Өсімдік тіршілігінің факторлары

Өсімдік тіршілігінің факторлары
Пайдаланған әдебиеттер
Өсімдік тіршілігінің факторлары Оған жарық, жылу, ылғал, ауа жəне коректік заттар жатады. Жарық пен жылу ғарыштық, ал қалған үшеуі жер бетінің факторлары деп аталады. Жарық, немесе күн сəулесі жер бетіндегі тіршіліктің бірден бір қайнар көзі. Бірақ күн сəулесін тек жасыл өсімдіктер пайдаланып, өздерінде органикалық заттар құрады, ал басқа тірі организмдер осы органикалық заттар ыдырағанда пайда болатын жылу энергиясын өздерінің тіршілігі үшін26 пайдаланады. Жасыл өсімдіктер күн сəулесінің тек 1-2% ғана пайдаланады, ал ең жоғарғы өнім алған жағдайда бұл көрсеткіш 8-9% жетуі мүмкін. Басқа энергиялармен салыстырғанда жер бетіне ең көп түсетін күн сəулесінің энергиясы. Жер бетінің əрбір 1 шаршы см-не секунд сайын 0,037 калория немесе минутына 2,2 калория энергия түседі десек, онда бір жыл ішінде жер бетіне 398•1018 үлкен калория энергия келіп түседі. Бұл 57000 млр.тонна көмір жаққанда шығатын жылуға пара-пар. Жарық жер бетіне жағрафиялық ендікке байланысты əр түрлі мөлшерде келіп түседі. Оның жер бетінде маусымдық жəне тəуліктік таралу динамикасы да ендікке байланысты. Күн сəулесіне жердің климаты тікелей байланысты, ал климат əр түрлі өсімдіктердің өсуіне əсер етеді.
1.Егіншілік пәнінің дәрістер жинағы. Сейлгазина С.М Қаламов Б.Х
2. Егіншілік оқулық –Алматы
Ә.Ә. Әуезов, Т.А. Атақұлов, Қ.Ш. Жаңабаев
        
        Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым Министрлігі Семей қаласы Шәкәрім атындағы Мемлекеттік Университеті
Тақырыбы: Өсімдік тіршілігінің факторлары
Тексерген: Каламов Б.Х
Орындаған:Шәріпова М.С ... ... ... ... Оған ... ... ылғал, ауа жəне коректік заттар жатады. Жарық пен жылу ғарыштық, ал қалған үшеуі жер бетінің ... деп ... ... ... күн ... жер ... ... бірден бір қайнар көзі. Бірақ күн сəулесін тек жасыл өсімдіктер пайдаланып, ... ... ... құрады, ал басқа тірі организмдер осы органикалық заттар ыдырағанда пайда болатын жылу энергиясын өздерінің тіршілігі үшін26 пайдаланады. Жасыл өсімдіктер күн ... тек 1-2% ғана ... ал ең ... өнім ... ... бұл көрсеткіш 8-9% жетуі мүмкін. Басқа энергиялармен ... жер ... ең көп ... күн ... энергиясы. Жер бетінің əрбір 1 шаршы см-не секунд сайын 0,037 калория немесе ... 2,2 ... ... түседі десек, онда бір жыл ішінде жер бетіне 398::1018 үлкен калория энергия келіп түседі. Бұл 57000 млр.тонна көмір жаққанда шығатын ... ... ... жер ... ... ендікке байланысты əр түрлі мөлшерде келіп түседі. Оның жер бетінде маусымдық жəне тəуліктік таралу динамикасы да ... ... Күн ... жердің климаты тікелей байланысты, ал климат əр түрлі өсімдіктердің өсуіне əсер етеді. Бұдан басқа климат топырақ түзілу процесінің ең бір ... ... яғни күн ... өсімдікке тек тікелей əсер етіп қоймай, сонымен қатар топырақ арқылы өзінің жанама əсерін тигізеді. Əр аймақтың топырақ-климат ... ... ... яғни ... ... ... өсіруде шешуі маңыз атқарады. Жарықтың өсімдіктер үшін маңызы өте үлкен, себебі ... ... күн ... ... ... процесі жүреді. Фотосинтез дегеніміз күн сəулесінің əсерінен қоршаған ... ... емес ... ... ... органикалық заттардың түзілуі. Оның реакциялық формуласы: 6 СО2+6 Н2О --> С6 ... ... ... ... күн ... 85 ... ... Оның нəтижесінде органикалық заттар түзілуімен қатар тірі организмдердің дем алуына керекті оттегі бөлініп ... Егер ... ... ... жарық жеткіліксіз болса, олар дұрыс өтпейді. Басқаша айтқанда, жарық үшін ... ... ... ... ... салдарынан, əсіресе масақты дақылдардың, сабақтары жіңішкереді. Бұл егістің ... ... ... ... төмендеуіне əкеліп соқтырады. Жарық жетіспегенде масақты дақылдардың дəніндегі ақуыздың, қант ... ... ... ... түйнегіндегі крахмалдың мөлшері азаяды. Өсімдіктер үшін жарық мезгілінің ұзақтығының үлкен мəні бар. ... ... олар ұзақ жəне ... ... өсімдіктері болып екі топқа бөлінеді. Ұзақ күннің өсімдіктеріне бидай, қарабидай, ... ... ... ал ... ... өсімдіктеріне жүгері, тары, күнбағыс майбұршақ жəне басқалары ... Олар ... ... ... ... ... ... талабы бойынша өсімдіктерді жарық, көлеңке сүйгіш жəне көлеңкеге төзімділер деп үш топқа бөлуге болады. Жарық ... ... күн ... ... ашық алқаптарда өседі. Оларға ауылшаруашылық дақылдары, шалғындық жəне далалық шөптер жатады. Көлеңке сүйгіш өсімдіктер жарықты онша жақтырмайды, олар ... биік ... ... ... ... ... Көлеңкеге төзімді өсімдіктер жарық жерде де, сонымен қатар көлеңкелі жерлерде өсе27 алады. Өсімдіктерде фотосинтез құбылысына қарама-қарсы дем алу ... ... Бұл ... ... жəне ... газы ... Егіншілікте өсімдіктердің жарық режімі тұқым себу мөлшерін өзгерту, арамшөптерді жою, ... ... ... ... ... қарай орналастыру арқылы реттеуге болады. Жылжайларда өсімдіктердің жарық режімін адам өзінің қалауы бойынша реттей алады. Жылу - өсімдік ... ... ... ... ... оның ... көзі - күн ... Əр аймақтың топырақ - климаттық жағдайына, жер бедеріне байланысты түсетін жылу мөлшері əр түрлі. Республиканың солтүстік облыстарында жылудың жетіспеушілігі байқалса, ал ... ... ... жылу өте мол. Мысалы, Оңтүстік Қазақстан облысында жылы ... саны 244-247, ал 50С -тан ... ... жиынтығы 4386- 46160С, Қызылорда облысында 207-212 күн жəне 3798-38760С, ал осы көрсеткіштер Жамбыл облысында 212-223 ... жəне ... ... тең. Жылу ... ... ... ... тұқымының бөрітіп жəне жер бетіне көктеп шығуы үшін қажет. Тұқым көктеп шығуға қажетті ... ... ... ... ... ... 5 ... бөлуге болады: - +1-20С көктеп шығатын өсімдіктер (бидай, арпа, сұлы, қыша, мақсары) - +3-50С көктеп шығатын өсімдіктер (күнбағыс, ... - +5-60С ... ... өсімдіктер (қарақұмық, бөрібұршақ) - +9-100С көктеп шығатын өсімдіктер (майбұршақ, тары жəне тағы ... - +100С ... ... көктеп шығатын өсімдіктер (үрме бұршақ, мақта жəне басқалар) Зығыр, қарақұмық, бидай, арпа, сұлы, шалғам жəне пияздың жер бетіндегі органдары ... ... ... ... ... тамырларының жақсы өсуіне бұдан 8-100С төмен температура қажет. Өсімдікке қажетті температураны білу ... ... ... себу ... ... жəне ... себердің алдында арамшөптермен күрес жүргізуге пайдасы тиеді. Егер өсімдіктерге температура қолайлы ... яғни ... ... ... ... жүру ... жоғары, ал ол +40-450С болған кезінде бұл процесс мүдем тоқтайды. ... ... алуы ... ... да жүреді, оның төменгі шегі-100С, ал қыстайтын өсімдіктердің, мəселен, ағаш бүршіктерінің ... алуы - 200С, -300С ... да ... ... ... өсімдіктерді жылуға қоятын талаптарына қарай жылу сүйгіш жəне суыққа төзімді деп екі ... ... ... ... ... күріш, жүгері, лобия, тары, қарбыз, қауын, мақта сияқты дақылдар жатады, олардың өсіп-өнуіне +14-150С, ал гүлденуіне +15-200С температура керек. Мұндай дақылдар ... ... де, ... ... ... 28 ... кезіндеде əртүрлі өсімдікке қажет температура жиынтығыда бірдей емес. Айталық, бидайға көктеп шыққаннан піскенге дейін 1600-2200 градус, сұлыға - +1900-2300, ... - ... қант ... - +2400-3700, күрішке - +3000-4500, ал мақтаға - +3500-5000 ... жылу ... ... əр ... топырақ-климат жағдайына қалыптасқан өсімдіктерді, сорттарды өсіру қажет. Күн көзінің жылылығын өсімдіктер ... ... үшін ... жан-жақты ойластырып іріктеп алу қажет. Көптеген ауылшаруашылық ... үшін ... ... ... ... +22-250С аралығында жатады. Өте төмен немесе өте жоғары температура өсімдіктердің өсуі мен дамуын бəсеңдетеді, кейде тіпті ... ... ... соғады. Мысалы, бидайдың, қарабидайдың, сұлының өскіндері - 60С дейінгі суыққа төзетін ... ал ... ... ... ... өскіндері температура -2-30С тан төмендесе үсіп кетеді. Өсірілетін ауылшаруашылық ... ... ... ... жəне вегетациялық кезеңінің ұзақтығына байланысты республиканың солтүстік аймағында 70-90 күнде пісетін асбұршағы, ... ... арпа ... ал ... жəне ... ... ... кезеңі ұзақ, жылусүйгіш жүгері, мақта, көкөніс, темекі жəне басқалар дақылдар өсіріледі. Судың өсімдік өміріндегі орны ерекше. ... ол ... ... ... қажет, өйткені топырақтағы коректік элементтерді жəне олардың тұздарын өсімдіктер тек ерітінді түрінде сіңіре алады. ... су ... ... ... ... керек, себебі фотосинтез реакциясында судың алты молекуласы қатысады. Үшіншіден, су өсімдік клеткаларының формасын сақтап тұрады, өйткені оның құрамында 80-90 ... су ... Егер ... осы ... ... ... Төртіншіден, себілген ауылшаруашылық дақылдары тұқымдарының бөртуі жəне жер бетіне көктеп шығуы топырақ ылғалдылығына байланысты. Мысалы, ... ... ... ... ... ... ... үшін оның салмағының 50-55 пайызындай ылғал қажет, ал дəндерінде ақуыз көп болатын дəндібұршақты дақылдардың тұқымдары бөрітуі үшін олардың салмағынан 2,0-2,5 есе ... ... ... ... ... өсімдіктердің температурасын реттеуге қатысады. Өсімдік жапырақтарындағы устицалар арқылы буланған ылғал (транспирация) өсімдік ұлпаларының температурасын төмендетіп, оларды қатты ... ... ... ... ... ... жəне ... органдарында жүретін əр түрлі биохимиялық реакциялар үшін қажет. Жетіншіден, ... ... ... тіршілігі үшін керек. Көптеген микроорганизмдердің топырақтың ылғалдылығы 25-30 пайыз болғанда белсенділігі артады. Сегізіншіден, ылғал топырақ құнарлылығының ... ... ... ... ... ... процестер нашар жүреді, немесе29 мүлде тоқтайды жəне топыраққа берілген минералдық тыңайтқыштардың тиімділігі төмендейді. Тоғызыншыдан, топырақта ылғал ... ... ... ... ... ауа ... болса (атмосфералық құрғақшылық) өсімдіктер солып қалады. Өсімдіктердің вегетациялық кезеңде ылғалдыққа қажеттілігін олардың транспирациялық коэффиценті бойынша анықтауға ... ... ... деп ... ... бір ... ... органикалық құрғақ заттарды құруға жұмсайтын судың мөлшерін айтады. Көптеген ғылыми-зерттеу жұмыстарының нəтижелері бойынша өсімдік топырақтан ... ... 1000 ... ... 990 ... булануға, ал қалған 10 грамын транспирацияға жұмсайды екен, яғни өсімдіктер барлық жұмсалған ылғалдың тек 1,0 ... ... ғана ... ... ... басқаша айтқанда, өнім құруға пайдаланады деген сөз. Өсімдіктердің транспирациялық коэффиценті олардың түрлеріне байланысты. Мысалы, астық ... ... ... мен ... ... коэффиценті орташа 400 өлшем болса, ал осы тұқымдасқа жататын тарынікі - 215-ке, бұршақ тұқымдасына жататын жоңышқаныкі - 520-ға тең. Бұл тары ... мен ... ... ылғалды 1,8, ал жоңышқамен салыстырғанда 2,4 есе үнемді жұмсайды деген сөз. Əр бір ... ... өте ... ететін мезгілі болады, оны өсімдіктің ылғалға мұқтаж кезеңі деп атайды. Мысалы, дəнді дақылдардың мұндай кезеңі сабақтану-масақтану ... ... ... ... түзу ... ... ... Ауа. Өсімдікке қажетті факторлардың бірі - ... ... Оның ... оттегі мен көмірқышқыл газы бар. Атмосфера ауасында көмірқышқыл газының мөлшері 0,03%, ал топырақ ауасында ол 0,1 тен 1 ... ... ... ... ... көктеп шығуына, өсімдік тамырлары мен микроорганизмдердің дем алуына керек. Дем алу ... ... ... газы (СО2) мен суға (Н2О) ... энергия бөлініп шығады. Дем алудың интенсивтігіне ауа мен топырақтың температурасы əсер етеді. Температура əрбір 100С ... ... дем алу ... 2-3 рет жылдамдайды, ал температура 45-500С болғанда мүлдем ... ... ... ... ... ... ... 40-50 мг оттегі қажет. Топырақта оттегі жеткілікті болған жағдайда аэробты микроорганизмдердің көбеюі салдарынан онда азот мол ... Егер ... ... мөлшері 5 пайызға дейін төмендесе, онда өсімдіктердің тамырлары өздерінің өсуін тоқтатады, кейде өліп ... ... ... ... тамыржемісті жəне түйнектамырлы дақылдарға, атап айтқанда қант қызылшасына, картопқа өте зиянды. Топырақта оттегі аз болса, онда ... ... ... бəсеңдеп, ол ұзаққа созылады. 30 Өсімдік тамырларының дем алуы жəне ... ... ... ... ... ... оттегі жұмсалып, оның орнына топыраққа көмірқышқыл газы бөлініп шығады. Көмірқышқыл газын өсімдіктер ... ... ... ... Тəулік бойына бір гектар жердегі өсімдіктер 250-1000 кг көмірқышқыл газын пайдаланады, яғни олардың ... ... ... дециметр көлеміне сағат сайын 200 литр ауа керек. Қоректік заттар. Өсімдіктер тірі организм ... ... ... дем ... көбейеді, коректенеді, өледі. Жақсы өсіп-дамуы үшін өсімдіктерге жеткілікті ... ... ... ... ... ... ... элементтер мен микроорганизмдердің тіршілігі арқасында жиналған заттар жатады. Қоректік заттар органогендік жəне ... ... ... екі ... бөлінеді. Өсімдіктердің органикалық салмағының негізгі бөлігін құрайтын химиялық элементтерді органогендер деп атайды. ... ... ... оттегі, азот жатады, ал күлді элементтер тобына фосфор, калий, кальций, магний, ... ... жəне ... ... ... ... органогендік элементтер ұшып кетеді де, ал күлді элементтер күлде қалады. Өсімдіктер пайдаланатын барлық элементтерді макро, микро жəне ультрамикроэлементтер деп үш ... ... ... ... азот ... калий, магний, күкірт, жəне басқалары жатады. Оларды өсімдіктер қоректену үшін əжептеуір мөлшерде (0,02%)пайдаланады. Микроэлементтер (мыс ... ... ... ... аз ... ал ... ... аз мөлшерде (0,001%) қажет. Қоректік элементтердің өсімдіктер үшін маңызы əр түрлі. Мысалы, азот ақуыздардың, клетка протоплазасының жəне ... ... ... Топырақта азот жеткілікті болғанда өсімдіктің сабақтары мен жапырақтарының өсу қарқыны тездеп, ... ... ... ... Фосфор өсімдік ақуыздарының, нуклеин қышқылдарының, ядроның, органикалық қосылыстарының құрамдарына кіреді. Сонымен қатар фосфордың заттар алмасуында жəне фотосинтез процесінде атқаратын рөлі зор. ... ... ... ... ... масақты дақылдар дəндерінің ірі болуына, олардың тез пісіуіне жəне өнімдерінің сапасының жақсаруына ықпал жасайды. Сондай-ақ, фосфор қант ... ... ... ... ... ... крахмалдың жиналуына əсерін тигізеді. Өсімдіктер алғашқы даму фазаларында фосфордың жетіспеуінен зардап шегеді. Атап ... ... ... ... ... ... ... сіңіргіштік қабілеті төмендейді. Сондықтан осы мезгілде топыраққа аз мөлшерде форфорлы тыңайтқыш берудің үлкен мəні бар. ... ... ... ... ... ... тежейді, сондықтан дақылдардың өнімі төмендейді. Топырақта фосфор жылжымалы минералдық жəне ... ... ... оның ... өсімдіктер сіңіре алмайды. Калий. Өсімдіктер өмірінде калий элементі маңызды рөл атқарады. Ол ақуыз бен көмірсутегі алмасуына қатысады, амин қышқылынан ... ... ... ... бірге калий фотосинтез процесінде түзілген заттардың жапырақтан сабаққа жəне тамырға жылжуында маңызды рөл атқарады. Калий, ... ... ... əсер ... ... ... өсімдіктердің құрғақшылыққа төзімділігін жоғарылатады. Егер өсімдіктерге калий жетіспесе, олар əр ... ... ... ал ... дақылдар жатып қалуға бейім келеді, картопта крахмалдың мөлшері, қант ... ... ... ... ... ... ... жеткілікті. Əр бір гектар жердегі калийдің мөлшері 35 тоннадан 75 тоннаға дейінгі шамада. Оның басым көпшілгі топырақтың балшықты бөлігінде ... сол ... ... ... ... оның гранулометриялық құрамына тығыз байланысты. Калий топырақта ... тау ... ... минералдық жəне органикалық түрлерде кездеседі. Осылардың ішіндегі өсімдіктер оңай сіңіре ... ... ... ... ... ... ... тіршілігінің факторы табиғатта бірімен бірі тығыз байланыста жəне біріне-бірі тəуелді болады. Бір фактордың жетіспеушілігі немесе ... тыс көп ... ... факторлардың өсімдікке əсерін тежейді, яғни кері əсер етеді
Пайдаланған ... ... ... ... ... С.М Қаламов Б.Х
2. Егіншілік оқулық - Алматы
Ә.Ә. Әуезов, Т.А. ... Қ.Ш. ...

Пән: Ауыл шаруашылығы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Блок экскурсиятану32 бет
Тіршілік қауіпсіздік негіздері95 бет
Негізгі абиотикалық факторлар және ағзалардың оларға бейімделуі. Биосфера ғаламдық экожүйе. Биосфераның ғаламдық экологиялық проблемалары: Әлемдік мұхиттың, атмосфераның, топырақтың ғаламдық ластануы. Экологиялық жағдайлар мен экологиялық дағдарыс14 бет
Аңшылық трофейлерін сараптау8 бет
Мәдени шабындықтар мен жайылымдар жасауға пайдаланатын көпжылдық өсімдіктеріне сипаттама9 бет
1. Вирустардың организмге енуі, таралуы, орналасуы. Инфекция түрлері және оларға сипаттама. 2. Иммунитеттің механизмдері. Иммунитеттің гуморальдық, клеткалық, жалпы физиологиялық факторлары20 бет
Адам тіршілігінің табиғи-биологиялық алғышарты10 бет
Адамның дербес психологиялық қалыптастырудағы тұқымқуалау мен орта факторлары6 бет
Адамның дербес психологиялық қалыптастырудағы тұқымқуалау мен орта факторлары жайлы7 бет
Адамның дербес психологиялық қалыптастырудағы тұқымқуалау мен орта факторлары туралы ақпарат9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь