Психологияның философия мен жаратылыстану ғылымдары қойнауынан бөлініп шығуы

Ерте замандардан бастап адам баласының назары, ақыл-ойы өзінің маңындағы дүниенің сырын танып білумен бірге, өз денесінің, ішкі дүниесінің, ақыл-ойы мен іс-әрекетінің, тіршілік бейнесінің құпия сырларын ашып білуге ұмтылған. Біздің дәуірімізге дейінгі бірнеше мыңдаған жылдар бұрын Шығыс елдері Мысыр мен Үндістанда, Қытай мен өзге елдерде адам баласының мәдениеті өсіп, дамып, осы заманғы ғылыми білімнің бастапқы іргетасы қалана бастаған. Қоғамның дамуына орай өндіріс күштері өсті, әлеуметтік өмірде таптар пайда болды. Алғашқы құл иеленушілік мемлекет құрылды. Қоғамда адамдардыц әрқилы наным-сенімдерге негізделген көзқарасы қалыптасты. Мұндай көзқарастар тек діни нанымдарға ғана негіз болып қоймай, адамның жан дүниесі туралы табиғи-ғылыми көзқарастардың туындауына да себепші болды.
Ертедегі Шығыс елдерінде, сонан соң Ежелгі Грецияда адамның тәні мен жанының сырын білуге ден қойылды. Адам тіршілігінің негізі - қан айналысына ерекше мән берілді. Тіршіліктің негізі - қан айналымындағы сұйықтық және ондағы құрам деген түсінік қалыптасты. Ертедегі Қытай медицинасында б. з. д. XIII ғасырда денені басқарушы жүрек қызметі деп санап, ол ауа тектес нәрседен жаралған деді. Ондай нәрселер организмде тегі бөлек заттармен қосылып, адамның физиологиялық тіршілігімен бірге психикалық қызметін де реттеп отырады, мұндай тіршілік адамның, сөйлеу қабілетін оятып, ойын дамытады деген тұжырым жасалды. Адамның ойын жүрегі билесе, ал оның сезімдік қызметін бауыры атқарады деп түсінілді.
Ежелгі Үндістан дәрігерлері адамның психикалық әрекетінің негізгі органы - жүрек, оның атқаратын қызметі біртіндеп миға ауысады деген тұжырым жасады. Темперамент жайындағы ілім іргесінің қалануы, әрбір адам өзінің даралық ерекшеліктерімен сипатталады деген ұғым ғылым тарихындағы алғашқы материалистік қарапайым түсініктерді тудырды. Ертедегі Қытай мен Үндістан дәрігерлері темперамент үш бөлшектен тұрады, олар: бастапқыда ауа тектес нәрселерден - өттен және қан мен шырыннан құралған, осы үш түрлі нәрсенің дене құрамындағы мөлшеріне орай адамдар
        
        Психологияның философия мен жаратылыстану
ғылымдары қойнауынан бөлініп шығуы
Ерте замандардан бастап адам ... ... ... өзінің
маңындағы дүниенің сырын танып білумен ... өз ... ... ақыл-ойы мен іс-әрекетінің, тіршілік бейнесінің құпия сырларын
ашып білуге ұмтылған. Біздің дәуірімізге дейінгі бірнеше ... ... ... ... ... мен ... ... мен өзге елдерде адам
баласының мәдениеті өсіп, дамып, осы заманғы ... ... ... ... ... ... ... орай өндіріс күштері өсті,
әлеуметтік өмірде таптар пайда болды. ... құл ... ... ... ... әрқилы наным-сенімдерге негізделген көзқарасы
қалыптасты. Мұндай көзқарастар тек діни нанымдарға ғана негіз болып ... жан ... ... табиғи-ғылыми көзқарастардың туындауына да
себепші болды.
Ертедегі Шығыс елдерінде, ... соң ... ... ... тәні ... ... ... ден қойылды. Адам тіршілігінің негізі - қан айналысына
ерекше мән берілді. Тіршіліктің негізі - қан ... ... ... құрам деген түсінік қалыптасты. Ертедегі Қытай медицинасында б. ... XIII ... ... басқарушы жүрек қызметі деп санап, ол ауа ... ... ... ... ... ... тегі ... заттармен
қосылып, адамның физиологиялық тіршілігімен бірге психикалық ... ... ... ... ... адамның, сөйлеу қабілетін оятып, ойын
дамытады деген тұжырым ... ... ойын ... ... ал ... ... ... атқарады деп түсінілді.
Ежелгі Үндістан дәрігерлері адамның психикалық әрекетінің негізгі
органы - жүрек, оның ... ... ... миға ... ... ... ... жайындағы ілім іргесінің қалануы, әрбір адам өзінің
даралық ерекшеліктерімен ... ... ұғым ... ... алғашқы
материалистік қарапайым түсініктерді тудырды. Ертедегі Қытай мен Үндістан
дәрігерлері темперамент үш бөлшектен тұрады, олар: ... ауа ... - ... және қан мен ... ... осы үш ... ... құрамындағы мөлшеріне орай адамдар бірнеше типке ... ... ... ... ... Қытай дәрігерлері адамдарды мынадай
типтерге жіктеген: 1) адамның бойында өттің не қан ... ... ... ... күшті, батыр келеді. Олардың мінезі жолбарыс тәрізді өжет ... 2) ауа ... ... ... ... адам ұстамсыз, қозғалғыш
болады, маймылдың әрекетіндей әрекеттер жасайды; 3) шырынның басымдылығы -
қимыл-қозғалыстың ... ... ... деп ... ... жайындағы мұндай пайымдаулар сол дәуірлерде, ... ... ... жол ... ... жағынан, әр түрлі
діни наным-сенімдер тарапынан қарсылық тудырған ... ... ... ... және ... ... ... ақылға
қонымды көзқарастар өзіне жол тауып, одан әрі дами берді.
Б. з. д. VI ғасырда ... ... жан ... ... ... ... ... мен буддизм бағыттары кеңінен тарады. Бұдан
кейінгі кездерде Үндістанға философиялық мектептер жан ... ... ... ... пайдаланды. Бұл бағыт келесі
дәуірлерде түрлі жолға түсіп, жан ... ... ... даралық
ерекшеліктеріне орай түрліше түсіндірді. Ал иога ... ... ... білу үшін адам ... ... ... ... жеңе білу керек деп уағыздады. Ертедегі Үндістан ... ... өз ішкі ... ... меңгеріп, оның даралық
ерекшеліктерін әдептік (этикалық) жағынан іздестіріп білуге ... ... ... ... ... ... ... таралған философиялық - діни ой-
пікір әйгілі ғұлама Конфуцийдің (б. з. д. 551-479 жж.) ... ... ... өзі ... ... ... деп аталады. Конфуцийдің
пікірінше, адамның ... мен ... ... - туа ... ... жаратылысынан қайырымды болып туады, бірақ оны дұрыс жолдан тайдырып,
бұзатын - сыртқы орта. Сондықтан, ол өз ... ... әсер ... ... ... үшін адам ... ішкі дүниесіне терең бойлап, ақыл-
ойының кемелдене түсуіне бой ұрғаны жөн деп үйретеді.
Конфуцийдің бұл пікірін ... әрі ... ... ел ... жайды.
Адамның тәні мен психикалық тіршілігінде қан айналу процесінің айрықша
маңызды қызмет атқаратындығы туралы пайымдаулар келесі ... ... ... мен ... ... ... ... елдерінде жалғасты. Мұндай
жайттар организм құрылымындағы бөлшектер мен адам ... ... ... ... бір ... ... ... көрсетеді. Осындай тарихи
жағдайлар адамның жан дүниесіне қатысты ... өте ерте ... ... ... мен ... ... ... жайындағы орынды мағлұматтары мен адам психикасының өзіндік
сипаттарын ... ... ... ... көрсетеді. Міне, осы
орайда, психология тарихын зерттеген ғалымдар бұл пәннің ... ... ... ... ... ... ... оның философия мен
жаратылыстану ғылымдарының ... ... ... ... Бұл - ... ... және ғылыми тұжырым.
Ежелгі психология
Сонау ерте ... бері ... ... ... олардың
күнделікті сан алуан іс-әрекеттерінен, бір-бірімен қарым-қатынасынан,
олардың жан дүниесінің ... ... ... ... ... ... ... тұратындығы белгілі
болған. Осындай ұғым-түсініктерде адамның жаны ... ... ... ... пен ... өнер мен ... ... дамуымен
қатар әр алуан әдет-ғұрыптар да қалыптасып отырады. Адамдар өздері ... орта мен ... әр қилы ... ... ... ... деп ұғынған. Мұндай ұғым анимизм (латынша «анима» - жан деген сөзден
шыққан) деп ... грек ... ...... (б. з. д. VI ғ.), ... з. д. V ғ.) ... бір ... ол сол табиғат заңына
ыңғайланбайды ... ... ... ... ... ... ... қозғалмалы қасиет деп санады. Сонымен, жан туралы алғашқы ілім-
психиканы адам ... ... ... ... ... ... Сол ... ғұлама ойшылы Платон (б. з. д. 427- 347 жж.) жан-
мәңгілік ... ол ... ... деген қорытынды жасады. Ол бұл
пікірімен өз заманында үстемдік құрған билеуші ... ... ... ... ... бағытты жақтады. Оның ... ... пен ... дүние екеуі бірдей қатар өмір сүреді
деген дуалистік көзқарастың негізін салды.
Ежелгі дүние тарихында айрықша орын ... ... ... (б. з. д. 384-322 жж.) ... ой-пікірді табиғи негізге
сүйеп, биология мен медицина саласына бағыттады. Ол психика туралы ... әрі ... ... «Жан ... ... ... жазды. Аристотель бұл
шығармасында жан дүниесінің (психиканың) әрекетін шындық әдіс ... оны ... ... ... ... етті. Психология Аристотель
заманында-ақ дербес сипаттағы ... ... ... Ол ... ... өмір ... айта келіп, психикалық әрекеттердің басым
көпшілігін материалистік тұрғыдан шешті, ... ... ... ... ... ... материалистік бағытқа қарай
бұрды. Сонымен, Гераклит пен ... ... мен ... ... ... ... ... келешектегі дамуына ғылыми
негіз болып қаланды.
Жан жүйесі жайындағы ертедегі ілім көптеген ойшылдар мен ғұламалардың
шығармаларында өзіндік ... ... ... ... ... ойшылдары
Лукреций (б. з. д. I ғ.), Гален (б. з. д. II ғ.) ... ... ... ... ... негіздерін іздестірді. Ал ұлы грек
ойшылы Сократ (б. з. д. 470- 399 жж.) ... өзің тани біл» ... ... ... жан ... сырымен ұштастырды. Сондай-ақ, адамның жаны
тәніне тән деп санап, ол ақыл-ой арқылы реттеліп отырады ... ... ... жан ... ... ... филосо-фиялық және
әлеуметтік негіздері сол заманның экономикалық-саяси құрылысына орай ... ... ... не ... ... таңданарлық жайт емес.
Орта ғасырлардағы жан туралы ілім
Ежелгі дүниенің, құл иеленушілік ... ... ... ... кеткен соң оның орнына бірнеше ғасырлыққа созылған феодалдық
қоғам орнады. Бұл ... ... даму ... ғылыми идеялар мен жеке
адамның даралық өсу қасиеттерін тоқырауға ... Ерте ... ... адам ... ... ілім мистикалық және діни көзқарастар
ықпалына көшті. Жан екі түрлі сипатта өмір сүреді деп ... ... ... ... ... зерттеулер схоластикамен алмасты.
Жан жайындағы аристотельдік ілім ... ... ... ғасырларда араб тілді Шығыс елдерінде философиялық ой-
пікірлер өркен жайып, ғылыми зерттеулер және адамның жан дүниесі жайындағы
ілім ... жаңа ... ие ... Араб ... Шығыс елдеріндегі мәдениет
пен ғылымның орта ғасырларда Еуропа мен басқа да елдерге тарап, кең қанат
жаюы жалпы адам ... ... ... әсер етті. VII ғасырда
Халифат мемлекетінің құрылып, араб ... ... ... ... ислам
дінінің таралуы, Халифат астанасы Бағдат пен өзге ... өсуі ... ... ... ... ... ... мен адамтану ғылымдары өркен жайып, ежелгі дүние ғұламалары
Платон мен Аристотельдің, ... мен ... ... араб ... Сөйтіп, бұл еңбектер Кіндік Азия елдеріне, ... ... ... ... дейін таралды, сол елдерді мекендеген ... ... ... мен өзге де ... ... ... ... тигізді.
Аристотельдің және басқа да ғалымдардың идеялары, ашқан жаңалықтары,
ой-пікірлері жаңа сипат алып, ... аты ... ... ғұлама бабамыз Әбу
Насыр әл-Фараби (870-950 жж.), Әбу Али ибн Сина (Авиценна) (980-1037 ... Рошд ... (1126- 1198 жж.) ... орта ... ... арқылы адамның жан дүниесі жайындағы ілім ... ... Ибн ... ... (965-1039 жж.), Иранның медик ғалымы Закария
Рази (865-925 жж.) өз ... адам жан ... ... сол ... ... ... әр алуан зерттеулер жүргізді.
Әбу Насыр әл-Фараби- сан алуан еңбектер жазып, «Әлемнің екінші ... ... ... Оның адам жан ... қыр-сырын ашып көрсететін
бірнеше шығармалары бар. Солардың ішінде «Ізгі қала ... ... ... ... өнегелі сөздері» тәрізді басқа да
шығармаларында ол бүкіл философиялық жүйені метафизика мен ... әдеп пен ... ... ... жетістіктерін кеңінен талдайды,
сонымен қатар әрбір мәселенің ... ... ... ... ... ... еңбектерін, әсіресе, оның «Жан туралы» деп аталатын
шығармасын жете зерттеп, араб ... ... Жан ... ... ... ... ықпалында болғандығы - шындық фактор.
Ұлы ойшыл Әл-Фараби психология ғылымы туралы айтқан бір пікірінде
дүние материядан құралады, ол ... ... бір ... ... ... ... береді, жан тәннен бұрын өмір сүрмейді, бір денеден ... ... ... орналаса да алмайды деген ғылыми пайым жасайды. Сондай-ақ, ол
дүниеге келісімен ... ... ... ... пайда болады, сол күш-
қуат қабілетінің ... ... ... деп ... ... күш ... — «әл қуат әл-газийа»); түйсіну қуаты; қиялдау
қуаты; ақыл-ой не ойлану қуаты; қозғаушы күш; ... ... ... Адам ... ... әл-Фараби атаған түрлері жеке психикалық
процестердің атауы мен мәніне дәл келеді. Ал ол өзінің «Екінші ... ... ... туралы ой толғамдары» дейтін еңбегінде психикалық
процестердің барлығына жуығын адамның ... ... ... ... ... ... деп ... әсіресе, адам жанының,
ақыл-ойға байланысты болатындығының ерекше маңызы бар деп көрсетеді. Адам
қиялы оның түс ... де әсер ... ... ерекше бір жалғасы болып
саналады. Түс көруді осы ... ... да дәл осы ... ... психология жайындағы мұндай ой жүйесін адам
жанының шынайы ... және ... ... ... ... ... ... болады.
Орта ғасырларда жан туралы ілімді аристотельдік идеялар тұрғысынан
іздестірген араб ... ... ... ... ... - Ибн ... ... - Ибн Рошд болды. Бұлар табиғи ғылымдарды зерттеумен шұғылданып,
олардың нәтижелері ... ... ... ... Ибн ... «Медицина
қағидасы» деп аталатын еңбегі бес жүз жыл бойы жұмыр дүниенің ... ... ... ... ... ... ... Ал Ибн Рошдтың ақыл-ойдың дамуы жайындағы зерттеулері еуропалык,
схоластиканы діңкелетіп, дүние болмысы мен адам ... ... ... ... Сөйтіп, Ибн Сина мен Ибн Рошд көзқарастары ... өмір ... ... көз ... ... ... тәнге
байланысты, оның заңдылығын қалай болса, солай өзгерту мүмкін емес, әрбір
адамның жаны мен даралығын мәңгілік деп ... ... сай ... ... ... ... ашып көрсетті.
Ибн Синаның көзқарастарындағы тағы бір маңызды мәселе - оның жан
туралы философиялық және ... ... ... ... ... Оның ... жан туралы түсінік ғылым мен дін арасындағы
аралық қабат сияқты. ... ол бұл ... ... мәнін ашып
көрсету үшін тәжірибелік зерттеулерді ... ... түсу ... ... ... саласында Ибн Сина ... ... - ... ... ... ... дәріптей бермей, шығыс
медицинасының табыстарына иек ... ... ... ... сүйену қажет дейді. Мұндай ой-тұжырымдарын ол ... ... ... ... Адам ... ми ... ... отыратындығы бұл ... ... ... Ибн Сина зерттеулерінде жанның (психиканың) адамның көңіл-
күйіне қатысты сезімі мен эмоциясының және ... ... ... сол ... психология іліміндегі жаңашылдық бағыт еді. Ибн
Синаның психологиялық ой-пікірлері мен зерттеулері, негізінен, ... ... ... араб тілді ғұламалар Закария Разидің ғылымды бақылау
нәтижелері мен тәжірибеге негіздеу жайындары ой-пікірі, Ибн ... ... Ибн Сина ... ... жан ... ғылымның қанат жаюына елеулі үлес қосты.
Орта ғасырлардағы еуропалық жанның мәңгі өлмейтіні, оның денеден бөлек
өмір сүретіндігі жайлы психологиялық ой-пікірлер одан әрі ... ... ... дами ... жол ашты. Осы бағытта Фома
Аквинский (1225—1274 жж.) мен басқа да ... ... ... үдей түсті. Алайда, ... ... ... сай ... көз ... ... ... (1175 — 1263 жж.), оның шәкірті Роджер Бэкон (1214 —1292 жж.)
барлық ... ... және ... ... ... ... деген
тұжырым жасап, жан туралы және оны материямен бірлікте өмір сүреді дейтін
аристотельдік қағиданы ... ... даму ... ... ... ... ... толы болды.
Психология ғылымының тарихында XVII ғасырдың алатын орны ерекше. ... ... ... ... ... ... ... психология ілімі
жайында жаңаша көзқарастар қалыптаса бастады. Әйгілі ағылшын ғалымы Френсис
Бэкон (1561- 1626 жж.) ... ... ... ... ... адамның құралына айналдыру қажет деп ... Оның ... ... жетілдіру үшін оның табиғат жайындағы білімін өсіріп, күш-
қуатын арттыру ... Бұл ... ... ... ... ... арқылы
ашқан тиімді деп тапты. XVII ғасырдағы психологиялық ой-пікірді ... ... ... ... ... ... да жан ... зерттеп, олардың
құпия сырларын ашу; ә) әрбір индивидке (жеке адамға) тән сананы, оның ішкі
дүниесін бақылау арқылы өзіндік ... ... б) ... ... ... күйлерін, оның өз мінез-құлқын меңгеруін, жақсы, жаман істерге
бой ұруын; в) денесінің күш-қуатын, жүйке жүйесінің қызметі мен ... ара ... ... ... ... ... ерекше мән
берілді. Психологиялық ілімді ... ... ... ... ... ... жазған ойшылдар - Декарт (1596 - 1650 ... (1588 - 1679 жж.), Б. ... (1632 - 1677 жж.), Г. ... ... жж.), Дж. Локк (1632-1704 жж.) сияқты аттары ... ... ... ... ... ... мен ассоциацианизм. XIX
ғасырдың бірінші ... ... ... ... ... ... өрлеу байқалып, физик
И. Ньютон мен физиолог ғалым А. ... (1708 - ... ... ... ... ... Жүйке жүйесі мен бұлшық ет қызметінің физиологиясы
организм тіршілігінің негізі ... ... ... әсер ... ... арттырды. Сөйтіп, ойлаудың дамуында ақыл-парасат шешуші рөл атқарады
дейтін бұрынғы көзқарас енді ... ... ... ... осы ... ... ... бағыт ұстаушылар жіктеле бастады.
Олардың бірі жан дүниесін зерттеу адамның ішкі сырын түсінуге ... деп ... ал енді бірі ... ... ... ... ... зерттейтін тәжірибеден ешқандай айырмашылығы
болмауы тиіс деген пікірді қолдады.
Сонымен, XVIII ғасырдағы психофизикалық ... ... ашу ... ... ... түрлі психикалық процестердің сыры
жүйке жүйесінің қызметін ... ... ... Осы ... ... ... топқа бөлініп, түрлі көзқарасты ұстанды.
Солардың ... ... ... А. ... ... психиканың пайда
болуында жүйкелік процестер бірінші, ал түрлі ой мен ... ... ... туындауы екінші кезектегі құбылыс дейтін көзқарасты
қуаттай түсті. Мұның бәрі-психологиядағы эмпиристік бағыттың ... ... ... ... ... ... заңы XIX
ғасырдың соңына дейін өзгермейтін заң деп ... ... ... орай ... ағартушылары Ньютон мен Локк есімдерін қосарлай айтып дәріптеді.
Өйткені, бұл екеуі де ... ... ... ... көзкарастарға негіздей отырып зерттеген болатын. Ассоциациялық
(байланысты) қағидаларды қолданудың өрісін көне замандардағы Үндістан мен
ертедегі грек ... да ... ... XVIII ... ... детерминистік сипат алып, дене процестерінің жиынтығы ... ... ... ... ... болады деген ойға негізделді.
Психология тарихында ассоциацияны жалпы категориялық ұғым деңгейіне
тұңғыш рет ... оны ... - ... ... ... (1705-1757
жж.). Ол психикалық процестердің бәрі ассоциацияға сүйенеді деп түсіндірді.
Гартлидің «Адамды бақылау» деген ... (1749 ж.) ... ... ... ілім болып қалыптасуының бастамасы болды. Осы еңбегінде ол
көптеген психикалық процестерді ... ... ... 30-40 ... ... ... бихевиоризмнің
психология ғылымының даму тарихында өзіндік бағыт-бағдары және ... бар ... ... (адамның ішкі дүниесін зерттеп, ... ... ... ... даму ... операнттік бихевиоризм және неофрейдизм тәрізді жаңа ... ... ... (көрнекті өкілі - X. Корни, 1885-1953) ... ... ... ... ... ... ... ал американ психологі Курт Левин (1890-1974) адамдардың
белгілі бір топтарының қозғаушы күштерін, ондағы адамдардың ... ... ... ... теориясын жасады. Бала ақыл-ойының ... ... мен ... т. б. ... бір ... қарастырған біздің
заманымыздағы көрнекті психолог маман-швейцариялық Жан Пиаже (1896-1980).
Бүгінгі таңда психология пәнінің өрістеп, ... ... ... оның жан ... терең бойлау қажеттігінің артып ... ... ... 1917 ... Қазан төңкерісіне дейінгі психологиялық ... ... ... ... бұл ... ... өрістеуінің
Батыс елдерімен салыстырғанда өзіндік ... бар. ... ... ... діни көзқарастар мен
құқықтық жағдайлардың шиеленісті болғандығын айқын аңғарамыз. ... ... ... екі ... бағытта өрістеді. Оның бірі -
бостандық жолындағы жалпы халықтық ... ... ... - ... ... М. ... «Бас ... рефлексі» дегсн еңбегі Ресейдегі
психология ғылымының дамуы үшін жаратылыстық-ғылыми ... ... ... психологиялық ой-пікірдің дамуына күшті ықпал етті. Сонымен
қатар, Қазан төңкерісіне дейінгі ... И. ... (1862 - ... ... М. ... (1857-1927), И. П. Павловтың зерттеулері,
Н. Е. Введенский мен А. А. ... ... ... ... ... ... ... одан әрі өрістетуге жол
ашты.
1930 жылдары әлеуметтік өмір мен ... ... ... ... адам ... зерттеу негізінде жүргізген
тәжірибелік істері елеулі ... ... ... 1936 ... ... ... Үкіметінің өктемдік саясатына орай, бұл ... ... ... ... және идеалистік ілім деген ... ... ... аластатылады. Дегенмсн, өмір тәжірибесі
көрсеткендей, кезінде педологияның объективті ... ... ... ... ... іргесін қалауға П. П. Блонский,
В. Я. Струмлинский, К. Н. Корнилов, Б. М. Теплов т. б. ... ... ... ... ... ... ... тұрғысынан зерттеп,
көптеген еңбек жазған Л. С. Выготский (1896 - 1934), ... ... ... С. Л. ... (1887 - 1960), А. ... т. б. ... бұл ... методологиясы мен принциптерін жаңа
сипатта дамуға бағдарлады. Қоғамның тарихи даму мұқтаждығының, ... ... ... ... сәйкес кеңестік дәуірде
психологияның ... ... мен ... ... ... ... ... айналды. Соның нәтижесінде тәлім-тәрбие психологиясының даму
қарқыны мен оның қамтыған мәселелері әр ... және сан ... ... атап ... жөн.
Қазақстанда психология ғылымының даму жолы
Психология ғылымына тікелей қатысты болмағанымен, адамның жан дүниесі
жөніндегі пайымдаулар мен ой-пікірлер Қазақстанда өте ерте ... ... XV-XIX ... ... ... ... ағартушы-
демократтарының туындыларында айтарлықтай көрініс берді. Ал одан бұрынғы
дәуірлерде ақын-жыраулардың ... ... ... ... ... ... ел намысын найзаның ұшымен, білектің күшімен
қорғаған ... ... ... адам жан ... ... ... ... ұрпаққа тағылым берерлік мол рухани қазына жатқандығы
қазіргі кезде әр тарапты зерттеліп, белгілі жүйеге келтірілуде.
Аса көрнекті ... Ш. ... ... ... рухы ... түсініктерімен тығыз ұштастырылады. Ы. ... ... және ... ... ... толы
Олар алып дәрежеге тез жетіп, тез ыдырап ... Өсу, ... ... ... берді. Ал химиялық құрамы жөнінен түрлі
тамшылар ... ... ... ... қасиеті мол болды.
Осы орайда, оны тірі ... ... деп ... ... Бұл ... ... ... ортадағы қоректі заттарды сіңіріп, өмір сүруін жалғастыру
үшін қажет заттарға тітіркеніп, оларға жауап ... Ал өмір ... ... ... Зат ... бұл ... өзін-өзі
реттеу қабілетінің нәтижесі болды. Коацерваттар бөлінуге, түрлі ... ... ... тұрған. Сондай-ақ, сыртқы әсерлерді
бейнелеу түрлі әсерлердің күші мен ... ғана ... ... ... мен ... ішкі жағдайына да байланысты болған. Мұндай
органикалық ... ... ... ... ... ... арғы ата тектерінің геологиялық дәуірлердегі пайда болу
жағдайына ... ... ... ... ... тірі ... герототипі -
коацерваттарда, кез-келген тірі организмдерде бейнелеудің жаңа сапалық
ерекшеліктері пайда болған. Ондай ... ... ... күші мен ... ғана ... ... ішкі ... да байланысты. Кез-келген
тірі организм тіршілік қажетіне қарай сыртқы тітіркендіргіштерге әсерленіп,
тірі материя жаңа сапасының өзін-өзі ... ... ... ... ... ... дамуы нәтижесінде бейнелеудің айқын түрлері -
түйсіну, ... ес, ... ... ... ...

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жалпы психология213 бет
Әлеуметтану қоғам туралы ғылым ретінде5 бет
Анатомия мен физиология ғылымдарының қысқаша даму тарихы4 бет
Ежелгі дәуір әдебиеті үлгілерінің сипаттамасы мен ерекшеліктері32 бет
Ежелгі қазақ әдебиетінің тарихы және оның зерттелуі14 бет
Криминологияның даму тарихы мен қалыптасуы14 бет
Мемлекет және құқық6 бет
Мемлекет құқық теориясының пайда болуы6 бет
ХІХ ғасырдағы қазақ әдебиетінің тарихы, зерттелуі11 бет
ХХ ғасыр басындағы тарихи-әлеуметтік жағдай және оның әдебиеттің дамуына тигізген әсері. Қазақ зиялылары ұлт қамы жолында. Әдеби бағыттардың ерекшеліктері мен ортақ бірлігін ажырату13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь