Түркі тілдерінің жіктелуі. Түркі тілдерінің классификациясын жасаудың маңызы. Жетістік-кемістіктері. М.Қашқари "Диуани лұғат ат түрік" сөздігі

1. Түркі тілдерінің жіктелуі.

2. Түркі тілдерінің классификациясын жасаудың маңызы. Жетістік.кемістіктері.

3. М.Қашқари "Диуани лұғат ат түрік" сөздігі.

4. Пайдаланылған әдебиеттер
Тілдерге туысқандық жақтан жіктеу жасау тіл біліқ-мі үшін берері мол. Тілдердің туыстық белгісін анықтап, олардың қаншалықты алыс-жақын екендігін көрсетіп беретін салыстырмалы-тарихи зерттеулер екендігін айттық. Әрине, лексикалық құрамы мен дыбыстау жүйесі жағынан жақын тілдерді анықтау оңша қиындық туғыза қоймайды. Мысалы, қазақ тілі мен қарақалпақ тілінің туыстас тіл екендігін дәлелдеп жатудың қажеті жоқ. Бірақ туыстас тілдердің барлығы да қазақ, қарақалпақ тілдері сияқты лексикалық, фонетикалық, грамматикалық жағынан толық сәйкес келе бермейді. Мысалы, түркі тілдері тобына енетін қазақ тілі мен чуваш тілдерінің материалдарын салыстырып қарайтын болсақ, бұлардың аралығында үлкен алшақтық бар, түркі тілдес болса да, чуваш пен қазақ өз тілдерінде сөйлесе кетсе, бір-бірін түсіне алмайды.
1. Ә. Қайдаров.Түріктануға кіріспе.-Алматы,2004ж, 3 - басылым, 360 бет.
2. Т. Қордабаев.Қазақ тілі білімінің қалыптасу, даму жолдары.-
Алмата,1999ж, 2 – басылым, 268 бет.
3.С. Исаев. Қазақ әдеби тілінің тарихы.-Алматы,1996ж, 2 - басылым 230 бет.
        
        Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті
Филология факультеті
Студенттің өздік жұмысы
Тақырыбы:
Түркі тілдерінің жіктелуі. Түркі тілдерінің классификациясын жасаудың маңызы. Жетістік-кемістіктері. ... ... ... ат ... сөздігі.
Орындаған: Е.Н. Құрманғажы
Тобы: ҚЯ - 413
Тексерген: Қ.Шаяхметұлы
2015 жыл
Жоспары:
* Түркі тілдерінің жіктелуі.
* Түркі тілдерінің ... ... ... ...
* ... "Диуани лұғат ат түрік" сөздігі.
* Пайдаланылған әдебиеттер
Түркі тілдерінің жіктелуі.
Тілдерге туысқандық жақтан жіктеу жасау тіл біліқ-мі үшін ... мол. ... ... ... ... ... қаншалықты алыс-жақын екендігін көрсетіп беретін салыстырмалы-тарихи зерттеулер екендігін айттық. Әрине, лексикалық құрамы мен ... ... ... ... тілдерді анықтау оңша қиындық туғыза қоймайды. Мысалы, қазақ тілі мен қарақалпақ тілінің туыстас тіл екендігін дәлелдеп жатудың қажеті жоқ. ... ... ... ... да қазақ, қарақалпақ тілдері сияқты лексикалық, фонетикалық, грамматикалық жағынан толық сәйкес келе бермейді. Мысалы, түркі тілдері тобына ... ... тілі мен ... ... материалдарын салыстырып қарайтын болсақ, бұлардың аралығында үлкен алшақтық бар, түркі тілдес болса да, чуваш пен қазақ өз тілдерінде сөйлесе ... ... ... ... ... тілдердің материалдарын өзара салыстырып қарайтын болсақ, кей тілдер өте жақын туыстық ... ... ... ... ... ... жатса, екінші бір тілдер арасында ондай ұқсастық аз ... ... ... ... ... пен ... тілдерінің) туыстық қатынасын анықтау арнайы ғылыми талдауды қажет етеді. Бұл олардың тарихи даму ... да, жеке тіл ... ... ... де, ... ... әсеріне де байланысты болады. Қазақ, қарақалпақ, ноғай ... ... ... өте кеп, ... ... ... жату ... те емес. Себебі олар ру, тайпа тілдері ретінде ұзақ ... ... ... ... тек XIV ... кейін ғана жеке тіл ретінде қалыптаса бастады. Бұл халықтардыц құрамына енген ру-тайпалар өзара тығыз араласып, бір территорияда (Ноғай ордасы мен ... ... ... өмір ... .Сондықтан бұл халықтардың тілінде ортақ белгілердің көп болуы заңды да. Ал ... ... Орта Азия мен ... ... ... ... ертерек үзген. Олар көбіне угро-фин тілдес тайпалардың орта-сында қалып, солармен қатынаста болған. Сөйтіп, қазақ тілі де, чуваш тілі де ... ... ... ... ... ... ... міне осындай даму процесінің ерекшеліктеріне байланысты болса керек.
Дүние жүзіндегі тілдерді салыстырмалы-тарихи зерттеулер негізінде іштей бірнеше ... ... ... ... -- ... келе ... ғылыми дәстүр. Дегенмен, күні бүгінге дейін тілдерді туысқандық жақтан топтас-тырудың әлі де шешімін таба ... ... ... жоқ ... ... ... ... дүние жүзі тілдерінің бәрі бірдей толық зерттелмегендігінде болса, екіншіден, тіл элементтерінің күрделілігі мен сан ... ... ... үнді ... ... ... ... толық зерттелінген тілдерге жатса, америка индеецтерінің тілдері жөнінде оны айта алмаймыз. Тіпті зерттелген, грамматикалық, ... ... ... түркі тілдерінің өздерін де ғылыми тұрғыдан жан-жақты толық анықтадық деп айтудың өзі ... ... ... туысқандық, тарихи, морфологиялық т. б. ерекшеліктеріне байланысты топтастыру мәселесі белгілі дәрежеде ... ... де, оның әлі де ... ... ... ... ... жақтары баршылық. Бұл салада салыстырмалы-тарихи зерттеулердін, ролі ерекше .
Тілдерге туысқандық талдау жасауда қиындық туғызатын ... бір ... -- ... тіл ... ... ... саяқ өмір ... тіл кездеспейді. Жер жүзіндегі барлық тілдер, соның ішінде түркі ха-лықтарыньщ тілдері де, басқа ... ... ұзақ ... ... қарым-қатынас жасап келеді. Осының нәтижесінде бір тілден екінші тілге сөз, дыбыс не ... ... ... ... ... о ... негізі бір туыс тілдер өзара жіктеліп жеке, дербес тіл құруы да, немесе бірнеше басқа тілдердің құрамына еніп, жаңа ... ие ... ... ... ... ... ... кәрсетуге болады. Өзбек тілі, кеп-шілік тілшілердің пікірінше, түркі тілдерінін, ... ... ... ... ... ... ... Жетістік-кемістіктері.
Қазақстан мен Орта Азия тілдері түркі тілдерінің әр түрлі группасына жатады. Қазақ, қарақалпақ, қырғыз тілдері -- қыпшақ, ... ... ... -- ... ... тілі -- оғұз ... кіреді. Біз осы тілдерді салыстырып зерттеу арқылы қалған түркі тілдердің генетикалық байланысын да анықтауымыз киын ... ... бүл ... ... ... ... де ... байланыста болды. Көптеген тюркологтар түркі тілдерін бір-бірімен салыстырып зерттеу былай тұрсын, оны монғол, тұңғыс, маньчжур тілдерімен байланыста тексереді. Типологиялық ... бұл ... орал ... ... ... ... Орал-Алтай тілдерінің үлкен группасын түзеді. (Бұған қосымша: Е. Д. Поливанов, Ғ. И. Рамстедттер корея тілін, Т. Винклер жапон тілін де ... ... ... түркі тілдері мен алтай тілдерінің генетикалық байланысын былай қойғанда, алтай тілі мен орал тілдерінің байланысы онан артық болмаса, кем емес ... ... ... ... ... ... ... түркі тілдерін ғана қамтыды. Бұлардың кейбіреулері ғылыми негізде жасалмағаны былай тұрсын, ... ... өзі де ... ... ... 1820 жылы ... ... түркі тілдерін мынадай группаларға бөлген:
1) Якут группасы (якут тілі);
2) Ұйғыр ... ... ... ... тілдері);
3) Ноғай группасы (татар тілі);
4) Қырғыз группасы (қырғыз, қазақ тілдері);
5) Түрік группасы (чуваш тілі).
Абель Ремюза бұл ... ... ... ... ... түркі тілінде сөйлейтін халықтардың тұратын территориясын атаған. Бұл классификация толық ... оның ... ... ... берілмегендігі де сезіліп тұр.
2. Академик В. В. Радловтың классификациясы ... ... ... ... ... В. В. ... ... тілдерін төмендегі группаларға бөледі:
1) Шығыс группа (алтай, шор, ... ... ... т. б. ... ... ... ... қазақ, қарақалпақ, татар, башқұрт тілдері);
3) Орта Азия группасы ... ... ... ... ... ... азербайжан, түрік т. б. тілдері).
Бұған қосымша В. В. ... бұл ... ... ... ... ал ... ... есепке алмаған.
Вамбери классификациясы төмендегі үш группадан тұрады:
1) Түстік-Сібір группасы;
2) Шығыс-түркі тілдері группасы (ұйғыр, өзбек, қазақ, қырғыз ... ... ... (башқұрт, татар, ноғай т.б. тілдер). Вамбери барлық түркі ... ... ... тілінің диалектісі деп қарайды.
Профессор Н. Ф. Катанов түркі тілдеріне этнографиялық шолу жасай келіп, төрт группаға ... Бұл ... ... ... ... езгешелігін есепке алмайды. Оның үстіне кейбір түркі тілдері аталмай қалған.
3. Академик Ф.Корштың классификациясы түркі тілдерінің фонетикалық және ... ... ... ... ... ... материалын талдау негізінде жасалған. Ол түркі тілдерін төмендегі төрт группаға бөледі:
1) Солтүстік группасы( ... ... ... бұған: құмық, ноғай, татар, башқұрт, чуваш т.б. тілдерді кіргізген);
2) ... ... -- ... ... ... ескі өзбек (шағатай), ұйғыр, орхон, қарагас сияқты ... ... ... ... ... ... ... Аралас группа (солтүстік алтайлықтар, чуваш, якут тілдері).
Академик А. Самайловичтің классификациясы түркі ... ... ... ... ... Ол ... пен Корштың классификациясының дұрыс екендігін айта келіп: ,"Пытаясь в настоящей работе дополнить существующие классификации турецких языкйв, а не изменить из ... а ... себе ... ... ... и в ... ... учеными номенкулатуру отделов системы турецких языков, -- дейді.
Түркі тілдерінің тарихы мен этнографиясын зерттеуде көрнекті орын ... XIX ... орыс ... Н. А. ... ... есептеледі. Ол түркі тілдерінде сөйлейтін халықтардың Алтай, Монғол жерінен ... ... ... бәрі ... бір-бірімен тығыз карым-қатынаста болған деп есептеп, төмендегі рулардың түркі халықтарының қалыптасуына ұйытқы болғандығын ... ... ... ... ... ... ... керей, қырғыз, саха немесе якут, теле, түрк-түкю; карлұқ т. б.
4. Профессор В. А. Богородицкий Іуркі ... ... оның ... ... есепке алып, әрбір тілдің географиялық жағдайына қараған. В. А. Богородицкийдің классификациясы төмендегіше:
I. Солтүстік-шығыс группа (якут, карагас, тува тілдері).
II." ... ... ... ... ... ... группасы (алтай тілі).
IV. Батыс-Сібір группасы.
V. Волгалық-Оралдық группа (татар, башқұрт тілдері).
VI. Орта ... ... ... қазақ, қырғыз, өзбек, қарақалпақ тілдері).
VII. Түстік-батыс (түстік) группа (түрікмен, азербайжан, құмық, гагауз, түрік тілдері).
5. Атақты тюрколог С. Е. ... ... ... ескі ... естеліктерін зерттеп, олардың тарихын, бір-бірімен қарым-қатынасын, фонетикалық өзгерістерін салыстыра ... ... ... ... батыс түркі тілдеріне қарағанда, ескі элементтерді көп сақтағандығын дәлелдейді. Бұрынғы болған классификацияларға карағанда, С. Е. ... ... ... ... ... алады. С. Е. Малов барлық түркі тілдерін ең көне (древ-нейшие),көне (древние), жаңа (новые), ең жаңа (новейшие) деп ... төрт ... ... Ең көне ... булгар тілі, ұйғыр (сары ұйғыр) ,тілі, чуваш тілі, якут тілі.
ә) Көне түркі ... ... ... руникалық жазба түркі естеліктерінің тілі), тофалар тілі, тува тілі, ұйғыр (ескі үйғыр жазба естеліктерінің тілі), хакас тілі, шор ... Жаңа ... ... азербайжан тілі, гагауз тілі, құман тілі, қыпшақ тілі, печенег тілі, половец ... ... ... ... ... ... ... ұйғыр тілі (Қытайдағы немесе Шығыс Түркістан тілі деп аталатын), өзбек тілі, шағатай тілі, чулым тілі.
в) Ең жаңа ... ... ... ... ... ... қарақалпақ тілі, қырғыз тілі, құмық тілі, ноғай тілі, ойрот (Алтай) . т.ілі, татар тілі (казан, қасым, мишер, батыс-сібірлік), (чуваш), ... ... ... ат ... ... ... - XI ... өмір сүріп, еңбек еткен ұлы филолог, ауыз әдебиеті ... ... ... ... ... саяхатшы. Ол "Диуани лұғат ат-түрік" атты еңбек жазып, өз заманындағы түркі тілдерінің тұңғыш ғылыми грамматикасын жасады.
Болашақ ... ... ... ... кейін Қашқарға көшіп келген. Оның "Қашғари" атануының себебі осында. Ол өсе келе Самарқан, Бұхара, ... ... ... Араб ... және араб - парсы тілдеріндегі шығыстың классикалық поэзиясымен ... ... М. ... ... ... ... ұзақ ... бойы зерттеген мәселесі-түркі тектес түрлі ру тайпалардың тіл ерекшеліктері, әдет-ғұрып, салт-санасы, ауыз әдебиет ... ... ... т. б. ... Осы ... зерттеген материалдарының нәтижесінде ғалым тіл білімі мен әдебиетке қатысты көлемді де күрделі екі ғылыми еңбек жазды. Бірі - "Жавохирун-нахв фи ... ... ... ... ... ... деп аталады, бірақ бұл еңбегі бізге жетпеген. Екінші еңбегі- ... ... ат - ... ... сөздерінің жинағы"). Бұл еңбек 1074 жылы жазылған.
"Диуани лұғат ат-түрік"-қазіргі түркі ... ... ... ... ... орта ... ... ру-тайпаларының бәріне ортақ алты мыңнан астам төл сөз бен жеке ... ... ... ... бар. ... тіл ... ең басты салалары бойынша теориялық тұрғыдан құнды түйіндер жасалады. ... ... тіл мен ... ғана ... сол ... ру- тайпалар мен халықтардың қоғамдық-экономикалық жағдайына, көне тарихы мен әдет - ... ... мен ... т.б. ... аса ... ... берілген. Еңбектің осындай ерекшеліктерін ескеріп белгілі кеңес түркологі А. Н. Кононов сөздікті энциклопедиялық туынды деп ... ... ... - тіл ... ең ... ... ... теориялық тұрғыдан құнды түйіндер жасаған ғылыми еңбек. Көне түркі әдебиет ескерткіштерінің тілін үйренуге бұл зерттеу көп көмек көрсетіп келеді. ... осы ... ... ... ... ... ғана "Құтты білік" дастанын оқу, аудару және транскрипция жасау кезінде бұрын жіберілген қателіктер түзетілді.
"Диуани лұғат ат-түріктің" көшірме ... XX ... бас ... табылды. Түпнұсқа сақталмаған. Қолжазбаның көшірілген бір нұсқасы Стамбулдың Фатих кітапханасында сақтаулы. 1915-1917 ж. Стамбул қаласындағы Ахмет Рифат баспасынан үш томдық ... ... ... ... неміс ғалымы Броккельмен бұл шығарманы неміс тіліне аударып, 1928ж Лейпциг ... ... ... ... ... Аталай оны осман түріктерінің тіліне тәржіма жасап, 1939-1941 ж. Анкарада үш томдық кітап етіп шығарды.
Тілші - ғалым С. Муталлибов ... ... ... ... ... ж. ... үш кітап етіп шығарды.
Көрнекті кеңес лингвист ғалымдары Н.А. Баскаков, А.Н. Кононов, А.К. ... С. ... В. ... т.б. осы ... қатысты көптеген құнды зерттеулер жүргізді. Сөздіктегі өлең-жырлар мен мақал-мәтелдерді ақын Фариза ... ... ... ... ... сөздігінің әдеби мәні зор. Бұл кітапты көне ... ... ... ... ... ... ... екі жүзден астам өлең, үш жүзге тарта мақал-мәтелдер, қанатты сөздер, көркем теңеулер енген.Мұндағы әдебиет үлгілері дидактикалық сарында берілген. ... ... ... ... ... әдептілікке үндейді. Адамгершілік, мораль, этика мәселелерін сөз етеді.
Сөздікте табиғат туралы, ... ... ... ... ... ... және қыс пен жаздың айтысы беріледі.
Алғашқы қауымда тіршілік ... ... ... ... ... ... - ... құбылыстары болды. Қар, мұз еріді, тау суы аға бастады. Көгілдір бұлт көтерілді, ол суда жүзген қайықтай аспанда ... бара ... ... ... ауыз әдебиетінің үлгілері табиғат көріністерін бейнелейтін пейзаж лирикасы мен жыл маусымының ... ... ... ... келеді. Табиғат лирикасы да, жыл маусымын суреттейтін ... де, ... ... ... өзін ... өзі ... ... ортадағы табиғат құбылыстары жөніндегі түсінігін, сол жөніндегі наным-сенімін аңғартады.
"Дивани лұғат ат-түрктегі" ауыз әдебиетінің ... ... ... ... ... ... ... өлең-жырлар көп. Мұндай өлеңдерде тайпа мүшелерінің бірігіп аң аулауға шыққаны, егін салғаны, мал. баққаны жырланады. Әрбір ... ... толы ... ... адамдары жүрек жұтқан ерлікті, батырлықты ерекше қастерлеп, жырға қосқан. Жан ... ... ... арпалыста немесе түрлі тайпалар арасындағы соғыста ерекше ерлігімен, қыруар күш-қуатымен, әскери айла-тәсілімен көзге түскен батырларды көкке ... ... өлең ... ... ... ат-түркте" жиі ұшырайды.
Қорыта айтқанда, Махмуд Қашғаридың теңдесі жоқ бұл шығармасы ... ... ... ... ... ... бірдей ортақ асыл қазына, тілдік,әдеби,тарихи, этнографиялық т.б. тұрғыдан мейлінше бай мұра болып ... ... Ә. ... Түріктануға кіріспе.-Алматы,2004ж, 3 - басылым, 360 бет.
2. Т. Қордабаев.Қазақ тілі білімінің қалыптасу, даму ... 2 - ... 268 ... С. Исаев. Қазақ әдеби тілінің тарихы.-Алматы,1996ж, 2 - ... 230 бет.

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Түркі тілдерінің жіктелуі жайлы7 бет
Түркі тілдерінің жіктелуі жайлы мәлімет10 бет
Медицина саласы бойынша 65 сұрақ-жауап118 бет
Халықаралық ядролық қауіпсіздікті қамтамасыз етілуіндегі қоғамдық-саяси ұйымдардың алатын орны теоретикалық-әдіснамалық мәселелері103 бет
Қылмыстың түсінігі және белгілері107 бет
Баға және баға жасау туралы ақпарат9 бет
Баға, баға жасау10 бет
Дене шынықтыру және спорт саласындағы проблеманың қазiргі жәй-күйiн талдау10 бет
Жоғары мектеп жасындағы оқушылардың оқу жетістіктерін бағалауда компьютерлік оқыту және бақылау бағдарламаларының рөлін анықтау50 бет
Көлік геграфиясы15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь