Еңбек құқығының пәні

Жоспар:

1. Жалпы бөлім
1.1. Еңбек құқығының пәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .2.4
1.2. Еңбекті ұйымдастыру ұғымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5.10

2. Негізгі бөлім.

2.1. Еңбек құқығының рөлі, міндеттері және функциялары ... ... ... ... ...11.12
2.2. Еңбек құқығының сабақтас құқық салаларынан айырмашылығы..12.15
2.3.Eңбек құқықтарының құқықтық табиғаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...16.19
2.4. Еңбек құқығы пәнін құрайтын барлық қатынастар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .20.24

3. Қорытынды бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 25.26

4. Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .27
1.1. Еңбек құқығының пәні.

Қазақстан Республикасының еңбек туралы заңдары Қазақстан Рспубликасының Конституциясына негізделеді және осы Заң мен қызметкерлердің жекелеген санаттарының еңбек қатынастарын реттейтін, нормалары осы Заңның нормаларынан төмен бола алмайтын өзге де нормативтік құқықтық актілерден тұрады.
Қазақстан Республикасы бекіткен халықаралық шарттардың осы Заңның және еңбек туралы өзге де нормативтік құқықтық актілердің алдында артықшылығы бар және халықаралық шарт бойынша оны қолдану Қазақстан Республикасының заңы шығарылуы талап етілген жағдайларды қоспағанда, олар тікелей қолданылады [ҚР «ҚР еңбек туралы » заңының 2-бабы].
Қазақстан Республикасының Конституциясына сәйкес адамның жіне азаматтың маңызды құқықтары мен бостандықтарының қатарына ҚР «Қазақстан Республикасындағы еңбек туралы» заңында бұл заңның реттейтіні тура аталып көрсетілген.
Қазақстан Республикасының Конституциясына сәйкес әркімнің еңбек ету бостандығына, қызмет пен кәсіп түрін еркін таңдауына құқығы бар. Еріксіз еңбекке соттың үкіі бойынша не төтенше жағдайда немесе соғыс жағдайында ғана жол беріледі. Әркімнің қауіпсіздік пен тазалық талаптарына сай еңбек ету жағдайына, еңбегі үшін нендей бір кемсітусіз сыйақы алуына, сондай-ақ жұмыссыздықтан әлеуметтік қорғалуға құқығы бар [ҚР Конституциясының 24-бабы].
ҚР «Еңбек туралы» заңында осы заңның «Қазақстан Республикасындағы азаматтардың еңбек бостандығына қатысты конституциялық құқығын жүзеге асыру барысында туындайтын еңбек қатынастарын реттейтіні» көрсетілген.
Қазақстан Республикасындағы еңбек бостандығына қатысты конституциялық құқық, ең алдымен, әрбір адамның өзінің жұмыс күшін өзі дербес жұмсауынан, мүдделеріне, кәсіби дайындығына, өзінің мүмкіндіктері мен қалауына қарай кәсіп түрі мен қызмет түрін еркін таңдау құқығынан көрініс табады. Қазақстан Республикасының әрбір азаматы кез келген нысандағы ұйымдарда жалданбалы жұмыс істеуге, кәсіпкерлік қызметпен айналысуға, мемлекеттік, әскери немесе кез келген өзге де қызметпен айналысуға, заңды тұлғаны құрмастан жеке еңбек қызметімен айналысуға немесе ешқандай еңбек қызметімен айналыспауға құқылы.
ҚР Конституциясының және ҚР «Еңбек туралы» заңының бұл ережелері Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас Ассамблеясының 1948 жылғы 10 желтоқсанда бекіткен Адам құқықтары жалпы декларациясының және еңбек саласындағы бірқатар халықаралық-құқықтық актілердің талаптарына сәйкес келеді.
Қолданылған әдебиеттер:

1) Қазақстан Республикасының еңбек құқығы, оқу құралы, О.Қағазов, Алматы 2003 жыл
2) ҚР еңбек құқығы, оқулық, В.Н.Уваров,Алматы 2002жыл
3) Еңбек құқығы, оқулық, Ахметов А., Ахметова Г.,Алматы 2006 жыл
4) Ажинурина, Д. Еңбек ету бостандығы және оны қорғаудың мәселелері [Мәтін]: автореферат / Д. Ажинурина.- Алматы: КазгосИНТИ, 2005.- 25 б.
5) Мыңбаев, М.А. Еріксіз еңбекті құқықтық реттеу: Автореферат / М.А.Мыңбаев.- Алматы: КазгосИНТИ, 2004.- 31 бет.
6) Трудовые отношения в Республике Казахстан [Текст] / под ред. В.И.Скала.- 4-е изд., перераб. и доп.- Алматы: ТОО "LEM", 2005.- 564 с.
7) Айымханова, Н. Қазақстан Республикасының еңбек құқығы: Оқу құралы / Н.Айымханова.- Алматы: Жеті жарғы, 2002.- б.
8) Глушко, И.Ю. Право социального обеспечения Республики Казахстан [Текст]: учеб.-метод. пособие / И.Ю. Глушко, В.В. Зинченко.- Караганда: Издательство КарГУ,2004.-112 с.
9) Хамзин, А.Ш. Трудовое право Республики Казахстан [Текст]: учебник / А.Ш. Хамзин, Ж.А. Хамзина, Л.А. Хамзина.- Астана: Издательско-полиграфический Центр ин-та повышения квалификации сотрудников органов юстиции РК, 2004.- 594 с.
10) Абузярова, Н.А. Трудовое право / Н.А. Абузярова.- Алматы: Юрист, 2002.- 264 с.
11) Комментарий к Конституции РФ// Под общей редакцией Ю.В. Кудрявцева, М, 1996, с.42-44
12) Н. Абузярова. Трудовое право РК, А, 2003
13) Строгович М.С. Основные вопросы советской социалистической законности. М., Наука, 1966, с.180
14) Братусь С.Н. Субъекты гражданского права. М,1950, с.7
15) ҚР Конституциясы. 30 тамыз 1995 жыл
16) «Қазақстан Республикасындағы еңбек туралы » ҚР Заңы, 10 желтоқсан 1999 жыл
17) Әкімшілік құқықбұзушылық туралы ҚР кодексі, 30 қаңтар 2001жыл
18) ҚР қылмыстық кодексі, 16 шілде 1997 жыл
19) Строгович М.С. Избранные труды. М, Наука,1990,Т.1,с. 205
20) Морозов П.Е Сравнительный анализ правового регулирования проблем занятости и трудоустройства в РФ и США. Дисс. канд. юр. наук М, 1997, с.71.
21) Щебетина М.В. Нарушение законодательства о труде: уголовно-правовое и криминологическое исследование. Автореферат дисс. канд. юр. наук. Караганда, 2004, -23с., с. 14
        
        Жоспар:
1. Жалпы бөлім
1.1. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... және
функциялары...................11-12
2.2. Еңбек құқығының сабақтас құқық салаларынан айырмашылығы..12-15
2.3.Eңбек ... ... ... Еңбек құқығы пәнін құрайтын барлық
қатынастар.............................................20-24
3. ... ... ... ... ... Республикасының еңбек туралы заңдары ... ... ... және осы Заң мен ... ... ... қатынастарын реттейтін, нормалары осы Заңның
нормаларынан төмен бола алмайтын өзге де ... ... ... ... ... ... шарттардың осы Заңның және
еңбек туралы өзге де нормативтік ... ... ... ... және ... шарт ... оны ... Қазақстан Республикасының
заңы шығарылуы талап етілген жағдайларды ... олар ... [ҚР «ҚР ... туралы » заңының 2-бабы].
Қазақстан Республикасының Конституциясына сәйкес адамның ... ... ... мен ... ... ҚР ... еңбек туралы» заңында бұл заңның реттейтіні тура аталып
көрсетілген.
Қазақстан Республикасының Конституциясына сәйкес ... ... ... ... пен ... ... ... таңдауына құқығы бар. Еріксіз
еңбекке соттың үкіі бойынша не ... ... ... соғыс жағдайында
ғана жол беріледі. Әркімнің қауіпсіздік пен тазалық талаптарына сай еңбек
ету ... ... үшін ... бір ... ... алуына, сондай-ақ
жұмыссыздықтан әлеуметтік қорғалуға құқығы бар [ҚР Конституциясының 24-
бабы].
ҚР «Еңбек туралы» ... осы ... ... ... ... ... қатысты конституциялық құқығын жүзеге асыру
барысында туындайтын еңбек қатынастарын реттейтіні» ... ... ... ... ... ... ең ... әрбір адамның өзінің жұмыс күшін өзі дербес жұмсауынан,
мүдделеріне, кәсіби дайындығына, өзінің мүмкіндіктері мен қалауына ... түрі мен ... ... ... ... құқығынан көрініс табады.
Қазақстан Республикасының әрбір ... кез ... ... ... ... ... кәсіпкерлік қызметпен айналысуға, мемлекеттік,
әскери немесе кез ... өзге де ... ... заңды тұлғаны
құрмастан жеке еңбек қызметімен айналысуға немесе ешқандай ... ... ... ... және ҚР ... ... заңының бұл ережелері
Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас Ассамблеясының 1948 жылғы 10 желтоқсанда бекіткен
Адам құқықтары ... ... және ... ... бірқатар
халықаралық-құқықтық актілердің талаптарына сәйкес келеді.
Еңбек ... оқу пәні және ... ... ... ... ... және «құқық» сөздерінің түп-төркініне көз ... ... ... ... ... әр ... ... қатынастардағы жүріс-
тұрыстарын реттейді, яғни, тәртіптейді, қалыпқа ... ... ... ... ... өзі бұл құқық саласының ... ... ... ... еңбек қатынастарын және еңбек
қатынастарынан туындайтын өзге де қатынастарды ретейтінін көрсетеді.
Ал еңбек дегеніміз не?
Еңбек адамның табиғи қажеттігі ... ... ... адам ... ... пікірлер де бекер емес. Сонымен қатар, еңбек адамның өмір
сүруінің мағызды жағдайы болып ... ... ол ... ... ... ... ... айтқанда, тамақтануға, баспана
иеленуге, киінуге, адамдармен араласуға, білімге, ... ... ... т.б. ... ... қанағаттандырады. Кең мағынада еңбек тек
адамның ғана емес, сонымен қатар қоғамның да ... ... ... ... еңбек қоғамның материалдық негіздерін қалыптастырады.
Өзінің саналы және ... ... ... адам әйтеуір ір нәрсені
жасап, дайындап, шығарып, өндіріп ... ... ... ... адам 5-6
жасынан бастап еңбек ете бастайды: ата-анасының ... ... бір ... береді, апарады, жылжытады және т.б. Адамның қолынан жасалған заттың
барлығы – инеден бастап ұлы ... ... ... ... ... ... кез ... адамның өмірі еңбексіз мүмкін емес, еңбек
барлығын жасайды, адамның ... және ... ... ... ал ... өз ... ... материалдық негіздерін
құрайды. Жоғарыда атап өткеніміздей, еңбек адамның табиғи ... – бұл ... ... алу үшін ... дене, ақыл-ой, рухани
қабілеттерін жұмсау арқылы жүзеге асатын мақсатты қызмет.Еңбек ... ... және ... қабілеттіктерден туындайды да, бұлардың нәтижесінде
материалдық, рухани және санаткерлік құндылықтар жасалады.
Еңбек жеке ... ... ... үйде және өзге де ... ... мүмкін. Мұндай еңбекпен адамдардың басым көпшілігі бала
кезінен айналысады. Алайда, еңбектің бұл түрі еңбек ... ... ... ... ... ... ... реттеледі?
Көп жағдайда еңбек бірлескен немсе ұжымдық сипатты иеленеді. Бірлескен
еңбектің ... ... ... ... ... қатысады. Мұнда
жағдайда еңбектің екі түрін ажыратып алған жөн: өз ... ... ... және жалданбалы еңбек. Дәл осы ... ...... қатынасқа түсуді еңбек құқығы реттейді.
Сонымен қатар, меншік иелері менменшік иесі емес тұлғалардың ұжымдық
еңбегін көздейтін еңбектің үшінші түрі – ... ... ... те ... ... бір ... еңбек құқығы тек жалданбалы еңбекке негізделген
еңбек қатынастарын ғана реттейді. Дербес еңбекке ... ... ... құқығының пәніне кірмейді. Мұндай қатынастарға жалданбалы
қызметкерлердің еңбегін пайдаланбайтын жеке еңбек ... ... ... ... ... ... және т.б. ... азамат жеке дербес еңбек қызметімен айналысып – ... ... ... ... ... және т.б. орындарды ашып, қызметкерді
жалдамастан, өзі өз ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық кооперациядан тыс жүзеге
асырылатын еңбек құқығының ... ... ... егер ... ... ... ... редакциясының немес ғылыми мекеменің еңбек ұжымында
еңбек шартының шеңберінде жүзеге асырылатын болса, онда бұл ... ... ... ... ... айналады. Бірақ, Қарулы
Күштерде, ішкі істер ... ... ... ішкі және ... ... ... өткеру еңбек құқығының пәніне жатпайды, олар
әкімшілік ... ... ... Аталған органдардағы қызмет қарапайым
жұмыс пен еңбек қатынастарының шеңберінен шығып кетеді. Бұл ... ... ... орындаумен байланысты.
Сонымен, еңбек құқығының пәні болып тек еңбек қана емес, сонымен қатар
еңбек үрдісіндегі еңбек қатынастары және олардан ... ... ... ... да ... ... ... ұйымдастыру ұғымы
Еңбек адамдардың өмір сүруінің ... ... ... ... ... ... ... Аса айтулы жаңалықтар
ашулардан бастап күнделікті ... ең ... ... дейін адам
жасаған игіліктердің бәрі оның ... ... ... қызметінің
нәтижесі болып табылады. Кең мағынада алғанда адамдардың еңбек ... ... ... ... оның ... ... ... көрінеді.
Еңбекті қоғамдық ұйымдастыру ұғымын терең түсіну үшін кейбір бастапқы
ережелерді ... ... Бұл, ең ... ... және рухани
игіліктерді жасауға бағытталған адамның мақсатты қызметі ретіндегі ... Бұл ... ... еңбек процесінің өзі турлы, адам мен
табиғат арасындағы қатынастар ... ... ... ... ... қызметі,
еңбектің мәні (бұл қызметтің неге ... және ... ... яғни ... құрал-жабдықтары ретінде еңбекті біріктіру еңбектің
ұйымдық-техникалық сипаты туралы түсінік береді. Екінші жағынан, кез-келген
қоғамдық өндіріс адамдардың бірлескен, ... ... ... Бұл ... ... процесіндегі адамдарарасындағы қатынастар туралы болып отыр.
Адамдардың бірлескен еңбек процесіндегі олардың еңбегін пайдалану жөніндегі
адамдар арасындағы ... ... ... ... ... ... ... немесе жеке кәсіпорын ауқымында) ұғымы
туралы түсінік ... Бұл ... ... техникалық жарақтануына
адамдардың бірлескен қызметінің тиімділігі байланысты болады.
Еңбекті қоғамдық ... ... ... мыналар жатады:
қоғамның еңбек ресурстарының болуы мен олардың жай-күйі, ебекті бөлу ... ... ... ету және ... еңбек процесін
басқару, еңбек шараларын және өндірістің ... да ... ... ... бөлу ... мен осы ... ... өздерінің
қатысу деңгейі, жұмыс күшін ұдайы ұлғайту (кәсіби даярлық).
Қазақстан Республикасындағы ... ... мен ... ... ... еңбекті қоғамдық ұйымдастыру мәселелері
ерекше әлеуметік мңызға көтерілуде. Бұл өндіріс құрал-жабдықтарына меншік
қатынастарының түбегейлі ... әрі ... ... қоғамның жаңа
әлеуметтік құрылымын қалыптастырумен, еңбекті басқарудың тиімді тетігін
жасау ... ... ... ... ... ... мен әдістерін іздестірумен байланысты болып отыр. Бұл жағдайларды
жұмыс беруші мүдделері мен ... ... ... ... ету ... ... жүрген заннамада қағидатты шешімін
алуы тиіс.
Ел Президентінің «Қазақстан - 2030» ... ... ... ... ... ... баға ... ал олардың сапасы біздің
басты активтеріміздің қатарында қарастырылады. ... ... ... ... ... ... ие болы отырғн жоғары ... бар, ... өзі, сөз жоқ, ... ... және бұрынғы жүйенің аса
ірі жеңісі болып табылады. Сонымен, бір ... ... бар ... ресурстары
қоғамның бағалы капиталы етінде ... ... және ... дамуы тиіс.
Еңбекті қоғамдық ұйымдастыруға, еңбек ресурстарын ... ... ... ... тікелей әсер ееді. Табиғи ресурстарды
байыптап әзірлеу, инфрақұрылым, ... және ... ... ... ... үшін ... маңызы бар. Оларды дамыту экономикалық
жағынан өсумен ғана емес, сонымен бірге әлеуметтік саланың дамуымен ... ... ... ... ... ... республиканың тіректі саласы – ... ... ... ... ... ... өнеркәсіпті недәуір дамытуды
көздейді. Жеңіл және тамақ өнерәсібін, мұнай және газ өңдеуді, ... ... ... жасаудың көмекші салаларын, түбегейлі ғылымды көп қажет
ететін өндірістерді, қызметтер көрсету, туризм салаларын ... ... ... ... ... ретінде ауыл шаруашылығы, ағаш және
ағаш өңдеу ... ... үй ... әрі ... ... одан ... ... Осының бәрі экономиканың құрылмдық мәселелерін ғана емес,
сонымен бірге халықтың салалық ... ... ... де шешеді.
Қазақстан Республикасының экономикалық өсу ... ... ... құрылған, олардың арасынан – жеке меншік институтын
нығайтуды, соның ішінде ... ... ... ... ... ... жүйесін жасауды бөліп көрсеткен жөн. Республикада ... ... ... ... ... ... бірқатар
салаларында, ауыл шаруашылығында және әлеуметтік секторда ... ... әлі де ... ... ... ... отыр. Осы
жағдаяттардың бәрі еңбек ресурстарын тиімді пайдалануда теріс ... ... ... ... жеке кәсіпкерлік, шағын бизнес, кәсіпкерлік
қызмет бостандығына кепілдіктер ... ... ... ... ... бірқатар маңызды шаралар қабылданды. Мәселен, ... 1992ж. 4 ... ... «Жеке кәсіпкерлікті қорғау және
қолдау туралы» Заңы жеке кәсіпкерлікті қорғау мен қолдаудың ... ... ... жеке ... қызметіне тікелей
араласуынан бас тарту саясатын, жеке кәсіпкерлердің құқықтарын бұзғаны үшін
жауапкершілігін баянды етеді. Қазақстан Республикасының ... ... 27 ... «Азаматтар мен заңды тұлғалардың кәсіпкерлік ... ... ... ... Жарлығында жеке және заңды
тұлғалардың кәсіпкерлік ... ... ... үшін ... ... шаралар көзделген, соның ішінде орталық детбес ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Агенттігі
құрылды.
Сөз жоқ, материалдық игіліктерді тікелей өндірушілер ретінде ... ... ... олар үшін еңбектің салауатты әрі қауіпсіз
жағдайларын туғызу мызғымайтын бағыт болып қала береді. Мұның өзі ... мен ... ... ... ... ... ... да мемлекет оларға еңбектің қалыпты жағдайларын жасау бөлігінде
жалдамалы қызметкерлердің мүдделерін ... ... ... ... ... ... ... және жұмыспен қамтылмаған
халықты кәсіби ... ... ... ... маңызды
элементерінің бірі болып табылады. ... ... ... ... ... жаңа салаларына азаматтарды даярлау
жұмыспен толық әрі тиімді қамтамасыз етуге ықпал ... ... ... ... және ... қорғаудың негізгі шараларының бірі ретінде
қарастырылады. Мысалы, 2001 жылғы 23 ... ... ... ... ... ... ... сәйкес, белгіленген тәртіп бойынша
жұмыссыз деп танылған адамдарды кәсіби дайындау, қайта ... ... ... ... қамту жөніндегі мемлекеттік өкілетті органның
жолдамасы бойынша, ... ... ... ... ... сәйкес республикалық және жергілікті бюджеттің қаражаты есебінен,
білім беру ... ... бар ... ... ... ... ... Республикасында қалыптасуының қазіргі
кезеңінде еңбекті қоғамдық ұйымдастыруды ... ... ... ... ... ... ... өндірісті ұйымдастыруға, еңбек ... ... және ... ... ... ... жұмыскерлердің
келісімді жұмысын қамтамасыз етуге, ... ... ... ... тәртібіне бағындыруға байланысты көптеген мәселелерді
қамтиды. ... ... ... ... ... арасында қалыптасатын
қатынасы сол қатынасқа қатысушылардың ... мен ... ... ... ... оған ... ... тұрақты сипат береді. Еңбек
қатынастарының құықтық формасы, қажет ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастырудың еңбек құқығы жүйесін ... ... ... табылатындығын атап өткен жөн. Атап ... ... ... элементтері мен еңбек құқығының негізгі
институттары арасында заңды байланыс бар. Қоғамның еңбек ... ... ... және ... ... қамтылу және жұмысқа орналасу
институтын құрайтын құқықтық нормалардың ... ... ... институттың қызметтік рөлі құқықтық кепілдіктерді ... ... ... пен ... ... еркін таңдауға, жұмыссыздықтан сақтануға
конституциялық құқығын әр адамның іске асыруы үшін ... ... ... негіздерді бекітуге келіп тіреледі. Мәжбүрлеп жұмыс істеуге те
сот үкімімен не төтенше соғыс жағдайында ғана жол беріледі.
Еңбектің бөлінуіне және ... ... ... ... ... ... ... объективтік және субъективтік факторлары
жіктелудің негіздемесі болып табылады. Мысалы, экономиканың ... да ... ... ... үшін ... ... ... туындайтын
қиындық, қолайсыз табиғи жағдай, кәсіпорынның шалғай орналасуы, т.б.
объективтік факторларға жатады. ... ... ... ақы ... ... қорғауда әртүрлі жеңілдіктер мен ... ... ... ... мен ... ... тиісінше белгілеу заңнамада
көзделеді. Жұмыскердің ... ... ... ... ... кемдік
жағдаяттың субъективтік жағына жатады. Бұл жағдайда да осы ... ... ... тәртібі, оларға жеңілдіктер мен кепілдіктер
беру заңнамада көзделеді.
Еңбек тәртібін қамтамасыз ету және ... ... ... ... ... ... институтының басты міндеті. Құқықтық санат ... ... ... ... ... ... ... – ішкі
еңбек тәртібінің ережелеріне ... ... ... ... ... ... ... және жұмыс берушінің мінеттемесі – материалдық
және моральдық мадақтау ... ... ... кәсіпорынның қажетті
жұмыс режимін сақтау, жұмыскерлердің бірлескен еңбек процесін еңбек
заңнамасының, ... және жеке ... ... ... ... ету.
Еңбек өлшемін және өндірістің басқа да жақтарын белгілеу жұмыс уақыты
мен ... ... ... ... институттарды құқықтық еттеудің
мәнін құрайды. Бұл өндірістің ... мен ... ... ... ... ... ... түрлерін жұмыс процесі кезінде адамның
қауіпсіздігіне, денсаулығының, жұмыс қабілетінің ... ... ... ... және ... мен ... белгілеу жолымен қамтамасыз етіледі.
Өндірілген өнімнің таратылу тәртібі және өндіруілердің өздерінің сол
процеске қатысу дәрежесі еңбек ақы ... ... ... ... еңбек ақы төлеу саласында жұмыскерлерді әлеуметтік ... ... ... ... ең аз ... төмен емес еңбек
ақы төлеу кепілдемесін анықтайды. Ал мемлекет еңбек ақының бұрын ... ... ... алып тастады. Еңбек ақы төлеуді ... ... ... ... ... ... тауып отыр. Нарықтық
экономика жағдайында еңбек ... ... және ... ... салмағы артады. Еңбек ақы төлеуді реттеудің орталықтандырылған
тәртібін ... ... ол ... ... ... ... есебінен қарыландырылатын мекемелері мен ұйымдарының қызметкерлеріне
таралады.
Жұмысшы күшін, әсіресе босап қалған жұмыскерлер мен жұмыссыздарды
кәсіби оқу ... ... ... ... ... ... көзделген
жеңілдіктер арқылы жүзеге асырылады. Бұл білімдендіру ... ... беру ... ... ... ... құрайды. Мұндай оқу орындарын
бітірушілерге әлеуметтік-құқықтық қорғау ... ... ... ... жұмыссыз деп танылған адамдарға кәсіби ... ... ... ... ... көіл ... ... ұйымдастыруды дамытуға, сөзсіз, өндірістің техникалық
жабдықталу деңгейі әсер етеді. Еңбектің ... ... ... ... ... адамд техникаға бейімдеуді, оны алдын ала оқытып
дайындауды, еңбек ... ... ... ... етеді. Осы
мақсатта ГОСТ-тар, пайдаланудың ехникалық ережелері, санитарлық-гигиеналық
нормалар, техникалық қауіпсізді ережелері, т.б. белгіленеді. ... ... ... ... ... станоктардың және басқа
техникалардың дұрыс пайдалануын және ... ... ... қорғаумен байланысты теріс зардаптардың алдын алуын қамтамасыз
етуге мүмкіндік береді. Күшіндегі ... ... және ... ... ... ол ... ... ұжымынуақтылы хабарландыру жұмыс
берушіге жүктеледі. Сонымен қатар, жұмыс берушінің ... ... ... ... жағдайын қамтамасыз ету жөніндегі және жұмыскердің еңбекті
қорғау туралы стандарттарды, ережелерді, ... және ... ... ... ... ... да көзделуі тиіс.
Ерікті еңбек құқығы Еңбек ету құқығы – жұмыс берушімен ... ... ... ... ... жеке ... ... негізінде
туындайтын қатынастарды реттейді. Еңбек ... ... ... ... ... ... уақытын белгілеу еңбекті қорғау қатынастарын да
реттейді. ... ... ... ҚР-ның концтитуциясының 24 ... ... ... ... ... ... адамның өзінің еңбекке
қабілеттілігін дербес пайдалана білуін қызмет пен ... ... ... ... ... ... ... 2 түрі бар:
1) дербес еңбек және жолдамалы еңбек
2) қызметкерлердің жұмысты үйінде, яғни үйге алып ... және ... ... ... ... ... ... мамандық түрлері көп. Бірақ ... ... ... және ... оқу орындарында оқуды талап
етеді. «ҚР еңбек туралы заң» 1999 жылы 10 ... ... ... 1 қаңтарында күшіне енді. ҚР-да нәсілшілдік, ұлттың, жыныстық белгі,
тіл, діні, ... тегі және ... ... кімге жататындығы
бойынша кемсітушілікке жол бермейтін еңбек туралы заңның ... ... бар. ... шарты қызметкермен жұмыс беруші арасында жазбаша
түрінде жасалатын келісім.
Жеке еңбек шартын жасау ... ... ... ... көрсетілмейді
2) белгілі бір мерзімге 1 жылдан аспайтын
3) істелетін жұмыстың аз уақытта атқарылатына байланысты
4) жеке еңбек шарты 16 ... ... соң ... ... олар ... ... ... белгілеу мүмкіндігі қарастыралады
Қызметкерлердің жұмыс берушіні 1 ай бұрын жазбаша ескерту арқылы, ... ... ... бар. ... ... жеке ... ... ұйым басшысы,
нотариуспен куәләндірілған жұмысқа қабылдау, не жұмыстан шығару, еңбек
қызметін растайтын ... ... ... ... уақыты бұл қызметкердің
жұмыс берушілердің актілеріне және ішкі еңбек шартының талаптарына сәйкес
өзінің еңбек ... ... ... уақыты. Еңбек туралы заңдар 18
жасқа толмаған қызметкерлер үшін жұмыс ... ... 16 – ... аптасына 36 сағат жұмыс жасайды. Ауыр еңбек жасайтындар 6 сағат
жұмыс ... ... ... рөлі, міндеттері және функциялары
Еңбек құқығының рөлі, міндеттері және ... ... ... ... Олар қызметкердің, жұмыс берушінің, өндірістің, қоғамның
және мемлекеттің мүдделерін ... мен ... ... ... ... ... ... түседі, бұл ретте олардың әрқайсысына өз ... ... ... ... негізгі рөлі – реттеушілік рөл. Еңбек
құқығы адамдардың еңбек үрдісі кезіндегі ... ... ... екі ... да ... тиіс ... ... Бұл
ережелер мен нормалар өндірістің міндеттеріне жауап ... ... ... мен мүдделерін қорғайды, жұмыс беруші мен қызметкердің
еңбек құқықтары мен міндеттерінің жүзеге асуын және ... ... ... ... ... ... ... қатынастарының салыстырмалы
түрде қорғалаған тарабы – қызметкерлердің еңбек құқықтарын ... ... ... қорытынды, еңбек құқығы функцияларының бірі –
қорғау функциясы.
Сонымен қатар, еңбек құқығының рөлі ... ... ... ... ... арттыруға, еңбек ... ... ... ... мен ... ... жағдай жасаудан
көрініс табады.
Еңбек құқығының міндеттері, ең алдымен, еңбекті ... ...... ... ... ... жағдайының жоғары
деңгейіне жетуге, ... ... ... ... құқығының функциялары – бұл еңбек құқығы нормаларының күшінің
негізгі бағыттары. Оларға жоғарыда ... ... және ... ... ... құқығының ерекше функцияларының ... ... ... - ... тәрбиелеу және өндірістік
демократияны дамыту функцияларын атауға болады.
Еңбек құқығының құрылымы – деп, ... ... ... ... ... жүйені айтады. Бұл анықтау құқығы
құрылымының кең және тар ... ... Тар ... ... деп бір ғана жүйе ... ... ал кең ...
элементтері жалпы және жеке деп бөлінеді. Жалпы ... ... ... мен ... берушінің негізгі құқығы мен міндеттері, жеке еңбек
шарты, басқа жұмысқа ауыстыру, ... ... ... ... реттеуі жатады.
Ерекше бөлімге жұмыс уақыты, демалыс уақытын белгілеу, жалақы ... ... ... ... беру мен ... төлеу,
қызметкерлерді көтермелеу мен жазалау шарттары, ... ... ... ... ... ... аулылары заңның сақтауын бақылау институттары
жатады [ҚР-ң еңбек құқығы (оу құралы) О.Қағазов, Алматы 2003 жыл, 9 ... ... ... жұмыспен қамтуды қамтамасыз етеді,
еңбекке, еңбектің қауіпсіз ... және ... ... ... ... ... асырады.
Қорғау функциясы еңбек жағдайының жоғары деңгейін, нңбек заңдарының
нормаларын орныдауға бақылау жүргізуді қамтамасыз етуге, еңбек ... ... ... келтіруге, еңбек дауларын шешуге бағытталған.
Шаруашылық - өндірістік функция өндірістің тиімділігін, еңбектің
өнімділігін көтеруді, еңбек ... ... ... ... ... ... ... бағытталған.
Тәрбиелеу функциясы еңбек тәртібін сақтауды талап етуден, ... ... ... ... ... табады.
2.2. Еңбек құқығының сабақтас құқық салаларынан айырмашылығы
Қазақстан Республикасындағы ... ... ... ... ... ... құқық, әкімшілік құқық, аграрлық құқық және жер құқықтары,
әлеуметтік қамтамасыз ету құқықтары табылады.
Еңбекті қолдануға, оның жағдайларына және ... ... ... ... осы ... ... құқығының әніне жататындығын немесе
даудың өзге құқық салаларының ... ... ... ... ... ... талдау қажет. Бұның маңызы өте зор, себебі,
осындай талдаудың нәтижесіне тиісті ... ... ... ... ... заңдармен өте тығыз байланысты. Азаматтық
заңдар қатысушылардың ... ... ... және өзге ... еңбекпен және оның нәтижелерімен байланысты ... ... ... ... ... ... белгілі бір жұмысты
оындаумен немесе қызмет көрсетумен (тұрмыстық мердігерлік шарты, ... ... және т.б.) ... ... ... Бұл ... қатынастарына өте жақын және оларға ортақ спаттар тән: олар еңбекпен
байланысты, еңбек ... ... ... ... ие. Жеке меншіктің
туындауына және өсуіне байланысты жұмыс істейтін ... ... ... ... ... де, ... ... иесі
ретінде де қатысуы мүмкін. Бұл еңбек және мүліктік қатынастарының белгілі
бір деңгейде бірігуіне ... ... ... ... құқық саласына
жататынын анықтайтын өздеріне тән айырмашылықтары да бар.
Бұл қандай айырмашылықтар?
Біріншіден, еңбек ... пәні және ... ... ... ... ал ... ... (тұрмыстық мердігерлік, тапсырма,
әдеби тапсырыс шарттары бойынша) пәні ... ... ... табылады.
Екіншіден, қызметкер еңбек қатынастарында белгілі бір жұмысты (білгілі бір
мамандық, біліктілік, ... ... ... ... ... өзінің жұмысын белгілі бір ұжымның шеңберінде атқарады, мұнда ол
еңбек шарасын орындауға, ... ... ... сақтауға, ішкі еңбек
тәртібінің ережелеріне бағынуға міндеттенеді.
Ал азаматтық қатынастарды аталған талаптарды орындау міндетті емес.
Яғни, ... ... ... ... ... оған ... ... ұйымның жұмыс режимін сақтау, ішкі еңбек тәртібінің белгіленген
ережелеріне бағыну ... ... ... айтар болсақ, азаматық
қатынастарда кімнің, қандай мерзімде, қандай еңбек нормасына негізделе
отырып ... ... ... ... ... бір ... ... және уақтылы
орындау маңызды болып табылады. Мысалы, қоршау жасаудың қажеттігі туды
делік. Еңбек заңдарының ... ... ... ... қызметкер ғана осы
жұмысты орындау қажет. Сонымен қатар, ол еңбек тәртібін сақтай отырып, ішкі
еңбек тәртібініңережелеріне бағына ... ... бір ... ... ... ... орындауы қажет және еңбек нормасын ... ... ... қатынастарда бұл жұмысты ... өзі ... ... не оның ... не барлығы кезектесе отырып орындай алады. Олар
күндіз немесе ... күн ... не ... бір ... ... ... ... мүмкін – бұлардың барлығы маңыды емес. Ең маңыздысы – ... ... ... ... ... тиіс.
Бұдан шығатын қорытынды, еңбек қатынастары мен азаматтық-құқықтық
қатынастарды ... ... ... ... ... Егер еңбек
құқығының пәні болып тірі еңбек барысындағы еңбек қатынастары табылса,
азаматтық құқықтың пәні ... ... ... ... еңбек өнімі, оның
нәтижесі табылады. Алайда, еңбек және азаматтық қатынастарды ажыратуға
қатысты даулы ... ... ... ... ... ие ... Республикасы Азаматтық кодексінің 1-бабына сәйкес, бұл қатынастар
еңбек заңдарымен реттелмеген жағдайда ғана, еңбек қатынастарына азаматтық
заңдар қолданылады.
Сонымен, ... ... ... ... ... мүліктік
қатынастарды реттейді, алайда, еңбек үрдісі кезіндегі ... ... ... еңбек үрдісін реттейді және ... ... бір ... ... ... кепілдіктерді белгілейді.
Жер құқығы мен аграрлық құқықтың да ... ... ... ... олар бірлескен еңбекті реттейді, оларға еңбекті және қызметкерлердің
еңбк ... ... тән. ... ... ... мен бұл құқық салаларының
арасында бірқатар айырмашылықтар да бар. ... ... ... емес
(жалданбалы) еңбекке негізделетін еңбек қатынастарын реттейді. Жер және
аграрлық құқықтар еңбек және ... ... ... иесі ... ... да жалданбалы еңбек субъектілерінің қатарына жатпайтын
кооператор-қызметкерлердің еңбек қатынастарын реттейді.
Еңбек құқығына қатысты ... ... ... қатарынан әкімшілік
құқықты да атауға болады. Басқарушылық топтың ... ... ... ... ... және ... құқық субъектілігі мәселесіне клгенде, бұл екі ... ... жері көп. ... ... бұл түрі бір езетте еңбек және
әкімшілік құқық ... ... ... ... бұл ... « ҚР еңбек туралы» заңымен де, ҚР «Мемлекеттік қызмет туралы» заңымен
де реттеледі.
Соған қарамастан, ... және ... ... ... ... да бар. Олар ... пәні мен ... қатысты. Егер еңбек
құқығы қызметкер мен жұмыс берушінің ебек үрдісіндегі қатынастарын ... ... ... ... ... ... қатысты, қызметке
алу мен босатумен, тәртіптік жазалар тағайындаумен және т.б. ... ... ... ... ... қамтамасыз ету құқығымен ара-
қатынасын қарастырып өтелік. ... ... ету ... ... ретінде, құқық саласы ретінде салыстырмалы түрде жақында, қткен
ғасырдың 60-70 жылдары ... ... ... ... қорғау
нормаларының басым көпшілігі еңбек құқығы саласына кіретін. Осылай, бұл екі
құқық сласын ... ... ... ... ... ... ... пәні мен әдістерінің ортақ сипаттары да байланыстырады.
Егер еңбек құқығының басты пәні болып ... мен жұыс ... ... ... ... әлеуметтік қамтамасыз ету құқығы
азаматта қандай да бір себептермен жұысқа қабілеттігін уақытша не ... ... ... ... ... ... оларды материалдық
қамтаасыз ету үрдісінде қалыптасатын қоғамдық қатынастарды реттейді. ... ... ... ... ... ... ... Мұндай
жағдайда азаматтарды материалдық қамтамасыз ... ... ... ... үрдісінде алған жалақысына және еңбек стажына ... ... ... ... да бар. ... ... байқауға
болады. Азаматтар еңбек қатынастарында еңбек ... ... ... ... ... ... реттеу пәніболып материалдық қамтамасыз етуге
қатысты құқықтық жүзеге атыру болып ... ... ... үрдісінде
жалақы төлеу қызметкер жұмыс істейтін кәсіпорынның, ... ... ... жүзеге асырылады. Ал әлеуметтік қамтамасыз ету құқығы
жәрдемақылар мен зейнетақыларды ... ... ... ... қатар, әлеуметтік қамтамасыз ету ... ... ... ... ... әісі тән емес. Құзыретті
органдар ... ұқық ... ... ... ... ... ... шараларды өзгертуге және тараптардың
келісіімен нақтылауға болмайды.
Еңбек құқығының саласының ... ... ... ... ... ... ... да өз жүйесі бар. Еңбек құқығы саласының жүйесі –
бұл оның нормаларының ... және ... ... Бұл кезектілік еңбе
құқығы қатынастарының ... даму және ... ... ... ... ... – бұл еңбек құқығының нормаларымен реттелген
еңбек қатынастары, бұл қызметкер мен жұмыс ... ... ... ... ... ... заңды байланыс: қызметкер адал еңбек
етуге міндетті, ал ... ...... түрде жалақыны төлеп отыруға және
еңбек заңдары мен еңбек шартын сақтауға міндетті.
Еңбек құқығы саласының жүйесі екң бөлімнен ... ... және ... ... ... қоғамдық ұйымдастыру элементтеріне жататын,
қызметкерлердің жұмыс істейтін ... ... және ... ... ... ... ... ретейтін нормалар жатады.
Еңбек құқығы саласының ерекше өлімі институттарға,яғни, еңбек құқығы
қатынастарының туындау және ... ... ... қарай кезектілікпен
орналасатын бірыңғай нормалардың топтарына сәйкес ... ... ... ... ... және ... ... басталады, одан кейін
орталық институт – жеке еңбек шарты, оның ... ... ... ... соң – ... ... мен ... уақыты институты, жалақы
институты, кепілдік және өтемақылық төлемдер институты, еңбек ... және ... ... ... орналасқан. Ал бұлардан кейін еңбек
қатынастары тараптарының келтірген зияндары үшін материалдық жауапкершілік
институты, еңбек даулары ... ... ... және ... орын алған.
Сала ретіндегі еңбек құқығының жүйесінен еңбек заңдарының жүйесін
ажырата ... жөн. Олар ... және ... ... ... ... болады.
Еңбек заңдарының ... ... ... актілерден, олардың
преамбулаларынан, баптарынан, қорытынды ережелерінен және т.б. тұрады. Сол
себепті, ... ... ... ... заңдарынан көрініс табады, ал еңбек
заңдар еңбек құқығының қайнар көзі болып табылады деген тұжырымға ... ... ... (оқулық) Ахметов А.,Ахметова Г., 13-16 беттер]
2.3.Eңбек құқықтарының құқықтық табиғаты
Біздің елде ... рет ... ... ... құқықтары мен
бостандықтары әркімге туылғанынан тиесілі және ... ... ал ... ... сақтау және қорғау мемлкеттің басты
міндеттері қатарына жататындығы бекітілген. Әлеуметтік мемлекет ... ... адам мен ... ... ... ... және орнатылған мемлекеттік-құқықтық тәртіп жалпыға ... ... ... және құқық үстемдігін қамтамасыз ... ... ... ... ең ... адамның абыройлы
өмірін және еркін дамуын қамтамасыз ететін жағдайларды жасауға бағытталады.
Егер Конституция мен заңдарда бекітілген құқықтар адамның абыройын ... және ... ... ... және ... ... ,сол
сияқты, әлеуметтік, экономикалық және мәдени құқықтарды қолдануға жағдайлар
жасалса, адам ... ... ... қол ... ... ... РФ// Под общей редакцией Ю.В. Кудрявцева, М, 1996, с.42-44].
Адам мен ... ... ... құқықтар мен
бостандықтар ішінде оның ... ... ... ... ... ... ... құқықтар мен бостандықтар ерекшеленеді. Себебі тек қана
еңбек адам қажетті ... ... ... және ... ... ... Азаматтардың құқықтарының шынайылығы ... ... ... Тұлға бостандығы, азаматтар құқықтарының
құқықтық кепілдіктері ретінде заңдармен, ... ... ... ... ... бұзылған құқытарды
қалпына келтіретін, бұзушылықтың алдын ... ... ... ... [Н. ... Трудовое право РК, А, 2003].
Еңбекке құқықты жүзеге ... ... бір ... ... ... ... ... кепілдіктердің келесі түрлері беріледі:
- азаматтардың жұмысты, кәсіпті таңдау және еңбек қатынастарына түсуін
қамтамасыз ететін кепілдіктер;
- саны мен ... сай ... ... төменгі шектен кем
емес жалақысы берілетін еңбек қатынастарының тұрақтылығын қамтамасыз ететін
кепілдіктер;
- заңсыз жұмыстан ... ... ... ... ... ... ... ететін кепілдіктер ұлттық
заңнамада бекітілген. Заңнама бойынша еңбек ... ... ... ... бірнеше түрлері көзделген, яғни азаматтардың ... ... ... ... шаралар арқылы
қорғалады.
Соңғы кезеңде азаматтардың еңбек құқықтарының бұзылуы ... ... ... ... ... ... кемшіліктері, еңбек
құқықтарын қорғау механизмінің жетілмегендігі, еңбек заңдарын бұзушылықпен
күресуге толық мүмкіндік ... ... ... ... үшін материалдық, әкімшілік
жауапкершілікпен қатар қылмыстық жауапкершілік те ҚР ҚК-ң 148 ... Іс ... ... ... ... ... ... үшін қылмыстық жауапкершілікке тарту жағдайлары өте сирек
кездеседі. Біз, ... бұл ... ... аз ... дей ... құқықтың құқықтық табиғаты туралы заң ғылымдарында бірнеше
көзқарастар қалыптасқан. Еңбекке ... ... ... ... субъективтік құқық ретінде айтады. Бірінші ... ... ... ... ... ... азаматтық
құқыққабілеттілік немесе еңбектік құқықсубъектілік элементтеріне ... ... ... ... ... қарастыра отырып, бір
ғалымдар ол құқыққатынастардан тыс орын алады дейді, кейбіреулері ... ... ... ... ... ... ... қатынастарда орын алады дейді.
2. С.Н. Братусь ... ... ... ... ... ... ... және рұқсат етілген тәртібінің
шамасы деп анықтаған [Строгович М.С. ... ... ... ... М., Наука, 1966, с.180]. Ал ... ... ... құқық нормасында көрсетілген және
онда бекітілген белгілі әлеуметтік игілікті пайдалану, белгілі бір
әрекеттерді жасау және өзге ... ... ... ... ... және ... белгіленген шектердегі мінез-құлық және
әрекеттер еркіндігін қамтиды.» деп ... ... әрі ... берген [Братусь С.Н. Субъекты гражданского права. М,1950,
с.7]. Яғни, қорыта айтқанда, ... ... ... олар
заңда бекітілгеніне байланысты ие болады, әрі ... ... орын ... ал ... ... ... өз ... құқықтарын жүзеге асыруына
байланысты пайда болады.
Еңбекке құқық келесі құқықтарды қамтиды:
Қоғам мен тұлға мүдделерін үйлестіре ... өз ... ... ... және ... ... орай ... кәсіп,
мамандық және жұмыс түрінде өзінің еңбекке қабілетін жүзеге асыру ... оң ... ... ... ... ... емес ұйымдардан
таңдалған кәсібі, біліктілігі, мамандығы, ... ... ... ... саны мен ... орай және мемлекетпен белігленген ең төменгі
мөлшерден кем емес ... ... ... ... ... ... жоғары өнімді және сапалы еңбек үшін жағдайларды жасауды ... ... ... ... ... ету үшін ... құқықтар мен кепілдіктерді бұзған немес бұзу қаупін туғызған
жағдайларда, егер құқық субъектісі қаласа, мемлекет көмегіне ... ... ... ... ... ... ... талап етуге
3. ҚР 1995 жылғы Конституциясы еңбекке құқық орнына, еңбек ... ... ... ... ... ... ... ендігәрі мемлекет еңбекке құқықты кепілдемейді дегенді
білдіреді. Олар Конституция еңбекке құқықты ... ... ... ... сай ... жағдайларында еңбек етуге ... ... ... ... ... ... деген
қорытындылар жасайды және Конституция ... ... ... ... жөн көреді [Братусь С.Н. Субъекты гражданского
права. М,1950, с.7]. Щебетина М.В. пікірінше, жұмыскерлердің ... ... және ... ... ... қоғамдық-еңбек қатынастарын заңдық ... ... ... ... ... яғни ... ... болмауымен тығыз байланысты [ҚР Конституциясы. 30
тамыз 1995 жыл]
Біз еңбекке ... ... ... тек ... қана қоймай,
сонымен қатар оның мазмұны да неғұрлым кеңейді деген авторлар пікіріне
қосыламыз.
Конституциялық еңбекке ... ... ... 24-баптың 1-3
бөліктерінің мағынасына сай анықталады. Конституция еркін еңбекке құқықты,
яғни жұмыскер өз еркімен таңдайтын немесе өз ... ... ... ... саласы мен кәсібін еркін таңдай алу құқығын; еңбектің
қауіпсіз және таза ... ... ... ... үшін ешқандай
кемітусіз және заңдармен белгіленген мөлшерден кем емес ... ... ... ... ... қамтиды. Яғни бұл жерде айта
кететін ... ... ... нақ ... ... ... деген
сөз тіркесінің болмауы елде еңбекке құқық кепілденбейді деген қорытындыға
алып келмеуге тиіс, себебі ... сай ... ең ... байлық
адам, оның құқықтары мен бостандықтары деп белгіленген.
Қазақстанда еңбекке құқық алғаш рет 1937 ... ... ... ... Онда ... құқық жұмыстың саны мен сапасына
орай төлетен кепілденген жұмыс алуға ... ... ... ... ... ... таңдауға құқықты көрсетпеген етін. Ол құқықты 1978
жылғы ҚР ... 38 ... көре ... Онда ... ... құқығы саны мен сапасына сай және мемлекетпен
белгіленген ең ... ... кем емес ... ... ... ... ... ескере отырып, қабілетіне, кәсіби дайындығына,
біліміне сәйкес таңдауға құқығын қоса ... ... ... ... ... ... қатар, аталған Конституция мазмұнына орай
еңбекке құқық және еңбек ету міндеті ... ... ... ... бірі ... ... ... еңбекке құқық мазмұны теріс түсіндірілді. Ол ... ... әр ... ... құқықты кепілдеп, жұмыссыздықтан
қорғайды, сондықтан еңбекке құқық тек социалистік мемлекеттерде ғана бар
деген жалған ұран тасталған. ... 20 ... ... бері ... адамның негізгі құқықтарына байланысты бірнеше маңызды құжаттар
қабылданған. Олардың қатарына Адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясы
(1948ж.), ... ... ... ... ... пактісі (1966ж),
сонымен қатар азаматтардың ... ... ... ... ... еңбек ұйымымен қабылданған бірнеше құжаттар жатады.
Еңбек туралы заңдарды бұзғандық үшін ... ... ... де, де ... ... ... ... жауапкершілігі
жеке еңбек шартымен реттеледі. Еңбек ... ... 90- ... ... жарақаттанудан немесе өзге де ... ... ... өтеу ... Яғни, қызметкер өзінің еңбектік
міндеттерін атқару кезінде ... ... ... жарақат алса немесе
денсаулығына өзге де зақым келіп, ... ... ол ... ... немесе ішінара жоғалтқан болса, жұмыс беруші қызметкерге сақтандыру
өтемі төленбейтін кезде оған ... ... ҚР ... ... пен ... ... тиісті. Еңбек міндеттерін атқару кезінде
қызметкердің өмірі мен ... және ... ... келтірілген зиян
үшін жұмыс берушінің жауапкершілігі сақтандырылуға тиіс.
Әкімшілік құқықбұзушылық туралы ҚР кодексінің 87- бабы бойынша жұмыс
беруші ... ... адам ... ... заңдарды немесе өзге де
нормативтік құқықтық актілерді бұзғаны үшін ... ... ... ... ... ... ұйымның лауазымды адамының кінәсінен
жалақыны және өсімпұлды ... және жеке ... ... ... ... ... төлемеуі де әкімшілік жауапкершілікке алып
келеді. Әрекеттердің саралаушы белгілері ретінде аталған әрекеттердің заңды
тұлға ... ... ... ... ... 148 бабының 1 бөлігі бойынша қызметкердің
жұмыстан заңсыз ... ... ... ... алу жөніндегі сот шешімін
орындамаған үшін және азаматтардың құқықтары мен заңды ... ... ... өзге де ... ... бұзғаны үшін қылмыстық жауапкершілік
белгілейді. Құқықтық норма мазмұнынынан туындайтындай, қылмыстық ... ... ... ... ... мен ... қорғауға
арналған еңбек құқықтық қатынастарының бөлігі. ҚК –ң 148 бабының 2-ші,3-ші
бөліктерінде қарастырылған ... ... ... ретінде
жекелеген санаттағы тұлғалардың еңбек құқықтарын, яғни ... ... ... ... ... бар ... ... толмағандардың еңбек
құқықтары, сонымен қатар жұмыскерлердің еңбекақыға құқығы да ... ... ... алғанда, бұл норманы талдау барысында, қылмыстың
тікелей объектісі- еңбек заңнамасымен қарастырылған азаматтардың еңбек
құқықтары деп ... ... ... құқығы пәнін құрайтын барлық қатынастар
Жұмыс беруші мен ... ... ... ... ... актілермен, еңбек туралы заңдарға сәйкес жасалған жеке
еңбек, ұжымдық шарттармен реттеледі [ҚР «Еңбек туралы» ... ... ... құқығының пәнін құрайтын барлық қатынастарды қарастырып өтелік:
1) Негізгі қатынастар – жұмыс берушінің, ... ... ... ... ... ... ... және ақылы
негізде жүзеге асырылады. Қызметкер өз еңбегі үшін ... ... ... ... не ұйым табысының бөлігін алады,
ал жұмыс беруші ... ... ... ... ... Еңбек
қатынастарына қызметкер жұмыс берушімен еңбек ... ... ... ... ... қатынастары келесі ерекше белгілермен сипатталады:
а) еңбек үрдісінде туындайды және дамиды. Қызметкер ... ... бір ... ... ... Ал бұл ... тұрақты сипатқа ие
және соңғы нәтижемен аяқталмайды, яғни, еңбек ... – бұл ... ... ... Өзге ... қатынастарда, мысалы, еңбекпен
байланысты азаматтық құқықтық қатынастарда орындаушыға нақты бір тапсырма
беріледі, ол бұл ... ... соң ... ... ... ... ... қатынастар тәмамдалады;
ә) еңбек қатынастары – бұл нәтижесінде жұмыс ... ... ... ... ... ... жағдайларына қарай белгілі бір ақы алатын ақылы
қатынастар;
б) еңбек қатынастары ерік білдірудің ... ... ... ... және ... ... мәжбүрлі түрде жүзеге асырылмайды, ... мен ... ... өз ... ... серіктерді, еңбек жағдайын
және т.б. таңдай алады. Еңбекті таңдау кезіндег ерік ... ... ... ... ... өтінішті өз қолымен толтыратынын
және жұмыс берушінің осы өтінішке қол қоя ... ... ... ... ... ... келтіруге блады;
в) қызметкердің еңбек тəртібіне бағына отырып еңбек ұжымына
қосылуын ... Бұл ... ... ... бір ішкі ... ... жүргізіледі. Ішкі еңбек ... ... ... ... ... қызметінің жағдайлары жəне тəртібі
белгіленеді. Ішкі еңбек ... ... тəн ... ... ... ... ... жұмыс берушінің, ... ... ... табылады. Бұл элемент еңбекпен байланысты өзге
қоғамдық қатынастарда көрініс таппайды. Бұл кезде ... ... ... ... ... ... жəне сапалы дайындауға міндетті.
Мысалы, қысқа мерзімді ... ... ... ... ... ... жұмысқа тартылған кезде жұмысты орындаушының өзі немесе
оның ... ... ме, олар ... ... əлде ... ... істей ме
жəне осы сияқты жағдайлар жұмыс беруші үшін аса маңызды ... ... ... ...... ... жəне сапалы орындалуы;
г) еңбек қатынастары ерекше заңды фактпен – ... ... ... ... ... ... байланысты;
д) мамандығына, біліктілігіне, лауазымына қарай жұмысқа тікелей ... ... ... іс ... ... ... ... Еңбек құқығы
қатынастарында жұмысқа қабылдау бұйрықпен рəсімделеді жəне қызметкерді
кəсіпорынның ... ... ... ... ... жұмысқа алумен
жүзеге асырылады. Еңбекпен байланысты өзге де ... ... ... ... Мұндай жағдайда тапсырыс беруші ... ... ... ... ... маңыздырақ болады;
ж) қызметкерге оны жұмыстан босату жөнінде ... ... ... қолына еңбек кітапшасы берілген кезде тоқтатылады.
1. еңбек ұжымының ... ... жəне оның ... ... ... бойынша қатынастары. ... ... ... жəне ... ... байланысты,
сонымен қатар, нақты ұйымдағы ... ... ... ... ... жəне ... ... жақсартуға,
ұйымның қорын ұтымды ... ... ... ... ... жəне жеке мүдделерін көздейтін өзгеде мəселелерге
байланысты болады. Бұл еңбек қатынастары жеке жəне ... ... ... ... Осы шараттар тараптардың арасында
белгілі бір ... ... ... ... қатысты өзара
міндеттемелерінің туындауына да ... ... ... Бұл ... ... ... пəні – еңбек қатынастарына ... ... ... жəне ... ... ұйымдастыруға, оларды нақты бір
қоғамдық еңбек кооперациясының шеңберінде ... ... ... органының қызметкерлердің мүдделерін қорғау, еңбекке ақы
төлеу жəне əлеуметтік кепілдіктер ... ... ... ... оның ... ... ... азаматтарды жұмысқа орналастыруға жəне жұмыс іздеп жүрген азаматтарды
жұмыспен қамтуды қамтамасыз етуге қатысты ... Бұл ... ... ... жəне кəсіби дайындығына сай жұмыс табу
мақсатында, жеке мүдделері мен қоғамдық ... ... ... ... ... қатысты туындайды. ... ... ... жөніндегі органдар жүйесінің болуы
азаматтардың еңбекке қатысты конституциялық
құқығын жүзеге асыруға жағдай ... ... ... жұмыссыз
қалған жағдайда жұмыс іздеуге немесе өздерінің жаңа ... ... ... ... қатысты қиындықтарға ұшыраған кезде олардың
рөлі ерекше. ... ... ... ... ... ... көп жағдайда əйелдер, оқу мекемелерін жаңадан тəмамдаған
жастар, жұмыстан қысқартылған ... ... ... ... ... ... қатысты қатынастар ... ... ... Бұл ... ... ... жөніндегі органдар кадрларды
қажет ететін ... мен ... бір ... біліктілік, лауазым
бойынша жұмысқа орналасуды қалайтын ... ... ... атқарады. Ең басты міндетті – жұмысқа орналастыруды – шешу
үшін халықты ... ... ... ... ... ... жəне ... ұйымдардағы бос жұмыс орындары мен ... ... ... ие ... ... жəне ... органдарының жұмыс берушімен еңбек ... ... ... ... мəселесіне қатысты қатынастары. Бұл
қатынастар құзыретті ... ... ... ... жөніндегі
заңшығарушылық жəне өзге де нормативтік ... жəне ... ... ... ... жəне ... өзге де ... сақталуына қадағалау жасау қызметі барысында ... ... ... ... ... ... өрт ... жəне т.б. атауға болады. ... ... ... ... прокуратура органдары жүзеге асырады.
Еңбекті қорғауға жəне ... ... ... қадағалауды жүзеге
асыру процесінде бұл органдар ұйымдармен, ... ... ... Бұл ... өз ... ... бола ... еңбекті қорғау жəне қызметкерлердің құқықтарын қорғау қажеттігіне
байланысты ... ... ... ... ... ... жатады. Алайда, бұл қатынастар ... ... ... та ... ... ( ... ұйымды ұйымдастыру жəне
қайта өңдеу кезеңінде еңбекті қорғауға алдын ала қадағалау жасау);
5. ... ... ... немесе біліктілікті көтеруге қатысты
қатынастар. Бұл қатынастар азаматтардың жеке, ... ... ... алу ... ... мамандықтарын алуымен қатысты туындайды.
Əдетте мұндай білім ... ... олар ... жұмыс істеумен
айналысады. Бұл қатынастардың мазмұнын жай еңбектің өзі емес, белгілі бір
мамандыққа жəне біліктілікке оқыту құрайды. Олардың ... ... ... ... алу ... ... білікті қызметкерлер
ретінде дайындауды қаматамасыз етуден көрініс табады. Кəсіби дайындыққа
қатысты ... ... ... ұйыммен шарт жасасуымен
байланысты. Бұл шарт арқылы тараптар өздеріне ... ... ... ... ... ... Кадрларды кəсіби дайындауға
қатысты қатынастардың ұзақтығы ... бір ... ... ... ... ... ... біліктілік емтихандарын тапсырады. Оларға
тиісті мамандық пен біліктілік беріледі, бұдан соң ... ... ... ... олар ... ... алынады жəне еңбек
қатынастарының толық құқылы қатысушыларына айналады;
6. жеке немесе ... ... ... ... ... қатысты қатынастар. Бұлар қызметкерлердің еңбек жағдайларын
жəне еңбек ... ... ... ... ... ... еңбек дауларын ... ... ... ... Бұл қатынастардың қатысушылары ... ... ...... ... еңбек ұжымы – жұмыс беруші
табылса, ... ...... ... ... ... орган
табылады. Бұл қатынастар іс ... ... ие, ... ... дауын шешудің материалдық жағына ... оны ... ... болады. Аталған қатынастардың барлығы еңбек құқығының пəні болып
табылады. Ал қызметкер мен жұмыс берушінің арасындағы ... ... ... ... пəні бола ... ... ... байланысты өзге
де қатынастардың туындауына əсер етеді. Бұл қатынастардың ... ... ... ... ... Ал басқалары (мысалы,
еңбек дауларына қатысты қатынастар) қызметкердің ... ... да ... ... ... ( ... ... дауларына
қатысты) қызметкердің жұмысы барысында туындамауы мүмкін жəне ... ... да. Олар тек ... зиян ... ... орын ... ... кезде еңбек құқығының пəнін қоғамдық қатынастардың
екі тобы құрайды: 1) еңбек ...... ... ... ... ... ... тығыз байланысты жəне солардан
туындайтын өзге де қатынастар.
Еңбек құқығының рөлі, міндеттері жəне ... ... ... ... жəне функциялары өзара тығыз байланысты болады. Олар
қызметкердің, жұмыс берушінің, өндірістің, ... жəне ... ... ... мен жұмыс беруші еңбек ... ... ... ... ... бұл ... ... əрқайсысы өз
мақсаттарын көздейді. Сондықтан, ... ... ... рөлі ... рөл. ... ... адамдардың еңбек үрдісі кезіндегі жүріс-
тұрысын ... ... ... екі ... да ... тиіс
нормаларды анықтайды. Бұл ережелер мен нормалар өндірістің ... ... ... ... ... мен мүдделерін қорғайды,
жұмыс беруші мен қызметкердің ... ... мен ... жүзеге
асуын жəне олардың кепілдіктерін қамтамасыз етеді. Сөйтіп, ... ... ... ... ... ... қорғалмаған тарабы –
қызметкерлердің еңбек құқықтарын қорғауға бағытталған. ... ... ... ... ... бірі – ... ... Сонымен
қатар, еңбек құқығының рөлі өндірістің тиімділігіне жəне өсуіне, еңбек
өнімділігін ... ... ... ... ... ... мен ... жақсартуға жағдай жасаудан көрініс табады. ... ... ең ... ... құқықтық реттеудің
мақсаттарына – еңбектің тиімділігін арттыруға, еңбек жағдайының ... ... ... ... ... ... Еңбек құқығының функциялары – бұл ... ... ... ... ... ... жоғарыда аталған
реттеуші жəне қорғаушы функциялар жатады. Еңбек ... ... ... ... қорғаушы, шаруашылық-өндірістік,
тəрбиелеу жəне өндірістік демократияны дамыту функцияларын атауға болады.
Əлеуметтік ... ... ... қамтуды қамтамасыз етеді,
еңбекке, еңбектің қауіпсіз ... жəне ... ... ... ... ... асырады. Қорғау функциясы еңбек жағдайының
жоғары деңгейін, еңбек ... ... ... ... жүргізуді
қамтамасыз етуге, еңбек заңдарының бұзылған ережелерін қалпына ... ... ... ... ... функция
өндірістің тиімділігін, ... ... ... ... ұтымды пайдалануды, еңбек тəртібін нығайтуды қамтамасыз
етуге ... ... ... ... тəртібін сақтауды талап
етуден, материалдық жəне моральдық жауапкершілік ... ... ... ... ... табиғи қажеттігі болып табылады.
«Маймылды адам еткен еңбек» деген пікірлер де бекер ... ... ... адамның өмір сүруінің мағызды жағдайы болып табылады, себебі, ол
адамның материалдық және ... ... ... ... ... иеленуге, киінуге, адамдармен араласуға, білімге,
қағазға, оқуға, өнерге және т.б. қатысты ... ... ... ... тек адамның ғана емес, сонымен қатар қоғамның да табиғи
қажеттігі болып табылады, ... ... ... ... ... ... – бұл ... өнімін алу үшін адамның дене, ... ... ... ... ... асатын мақсатты қызмет. Еңбек
дене, ақыл-ой және рухани қабілеттіктерден ... да, ... ... ... және санаткерлік құндылықтар жасалады.
Еңбек құқығының міндеттері, ең ... ... ... ...... ... ... еңбек жағдайының жоғары
деңгейіне жетуге, қызметкерлердің ... ... ... құқығының функциялары – бұл еңбек құқығы нормаларының күшінің
негізгі бағыттары. Оларға жоғарыда аталған ... және ... ... ... ... ерекше функцияларының қатарынан
әлеуметтік, қорғаушы, шаруашылық - ... ... және ... ... ... ... болады.
Еңбек құқығының құрылымы – деп, құқық элементтерін, ... ... ... ... ... Бұл ... құқығы
құрылымының кең және тар мағынасында түсіндіріледі. Тар мақсатында –
құрылым деп бір ғана жүйе ... ... ал кең ... ... жалпы және жеке деп ... ... ... ... ... мен жұмыс берушінің негізгі құқығы мен міндеттері, жеке еңбек
шарты, басқа жұмысқа ауыстыру, қызметкерлердің жекелеген ... ... ... ... Республикасындағы еңбек құқығына қатысты сабақтас құқықтар
болып азаматтық құқық, әкімшілік құқық, аграрлық құқық және жер ... ... ету ... ... қолдануға, оның жағдайларына және ұйымдастырылуына қатысты
дау туған жағдайда осы даудың ... ... ... ... ... өзге ... ... нормаларымен қарастырылатынын анықтау үшін
еңбек қатынасының белгілерін талдау қажет. Бұның ... өте зор, ... ... нәтижесіне тиісті құқықтық салдар туындайды.
Еңбек құқығының саласының жүйесі. Әрбір ... ... ... ... құқығының да өз жүйесі бар. Еңбек құқығы саласының жүйесі – бұл оның
нормаларының құрылымы және орналасу тәртібі. Бұл ... еңбе ... ... даму және ... ... ... құрылады.
Еңбек құқығы қатынастары – бұл еңбек құқығының нормаларымен реттелген
еңбек қатынастары, бұл қызметкер мен ... ... ... ... ... ... ... заңды байланыс: қызметкер адал еңбек
етуге міндетті, ал жұмыс беруші – тұрақты түрде жалақыны төлеп отыруға ... ... мен ... ... ... ... заңдары азаматтық заңдармен өте тығыз байланысты. Азаматтық
заңдар қатысушылардың теңдігіне негізделген ... және өзге ... ... және оның ... байланысты мүліктік
қатынастарды реттейді. Яғни, азаматтық құқықтың пәніне белгілі бір жұмысты
оындаумен немесе қызмет ... ... ... ... ... ... және т.б.) байланысты қатынастар кіреді. Бұл ... ... өте ... және ... ... ... тән: олар ... еңбек шартына негізделеді, ақылы сипатқа ие. Жеке меншіктің
туындауына және ... ... ... ... тұлғалар еңбек
қатынастарына жалданбалы қызметкер ретінде де, өндірістің меншік ... де ... ... Бұл ... және мүліктік қатынастарының белгілі
бір деңгейде бірігуіне әкеледі. Алайда, олардың ... ... ... ... ... тән ... да ... әдебиеттер:
1) Қазақстан Республикасының еңбек құқығы, оқу құралы, О.Қағазов, Алматы
2003 жыл
2) ҚР еңбек құқығы, оқулық, В.Н.Уваров,Алматы ... ... ... ... ... А., ... ... 2006 жыл
4) Ажинурина, Д. ... ету ... және оны ... ... ... / Д. Ажинурина.- Алматы: КазгосИНТИ, 2005.- 25
б.
5) Мыңбаев, М.А. Еріксіз еңбекті құқықтық ... ... ... Алматы: КазгосИНТИ, 2004.- 31 бет.
6) Трудовые отношения в ... ... ... / под ... 4-е изд., ... и доп.- ... ТОО "LEM", 2005.- ... Айымханова, Н. Қазақстан Республикасының еңбек құқығы: Оқу құралы
/ Н.Айымханова.- Алматы: Жеті ... 2002.- ... ... И.Ю. Право социального обеспечения Республики Казахстан
[Текст]: учеб.-метод. пособие / И.Ю. ... В.В. ... ... ... ... Хамзин, А.Ш. Трудовое право Республики Казахстан [Текст]: учебник
/ А.Ш. Хамзин, Ж.А. ... Л.А. ... ... Издательско-
полиграфический Центр ин-та повышения квалификации сотрудников
органов юстиции РК, 2004.- 594 ... ... Н.А. ... право / Н.А. Абузярова.- Алматы: Юрист,
2002.- 264 с.
11) Комментарий к Конституции РФ// Под ... ... Ю.В. ... 1996, ... Н. ... ... право РК, А, 2003
13) Строгович М.С. Основные вопросы ... ... М., ... 1966, ... Братусь С.Н. Субъекты гражданского права. М,1950, с.7
15) ҚР Конституциясы. 30 ... 1995 ... ... ... ... туралы » ҚР Заңы, 10 желтоқсан
1999 ... ... ... ... ҚР кодексі, 30 қаңтар 2001жыл
18) ҚР қылмыстық кодексі, 16 шілде 1997 жыл
19) Строгович М.С. ... ... М, ... ... ... П.Е ... ... правового регулирования проблем
занятости и трудоустройства в РФ и США. Дисс. ... юр. наук ... ... ... М.В. ... ... о ... уголовно-правовое
и криминологическое исследование. Автореферат дисс. канд. юр.
наук. Караганда, 2004, -23с., с. 14

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Еңбек құқығының пәні және әдісі9 бет
Жер құқығының пәні, қағидалары және жүйесі12 бет
Жер құқығының түсінігі, пәні, әдістері, жүйесі12 бет
Рим азаматтық құқығының пәні мен қайнар көздері4 бет
Тұрғын үй құқығының пәні, жүйесі, әдісі, қағидалары, қайнар көздері7 бет
Шет елдердің конституциялық құқығының пәні, қайнар көздері және жүйесі12 бет
«Қылмыстық атқару-құқығы» пәнінен лекциялар37 бет
Азаматтық іс жүргізу құқығы туралы56 бет
Азаматтық іс жүргізу құқығы туралы ақпарат46 бет
Азаматтық іс жүргізу құқығы: пәні, әдісі, жүйесі6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь