, кәпір әйел қартайса, ұл ... ... ... салтанатты түрде атап өтуі және адамзаттың әлемнің бөлшегі ретіндегі тұтастық туралы ... ... ... Осы ... көне Рим ... ... да: "Бала болмаса, адам мен адамның табиғи байланысының болуы да мүмкін емес. ... ... ... ... тіршілікте ұштасып жатқандығын байқау қиын емес".Оның дидактикалық ... ... ... сөздерінің, оның ішінде ата-салтын қастерлеу, жалпы адамзаттық, ... ... ... ... қағидалары бүгін де өз мәнін жойған жоқ. Мәселен, ата дәстүрі мен ... ... ... ... ... туралы өсиетнамалары мен қатар жырларында да жақсы айтылады. "Қыз анадан ... ... ... "Ұл атадан көрмейінше сапар шекпес" "Ата малынан не пайда, баста дәулет болмаса".Қорқыт атадан қалған тағы бір ... ... ... ... "Тәңірге сиынбаған адамның тілегі қабыл болмайды. Тәңірі пендесінің маңдайына не жазса, сол болады". ... ... ... ... ... ... өзін ... ұстаған адамға тәңірі бақ бермейді", "Анадан өнеге көрмеген қыз жаман, атадан тағылым алмаған ұл жаман. ... бала ел басы ... ... дәм ... де ... ... ... балада болар", "Ақылсыз баладан ата дәулетінен қайран жоқ", "Батыр туған жігіттің садағының оғы да қылыштай кесіп ... ... атын ... ақылсыз баланың әке омыртқасынан жаралып, ана құрсағында шырланып, ... ... "Ата ... ... өзінің тегін қуған балаға ешкім жетпейді", "Өтірік сөз өрге баспайды, өтірікші болғаннан, жарық көріп, өмір ... көп ... әйел ... ... ... қызықты идеялардың өзара алмасуы мен ой толғаулардың үндестігін Қорқыт Атадан да
Байқауға болады. Қорқыт бойынша, ... ... ... ... кіріспе сөзінде әйел төрт түрлі болады, оның басы құт әйел, соңы - қанағаты жоқ әйел, одан қалса елін ығыр ... ... ... ... ... ... әйел деген. Жақсы әйел ерінің бар жоғын білдірмей, елге аға бола алады дейді. Мұнысы мақал емес, нақыл сөз., - ... ұлы ... ... ... ... ... кескіні, үй-тұрмыс жағдайы,ата-ана, ұл мен қыз, күйеу бала, ... ... ... ... ... беріп, өмір туралы философиясы мен ажалмен алысқан аңыздарында оптимистік сарын бар. Ұлы баба арманы, мұраты адамзатқа жер бетіндегі өмірдің ... ... ... ... рух пен ... ізгіліктің дәнін себу арқылы асыл қасиеттер дарыту.[2.454бет]
Қорқыт көтерген мәңгілік мәселесі-өмірсүйгіштікке шақыру және өмірді сүйген адам ғана өз ұрпағын адамгершілік негізінде ... сол ... ... ... ... ... ... жауапкершілігін түсінеді және перзенттік борышын барынша парасаттылықпен, ыждағатты түрде орындауға тырысады. Адамның тектілігі де, намысының ... ... де ... жатыр. Тектілікке, атаққа іліну немесе байлық пен мансап құру жатпайды, керісінше, дүниенің сырын, оның ... ... ... түсініп, ақылыңмен екшеп, айналаңа жылуыңды шаша жарқын өмір сүруді жатқызуға болады. Адам ... ... ... ... дүниені көркейтуге өз үлесін қосуы, дарынын шабытпен шалқытып, адамдарды біріктіре білсе тектілік танытқаны. Бұл болмыста өмір сүре білу дегеніміз ... ... ... ... ... жеңе білу, мүмкіндігінше тіршілікпен үйлесімділікті орнатуға атсалысуы.Бұл іс-әрекеттегі ұқыптылық -адамның үлкен өмірдің алдындағы жауапкершілігі.
Қорқыт жырларындағы отаншылдық пен ... ... пен ... сабырлылықпен төзімділік-біздің бәріміздің ата-бабаларымызды қандай қиын сыннан да алып шыққан түркілік қанымызда бар қасиеттер. Қорқыт ата мұрасы ... ... ... ... ... шын ... ... өсуімізге ықпалы зор, сондықтан Қорқыт атаның нақыл сөздерін әр жастағы адам өзінше оқиды, өзіне керегін алып, өмірлік тәжірибеде қолданады. Осы ... бен ... ... ... да ... ... ... өркениетінің тарихында лайықты орнымызды иелену
үшін біз Қорқыт Ата мұрасын зейін қоя оқып, өзімізден кейінгі ұрпаққа үлгі өнеге етуіміз ... ... ел ... ... ... қайраткер ғана емес, түркілік дүниетанымның мәйегін жасап кеткен ғұлама ойшыл, әлемдік ақыл-ой мәдениетінде өз орны бар философ-гуманист
айтты ... ... мен ... ... ... мәнін жоймағандығы соншалық, оның кейбірі әлі күнге дейінқазіргі қазақ өмірінде қолданылып келеді. ... сан ... ... орны бар кезеңге орта ғасырлық түркілікмәдениетті жатқызамыз. Ал халқымыздың даналығын ... ірі ... ... ... қазіргі ұрпақтың, гуманитарлық ғылымдардың қасиеті парыздарының қатарына жатқызамыз. Осы ... ... ... ... ... рухани мұралар көптеп саналады. Ортағасырлық педагогикалық ой-пікірдің даму тарихында аты әлемге әйгілі ортағасырлық данышпандары - Қорқыт Ата, ... ... ... әлемге мәшһүр етті.[2.455бет]
Қорқыт Ата тағылымы.
ҮІІІ ғасырда Сыр бойында өмір сүрген Қорқыт Ата - ... ... ... ағартушысы, ойшылы, әрі ақын, сазгер, әрі күйші, тарихта ерекше рухани із қалдырған, халық ... ... ... философиялық толғамдарында өмір мен өлім мәселелерін көтерді. Мәңгі өлмеудің ... ... ... Аңыз ... ол ақ түйені мініп, дүниенің төрт бұрышын кезеді. Бірақ ... ... да, ... қазылып жатқан көр кездеседі. "Кімге қазып жатырсыздар?" деген сұрауына "Қорқыттың көрі" деген жауап алады. ... ... ... ... ... ... екен ... қорытындыға келеді. Ол пікірді оған түрлі жан-жануарлар да, өсімдіктер де, ... әлем ... ... Қорқыт ата поэма, күйлер шығарып, оны қобызда орындайтын ... Сол ... де ... ата ... ... Ата ... деп ... Себебі, Қорқыт Ата айтқан жырларды, дастандарды жинақтап, солай атапа ... ... 12 ... ... кітапта батырлық, елдік, адамгершілік туралы оқиғалар жырланады.
"Қорқыт Ата кітабы"- бүкіл түркі тілдес халықтарға ортақ аса көрнекті жазба ... Бұл ... ... мәні ... афоризмдер, қанатты сөздер мен тағылымдық-танымдық идеяалар, өсиет сөздер көптеп кездеседі. Қорқыттың есімін көшпенді түркі тайпалары ежелден қастерлеген. Сондықтан да ... ... ... пірі - ... Ата, бата ... ... ақын асқан ата, таңқалып жұрттың бәрі тұрады екен, қобызбен Қорқыт Ата күй ... - деп ... ... ма қиын іс ... ... ... алмай, ел ешбір жұмысқа қол ұрмаған. Ел оның ... ... ... ... ... ... нақыл сөздерінен мысал келтірсек: "Тәңірге сиынбаған адамның тілегі қабыл болмайды. ... ... ... не ... сол ... ... ... адамды тәңірі сүймейді. Басқалардың өзін жоғары ұстаған адамға ... бақ ... ... ... ұл өгей: қаншама бағып, қаққанмен ол саған ұл болмайды. Ер жетіп, ат ... ... ... соң өз ... ... ... ол тәрбиелеген адамға көрдім-білдім деген де сөзді айтпас". "Анадан өнеге көрмеген қыз жаман, ... ... ... ұл ... ... бала ел басы ... үйінен дәм беруге де жарымайды", "Ананың көңілі балада болар", ... ... ата ... ... жоқ". ... Ата ... ел-жұртына тағы мынадай өсиет айтқан: "Батыр туған ... ... оғы да ... ... ... "Атаның атын былғаған ақылсыз баланың әке омыртқасынан жаралып, ана құрсағында ... ... ... "Ата ... ... ... тегін қуған балаға ешкім жетпейді", "Өтірік сөз өрге ... ... ... ... ... өмір ... көп ...
Шығармадағы оқиғаларды баяндау желісі Ә.Фирдоусидің "Шахнамасына" үлгі болған еді. Шығарма Шығыс елдеріне кең тараған. Ол - ... ... ... ... ... сақталған. Көшірмесін түріктер одан біз қазақ тіліне аударған. Қорқыт Ата философиясында ұрпақтар сабақтастығы қағидасына ерекше мән ... ... ... ... ... басты қағидасы бола отырып, қазіргі заманғы кейбір өркениетті елдердегі бұл қағиданың бұзылуы олардың болмыссыздығына әкеліп, адамгершілік өлшемдерге ... ... ... ... ... ... туралы әңгімесінің баяны" жырында ұрпақтар сабақтастығы қағидасының тәрбиелік-тәлімдік мәнін төмендегіше ... ... ... ... шөп ... ... ... қартайса, су келмес, Биелер қартайса, құлын бермес, Ей, кәпір әйел қартайса, ұл ... ... ... ... салтанатты түрде атап өтуі және адамзаттың әлемнің бөлшегі ретіндегі тұтастық туралы дүниетанымдық көзқарастарытұжырымдалды. Осы жерден көне Рим ... ... да: ... ... адам мен адамның табиғи байланысының болуы да мүмкін емес. Бұл байланыс жойылса, ортақ тіршілікте ұштасып жатқандығын байқау қиынемес". Кең ... ... ... ... ... өмір кешкен көшпенділер "Адамзат өмірінің мәні неде?" деген философиялық ... ... ... ... ... ... бірі екендігі туралы түсінікке әкеліп салған. [3.70 бет.]
Қорқыт Ата мұрасындағы адам ... оның өмір сүру ... ... және ... мен ... болмыс хақындағы әлеуметтік-тұрмыстық толғаныстарына алып келеді. Онда халқының болашағы, жалпы адамгершілік құндылықтар мен ... ... ... ата салтын, дәстүрін құрметтеу мен қастерлеу мәселелері өз болды. Қорқыт Атаны қазақ, жалпы түркі халықтарының мәдени-дәстүрінің ... ... бірі деп ... ... ... Ата ... ... оның тағылымдық көзқарастары ең алдымен даналық тұжырымдар арқылы берілетін өсиетнамалардан, ғибратнамалардан тұрады. Әрбір жыр соңындағы қорытынды сөздерінің ақыл-кеңес пен ... ... ой ... ... Оның ... ... берілетін нақыл сөздерінің, оның ішінде ата-салтын қастерлеу, жалпы ... ... ... ... ... ... бүгін де өз мәнін жойған жоқ. Мәселен, ата дәстүрі мен салты, ... ... ... ... ... ... мен ... жырларында да жақсы айтылады. "Қыз анадан көрмейінше өнеге алмас", "Ұл атадан көрмейінше сапар шекпес", "Ұлдың күні қараң, ата өлік мал ... "Ата ... не ... ... дәулет болмаса". Күллі түркі халықтарына ортақ Қорқыт Ата тағылымдық қағидалары күні бүгінге дейін өз мәнін жойған жоқ. Қорқыт Ата ... ... ХХІ ... өмір ... ... ... мән беріп, ұлттық тәрбие мен білім беру жүйесінде кеңінен пайдаланылып келеді. Қазір Егеменді Қазақстанда Қорқыт Атаның философиялық, педагогикалық, психологиялық ой-толғаныстары ... ... ... ... ... ... ... диссертациялар қорғалып, монографиялық кандидаттық диссертациялар қорғалып, монографиялық еңбектер ... көре ... Атап ... ... А. ... Ата", А., 1997; Ермеков Қ.Е., Аташ Б.М. "Қорқыт Ата - ... ... А, 2002; Есім Ғ. ... ... ... 1998, №4; Бейсенов Қ. ІХ-Х ғасырлардағы қазақ ойшылдары. Жарықбаев Қ.Б, Қалиев С. Қазақтың тәлімдік ой-пікір антологиясы, Алматы, 1994. ... ... ... ... ... елдерінің едәуір ерекшеліктері болды. Мұнда қайта өрлеу (Ренессанс) Батыс ... 5-6 ... ... яғни ... ... ... Әсіресе, бұл Орта Азия мен Иран жеріне қатысты болды. Оның себебі, бұл жерлерді атақты Жібек жолы ... пен ... ... ... ... қатынасын күшейіп, экономикасын дамытуға әсерін тигізді.
Қорқыт Ата мұраларының Қазақстанның тарихы менмәдениетінде ... орны зор. ... ... ... ала ... ... ... құндылықтардың мәнін жоғалтпай сақтай білу,
ұлттық тарихымызды жаңаша зерделеу, ... сана мен ... ... - XXI ... ұрпағының парызы.[3.71-73бет.]
Қорқыт ата өзінің ел-жұртына тағы мынадай өсиет айтқан: .
.
Тыңдап көрелік, хан ием, ... тағы не ... ... ... деп ... ... жанған от ішінде ретке келтіріп, кітап еткен Аффан ұлы ... ... ... жерге салынған Алланың үйі - Меккеге - құрмет! ... ... ... ... ... ... ... іздеп, Меккеге тәубе еткендерге - құрмет! Күндердің жақсысы - жұма өлмесін! Жұма ... ... ... ... Сол ... ... ... салған мешіт қауымдарына - құрмет! Мұнараға ... азан ... -- ... ... ... намаз оқыған ерлі-зайыпты жұбайларға - құрмет! Талай жылды басынан кешіріп, шашы аппақ қудай болған ... - ... ... ақ ... бөбегіне емізіп тойғызған асыл аналарға - құрмет! Солар үшін ақ отау ... ... ... ... ... ... ... жаңа туған ұлға - құрмет!
Бүкіл ... ... ... жоқ ... - ... Хан ием, ... ... сол Алла бізге рақым етіп, жар болсын!
құрыған әйел, екіншісі - ... ... ... - ... құты болған әйел, төртіншісі - кесір әйел. Әйел біткеннің ең жаманы - ... ... құты ... әйел даладан бір қонақ келсе, үйінде ері болмаса да, оған сусын беріп, бар дәмін алдына қояды, ... ... ... ... - Айша мен ... бата ... ... Хан ием, мұндай әйелдер мыңдап өссе де көп емес, бәлки аз. Сіздің ошағыңызға сондай әйел кез ... ... - ... ... ... Ондай әйел таңертең төсегінен тұрып, беті-қолын жумастан, тоғыз тоқаштың бәрін аударыстырып, ең тәуірін таңдап жейді, ... ... бір ... айранды басына көтеріп, қарынды қампитады, содан соң маңдайын сабалап, жылан бастайды да: ... ... - адам ... ... ... ... ... Үйге түзден бір ұятты қоанқ келіп, ері оған: , -- ... ... ... ... бақытты өмірін аңсау Қорқыт тәлімінің басты идеясы
Алматылық жас архитектор Ибраев Бектің жобасы бойынша жүзеге асырылған,Қорқыт атаның көне ... ... - қыл ... ... бұл ... жермен бірге ыңылдап,ун салып тұрады.Ескерткіш Қызылорда облысы,Қармақшы ауданының ... ... ... ... бой ... ата ... 1898 жылы қазақтың көрнекті фольклорисі қазақ ауыз әдебиеті үлгілерінің ... ... ... ... ... ... фото сурет Стамбул университетінің профессоры М.Ериннің еңбегінде пайдаланылған,тағы бір қызық жайт: халық поэзиясында Қорқыт қазақтың ... ... ... - ... ... ... ретінде жырланады.Қобызшы жасаушы да,тартушы да - Қорқыт.Жырда халықтың бұл тамаша аспабы - қыл ... ... ... ... да ... түбінен
Қайырылып алған қобызым.
Уйеңкінің түбінен
Үйреніп алған,қобызым.
Ақ қайыңның безінен
Қағып алған қобызым.
Өзегінен қара емен
Ойып алған, қобызым.
Қыл құйрығы тұлпардың
Ішек қылған,қобызым.
Ақ ырғайын қияның
Құлақ қылған,қобызым.
Ортекенің ... ... ... ... алған,қобызым.
Сырыңды ашып үніңді
Сынап алған қобызым.
Өзі мықты,үні әдемі,сазды болуы үшін қазақ халқында қобыз аспабы күні ... ... осы ... ... келеді:
Қорқыт туар кезінде,
Қараспанды су алған.
Қара жерді құм алған.
Ол туарда ел қорқып,
Туған соң әбден қуанған.
Халақ ақын - ... ... ... ... ... ... күнін осылай жырлаған.
Қорқыт атаның сегіз қырлы күмбезді мазары қазіргі Қызылорда облысы,Қармақшы ауданына ... ... ... ... ... ... ... IX-XI ғасырда орнатылған.Мазардың сыртқы көрінісі қазақтың киіз үйі сияқты дөңгелек. Ә:А:Диваев пен И:А:Кастаньенің зерттеуі бойынша IX ... ... ... ... жағы ... ... оюларымен безендіріліп,кереге,уықтар бейнеленген.XIX ғасырдың аяғында Қорқыттың табыты басқа жерге көшіріліп,мазарының қалдықтарын Сыр суы ... ... ... өлең ... ... өмірінде қобыздың жанға медеу беретін күшті құрал ретінде қызмет атқарып келгені сипатталған.Қобыз - қиын арып - ... ... ... ... өмір ... болғаны айтылады:
Жиһан кезіп жүргенде,
Серік қылған,қобызым.
Өзек талған кезімде,
Талшық қылған,қобызым.
Таусылғанда амалым,
Нақыл берген қобызым.
Шағылғанда ... ... ... ... мұңайтпай,
Сазым болған,қобызым.
Замананың сағымын,
Күй ғып тартқан,қобызым.
Сарылғанның саласын
Сыр ғып тартқан қобызым.
Жинаушы Ғали Киізбаевтың тапсырған бір өлеңінде Қорқыт ата өмірінің ... ... ... 40 жыл ... ... өмір ... қарсы күрескен Қорқыт арманына жете алмай, арып - шашып,бір тауды мекен етеді. деп тұжырымдаған.Қорқыт қобыз тартып,жыр толғайды.[5.171-187бет.]
Қиялмен қырық жыл ... ... ... әділетсіз жер мен аспан.
Жете алмай қиялына арып - ашып,
Бір тауды мекен қылып,жалғыз жатқан.
Сол тауда ... ... ... ... ... тауып,
Жете алмай қиялына арып - талып,
Етіпті күйелтуге ойын - сауық.
Бір ғажабы халықтың осындай өлең - ... ән - ... ... ... - ... ... ... туралы аңыз - әңгімелермен сарындас,сәйкес келетіні таңқаларлық.
Халақтың бақытты өмірін аңсаған Қорқыт өмір бойы ... - ... ... ... ... желмаясына мініп ,дүниенің төрбұрышын кезген Қорқыт қайда барса да алдынан қазылған көрді көріп,дүниеде ешбір ... ... жоқ ... ... бар екен ... тұжырымға келеді.
Олар да бұл дүниеге келді,кетті,
Бейне керуен қонды,көшті.
Оларды да ажал алды,жер жұтты,
Фәни дүние ... ... - ... ... соңы - өлімді дүние.
Сонда да болса осы бір қиын жолдан шығудың ,адам атын өлтірмей,мәңгілік етудің ... ... ... ... ол ... - ... мәңгілік етудің жолын іздейді.Қорқыт адам жүрегін тебірентетін толғауы тоқсан түрлі ... ... ... ... ол ... ән мен ... ... ұрпақтан - ұрпаққа тарап,халық жүрегінде мәңгі сақталатын мұра,рухани дүние.
Қорқыттың ... ... 1975 жылы ... ... ... және өнер ... ... музыкалық - фольклорлық экспедицияға қатысушы,Қазақстанның тарихи және ... ... ... ... белсенді жанашыры М.Байділдаев Қызылорда қаласының сол кезде 96 жасқа толған ... ... ... - ... ... ... орындауынан магнитафонға жазып алған.Бұл күйлер институттың музыка бөлімінде сақтаулы,кейбір күйтабақта түсірілген.
Қорқыт кітабындағы кіріспеде мақал-мәтел,нақыл сөздер елеулі орын алған.Түрік және ... ... ... бұл ... сөздердің деп те атаған.Кіріспеге кірген мақал- мәтел,нақыл-өсиет сөздерінде өткен заман ... ... - ... мен ... ... тіршілігінен беріледі.
басқа әңгімелер де нақыл сөздер кездесіп отырады.Мысалы: , деген сияқты тағы басқа қорқыт айтты дейтін ... мен ... ... өзінің мәнін жоймағындағы соншалық,оның кейбірі әлі күнге дейін қазіргі қазақ өмірінде қолданылып келеді.
- дүниежүзілік әдебиеттің алтын ... ... ... ... ... ... мұра ретінде жоғары бағалап,оны көздің қарашығындай сақтап,болашақ ұрпаққа ... білу - ... ... ... зор ... ата - ... көсем ретінде көріністерге,дінге деген көз-қарастарына кейбір қайшылықтар,жеке үстірттіктер,түсінбеушіліктер кездескенмен,ол ешқашан дінге берілген фанатик,өмір қуаныш - ... ... ... уағыздаған тақуа,бәрін жоққа шығаратын нигилист,торығатын скептик,көз-қарасы теріс ... ... ... ... ... ... ... мазмұны айқындағандай,дүниеге көз-қарасында көбінде рационализмге,деизмге бейім.Бұл философиялық бағыт бойынша дүниені жаратушы бір күш бар дегенді мойындаушылық ... ... - ... ... жарасымдылығы,жүйелі тынысы мен үнемі қозғалысы;өмірде ақиқат,шындық,білім-ғылым,ақыл мен сезім дамуы ... іске ... да ... ... ... араласпайды,адамның болмысты танып білу мен адам өзін-өзі жетілдіру мүмкіншіліктерінде шек ... ... ... ... осы ... жақтағандары белгілі.Бұл Қорқыт тағылымы.[6.63-65бет.]
Зорлық,зомбылық етек алған кездегі ел жайын суреттеу,жақсылыққа,әділеттікке үндеу,білім - ғылым арқылы адамдардың сана-сезіміне,наным - ... - ... ... - ... әсер ету, ... қазақ ортасын жақсартуды мақсұт еткен Қорқыт ата.
Дүниенің барлық көріністерін,адам өміріндегі мың алуан құбылыстарды бүкіл болмысымен,барлық жүйке-сезімімен қабылдай ... ... ... шек ... ... сырын,желдің үнін,құстың әнін,адамның арман-қиялымен, мұңымен бірден түсінді.Біз оның өлең ырғақтарынан өзіміздің жан ... ... - ... ең ... ... саусағынан өнері тамған,жаратылыс барлық шеберлікке жетуді қалап тұрған Қорқыт өлең - жырын үшкірлей,ұшқырлай түсу үшін олардың көбіне ән де ... да ... ... ... мен сезімді қосақтай алғыштықтың айқын мысалы,талант дәрежесінің биіктігі.
Өмір бойы бір рет ... ... ... ақын - ... түсіндіру үшін көбінесе > - деген сұраққа жауап береді.Ол жырларымен жақсылық пен жамандықтың тегін танытты,сұлулықтың,әділдіктің не ... ... ... ... ... ... көрсетті.Бақыттылық не,бақытсыздық не? Бақыттылықтан неге бақытсыздық туады?Әйтпесе ... ... ... ... ... ... ол өз өмірінің мысалдарымен баяндады.Адам өміріне араласар,адам тағдарына сан түрлі қозғау салар неше алуан себептер бар екені де біз ... ... ... ... Ата ... ... маңызы
Түрік дәстүрін,салтын,әдетін,сенімдерін, басқа халықтардан айырмашылығын,қысқасы,қоғамдық мінездемесін ертегілерінде айтқан,оны бүгінге дейін әдемілеп жеткізген ұлы ... ... жылы ... .Өмір сүрген ғасыры да даулы .Кейбір зерттеушілер Қорқыт атаның Оғыз түріктерінің ертекшісі және дастаншысы болғанын айтып,Қорқыттың ... ... 12 ... - ... ... ... ... келтіреді.
Қорқыт ата ертегілерінің негізгі оғыз - қыпшақ түріктерінің өмір-тұрмысына негізделген және осы заманның салт,әдет - ... және ... ... ... ... ... Қорқыт атаның Пайғамбарға елші болып жіберілгені туралы жазылады.Бұл қосымшалардың түріктердің ислам дінін қабылдағаннан кейін жазылуы мүмкін.Қорқыт ата ... - оғыз ... ... ... табылады.
қазақ халқының құрылуына тікелей қатысы бар.Ол өзі ... ... ... ... хан ұлы ... ... жыр;
* Қазай бектің ауылын жау шапқаны туралы жыр;
* Оғыз ... жыры және тағы ... ата ... ... оғыз ... ... ... сыртқы жаулардан қорғау үшін қан майданға шыққан алып батырларының ерлігі туралы толғайды.Дастанда ерлік,әділдік,адамгершілік,ата - ... ... ... тұру ... ізгі ... ... ... қорқақтық пен опасыздыққа,әдепсіздік пен сарандыққа қарсы күреседі.Қорқыт ата ... ... мен ... ... ... ... осы ... аша түседі.Жырлардың тек жартысынан астамы Қазан бектің әйелі Бөрілі сұлу және оның ұлы Ораз ел басқарған Баяндыр хан,Дерсе хан,оның баласы ... тағы ... ... ... ... ... те ... ата кітабында тәрбиелік құнары мол қанатты сөздер көптеп ұшырасады.Мысалы:
Жер қадірін ел біледі,ер қадірін ер ... ... ... ... ... қиналмай жол шалмас;
Көңілі пысық ерде дәулет болмас;
Қар қаншама қалың ... - ... ... ... ... кез-келген жайсыздық пен үйлесімділікке адамның қарсы тұруға еркі бар ... ... ... аруағын шақыруға,толып жатқан басқа дүниелік екі ортада тығыз қарым-қатынас орнатуға жол ашық.Қорқыт ата мұның жолын жалбарыну ғана емес ,қиыншылыққа ... ... ... және ... ... оған ... ... де,жолы да алуан түрлі болады,деп ұрпағына жігер,өзіне-өзі сену ... күш ... ... баба.[8.73-75бет.]
Қорқыт - осы сенімнің айқын айғағы.Бұл дүниенің де,ол дүниенің де ортақ тұлғасы іспетті жан ... ... ... ... өлі ... ... тірі ... ата деген өсиет осыдан қалған.
Қорқыттың не себепті өлмейтіні жайлы академик З.Бартольд өте қызықты пікір ... ... ... сүйене отырып,ол былай дейді: деп жорамал айтқан зерттеуші.
- әр түрлі ... ... бола ... жасау мен ізгілік көрсетудібіртұтас өріп отыратын аса мәнді кітап,әдебиетіміздің тарихынан Қорқыт ақынға жоғары орын алып ... ... ... ата ... бұл ... жұмысында, шығарма ішінде кездесетін ұлттық идея, ұлттық болмыс жайлы біраз деректер қарастырылды. Ғылыми деректерге ... ... ата ... он екі ... ... Бірақ олар жылнамалар боынша, окиғалар реті бойынша дұрыс ... ... ... біз үшін маңыздысы сол дастандардың ішіндегі құнды мағұлматтар болып отыр. Әрбір дастанның өзіндік ... бар. ... ... ... ... ... ... сипатталынса, ал енді бірінде адами қасиеттер басты идеяға айналады. Сол дәуірде өмір сүрген қазақ қауымдастығының қал жағдайы, тұрмыс ... ... да ... ... ... ата ... ... кітап беттеріне ақпараттар басылып шыққанымен, оны ізденіп. Оқып жатқан кітапсүйер қауымның қарасы аздау. Сондықтан, осы зерттеу барысында ... ... ... ... болмыс жайлы тұстарын ғана теріп алынып, шағын тұрде жинақталынған.
Бабамыз бала кезінен ... ел ... ... ... ... ... азамат. Сондықтан да болар жастайынан сан қырлы өнерді меңгерді. Қорқыт жайлы әңгіме басталса, сөзі құлақ түбіне келері сөзсіз ғой. Дәл осы ... ... ақ ... ... ... жатыр. Оның үніндегі қоңырлық, жасалыну тәсілі, қазақ үшін ... ... ... ... ... ... аспаптың қазақ жұртшылығына тигізер пайдасы мол болды. Ең алғаш оның жағымды ... ... ... үшін ... ... бір ... ... мәдениетімізді қалыптастырып берді. Қазіргі қоғамда домбырадан кейін қобыз ұлттық құндылыққа айналды.
Сонымен қатар Қорқын атамыз ел ... ... ... ... дана болғаны мәлім. Ердің дауын екі ауыз сөзбен шешкен бабаларымыз сөз қадірін түсінген. Аталы сөзді бағалай білген елдің оған ... ... тұсы ... Осы тұрғыдан алып қарасақ та Қорқыт мұраларында ұлтқа пайдасы тиер маңызды мәліметтердің көп екенін ... ... Оның ... қыры осы ... ... ... ... Қорқыт сөзі > деген мағынаны білдіреді делінеді бір деректерде. Расымен бабамыз өз ортасына қонған құт ретінде ... Сол ... ... ... сипаттап кеткен. Өзіндік өмірден түйген философиялық ойлары бүгінгі ұрпақ үшін өз ... ... ... ... ... ... ... басты арманы барлық елдің тыныштықта, бақытты өмір сүргенін қалады. ... жер ... ел ... ... абыз ... жайлы аңыздар да көп. Соның бәрін өскелең ұрпақтың бойына ... ... ... оқулықтарындағы Қорқыт жайлы ақпараттың ауқымын кеңейту керек. Себебі Қорқыт шығармаларымен тереңірек танысып, оны сан қырлы жағынан талдау бүгінгі ... ... ... ... ... қазақ тарихынан жоғалтып алу қауыпымыз бар. Өйткен Өзбек, Қырғыз сияқты түркі ... Азия ... ... ... ... ... оны өз ... ұлы азаматы ретінде дәләлдемек ойлары бар.
Қорытынды
Қорыта айтқанда, Қорқыт ата кітабы -- әр түрлі жырлардың жинағы болса да, ... ... мен ... ... ... өріп отырады. Қорқыт ата кітабында тәрбиелік құнары мол қанатты сөздер көптеп ұшырасады. Мысалы:
Жер қадірін ел біледі, ел қадірін ер біледі;
Құлан ... ... ... ... ... ... жол шалмас;
Көңілі пасық ерде дәулет болмас;
Қар қаншама қалың жауғанмен -- жазға бармас;
Анадан өнеге көрмеген қыз; Ата даңқын ... ... ... қуған балаға ешкім жетпейді, т.б.
Қолына қобыз ұстаған ұзан (абыз,жырау) елден елге жетеді - деп Қорқыт атаның өзі ... ... ол ... ... ... ұрпаққа тарайды.
Сонымен қорытындылай келе, Қорқыт мұраларының ақыл-нақылға құралған шешендік нақыл сөздерінің аз кездеспейтінін байқауға болады. Нақыл сөздерінде ырғақ, ұйқасқа құралған ... ... ... да ... ой анық ... бүгінгі күнде де өз тәрбиелік мәнін жоғалтпаған. Ғасырлар сынынан өтіп, бізге жеткен Қорқыт ата қазақ ... ... ... бірі және ол ... бүгінгі жастар үшін оғыз, қыпшақ дәуірінің ұлы мұрасы қазақ эпикалық дәстүрінің алғашқы баспалдағы ретінде ... ... ... пайымдауынша, адамдар адамилық қасиеттерін сақтап қалу керек. Адам үшін ең ... ... ... ... нақыл сөздерін бүгінде халық көптеп қолданады деп ауыз толтырып айта алмаймыз. Десе де Қорқыт сөздерінен бүгінгі кездің өзекті мәселесіне ... ... ... шешімді Қорқыт сөздерінен байқауға болады.
Сөзіміз дәлелді болуы үшін ... 1986 жылы ... ... атты ... ... кіріспесіне назар бұрсақ.
деп басталатын базбір нақыл сөздерді ... ... ... ... адам ... ... ажал келіп, өлмейді>>,
Қорқыт Ата философиясында ұрпақтар сабақтастығы қағидасына ерекше мәнберген. Ұрпақтар сабақтастығы адамзат болмысының ... ... бола ... ... ... кейбір өркениетті елдердегі бұл қағиданың бұзылуы олардың болмыссыздығына әкеліп, адамгершілік өлшемдерге қайшы ... ... ... ... ... туралы әңгімесінің баяны" жырында ұрпақтар сабақтастығы қағидасының тәрбиелік-тәлімдік мәнін төмендегіше суреттейді: Қарлы таулар қартайса, шөп ... ... ... қартайса, су келмес, Биелер қартайса, құлын бермес, Ей, кәпір әйел қартайса, ұл бермес Баланың өмірге келуін салтанатты түрде атап өтуі және ... ... ... ... тұтастық туралы дүниетанымдық көзқарастары тұжырымдалды. Осы жерден көне Рим философы Цицеронның да: ... ... адам мен ... табиғи байланысының болуы да мүмкін емес. Бұл байланыс жойылса, ортақ тіршілікте ұштасып жатқандығын байқау қиын ... Оның ... ... берілетін нақыл сөздерінің, оның ішінде ата- салтын қастерлеу, ... ... ... ... туралы айтқан қағидалары бүгін де өз мәнін жойған жоқ. Мәселен, ата дәстүрі мен ... ... ... ... ... ... өсиетнамалары мен қатар жырларында да жақсы айтылады. "Қыз анадан көрмейінше өнеге алмас", "Ұл ... ... ... ... "Ата ... не ... баста дәулет болмаса". Қорқыт атадан қалған тағы бір ... ... ... ... ... ... ... тілегі қабыл болмайды. Тәңірі пендесінің маңдайына не жазса, сол болады". "Менмен, тәкаппар адамды тәңірі сүймейді. Басқалардың өзін жоғары ұстаған адамға ... бақ ... ... ... ... қыз жаман, атадан тағылым алмаған ұл жаман. Ондай бала ел басы ... ... дәм ... де ... "Ананың көңілі балада болар", "Ақылсыз баладан ата дәулетінен қайран жоқ", ... ... ... садағының оғы да қылыштай кесіп түседі", "Атаның атын былғаған ақылсыз баланың әке омыртқасынан жаралып, ана құрсағында ... ... ... "Ата ... шығарып, өзінің тегін қуған балаға ешкім жетпейді", "Өтірік сөз өрге ... ... ... ... ... өмір сүрмеген көп артық". Қорқыттың ой-пікірін философиялық тұрғыдан тұжырымдайтын нақыл сөздер, өсиеттер, қанатты сөз тіркестері өте көп. ... ата ... ... ... ... ... ел аузында көп сақталған. Мәселен ата салты, оның сабақтастығы мен өмір сүру тәсілі: қабылдап алу, сақтау, кейінгіге жеткізу сияқты уақыт ... ... ... кезеңдеріне негізделген үш сатысы туралы өсиетнамаларымен қатар жырларынан да көрінеді. Оны Қорқыт ... ... ... көз ... анық ... ... әйел ... түсінуге қатысты қызықты идеялардың өзара алмасуы мен ой толғаулардың үндестігін Қорқыт Атадан да ... ... ... ... ... ... Қорқыт кітабының кіріспе сөзінде әйел төрт түрлі болады, оның басы құт ... соңы - ... жоқ ... одан ... елін ығыр ... ... әйел, тірлігін ұқсатпайтын салақ әйел деген. Жақсы әйел ерінің бар жоғын білдірмей, елге аға бола ... ... ... мақал емес, нақыл сөз.[2, 359 б.] , - ... ұлы ... ... ... ... ... кескіні, үй-тұрмыс жағдайы, ата-ана, ұл мен қыз, күйеу бала, ... ... ... ... ... ... өмір туралы философиясы мен ажалмен алысқан аңыздарында оптимистік сарын бар. Ұлы баба арманы, мұраты адамзатқа жер бетіндегі ... ... ... ... ... қайсар рух пен кемел ізгіліктің дәнін себу арқылы асыл қасиеттер дарыту.[3, 358 б.]. Сонымен қорытындылай ... ... ... ... құралған шешендік нақыл сөздерінің аз кездеспейтінін байқауға болады. Нақыл сөздерінде ырғақ, ұйқасқа құралған мазмұны ... ... да ... ой анық ... бүгінгі күнде де өз тәрбиелік мәнін жоғалтпаған. Ғасырлар сынынан өтіп, бізге жеткен Қорқыт ата қазақ әдебиетінің негізін салушылардың бірі және ол ... ... ... үшін ... ... ... ұлы ... қазақ эпикалық дәстүрінің алғашқы баспалдағы ретінде жасай бермек. Қорқыттың пайымдауынша, адамдар ... ... ... қалу керек. Адам үшін ең қауіптісі-адамилықты жоғалту. Қорқыт көтерген мәңгілік мәселесі-өмірсүйгіштікке шақыру және ... ... адам ғана өз ... ... негізінде тәрбиелейді, сол арқылы жалпы халықтың болашағы алдында өзінің жауапкершілігін түсінеді және ... ... ... ... ... ... ... тырысады. Адамның тектілігі де, намысының негізгі кейпі де ... ... ... ... ... немесе байлық пен мансап құру жатпайды, керісінше, дүниенің сырын, оның терең мәнін жүрегіңмен түсініп, ақылыңмен екшеп, айналаңа жылуыңды шаша жарқын өмір ... ... ... Адам ... ... ... ... дүниені көркейтуге өз үлесін қосуы, дарынын шабытпен шалқытып, адамдарды біріктіре білсе тектілік танытқаны. Бұл ... өмір сүре білу ... ... ... ... ... ... жеңе білу, мүмкіндігінше тіршілікпен үйлесімділікті орнатуға атсалысуы. Бұл іс- әрекеттегі ұқыптылық -адамның үлкен өмірдің алдындағы жауапкершілігі. Қорқыт ... ... пен ... ... пен әдептілік, сабырлылық пен төзімділік-біздің бәріміздің ата-бабаларымызды қандай қиын ... да алып ... ... ... бар ... Қорқыт ата мұрасы ертеңгі зиялы азамат ретінде елінің шын патриоты болып өсуімізге ықпалы зор, сондықтан Қорқыт атаның нақыл сөздерін әр ... адам ... ... ... керегін алып, өмірлік тәжірибеде қолданады. Осы болмысымыз бен дүниетанымызды келер ұрпақтарымыз да мәңгілікке жалғастырып, адамзат өркениетінің тарихында лайықты орнымызды ... үшін біз ... Ата ... ... қоя ... ... кейінгі ұрпаққа үлгі өнеге етуіміз қажет. Қорқыт ел ... ... ... ... ғана емес, түркілік дүниетанымның мәйегін жасап кеткен ғұлама ойшыл, әлемдік ақыл-ой мәдениетінде өз орны бар философ-гуманист айтты деген мақалдар мен ... ... ... мәнін жоймағандығы соншалық, оның кейбірі әлі күнге дейін қазіргі қазақ өмірінде қолданылып келеді.
Пайдаланған ... А.Х. . ... ... ... ата ... ... ... жырлары: эпос/орыс тілінен ауд.Ә.Қоңыратбаев пен М.Байділдаев.Алматы:Жазушы,1986ж.128 бет.
2. (бас ... - ... Бас ... Т. атты ... ... ... №7 ... жыл.70-73бет.
5.Қоңыратбаев Ә. . Алматы: Ғылым,1987ж 160-187 б.
4.Қоңыратбаев Ә. .// ... 1987. ... ата ... ... ... ... ... Жазушы,1994ж.160бет.
6.Күмісбаев Ө. атты мақала. Алматы// №7 шілде,2010ж.63-65 бет.
9.Тоқтағазы Е. атты мақала.Алматы// журналы. №5 2011жыл.100-104бет.
Сараптама
Мақсаты: ... ... ... аясында, тақырыптың өзектілігін айқындау үшін факультет студенттерінің арасында сауалнама ... еді. ... ... 100 бала ... ... ... ата ... байланысты 15 сұрақ қойылды.
Сараптаның мақсаты :
Жоба аясында жүргізілген сараптама өз ішінде бірнеше мақсатты қамтыды. Бірі Қорқыт ата ... ... ... ... ... ... айқындау болса, екіншісі абыз қарт жайлы факультет студенттерінің білімін тексеру еді. Және де студенттердің Қорқыт тұлғасына қызығушылықтарын ... ... ... ... атаның өмірі , шығармашылығы және оны зерттеген ғалымдар туралы сұрақтарды қамтыды.
Сегізінші ғасырда Сыр бойын мекен ... ... ... ... талай күйлер, даналық сөздер, аңыздар мен мақал-мәтелдер, түрлі философиялық ойлар қалған еді. ... ... ... ... - ... ... Отанға және отбасыға деген ыстық махаббат, ел қорғау мәселесі, білім алу және ғылымға тартылу, т.б. еді. Сауалнамадан кейін студенттердің Қорқыт ата ... және ... ... ... ... дана ... ... қалған әдеби мұрасының зерттелуі жанданар еді. Қорқыт тұлғасына қатысты ел ... ... ... және ғылыми жазбалардың нақты бір тұжырымын шығару үшін оның зерттелу аясын одан әрі кеңейту қажет. Қазіргі әдебиет ғылымы Қорқыт жайлы ... көп ... де, ол ... ... негіздегі ақпарат жоқтың қасы. Ғылым тек, ел аузындағы әртүрлі әңгіме-аңыздардан ... ... ... ... ... бере ... Сол үшін ... Қорқыт ата өміріне ден қойса, ол жайлы жазылған әртүрлі деректері бар әлем ... ... ... ... ол жайлы түрлі тың мәліметтер және нақты деректер ... ... ... ... ... екі ... тереңірек және ауқымдырақ зерттелуі үшін оны елімізде кеңінен насихаттау қажет. Кітаптағы ... ... ... ... ... ... сіңіру қажет, ол жайлы әртүрлі мәліметтерді баспасөз беттеріне, ... және ... ... ... қажет. Сонда ғана, халық қамқоры - Қорқыт атаның зерттелуі жаңа ... ... Жас ... және ... ... назарын Қорқыт тұлғасына аудару үшін - осы іс-шаралар қолға алынуы тиіс. ... ... да ... ... - ... ... Қорқыт атаға аудару болды.
Міндеттері:
- Студенттердің Қорқыт ата туралы қаншалықты білетінін ... ... ... ... ... ... туралы мәлімет беру;
-Қорқыт ата туралы мәлімет беріп, ... ... ... ... кеңейту;
-Қорқыт ата нақыл сөздерін өз өмірлерінде пайдаға асыру;
- Келешекте Қорқыт туралы тың деректерді сабақ беру ... ... ... ... ... ... пен қиындықтар:
1. Студенттерден сауалнама алу қиындық туғызды;
2. Уақыт бөле алмау;
3. Сұрақтарға мән бермеу;
4. Қалай болса солай жауап жаза салу;
5. Асығыстық таныту;
6. Жауаптарды шатастыру;
7. Бір-бірінен сұрау;
8. Немқұрайылықпен қарау;
9. Сылтаулар айту ... жоқ, ... ... ... ... ... үнемдемеу;
12. Маңыздылығын сезінбеу;
Жетістік: Біз осы сауалнаманы алудағы жетістігіміз, қорытынды жасап, ой- тұжырымдама жасауға септігін тигізді. Осы сауалнаманы ала ... біз ... ... ... Қорқыт ата туралы және оның дастандары туралы хабардар ... ... ... . ... ... өз тақырыбымызға сәйкес оқырманның қандай ойда екенін анықтап, өз мақсатымызға жеттік.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
10 сынып оқушыларына ұлттық киім стиліндегі киім үлгісін дәстүрлі емес әдістер негізінде әзірлеуге үйрету68 бет
Мектеп жасына дейінгі балаларға ұлттық ойындарды үйретудің ғылыми педагогикалық негіздері116 бет
Қазақтың ұлттық ойындарының бес түрі14 бет
"Қорқыт Ата."6 бет
VI-VIII ғасырдағы ұлы ғұламалар5 бет
Бандитизм қылмысының криминологиялық сипаттамасы57 бет
Ежелгі дәуір әдебиеті үлгілерінің сипаттамасы мен ерекшеліктері32 бет
Ежелгі түркі әдебиетінің ескерткіштері9 бет
Ежелгі түркі әдебиетінің ескерткіштері (мектеп бағдарламасы бойынша) /конспект/ - "Ежелгі түркі әдебиетінің ескерткіштері" /таныстырылым"Алып Ер Тоңға" дастаны /әдеби талдау12 бет
Ерте орта ғасырлардағы алдыңғы қатарлы оқымысты, тарихшы, түркі ұлыстары15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь